በክቡር ነብያችን ተወሱል ማድረግ

በክቡር ነብያችን ሁልጊዜ ተወሱል1 ተደርጓል፤ ከመፈጠራቸው በፊት፣ ከተፈጠሩ በኋላ፣ በዱንያ ሕይወታቸውና ካረፉ በኋላ በበርዘኽ (በቀብር) ዓለም፤ በቂያማ ቀንም ከትንሣኤ በኋላ በዐረሳት ሜዳና በጀነት ይደረጋል። ወሲላ አላሁ ተዓላ በእርሱ ዘንድ ለመቅረብና ጉዳዮች እንዲፈጸሙ ምክንያት ያደረገው ማንኛውም ነገር ነው። በረሱሉል አክረም ተወሱል ማድረግ፣ ማለትም ክቡር ረሱሉላህን በአላሁ ተዓላ ዘንድ ወሲላ ማድረግና እርዳታቸውንና ሸፋዐቸውን መለመን የተፈቀደ ነው። ይህ ሰለፉ ሷሊሒን (ሶሓቦች፣ ታቢዒንና ተበዑ ታቢዒን)፣ ዓሊሞችና ሌሎች ሙስሊሞች ካደረጓቸው ነገሮች ውስጥ ነው። ከሙስሊሞች ማንም ይህን መጥፎ አድርጎ አላየውም። እስካሁን ድረስ ከተበላሸ ዐቂዳ ባለቤቶች በስተቀር እነዚህን የማይቀበል ማንም አልተገኘም። የሰዎች አባት አደም ዐለይሂ ሰላም ወደ ምድር በወረዱ ጊዜ ክቡር ነብያችንን ወሲላ አደረጉ። ይህን ውዱ ነብያችን በአንድ ሐዲስ ሸሪፍ እንዲህ ተረኩ፦ «አደም (ዐለይሂ ሰላም) በስሕተታቸው ምክንያት ከጀነት በወጡ ጊዜ፦ ‹ጌታዬ ሆይ! ለሙሐመድ ክብር ስትል ማረኝ› አሉ። አላሁ ተዓላ፦ ‹አደም ሆይ! ገና ሳልፈጥረው ሙሐመድን እንዴት አወቅኸው?› አለ። አደም (ዐለይሂ ሰላም)፦ ‹ጌታዬ ሆይ! ፈጥረኸኝ ነፍስ በሰጠኸኝ ጊዜ ዓይኖቼን ከፍቼ ስመለከት በዐርሽ ጠርዝ ላይ «ላ ኢላሀ ኢለላህ ሙሐመዱን ረሱሉላህ» ተጽፎ አየሁ። ስሙን ከስምህ ጋር የምትወደው እርሱ ነው› አሉ። አላሁ ተዓላ፦ ‹አደም ሆይ! እውነት ተናገርክ! ከፍጥረታቴ ይበልጥ የምወደው እርሱ ነው። ለእርሱ ክብር ብለህ ምሕረትን ስለለመንክ ማርኩህ› አለ።»2 በአንድ ሪዋያ መሠረት ደግሞ፦ «እርሱ ከዘርህ የሚመጣ ነብይ ነው። እርሱን ባልፈጠርኩ ኖሮ አንተንም ልጆችህንም ባልፈጠርኩ ነበር። እርሱን አማላጅ አድርገህ ስላቀረብክ ማርኩህ፤ ይቅርም አልኩህ።» አለ።3

በዚህ ረገድ በሺዎች የሚቆጠሩ ምሳሌዎች አሉ። ከእነዚህ ጥቂቶቹ ከዚህ በታች ቀርበዋል። ሁለቱም ዓይኖቹ የታወሩ አንድ ሰው ዓይኖቹ እንዲከፈቱ ክቡር ረሱሉላህን ዱዓ እንዲያደርጉለት ጠየቀ። ረሱሉላህ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን)፦ «ከፈለግህ ዱዓ አደርጋለሁ። ነገር ግን ብትታገሥና ብትችለው ለአንተ የተሻለ ይሆናል።» አሉ። ሰውየውም፦ «ለመታገሥ አቅም አልቀረልኝም። ዱዓ እንዲያደርጉልኝ እማጸናለሁ» አለ። በዚህ ጊዜ፦ «እንግዲያው ውዱእ አድርግና ይህን ዱዓ አንብብ!» አሉት፦

«አላሁመ ኢኒ አስአሉከ ወአተወጀሁ ኢለይከ ቢነቢዪከ ሙሐመዲን ነቢዪ ረሕማ። ያ ሙሐመድ! ኢኒ አተወጀሁ ቢከ ኢላ ረቢ ፊ ሐጀቲ ሃዚሂ፣ ሊቱቅዳ ሊ። አላሁመ ሸፊዕሁ ፊየ።»

ከሐዲስ ዓሊሞች አንዱ የሆኑት ኢማም ነሳኢ ያ ሰው ይህን ዱዓ ባነበበ ጊዜ አላሁ ተዓላ ተቀብሎት ዓይኖቹ እንደተከፈቱ ያሳውቃሉ። ክቡር ረሱሉላህን ወሲላ ስለማድረግ ሰይዲና ዑስማን ኢብኑ ሑነይፍ ይህን ክስተት ይተርካሉ፦ «ዑስማን ኢብኑ ዐፋን ኸሊፋ በነበሩበት ጊዜ ከባድ ችግር የገጠመው አንድ ሰው ኸሊፋው ፊት ለመቅረብ ስላፈረ ጭንቀቱን ለእኔ ነገረኝ። እኔም፦ ‹ወዲያው ውዱእ አድርግ! ወደ መስጂዱ ሰዓዳ ሂድ! ከላይ የተጠቀሰውን ዱዓ አድርግ፤ የምትፈልገውንም ተናገር› አልሁት። ምስኪኑ ሰው ዱዓ ካደረገ በኋላ ኸሊፋው ወዳሉበት ስፍራ ሄደ፤ ወደ ፊታቸውም ቀረበ። ኸሊፋው በገዛ ሙሰላቸው ላይ አስቀምጠውት ችግሩን አዳመጡ፤ ጥያቄውንም ተቀበሉ። ምስኪኑ ሰው ጉዳዩ በድንገት እንደተፈጸመ ባየ ጊዜ ተደስቶ ወደ እኔ መጣና፦ ‹አላሁ ተዓላ በአንተ ይደሰት! አንተ ለኸሊፋው ባትነግራቸው ኖሮ ከችግሬ አልድንም ነበር› አለ። እኔ ከኸሊፋው ጋር የተነጋገርኩ መሰለው።»

«(አደም ሆይ!) እርሱ ከዘርህ የሚመጣ ነብይ ነው። እርሱን ባልፈጠርኩ ኖሮ አንተንም ልጆችህንም ባልፈጠርኩ ነበር። እርሱን አማላጅ አድርገህ ስላቀረብክ ማርኩህ፤ ይቅርም አልኩህ» ሐዲስ ቁድሲ

ሰይዲና ዑመር ኸሊፋ በነበሩበት ጊዜ አንድ ጊዜ ረሃብ ተከሰተ። ከሶሓቦች አንዱ የሆኑት ቢላል ኢብኑል ሐሪስ ወደ ረሱሉላህ ቱርቤ ሄደው፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ኡማዎ በረሃብ ሊጠፉ ተቃርበዋል። ዝናብ እንዲዘንብ ወሲላ እንዲሆኑ እማጸናለሁ» አሉ። ክቡር ረሱሉላህ በዚያ ሌሊት በሕልማቸው ታይተው፦ «ወደ ኸሊፋው ሂድ! ከእኔ ሰላምታ አድርስለት! ለዝናብ ዱዓ ይውጣ!» አሉ። ሰይዲና ዑመር ለዝናብ ዱዓ በወጡ ጊዜ ዝናብ መዝነብ ጀመረ። አላሁ ተዓላ ለሚወዳቸው ሲል ዱዓዎችን ይቀበላል። አላሁ ተዓላ ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን እጅግ እንደሚወድ አሳውቋል። ስለዚህ አንድ ሰው «አላሁመ ኢኒ አስአሉከ ቢጃሂ ነቢዪከል ሙስጦፋ» ብሎ ዱዓ ቢያደርግ ዱዓው ውድቅ አይደረግም። ይህም ሆኖ ለጥቃቅን የዱንያ ጉዳዮች ረሱሉላህን ወሲላ ማድረግ ለአደብ ተስማሚ አይደለም። ቡርሃኑዲን ኢብራሂም አል-ማሊኪ እንዲህ አሉ፦ «እጅግ የተራበ አንድ ድሃ ሰው ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ ሄዶ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ርቦኛል› አለ። ብዙም ሳይቆይ አንድ ሰው መጥቶ ድሃውን ወደ ቤቱ ወስዶ አጠገበው። ድሃው ያደረገው ዱዓ ተቀባይነት እንዳገኘ ሲናገር ሰውየው፦ ‹ወንድሜ! ሚስትህንና ልጆችህን ትተህ ረጃጅም መንገዶችን በችግርና በመከራ አቋርጠህ ረሱሉላህን ለመዘየር መጣህ። ለአንድ ጉርሻ ዳቦ ብለህ በረሱሉላህ ፊት መቅረብ ይገባልን? በዚያ የላቀ ፊት ጀነትንና ዘላለማዊ ጸጋዎችን መለመን ነበረብህ! እዚህ የሚለመኑትን ነገሮች አላሁ ተዓላ አይመልስም› አለው። ረሱሉላህን የመዘየር ክብር ያገኙ ሰዎች በቂያማ ቀን ሸፋዐ እንዲያደርጉላቸው ዱዓ ማድረግ አለባቸው።» አንድ ቀን ኢማም አቡበክር አል-ሙቅሪ ከኢማም ጠበራኒና ከአቡ ሸይኽ ጋር በመስጂዱ ሰዓዳ ተቀምጠው ነበር። ከጥቂት ቀናት ወዲህ ምንም ስላልበሉ እጅግ ርቧቸው ነበር። ኢማም አቡበክር ከዚህ በላይ መቋቋም አቅቷቸው፦ «ርቦኛል፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ!» ብለው ወደ አንድ ማዕዘን ገለል አሉ። ከሰይዶች አንድ ሰው ከሁለት አገልጋዮቻቸው ጋር መጥተው፦ «ወንድሞቼ! ከረሃብ የተነሣ አያቴን ረሱሉላህን እርዳታ ጠይቃችኋል። እንዳጠግባችሁ አዘዙኝ» አሉ። ያመጡትን አብረው በሉ። የተረፈውን ለእነርሱ ትተው ሄዱ። ከእስልምና ዓሊሞች አንዱ የሆኑት አቡ ዐብዱላህ ኢብኑ ኑዕማን አል-መራኩሺ አት-ቲሊምሳኒ (683 / 1284 እ.ኤ.አ.) «ሚስባሑ ዘላም» በተሰኘው ውድ መጽሐፋቸው ክቡር ረሱሉላህን ወሲላ በማድረግ ምኞታቸውን ያገኙ በመቶዎች የሚቆጠሩ ሙስሊሞችንና ዱዓዎቻቸውን በሰፊው ጽፈዋል። ረሱሉላህን ወሲላ በማድረግ ምኞታቸውን ካገኙት አንዱ ሙሐመድ ኢብኑል ሙንከዲር ናቸው። እንዲህ ይተርካሉ፦ «አንድ ሰው ሰማንያ ወርቅ ለአባቴ ትቶ ወደ ጂሃድ ሄዶ ነበር። ‹እነዚህን ጠብቅልኝ! በጣም ለተቸገረ ሰውም እርዳታ ልትሰጥበት ትችላለህ› ብሎ ነበር። በመዲና ረሃብ ተከሰተ። አባቴ ወርቆቹን በሙሉ በረሃብ ለተጨነቁት አከፋፈለ። የወርቆቹ ባለቤት መጥቶ ጠየቀ። አባቴ፦ ‹ከአንድ ሌሊት በኋላ ና› አለው። ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ ሄዶ እስከ ንጋት ድረስ ረሱሉላህን ተማጸነ። እኩለ ሌሊት ላይ አንድ ሰው መጥቶ፦ ‹እጅህን ዘርጋ!› አለው። አንድ ከረጢት ወርቅ ሰጥቶት ከዚያ ተሰወረ። አባቴ ቤት ውስጥ ወርቆቹን ቆጥሮ ሰማንያ መሆናቸውን ባየ ጊዜ ተደስቶ ወዲያው ለባለቤቱ ሰጠ።»

አቡ ዐብዱላህ አት-ቲሊምሳኒ በዚሁ መጽሐፋቸው በራሳቸው ላይ የደረሰን አንድ ክስተትም እንዲህ ይተርካሉ፦

«በ637 (1239 እ.ኤ.አ.) ዓመት ከተመረጡ ሰዎች ጋር ከሰድር ምሽግ ወጣን። ከእኛ ጋር መንገድ የሚመራን አንድ ሰው ነበር። ለጥቂት ጊዜ ከተጓዝን በኋላ ውኃችን አለቀ። ውኃ መፈለግ ጀመርን። እኔም በዚህ መካከል ለተፈጥሮ ጉዳዬ ገለል አልኩ። በዚህ ጊዜ እጅግ ከባድ እንቅልፍ ወሰደኝ። ‹ሲሄዱ ለማንኛውም ይቀሰቅሱኛል› ብዬ ራሴን መሬት ላይ አኖርኩ።

ስነቃ ራሴን በበረሃው መካከል ብቻዬን አገኘሁት። ጓደኞቼ ረስተውኝ ሄደው ነበር። ከብቸኝነቱ የተነሣ ታላቅ ፍርሃት ያዘኝ። በበረሃው ወደ ቀኝና ወደ ግራ መሄድ ጀመርኩ። የት እንዳለሁና ወዴት እንደምሄድ አላውቅም ነበር። ዙሪያው ሁሉ ዝርግ አሸዋ ነበር። ብዙም ሳይቆይ ጨለመ። አብረን የምንጓዝበት ቅፍለት ዱካ እንኳ አልነበረም። በሌሊቱ ጨለማ ውስጥ ብቻዬን ነበርኩ። ፍርሃቴ ይበልጥ በረታ። በድንጋጤ ይበልጥ በፍጥነት መሄድ ጀመርኩ። ለጥቂት ጊዜ ከሄድኩ በኋላ እጅግ ተጠምቼ፣ ደክሜና ዝዬ መሬት ላይ ወደቅሁ። ከሕይወቴ ተስፋ ቆርጬ ሞቴ እንደቀረበ ይሰማኝ ጀመር። ሊገለጽ በማይችል ስቃይ ውስጥ ነበርኩ፤ ጭንቀቴና ሐዘኔ የመጨረሻው ጣሪያ ላይ ደርሶ ነበር። በድንገት አንድ ነገር ወደ አእምሮዬ መጣ። በሌሊቱ ጨለማ ውስጥ ኃይሌን ሁሉ አሰባስቤ በቅንነትና በኢኽላስ ለመጨረሻ ጊዜ እንደገና፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ይድረሱልኝ! በአላሁ ተዓላ ፈቃድ እንዲረዱኝ እለምንዎታለሁ!› ብዬ አቃሰትኩ። ቃሌን እንደጨረስኩ አንድ ሰው ሲጠራኝ ሰማሁ። ድምፁ ወደመጣበት አቅጣጫ ስመለከት በሌሊቱ ጨለማ ውስጥ በዙሪያው ብርሃን የሚፈነጥቅ፣ ፍጹም ነጭ ልብስ የለበሰ፣ እስከዚያ ጊዜ አይቼው የማላውቀው አንድ ሰው ሲጠራኝ አየሁ። ወደ እኔ ቀርቦ እጄን ያዘ። በዚያ ቅጽበት ድካሜና ጥማቴ ሁሉ ጠፋ። እንደገና የተወለድኩ ያህል ሆንኩ። ልቤ በድንገት ወደ እርሱ ተሳበ። እጅ ለእጅ ተያይዘን ለጥቂት ጊዜ ሄድን። ከሕይወቴ እጅግ ጣፋጭ ቅጽበቶች አንዱን እያሳለፍኩ እንደሆነ ተሰማኝ። አንድ የአሸዋ ኮረብታ ስናልፍ አብሬ የምጓዝበትን ቅፍለት መብራቶች አየሁ፤ የጓደኞቼንም ድምፅ ሰማሁ። ወደ እነርሱ ቀረብን። የምጋልበው እንስሳ ከሁሉም በስተኋላ እየተከተላቸው ነበር። በድንገት መጥቶ ፊቴ ቆመ። እንስሳዬን ፊቴ ሳይ የደስታ ጩኸት ጮኽኩ። ስጮኽ ከእኔ ጋር የመጣው ሰው እጁን ከእጄ ሳበ። ከዚያም እጄን ይዞ በእንስሳዬ ላይ አወጣኝ። ከዚያም፦ ‹ከእኛ አንድ ነገር የሚለምንንና እርዳታችንን የሚጠይቅን ባዶ እጁን አንመልስም› ብሎ ተመልሶ ሄደ። ያን ጊዜ እርሳቸው ክቡር ረሱሉላህ እንደሆኑ ተረዳሁ። ተመልሰው ሲሄዱ በዙሪያቸው የሚፈነጥቁት ብርሃናት በሌሊቱ ጨለማ ውስጥ ወደ ሰማይ ሲወጡ ይታዩ ነበር። ከዓይኔ በተሰወሩ ጊዜ በድንገት ወደ ልቦናዬ ተመለስኩ። ‹እንዴት የክቡር ረሱሉላህን እጅና እግር አልሳምኩም!› ብዬ ተንገበገብኩ፤ ነገር ግን ጊዜው አልፎ ነበር፤ ዕድሉ አምልጦኝ ነበር።» አቡል ኸይር አል-አቅጠዕ በመዲና ለአምስት ቀን ተርበው ነበር። ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ ሄደው ለረሱሉላህ ሰላምታ አቀረቡ። እንደራባቸው ተናገሩ። ወደ አንድ ማዕዘን ገለል ብለው ተኙ። በሕልማቸው ረሱሉላህ ሲመጡ አዩ። በቀኛቸው አቡበክር ሲዲቅ፣ በግራቸው ዑመር አል-ፋሩቅ፣ ከፊታቸውም ዐሊይ አል-ሙርተዳ ነበሩ።

ሰይዲና ዐሊይ መጥተው፦ «አቡል ኸይር ሆይ! ተነሥ፤ ለምን ተኝተሃል? ረሱሉላህ እየመጡ ነው!» አሉ። ወዲያውኑ ተነሡ። ረሱሉላህ መጥተው ትልቅ ዳቦ ሰጧቸው። አቡል ኸይር እንዲህ ይላሉ፦ «እጅግ ርቦኝ ስለነበር ወዲያውኑ መብላት ጀመርኩ። ግማሹን እንደጨረስኩ ነቃሁ። የቀረውን ግማሽ በእጄ ውስጥ አገኘሁት።»

«አንድ ነገር የጎዳው ሰው ፍጹም ውዱእ አድርጎ ሁለት ረከዓ ይስገድ! ከዚያም፦ ‹ጌታዬ ሆይ! አንተን እለምናለሁ። ለዓለማት እዝነት የሆኑትን ነብይህን ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን ወሲላ አድርጌ እማጸንሃለሁ። ሙሐመድ ሆይ! ምኞቴን እንዲቀበል እርስዎን በጌታዬ ዘንድ ወሲላ አደርግዎታለሁ። ጌታዬ ሆይ! እርሳቸውን አማላጄ አድርግልኝ!› ይበል» ሐዲስ ሸሪፍ

በ«ሚስባሑ ዘላም» መጽሐፍም እንዲህ ተተርኳል፦ አሕመድ ኢብኑ ሙሐመድ አስ-ሱፊ እንዲህ ይላሉ፦ «በሒጃዝ በረሃዎች ያለኝን ሁሉ አጣሁ። ወደ መዲና መጣሁ። በሑጅረቱ ሰዓዳ አጠገብ ለረሱሉላህ ሰላምታ አቀረብኩ። በአንድ ማዕዘን ተቀምጬ ተኛሁ። ክቡር ረሱሉላህ ታይተው፦ ‹አሕመድ፣ መጣህን? መዳፍህን ክፈት!› አሉ። መዳፌን በወርቅ ሞሉት። ነቃሁ። እጆቼ በወርቅ ተሞልተው ነበር።» ኢማም ሰምሁዲም «የመዲና ታሪክ» በተሰኘው መጽሐፋቸው በራሳቸው ላይ የደረሰን ክስተት እንዲህ ይተርካሉ፦ «የበሬን ቁልፍ ጣልኩ። ላገኘው አልቻልኩም። ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ ፊት መጥቼ፦ ‹የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ቁልፌን ጣልኩ። ወደ ቤቴ መግባት አልችልም!› አልሁ። በዚያ ቅጽበት አንድ ልጅ መጣ። በእጁ ያለውን ቁልፍ እያሳየ፦ ‹ይህን አገኘሁ። ምናልባት የእርስዎ ይሆን?› አለ።»

ኪሊስሊ ሙስጦፋ ዒሽቂ ኤፈንዲ «Mevârid-i Mecîdiyye» በተሰኘው የታሪክ መጽሐፋቸው እንዲህ ይላሉ፦ «በመካ ሃያ ዓመት ኖርኩ። ስልሳ ወርቅ አጠራቅሜ በ1247 (1831 እ.ኤ.አ.) ከሚስቴና ከልጆቼ ጋር ወደ መዲና መጣን። ገንዘቡ በመንገድ ላይ አለቀ። በአንድ የማውቀው ሰው ቤት በእንግድነት ተቀምጬ ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ መጣሁ። ረሱሉላህን እርዳታ ጠየቅሁ። ከሦስት ቀን በኋላ አንድ ጨዋ ሰው ወዳለንበት ቤት መጥቶ ቤት እንደተከራየልኝ ነገረኝ። ዕቃዎቼን ወደዚያ አስወሰደ። የአንድ ዓመት ኪራይ ከፈለ። ከጥቂት ወራት በኋላ ለአንድ ወር ታምሜ ተኛሁ። በቤት ውስጥ የሚበላም የሚሸጥም ነገር አልቀረም። በባለቤቴ እርዳታ ጣሪያው ላይ ወጥቼ ወደ ረሱሉላህ ቱርቤ ዞሬ ችግሬን ልነግርና እርዳታ ልለምን ፈለግሁ። እጆቼን ባነሣሁ ጊዜ የዱንያ ነገር ለመለመን አፈርኩ። ምንም መናገር አልቻልኩም። ወደ ክፍሌ ወረድኩ። በማግሥቱ አንድ ሰው መጥቶ እገሌ የተባሉ ጨዋ እነዚህን ወርቆች በስጦታ እንደላኩልኝ ነገረኝ። ከረጢቱን ተቀበልኩ። ኑሯችን ቢስተካከልም ከሕመሜ አልዳንኩም ነበር። በሰው እርዳታ ወደ ሑጅረቱ ሰዓዳ ፊት መጥቼ ረሱሉላህን ፈውስ ለመንኩ። ከመስጊዱ ወጥቼ የማንንም እርዳታ ሳልፈልግ ወደ ቤቴ ሄድኩ። ወደ ቤት ስገባ ከሕመሜ ምንም አልቀረም ነበር። ዓይን እንዳይመታኝ ለጥቂት ቀናት በምርኩዝ ተደግፌ ወደ መንገድ ወጣሁ። ነገር ግን ገንዘቡ አልቆ ነበር። ሚስቴንና ልጆቼን በጨለማ ትቼ ወደ መስጂደ ነበዊ መጣሁ። ከዒሻ ሶላት በኋላ ችግሬን ለረሱሉላህ ነገርኳቸው። በመንገድ ላይ የማላውቀው አንድ ሰው ወደ እኔ መጥቶ በእጄ አንድ ከረጢት ሰጠኝ። በውስጡ እያንዳንዳቸው ዘጠኝ ኩሩሽ የሚያወጡ አርባ ዘጠኝ ወርቆች ነበሩ። ሻማና የሚያስፈልጉትን ነገሮች ገዝቼ ወደ ቤት መጣሁ።»

የ«Şakâyık-i Nu’mâniyye» መጽሐፍ ትርጉም ሁለተኛው ቅጽ እንዲህ ይላል፦ የኦቶማን መንግሥት የመጀመሪያው ሸይኹል ኢስላምና የዘመናቸው ሙጀዲድ የሆኑት ታላቁ የእስልምና ዓሊም ማውላና ሸምሱዲን ሙሐመድ ኢብኑ ሐምዛ አል-ፈናሪ በዓይኖቻቸው ላይ ሞራ ወጥቶ ማየት አቃታቸው። አንድ ሌሊት ክቡር ረሱሉላህ በሕልማቸው፦ «ሱረቱ ጣሀን ተፍሲር አድርግ!» ባሏቸው ጊዜ፦ «በላቀው ፊትዎ ቁርኣን ከሪምን ተፍሲር ለማድረግ አቅም እንደሌለኝ ሁሉ ዓይኖቼም አያዩም» አሉ። የነብያት ሐኪም የሆኑት ክቡር ረሱሉላህ ከተባረከ ኺርቃቸው አንድ ቁራጭ ጥጥ አውጥተው በተባረከ ምራቃቸው አርጥበው በዓይኖቻቸው ላይ አኖሩት። ሞላ ፈናሪ ነቅተው ጥጡን በዓይኖቻቸው ላይ አገኙት፤ አንሥተውትም ማየት ጀመሩ። አላሁ ተዓላን አመሰገኑ፤ ሹክርም አደረጉ። የጥጡን ክሮች አስቀምጠው ሲያርፉ በዓይኖቻቸው ላይ እንዲደረጉ ኑዛዜ አደረጉ። በ834 (1431 እ.ኤ.አ.) በቡርሳ ባረፉ ጊዜ ኑዛዜያቸውን ፈጸሙላቸው።

ከዐባሲ ኸሊፋዎች አንዱ የሆነው አቡ ጀዕፈር መንሱር በመስጂደ ነበዊ ውስጥ ከኢማም ማሊክ ጋር ይነጋገር ነበር። ኢማም ማሊክ እንዲህ አሉ፦ «መንሱር ሆይ! ይህ መስጂዱ ሰዓዳ ነው! በዝግታ ተናገር! ሐቅ ተዓላ በሱረቱ አል-ሑጁራት በትርጓሜ፦ ‹ድምፃችሁን ከረሱሉላህ ድምፅ በላይ ከፍ አታድርጉ!›4 ብሎ አንድን ቡድን ገስጿል። ‹በረሱሉላህ ዘንድ ድምፃቸውን ዝቅ የሚያደርጉ…›5 በሚለው ክቡር አንቀጽም በዝግታ የሚናገሩትን አወድሷል። ረሱሉላህን ካረፉ በኋላ ማክበር በሕይወት ሳሉ እንደማክበር ነው።» መንሱር አንገቱን ደፍቶ፦ «አቡ ዐብዱላህ ሆይ! ወደ ቂብላ ዞሮ መቆም ነው ወይስ ወደ ቀብሩ ሰዓዳ?» ብሎ ጠየቀ። ኢማም ማሊክ እንዲህ አሉ፦ «ፊትህን ከረሱሉላህ አታዙር! የቂያማ ቀን አማላጅ የሆኑት እኚያ የላቁ ነብይ (የልዑሉ አላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) በቂያማ ቀን ለአንተና ለአባትህ ለአደም ዐለይሂ ሰላም መዳን ወሲላ ይሆናሉ። ወደ ቀብሩ ሰዓዳ ዞረህ የረሱሉላህን የተባረከች ነፍስ አጥብቀህ ይዘህ ሸፋዐ መለመን አለብህ! በሱረቱ አን-ኒሳ ስልሳ አራተኛው ክቡር አንቀጽ በትርጓሜ እንዲህ ተባለ፦

‹ነፍሶቻቸውን የበደሉ (ራሳቸውን የጎዱ) ሰዎች ወደ አንተ መጥተው አላሁ ተዓላን ምሕረት ቢለምኑ፣ መልዕክተኛዬም ለእነርሱ ምሕረት ቢለምንላቸው አላሁ ተዓላን ተውባን ተቀባይና አዛኝ ሆኖ ያገኙታል።› ይህ ክቡር አንቀጽ ረሱሉላህን ወሲላ የሚያደርጉ ሰዎች ተውባ ተቀባይነት እንደሚያገኝ ቃል ይገባል።» በዚህ ጊዜ መንሱር ከተቀመጠበት ተነሥቶ በሑጅረቱ ሰዓዳ ፊት ቆመና እንዲህ እያለ መማጸን ጀመረ፦ «ጌታዬ ሆይ! በዚህ ክቡር አንቀጽ መልዕክተኛህን ወሲላ የሚያደርጉትን ሰዎች ተውባ እንደምትቀበል ቃል ገብተሃል። እኔም ወደ ላቀው ነብይህ ከፍተኛ ፊት መጥቼ ምሕረትህን እለምናለሁ። እርሳቸው በሕይወት ሳሉ ምሕረት ለምነው እንደማርካቸው ባሮችህ እኔንም ማረኝ! ጌታዬ ሆይ! ነቢዩ ረሕማ የሆኑትን የላቀውን ነብይህን ወሲላ አድርጌ እማጸንሃለሁ። ከነብያት ሁሉ የላቁት ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ሆይ! በእርስዎ ተወሱል አድርጌ ጌታዬን ተማጸንኩ። ጌታዬ ሆይ! እኚያን የላቁ ነብይ አማላጄ አድርግልኝ!» በዚህ መልኩ ጀርባው ወደ ቂብላ፣ ፊቱም ወደ ሙዋጀሀቱ ሰዓዳ መስኮት ትይዩ ቆሞ ዱዓ አደረገ። ሚንበሩ ነበዊ በግራው በኩል ነበር። ኢማም ማሊክ ለኸሊፋ መንሱር የሰጡት ምክር በሑጅረቱ ሰዓዳ ፊት ዱዓ የሚያደርጉ ሰዎች እጅግ ንቁዎች መሆን እንዳለባቸው ያሳያል። ለዚያ ስፍራ የሚገባውን አደብና ክብር ማሳየት የማይችሉ ሰዎች በመዲና አል-ሙነወራ ረጅም ጊዜ መቆየታቸው ትክክል እንዳልሆነ ተነግሯል። ከአናቶሊያ ገበሬዎች አንዱ በመዲና አል-ሙነወራ ለዓመታት ኖሮ፣ አግብቶና በሑጅረቱ ሰዓዳ የተወሰነ አገልግሎት ተቀብሎ ነበር። አንድ ቀን የትኩሳት ሕመም ያዘውና አይራን አማረው። «በመንደሬ ብሆን ኖሮ ከእርጎ አይራን አሠርቼ እጠጣ ነበር» የሚል ሐሳብ በልቡ አለፈ። በዚያ ሌሊት ረሱሉላህ ለሸይኹል ሐረም በሕልም ታይተው የዚያ ሰው ሥራ ለሌላ ሰው እንዲሰጥ አዘዙ። ሸይኹል ሐረም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! ያንን አገልግሎት ከኡማዎ እገሌ እየፈጸመ ነው» ባሉ ጊዜ፦ «ለዚያ ሰው ንገረው! ወደ መንደሩ ሄዶ አይራን ይጠጣ!…» አሉ። በማግሥቱ ይህ ትእዛዝ በተነገረው ጊዜ ገበሬው፦ «እሺ፣ በጄ!» ብሎ ወደ አገሩ ሄደ።

«ነፍሶቻቸውን የበደሉ ሰዎች ወደ አንተ መጥተው አላሁ ተዓላን ምሕረት ቢለምኑ፣ መልዕክተኛዬም ለእነርሱ ምሕረት ቢለምንላቸው አላሁ ተዓላን ተውባን ተቀባይና አዛኝ ሆኖ ያገኙታል» ኒሳ: 64

በልብ ያለፈ ሐሳብ ብቻ ይህን ያህል ጉዳት ካደረሰ፣ አላህ ይጠብቀን፣ በቀልድ እንኳ ቢሆን ያልተገባ ቃል ወይም ከአደብ ጋር የማይስማማ ድርጊት ምን ያህል ታላቅ ጉዳት እንደሚያስከትል ከዚህ መረዳት ይገባል።

የሚወድዎ ምእመን በልቡ ያለው ኢማኑ እርስዎ ነዎት፤
ሐዘን ፈጽሞ አያገኘውም፣ ለሕመሙ መድኃኒቱ እርስዎ ነዎት፤
ሸፋዐዎን ይጠብቃል፣ የልቡ ትእዛዝ እርስዎ ነዎት፤
እርዳታን የሚከጅል በእርግጥ ያገኛል፣ የአላህ መልዕክተኛ ሆይ።