ወጣትነታቸውና ጋብቻቸው

ወጣትነታቸው

በሁሉም ረገድ ከሰዎች ሁሉ የላቁት ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ገና በወጣትነታቸው በመካ ሕዝብ ዘንድ ከእኩዮቻቸው ይልቅ እጅግ የተወደዱ ነበሩ። በመልካም ስነ ምግባራቸው፣ ሰዎችን ታይቶ በማይታወቅ ደግነት በመያዛቸው፣ በእርጋታቸው፣ በገርነታቸውና በሌሎች የላቁ ባሕርያቸው ተወደዱ። ሰዎች በእነዚህ መልካም ባሕርያቸው ይደነቁባቸው ነበር። የመካ ሰዎች በእርሳቸው ዘንድ ባዩት አስደናቂ እውነተኛነትና ታማኝነት የተነሣ «አል-አሚን»፣ ማለትም «ሁልጊዜ የሚታመኑት» የሚል ቅጽል ስም ሰጧቸው። በዚህም ገና በወጣትነታቸው በዚህ ስም ታወቁ።

ነብያችን በወጣትነታቸው ዘመን ዓረቦች በጽኑ ጃሂሊያ (የድንቁርና ዘመን) ውስጥ ይኖሩ ነበር። ጣዖት ማምለክ፣ መጠጥ፣ ቁማር፣ ዝሙት፣ ወለድና ሌሎች ብዙ መጥፎ ሥራዎች በመካከላቸው ተስፋፍተው ነበር። ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ይህን የተበላሸ ሁኔታቸውን እጅግ ይጠሉ ነበር፤ ከክፋታቸው ሁሉ ሁልጊዜ ይርቁ ነበር። የመካ ሕዝብ ሁሉ ይህን ጠባያቸውን ያውቅና ይደነቅ ነበር። ጣዖታትን አጥብቀው ይጠሉ ስለነበር ፈጽሞ ወደ እነርሱ አይቀርቡም ነበር። ለጣዖታት ከሚታረዱት እርዶች ሥጋ ፈጽሞ አልበሉም። በልጅነታቸውና በወጣትነታቸው የራሳቸውን በጎች በአጅያድ ተራራና በአካባቢው ይጠብቁ ነበር፤ መተዳደሪያቸውንም በዚህ ያገኙ ነበር። በዚህም እጅግ ከተበላሸው ማኅበረሰብ ይርቁ ነበር። አንድ ጊዜ ለሶሓቦች፦ «በግ ያልጠበቀ ነብይ የለም» አሉ። እነርሱም፦ «የአላህ መልዕክተኛ ሆይ! እርስዎም ጠብቀዋልን?» ባሉ ጊዜ፦ «አዎ፣ እኔም ጠብቄአለሁ» አሉ።

ውዱ ነብያችን ሃያ ዓመት ገደማ በሆናቸው ጊዜ በመካ ሰላምና ሥርዓት ፈጽሞ ተናግቶ ነበር። ግፍ እጅግ ተስፋፍቶ ለሀብት፣ ለሕይወትና ለክብር ደኅንነት አልቀረም ነበር። የመካ ነዋሪዎች ለንግድና ካዕባን ለመጎብኘት ለሚመጡ እንግዶች በደልና ግፍ ይፈጽሙባቸው ነበር። ግፍ የደረሰበት ሰው መብቱን ለማስመለስ የሚያመለክትበት ቦታ አያገኝም ነበር። በዚያን ጊዜ ለንግድ ወደ መካ የመጣ አንድ የመናዊ ነጋዴ ዕቃውን ዓስ ኢብኑ ዋኢል የሚባል አንድ የመካ ሰው በኃይል ቀማው። በዚህ ክስተት ምክንያት የመናዊው የአቡ ቁበይስ ተራራ ላይ ወጥቶ እየጮኸ መብቱ እንዲመለስለት ጎሳዎችን እርዳታ ጠየቀ። ግፍ ጣሪያ መድረሱን በሚያሳዩ እንዲህ ባሉ ክስተቶች ምክንያት የሀሺም ልጆች፣ የዙህራ ልጆችና የሌሎች ጎሳዎች ታላላቆች በዐብዱላህ ኢብኑ ጁድዓን ቤት ተሰበሰቡ። ነዋሪም ሆነ እንግዳ በማንም ላይ ግፍና በደል እንዳይፈጸም፣ ግፍን እንዲከላከሉና የተበደሉትን መብት እንዲያስመልሱ ወሰኑ። ለዚህ ዓላማ የፍትሕ ማኅበር አቋቋሙ።1

ውዱ ነብያችን በወጣትነታቸው የተሳተፉበትና በምሥረታውም ታላቅ ተጽዕኖ የነበራቸው ይህ ማኅበር ሒልፉል ፉዱል ተባለ።

ቀደም ሲል ፈድል የሚባሉ ሁለት ሰዎችና ፉደይል የሚባል አንድ ሰው እንዲህ ያለ ማኅበር አቋቁመው ነበር። እነርሱ ቀደም ብለው ባቋቋሙት ማኅበር ስም ይህ ማኅበር ይህን ስም አገኘ።

«ዓለም ሁሉ ምንኛ ፍጹም ሰው እንደሆኑ የሚመሰክርላቸው ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ከእውነተኛነታቸውና ከታማኝነታቸው ብዛት የተነሣ ታላላቅ ጠላቶቻቸው፣ አመፀኞቹ ከሓዲዎች እንኳ ሙሐመዱል አሚን (የሚታመኑት ሙሐመድ) ይሏቸው ነበር» ሁሰይን ሒልሚ ቢን ሰዒድ (ረሕመቱላሂ ዐለይሂ)

በዓረቢያና በአካባቢዋ የነበሩ ዝነኛ የዓመት ገበያዎችና ገበያዎች

ለሰው ሁሉ የሚገባው ድርሻ ይደርሰዋል፣
እንግዳውም ባዶ እጁን አይቀርም።
የአዩቢ ነፍስ ምን ታድርግ፣
ውዱ ካልተደሰተ?
መሪዬ ሆይ! የልዑሉ ሐቢብ ሆይ!
ውበትዎ ለሕመም ሁሉ መድኃኒት ነው።
አፍቃሪው ለእርስዎ እንዴት ታማኝ ይሆናል፣
ነፍሱን ካልሰጠ?

ይህ ማኅበር ግፍን አስቆመ፤ በመካ ተናግቶ የነበረውን ሰላምና ሥርዓትም መልሶ አቋቋመ። ተጽዕኖውም ለረጅም ጊዜ ቆየ። ክቡር ረሱሉላህ ነብይነታቸው ከተገለጸላቸው በኋላ ይህን ለሶሓቦች ተርከው እንዲህ አሉ፦ «በዐብዱላህ ኢብኑ ጁድዓን ቤት በተደረገው ቃል ኪዳን እኔም ነበርኩ። ያ ቃል ኪዳን ለእኔ ቀይ ጸጉር ያላቸው ግመሎች (ሀብት) ባለቤት ከመሆን ይበልጥ ተወዳጅ ነው። አሁንም ወደ እንዲህ ያለ ጉባኤ ብጠራ ጥሪውን እቀበላለሁ።»2

በንግድ መሰማራታቸው

የመካ ሰዎች ከጥንት ጀምሮ በንግድ ተሰማርተው መተዳደሪያቸውን በዚህ መንገድ ያገኙ ነበር። የክቡር ነብያችን (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) አጎት አቡ ጧሊብም በንግድ ይተዳደሩ ነበር። ውዱ ነብያችን ሃያ አምስት ዓመት ገደማ ሲሆናቸው በመካ ኑሮ እጅግ ከብዶ ነበር። ስለዚህ የመካ ሰዎች ወደ ሻም የሚሄድ ታላቅ የንግድ ቅፍለት አዘጋጁ። በእነዚያ ቀናት አቡ ጧሊብ ወደ ክቡር ረሱሉላህ መጥተው እንዲህ አሉ፦ «የተከበርከው የወንድሜ ልጅ ሆይ! ድህነት ጣሪያው ላይ ደርሷል። በረሃብና በትግል ያሳለፍናቸው እነዚህ የመጨረሻ ዓመታት በእጃችን ምንም አላስቀሩልንም። እነሆ የቁረይሽ ቅፍለት ተዘጋጅቶ ወደ ሻም ሊነሣ ነው። እመቤት ኸዲጃም ከቅፍለቱ ጋር ዕቃ ይልካሉ። ይህን ሥራ የሚሠሩ ታማኝ ሰዎችን በእርግጥ ይፈልጋሉ። እንዳንተ ያለ ታማኝ፣ ንጹሕና ቃሉን የሚጠብቅ ሰው በእርግጥ ያስፈልጋቸዋል። ሄደን ብናነጋግራቸውና አንተ እንደ ወኪላቸው እንድትሄድ ብናደርግ መልካም ይሆናል። ያለ ጥርጥር አንተን ከሌሎች አስበልጠው ይመርጡሃል። በእውነቱ ወደ ሻም እንድትሄድ አልፈልግም፤ ምክንያቱም በዚያ ያሉት አይሁዶች ጉዳት እንዳያደርሱብህ እፈራለሁ። ነገር ግን ሌላ መፍትሔም አላገኘሁም።» ክቡር ነብያችንም፦ «እንደፈለግህ አድርግ» አሏቸው።

ሰይደቲና ኸዲጃ በውበታቸው፣ በሀብታቸው፣ በአእምሯቸው፣ በንጽሕናቸው፣ በዓይናፋርነታቸውና በጨዋነታቸው በዓረቢያ ታላቅ ዝና የነበራቸው እመቤት ነበሩ። ስለዚህ ከየአቅጣጫው እርሳቸውን ለማግባት የሚፈልጉና የሚመኙ እጅግ ብዙ ሰዎች ነበሩ። ነገር ግን ባዩት አንድ ሕልም ምክንያት ለማንም ትኩረት አልሰጡም ነበር። በሕልማቸው ጨረቃ ከሰማይ ወርዳ ወደ እቅፋቸው ገብታ ነበር፤ የጨረቃዋ ኑርም ከብብታቸው ሥር ወጥቶ መላውን ዓለም አብርቶ ነበር። በማለዳ ይህን ሕልም ከዘመዶቻቸው አንዱ ለሆኑት ለወረቃ ኢብኑ ነውፈል ነገሩ። ወረቃም፦ «የመጨረሻው ዘመን ነብይ ወደ ዓለም መጥተዋል። አንቺን ያገባሉ፤ በአንቺ ዘመንም ወሕይ (መገለጥ)3 ይወርድላቸዋል። የሃይማኖታቸው ኑር ዓለምን ይሞላል። በእርሳቸው መጀመሪያ የምታምኚው አንቺ ትሆኛለሽ። ያ ነብይ ከቁረይሽና ከበኑ ሀሺም ይሆናሉ።» አሉ።

ሰይደቲና ኸዲጃ በዚህ መልስ እጅግ ተደሰቱ፤ የዚያን ነብይ መምጣት መጠባበቅም ጀመሩ።

ሰይደቲና ኸዲጃ በንግድ ይሰማሩ ነበር፤ ከተስማሟቸው ሰዎች ጋርም ሽርክና ይገቡ ነበር። አቡ ጧሊብ ሁኔታውን ለእናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ አስረዱ። በዚህም ሰይደቲና ኸዲጃ ክቡር ረሱሉላህን ለማየትና ለማነጋገር ወደ ቤታቸው ጋበዟቸው።

ሰይዳችን በመጡ ጊዜ በታላቅ አክብሮትና ግምት ተቀበሏቸው። የክቡር ነብያችንን ጨዋነትና ንጹሕ፣ ጥሩ ፊታቸውን አይተው ተደነቁ። ክቡር ረሱሉላህን እንዲህ አሉ፦ «እውነተኛ፣ ታማኝና አስተማማኝ እንደሆኑ፣ መልካም ስነ ምግባርም እንዳለዎት አውቃለሁ። ለዚህ ሥራ ለማንም ከሰጠሁት ክፍያ እጥፍ ድርብ እሰጥዎታለሁ…» በክፍያው መጠን ከተነጋገሩ በኋላ እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ለረሱሉላህ ለዚህ አገልግሎት የሚያስፈልጓቸውን ልብሶች ሰጥተው በልብ ሰላም ከቤታቸው ሸኟቸው። በተጨማሪም ረሱሉላህ በመንገድ ላይ እንዲለብሷቸው ሌሎች ውድ ልብሶችን ለመይሰራ ሰጡ።

«አንድ ሙስሊም ሐላል አትርፎ በማንም ላይ ጥገኛ ካልሆነና ጎረቤቶቹንና ዘመዶቹን ከረዳ በቂያማ ቀን እንደ ሙሉ ጨረቃ የሚያበራና በኑር የተሞላ ይሆናል» ሐዲስ ሸሪፍ

እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ የነብይነትን ምልክቶች አዋቂ ክርስቲያን ከሆኑት ከአጎታቸው ልጅ ከወረቃ ኢብኑ ነውፈል ተምረው ነበር። በዚህ የክቡር ረሱሉላህ ጉብኝትም የነብይነትን ባሕርያት በእርሳቸው ላይ ለይተው አውቀው ነበር። ስለዚህ መይሰራ የተባለውን ባሪያቸውን እንዲህ አሉ፦ «ቅፍለቱ ከመካ በሚነሣበት ጊዜ የመካ ሰዎች ሐሜት እንዳያወሩ የግመሉን ልጓም በሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም እጅ ስጥ። ከከተማው ርቃችሁ ከዓይን በተሰወራችሁ ጊዜ እነዚህን ውድ ልብሶች አልብሳቸው።»

ከዚያም ከግመሎቻቸው እጅግ ውቡን ለሱልጣኖች በሚገባ መንገድ አስጌጡ፤ መይሰራንም እንዲህ አሉ፦ «በታላቅ አክብሮት በዚህ ግመል ላይ አስቀምጣቸው፤ ልጓሙን በእጅህ ያዝ፤ ራስህንም የዚያ የተከበሩ ሰው አገልጋይ አድርገህ ቁጠር! ያለ ፈቃዳቸው ምንም ነገር አታድርግ፤ እርሳቸውን ለመጠበቅና ከአደጋ ለመከላከል ነፍስህን አትሳሳ! በምትሄዱባቸው ስፍራዎች ብዙ አትቆዩ፤ ፈጥናችሁም ተመለሱ፤ በዚህም በሀሺም ልጆች ዘንድ እንዳናፍር። ያልኩህን ቃል በቃል ብትፈጽም ነጻ አወጣሃለሁ፤ የፈለግኸውንም ያህል ሀብት እሰጥሃለሁ።»

ቅፍለቱ ተዘጋጀ። የመካ ሰዎች ከዘመዶቻቸው ጋር ለመሰናበት በብዙ ሕዝብ ተሰበሰቡ። የውዱ ነብያችን ዘመዶች፣ አጎቶቻቸውና የሀሺም ልጆች ታላላቆችም በዚያ ተገኙ። የነብያችን አክስት የአላሁ ተዓላን መልዕክተኛ (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) የአገልጋይ ልብስ ለብሰው የግመሉን ልጓም በእጃቸው ይዘው ባዩ ጊዜ ጉልበታቸው ዛለ። አለቀሱ፣ ዋይ ዋይ አሉ። እያቃሰቱና ዓይኖቻቸው እንባ እያፈሰሱ ሐዘናቸውን እንዲህ ብለው ገለጹ፦ «ዐብዱልሙጠሊብ ሆይ! የዘምዘምን ጉድጓድ የቆፈሩ ታላቅ ሰው ሆይ! ዐብዱላህ ሆይ! ከመቃብሮቻችሁ ተነሡ፤ ራሳችሁን ወደዚህ አዙሩና የዚህን የተባረከ ሰው ሁኔታ እዩ!» አቡ ጧሊብም በዚያው ስሜትና በዚያው ሁኔታ ውስጥ ነበሩ። ሐቁን ከሚያዩት ከክቡር ረሱሉላህ የተባረኩ ዓይኖች እንደ ዕንቁ ያሉ እንባዎች ወረዱ፤ እንዲህም አሉ፦ «እንዳትረሱኝ። በባዕድ አገር ሐዘንና ጭንቀት እንደምቀበል አስታውሱ።» ይህን ቃል የሰሙ ሁሉ አለቀሱ። በሰማይ ያሉ መላእክትም በዚህ ሁኔታ ተካፋይ ሆነው፦ «ጌታችን ሆይ! ይህ ሐቢብህ አድርገህ ከፍተኛውን ማዕረግ የለገስከው ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ናቸው። የዚህ ሁኔታ ጥበብ ምንድን ነው?» አሉ። አላሁ ተዓላም፦ «አዎ፣ እርሱ ሐቢቤ ነው። ነገር ግን እናንተ የፍቅርን ምሥጢር አታውቁም። በተወዳጁና በአፍቃሪው መካከል ያሉትን ምሥጢራት ልትረዱ አትችሉም። ይህን ማዕረግ ማንም አያውቅም። ከዚህ ስውር ጉዳይ ማንም ምንም አይረዳም።» አላቸው።

በመጨረሻም ቅፍለቱ ተጉዞ መካ ከዓይን በተሰወረ ጊዜ መይሰራ በተሰጠው ትእዛዝ መሠረት ውዱ ነብያችንን ውድ ልብሶቹን አለበሳቸው። በልዩ ልዩ ጨርቆች ተሸፍኖ እጅግ ባማረ ሁኔታ ባጌጠው ግመል ላይ አስቀመጣቸው። ልጓሙንም ራሱ በእጁ ያዘ።

በዚህ ጉዞ የቅፍለቱ ሰዎች ለዓለማት እዝነት ሆነው በተላኩት በውዱ ነብያችን ላይ ጥላ የሚሆናቸው አንድ ደመናና የወፍ ቅርጽ የያዙ ሁለት መላእክት ጉዞው እስኪያበቃ ድረስ አብረዋቸው ሲጓዙ አዩ።4

በመንገድ ላይ እጅግ ደክመው መራመድ አቅቷቸው ከቅፍለቱ ወደ ኋላ የቀሩትን የሁለት ግመሎች እግሮች በተባረከ እጃቸው ዳበሱ፤ በዚህም ግመሎቹ በድንገት ፈጠኑ። ይህንና ሌሎች ብዙ እንዲህ ያሉ ሁኔታዎቻቸውን ባዩ ጊዜ እጅግ ወደዷቸው፤ ክብራቸውም እጅግ ከፍ እንደሚል ተረዱ።

ቡስራ ወደሚባለው ስፍራ በደረሱ ጊዜ እንደገና በዚያ ባለው ገዳም አጠገብ ሰፈሩ። ከብዙ ምልክቶች የመጨረሻው ነብይ እንደሚሆኑ ተረድቶ የተናገረው መነኩሴው በሒራ ሞቶ ነበር፤ በቦታውም ነስጡራ የሚባል ሌላ ሰው ተተክቶ ነበር። መነኩሴው ነስጡራ በገዳሙ አጠገብ የሰፈረውን የቁረይሽ ቅፍለት ይመለከት ነበር። በአቅራቢያው ባለ አንድ የደረቀ ዛፍ ሥር አንድ ሰው ሲቀመጡና ዛፉ በዚያችው ቅጽበት ሲለመልም ባየ ጊዜ መይሰራን፦ «በዚያ ዛፍ ሥር ያሉት ሰው ማን ናቸው?» ብሎ ጠየቀ። መይሰራም፦ «እርሳቸው ከቁረይሽ ጎሳ፣ ከሐረም ነዋሪዎች አንዱ ናቸው» አለ። መነኩሴውም፦ «እስከ አሁን ከነብይ በቀር ማንም በዚህ ዛፍ ሥር አልተቀመጠም» አለ። ከዚያም፦ «በዓይኖቻቸው ውስጥ ትንሽ መቅላት አለን?» ብሎ ጠየቀ። መይሰራ፦ «አዎ፣ አለ፤ ከዓይኖቻቸውም ፈጽሞ አይለይም» ብሎ መለሰ። በዚህም ነስጡራ፦ «ለዒሳ ዐለይሂ ሰላም ኢንጂልን ባወረደው በአላሁ ተዓላ እምላለሁ፤ እኚህ ሰው የመጨረሻው ነብይ ይሆናሉ። ምነው በነብይነት የሚታዘዙበትን ዘመን በደረስኩ!» አለ።

ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም በቡስራ ገበያ የእመቤት ኸዲጃን ዕቃዎች ሲሸጡም ከእርሳቸው ጋር ይደራደር የነበረ አንድ አይሁዳዊ ስላላመናቸው፦ «ላትና ዑዛ በተባሉት ጣዖታት ማልልኝና አምንሃለሁ» አለ። ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምም፦ «በእነዚያ ጣዖታት ፈጽሞ አልምልም! በአጠገባቸው ሳልፍ ፊቴን ወደ ሌላ አቅጣጫ አዞራለሁ።» አሉ። ሌሎቹንም ምልክቶች በእርሳቸው ላይ ያየው አይሁዳዊ፦ «እውነት ብለሃል። ወላሂ! እኚህ ሰው ነብይ የሚሆኑ ሰው ናቸው» አለ፤ «ዓሊሞቻችን ባሕርያቸውን በመጻሕፍት ውስጥ አግኝተዋል» በማለትም አድናቆቱን ገለጸ።

መይሰራ በክቡር ረሱሉላህ ላይ ያየውንና ስለ እርሳቸው የሰማውን ሁሉ እንደ ጥልፍ በአእምሮው ላይ ይቀርጽ ነበር፤ ለእርሳቸው ያለው አድናቆትም እየጨመረ ሄደ። በመይሰራ ልብ ውስጥ ለዓለማት ሰይድ ታላቅ ፍቅር ተፈጥሮ ነበር። ከዚያ ወዲህ በደስታና በአክብሮት ያገለግላቸው ነበር፤ ትንሹን ጥቆማቸውንም በታላቅ ፍቅር ይፈጽም ነበር። ይዘውት የሄዱት ዕቃ ተሸጠ፤ በክቡር ነብያችን በረከትም ከወትሮው እጥፍ ድርብ ትርፍ ተገኘ። ቅፍለቱ የመመለሻ ጉዞውን ጀመረ። መሩዝ ዘህራን ወደሚባለው ስፍራ በደረሱ ጊዜ መይሰራ ውዱ ነብያችን የምሥራቹን ወደ መካ እንዲያደርሱ ሐሳብ አቀረበ። ሰይዳችንም ተቀብለው ከቅፍለቱ ተለይተው ግመላቸውን ወደ መካ አቅጣጫ አፋጠኑ።

እመቤት ነፊሳ ቢንት ሙንያ እንዲህ ብለው ተረኩ፦ «የቅፍለቱ መምጫ ጊዜ ቀርቦ ነበር። እመቤት ኸዲጃ በየቀኑ ከአገልጋዮቻቸው ጋር የቤታቸው ጣሪያ ላይ ወጥተው የቅፍለቱን መንገድ ይጠባበቁ ነበር። እንዲህ ባለ አንድ ቀን ከኸዲጃ ጋር ነበርኩ። በድንገት ከሩቅ በግመል የተቀመጡ አንድ ሰው ታዩ። በላያቸው አንድ ደመናና የወፍ ቅርጽ የያዙ ሁለት መላእክት ጥላ ይሆኗቸው ነበር፤ በነብያችን የተባረከ ግንባር ላይ ያለው ኑርም እንደ ጨረቃ ያበራ ነበር። እመቤት ኸዲጃ የሚመጡት ማን እንደሆኑ ተረድተው ልባቸው በደስታ በራ። ነገር ግን እንደማያውቁ መስለው፦ ‹በዚህ ሞቃት ቀን የሚመጡት ማን ይሆኑ?› ብለው ጠየቁ። አገልጋዮቹም፦ ‹የሚመጡት ሙሐመድን (ዐለይሂ ሰላም) ይመስላሉ› አሉ፤ ባዩትም ነገር ተደነቁ።»

ብዙም ሳይቆይ ረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ወደ እናታችን ኸዲጃ ቤት ደርሰው ሁኔታውን ተረኩላቸው። ባመጡት የምሥራችም እጅግ አስደሰቷቸው።

ከጥቂት ጊዜ በኋላ ቅፍለቱ መካ ገባ። መይሰራ በጉዞው ወቅት ለክቡር ነብያችን ጥላ እንደተደረገላቸው፣ መነኩሴው ነስጡራ የተናገረውን፣ ደካሞቹ ግመሎች እንዴት እንደፈጠኑና ሌሎች እንዲህ ያሉ ያያቸውን ብዙ ድንቅ ሁኔታዎች ለእናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ አንድ በአንድ ተረከ። አንደበቱ እስከቻለ ድረስ ክቡር ነብያችንን አወደሰ። ሰይደቲና ኸዲጃ እነዚህን ነገሮች ያውቁ ነበር፤ ነገር ግን እነዚህ ቃላት እርግጠኝነታቸውን አበረቱት። መይሰራንም፦ «ያየኸውን ለማንም አትናገር!» ብለው አሳሰቡት።5

«በእነዚያ ጣዖታት ፈጽሞ አልምልም! በአጠገባቸው ሳልፍ ፊቴን ወደ ሌላ አቅጣጫ አዞራለሁ» ሐዲስ ሸሪፍ

እናታችን ኸዲጃ የሰሙትን ለመንገር ወደ ወረቃ ኢብኑ ነውፈል ሄዱ። የሆነውን በታላቅ አድናቆት ያዳመጡት ወረቃ፦ «ኸዲጃ ሆይ! የምትናገሪው እውነት ከሆነ ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም የዚህ ኡማ ነብይ ይሆናሉ።» አሉ።

ክቡር ነብያችን በ12 ዓመታቸው ከአጎታቸው ከአቡ ጧሊብ ጋር ለንግድ እስከ ቡስራ፣ በ17 ዓመታቸው ከአጎታቸው ከዙበይር ጋር ወደ የመን፣ በ20 ዓመታቸው ከሰይዲና አቡበክር ጋር ወደ ሻም፣ በ25 ዓመታቸው ደግሞ የእናታችን ሰይደቲና ኸዲጃን ዕቃዎች ለመሸጥ እንደገና ወደ ሻም ሄዱ።6 በትክክል አራት ጊዜ ጉዞ አደረጉ። ከእነዚህ ጉዞዎች ሌላ ወደ የትም አልተጓዙም።

ከእናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ጋር መጋባታቸው

እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ወረቃ ኢብኑ ነውፈል በሰጧቸው የምሥራችና የውዱ ነብያችንን መልካም ባሕርያት በማየታቸው ባለቤታቸው ሆነው በአገልግሎታቸው የመከበር ፍላጎት አደረባቸው። ነፊሳ ቢንት ሙንያ ይህን ተረድተው በመካከል ገቡ። በዚህ ሐሳብ ወደ ረሱሉል አክረም ፊት ቀርበው፦ «ሙሐመድ ሆይ! ከማግባት የሚከለክልዎ ምንድን ነው?» ብለው ጠየቁ። ነብያችንም፦ «ለማግባት የሚበቃ ገንዘብ በእጄ የለም።» አሉ። እመቤት ነፊሳ፦ «ሙሐመድ ሆይ! ጨዋና የተከበረች፣ የሀብትና የውበት ባለቤት የሆነች እመቤት ማግባት ቢፈልጉ ለአገልግሎትዎ ዝግጁ ነኝ» አሉ። ውዱ ነብያችን፦ «እኚያ እመቤት ማን ናቸው?» ብለው ሲጠይቁ፦ «ኸዲጃ ቢንት ኹወይሊድ ናቸው» አሉ። ክቡር ረሱሉላህ፦ «በዚህ ጉዳይ ማን አማላጅ ይሆናል?» ባሉ ጊዜ፦ «ይህን ሥራ እኔ እሠራዋለሁ» ብለው ከፊታቸው ሄዱ። ወደ ሰይደቲና ኸዲጃ ሄደው የምሥራቹን ነገሯቸው። ሰይደቲና ኸዲጃ ዘመዶቻቸውን ዐምር ኢብኑ አሰድንና ወረቃ ኢብኑ ነውፈልን ጠርተው ሁኔታውን አስረዱ። በተጨማሪም ለክቡር ረሱሉላህ መልእክት ልከው በተወሰነ ሰዓት እንዲመጡ ጋበዟቸው። አቡ ጧሊብና ወንድሞቻቸውም ዝግጅታቸውን አደረጉ፤ ከክቡር ነብያችን ጋርም አብረው ሄዱ።

እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ቤታቸውን አዘጋጅተው አስጌጡ። ለዚህ ቀን ምስጋና ብለው ጌጣጌጦቻቸውን ሁሉ ለአገልጋዮቻቸው በስጦታ ሰጡ። ከዚያም ነጻ አወጧቸው። ክቡር ረሱሉላህ ከአጎቶቻቸው ጋር ወደ እናታችን ኸዲጃ ቤት መጡ። አቡ ጧሊብ እንዲህ አሉ፦ «ከኢብራሂም ዐለይሂ ሰላም ልጆችና ከኢስማዒል ዐለይሂ ሰላም ዘር ላደረገን ለፈጣሪያችን ምስጋና ይገባው። የበይቱላህ ጠባቂዎች አደረገን። የሰዎች ቂብላ የሆነውንና ዓለማት የሚጠዋፉበትን ያንን የተባረከ ቤት፣ ከክፋት ሁሉ የሚጠብቀውንም ሐረም ሸሪፍ ሰጠን። የወንድሜ የዐብዱላህ ልጅ ሙሐመድ ከቁረይሽ ከማንም ጋር ቢወዳደሩ የሚበልጡ ሰው ናቸው። ሀብታቸው ጥቂት ቢሆንም ለሀብት ዋጋ አይሰጥም። ምክንያቱም ሀብት እንደ ጥላ ነው፤ ከእጅ ወደ እጅ እየተላለፈ ያልፋል። የወንድሜ ልጅ ክብርና ብልጫ ለሁላችሁም የታወቀ ነው። አሁን ኸዲጃ ቢንት ኹወይሊድን ሕጋዊ ሚስታቸው እንዲሆኑ ይጠይቃሉ። ከሀብቴ ምን ያህል መህር7 እንዲሰጥ ትፈልጋላችሁ? የሙሐመድ ማዕረግ ከፍ ያለ እንደሚሆን እምላለሁ።» ወረቃ ኢብኑ ነውፈልም እነዚህን ቃላት አጸደቁ።

የእናታችን ኸዲጃ አጎት ዐምር ኢብኑ አሰድ፦ «ኸዲጃ ቢንት ኹወይሊድን ለሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ሚስት አድርጌ እንደሰጠሁ መስክሩ» አለ። በዚህም የጋብቻ ውሉ (ኒካሕ) ተፈጸመ። በአንድ ዘገባ መህሩ 400 ሚስቃል ወርቅ፣ በሌላ ዘገባ አምስት መቶ ዲርሀም፣ በሌላ ዘገባ ደግሞ 20 ግመሎች ነበር።8

አቡ ጧሊብ ለሠርጉ ግብዣ አንድ ግመል አርደው እስከዚያ ቀን ድረስ ታይቶ የማይታወቅ ምግብ አበሉ። ጋብቻው ተፈጸመ። እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ ሀብታቸውን ሁሉ ለክቡር ነብያችን በስጦታ ሰጥተው፦ «ይህ ሀብት ሁሉ የላቀው ማንነትዎ ንብረት ነው። እኔም የምፈልግዎና ውለታዎ ያለብኝ ነኝ።» አሉ።

እናታችን ሰይደቲና ኸዲጃ በትዳር ሕይወታቸው ሁሉ ነብያችንን ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላምን ሁልጊዜ አገለገሉ፤ ረዳታቸውም ሆኑ። ይህ የክቡር ነብያችን ጋብቻ እናታችን ኸዲጃ እስካረፉ ድረስ ሃያ አምስት ዓመት ቆየ። ከዚህም አሥራ አምስቱ ዓመት ከቢዕሳ በፊት፣ አሥሩ ዓመት ደግሞ ከቢዕሳ (ከነብይነት መገለጽ) በኋላ ነበር። ነብያችን ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም የመጀመሪያ ባለቤታቸው ሰይደቲና ኸዲጃ በሕይወት እያሉ ሌላ ሴት አላገቡም። ሁለት ወንዶችና አራት ሴቶች፣ በአጠቃላይ ስድስት ልጆች ተወለዱላቸው። እነርሱም ቃሲም፣ ዘይነብ፣ ሩቀያ፣ ኡሙ ኩልሱም፣ ፋጢማ እና ዐብዱላህ (ጦዪብ ወይም ጣሂር) ናቸው። በነብይነታቸው ዘመን ካገቧቸው ከሰይደቲና ማሪያ ደግሞ ኢብራሂም የሚባል ወንድ ልጅ ተወለደላቸው። ከሌሎቹ ባለቤቶቻቸው ልጅ አልተወለደላቸውም። ዘይነብ ከሴቶች ልጆቻቸው ታላቋ ነበሩ። ታናሿ ልጃቸው ፋጢማ ለአባታቸው ከሁሉ ይበልጥ ተወዳጅ ነበሩ። ከሂጅራ አሥራ ሦስት ዓመት በፊት ተወለዱ። ወንዶች ልጆቻቸው በልጅነታቸው አረፉ፤ ከሰይደቲና ፋጢማ በስተቀር ሴቶች ልጆቻቸውም ሁሉም ከእርሳቸው በፊት አረፉ። እናታችን ፋጢማም ከክቡር ነብያችን ስድስት ወር በኋላ አረፉ። የውዱ ነብያችን የሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም ዘር በሰይደቲና ፋጢማ ልጆች በኩል ቀጠለ።9

ረሱሉል አክረም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን) ከእናታችን ኸዲጃ ጋር ከተጋቡ በኋላም በንግድ ተሰማሩ። በገቢያቸውም እንግዶችን በክብር ያስተናግዱ፣ የሙት ልጆችንና ድሆችን ይረዱ ነበር።

ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ

ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ገና ሕፃን ሳሉ ከእናታቸው ከሱዕዳ ጋር ዘመዶቻቸውን ለመጎብኘት ሄደው ነበር። በዚህ ጊዜ ሌላ ጎሳ ድንገት አጠቃቸው። ዘይድን ማረኳቸው። ወደ መካ፣ ሱቁ ዑካዝ ወደሚባለው የዓመት ገበያ አምጥተው ለሽያጭ አቀረቧቸው። የሰይደቲና ኸዲጃ የወንድም ልጅ ሐኪም ኢብኑ ሒዛም ዘይድን በ400 ዲርሀም ገዟቸው። ሐኪምም ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳን ለአክስታቸው ለሰይደቲና ኸዲጃ በስጦታ ሰጡ፤ እርሳቸውም ለክቡር ነብያችን ሰጡ። ክቡር ነብያችን ወዲያውኑ ነጻ አውጥተው ከአጠገባቸው አቆዩአቸው። ምክንያቱም ነጻ የወጡት ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ የሚሄዱበት ቦታ አልነበራቸውም፤ ከረሱሉላህ የተሻለ የሚንከባከባቸው ሰውም አልነበረም። እርሳቸውም በደስታ ከረሱሉላህ ጋር ቆዩ።

ክቡር ነብያችን ነብይነታቸው ከመገለጹ በፊትም ቢሆን ፍትሕን፣ ሚዛናዊነትን፣ እዝነትን፣ የሰው ፍቅርን፣ ፈገግታ የተሞላ ፊትን፣ ልግስናን፣ ቸርነትን፣ ቃልን መጠበቅን፣ አደራን ማክበርን፣ ለመርዳት መትጋትን፣ ራስን መሠዋትን፣ ታማኝነትን፣ የተበደለውን፣ አቅመ ቢሱንና ድሃውን መጠበቅን፣ ለልጆች ፍቅርና ርኅራኄ ማሳየትን፣ ቅንነትን፣ እውነተኛነትን፣ ጨዋነትን፣ ትሕትናን፣ ልከኝነትን፣ ሰዎችን በመልካም ማስተዳደርን፣ ድፍረትንና ጀግንነትን የመሳሰሉ የሚታዩና የማይታዩ፣ የሚታወቁና የማይታወቁ መልካም ጠባዮችን ሁሉ ለማሟላት የተፈጠሩ ነበሩ። በሁሉም ረገድ ከመጡትና ከሚመጡት ፍጥረታት ሁሉ የላቁ ነበሩ፤ የሁሉንም ሰው አመኔታ በማግኘታቸውም «አል-አሚን» የሚል ቅጽል ስም አግኝተው ነበር። ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ ከእርሳቸው ባገኙት መልካም አያያዝ ምክንያት ከአባታቸውና ከእናታቸው አብልጠው ይወዷቸው ነበር፤ ከእርሳቸውም ፈጽሞ መለየት አይፈልጉም ነበር።

«ይህ ሀብት ሁሉ የላቀው ማንነትዎ ንብረት ነው። እኔም የምፈልግዎና ውለታዎ ያለብኝ ነኝ» ኸዲጀቱል ኩብራ (ረዲየላሁ ዐንሃ)

እናታቸውና አባታቸው ልጃቸው ወዴት እንደተወሰደና ምን እንደተደረገበት አያውቁም ነበር። አባታቸው ሐሪሳ በልጅ ናፍቆት እሳት እየተቃጠለ ልጁን ለመፈለግ ከአገር ወደ አገር ይዞር ነበር። ከየመን ወደ ልዩ ልዩ አገሮች ለሚሄዱ ዘመዶቹና ወዳጆቹ ስለ ልጁ ስለ ዘይድ ወሬ እንዲያመጡለት አጥብቆ ያሳስባቸው ነበር፤ ግጥሞችንም እየተቀኘ እንባ ያፈስ ነበር፦

ዘይዴን አለቀስኩለት፤ ምን እንደደረሰበት አላውቅም።
ሕያው ነው ወይስ ሞት አገኘው?
ልቤ ሆይ! ስለ እርሱ በከንቱ አትጠይቅ!
መቃብሩ በሜዳ ይሁን ወይም በገደል ላይ ልታውቅ አትችልም።
ለልጁ ያለውን ናፍቆት የገለጸበት ሌላው ግጥሙ ደግሞ እንዲህ ነው፦
ዘይዴ፣ ልጄ! የሄደ ተመልሶ እንደሚመጣ ባውቅ ኖሮ!
ወላሂ! ከአንተ በቀር ሌላ ሰው እንዲመለስ አልፈልግም።
ነፋስ ሲነፍስ፣ የትም ልጅ ባየሁ ቁጥር አስታውሰዋለሁ፣
የምትወጣው ፀሐይም በየማለዳው አንተን ታስታውሰኛለች።
ወዮ! ለአንጀቴ ክፋይ ሺህ ጊዜ ወዮ!
ሁኔታዬ ቢከፋም በግልቢያዬ ላይ ሆኜ እፈልገዋለሁ።
እኔም ግልቢያዬም መሰልቸትንም መድከምንም አናውቅም፣
ልጄ ተገኝቶ ከፊቴ የሚቀርብበት ዕድል እስካለ ድረስ።
ተስፋ ሰውን ምንም ያህል ብታታልል በመጨረሻ ጠፊ ናት፤
ልጆቼ! ቀይስ፣ ዐምር፣ የዚድ፣ ጀበል! ዘይዴ ለእናንተ አደራ ነው።

በመጨረሻም እስልምና ከመምጣቱ በፊት ካዕባን ለመጎብኘት ከመጡት ከበኑ ከልብ ጎሳ አንዳንድ ሰዎች ሰይዲና ዘይድን አይተው አወቋቸው። ሰይዲና ዘይድም፦ «ቤተሰቦቼ ስለ እኔ እንደሚያለቅሱና እንደሚያዝኑ አውቃለሁ፤ እነዚህን ስንኞች አድርሱላቸው» ብለው የሚከተለውን ግጥም ተናገሩ፦

ልቤ ይቃጠላል፤ ከጎጆዬ ርቄአለሁ፣
ከእናትና ከአባቴ ብርቅም ግን የካዕባ ጎረቤት ነኝ።
ሐዘን ልባችሁን አያቃጥለው፣
ስለ እኔ ልቅሶአችሁ እስከ ዐርሽ አይውጣ።
ምስጋና ለመውላ ይሁን፤ እንዲህ ባለ ጎጆ ውስጥ ነኝ፣
ከማየው ክብርና መልካም ነገር የተነሣ ሁልጊዜ በዱዓ ላይ ነኝ።

ሐሪሳ በዚህ ወሬ እጅግ ተደሰተ። ወዲያውኑ ብዙ ገንዘብ ይዞ ከወንድሙ ከከዕብ ጋር ወደ መካ መጣ። መካ ደርሶ የነብያችንን ቤት ጠይቆ ከፊታቸው ቀረበና እንዲህ አለ፦ «የቁረይሽ ሕዝብ ሰይድ ሆይ! የዐብዱልሙጠሊብ የልጅ ልጅ ሆይ! የበኑ ሀሺም ዘር ልጅ ሆይ! እርስዎ የሐረም ሸሪፍ ጎረቤት ነዎት። እንግዶችን በክብር ያስተናግዳሉ፤ ለምርኮኞች መልካም ያደርጋሉ፣ ከምርኮም ነጻ ያወጧቸዋል። ባሪያዎ ለሆነው ልጃችን ነጻነት የፈለጉትን ያህል ገንዘብ እንስጥዎ፤ ነጻ ይልቀቁት፤ እባክዎ ይህን ልመናችንን አይመልሱብን!» ነብያችንም (የአላህ ሰላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈን)፦ «ዘይድን ጠርተን ሁኔታውን እናሳውቀው። ነጻ ምርጫ እንስጠው። ወደ እናንተ መሄድን ቢመርጥ ምንም ገንዘብ ሳትሰጡ ይዛችሁት መሄድ ትችላላችሁ። እኔን መርጦ ከእኔ ጋር መቆየትን ቢፈልግ ግን፣ እኔን የመረጠን ለማንም አሳልፌ እንደማልሰጥ በአላህ እምላለሁ፤ ከእኔ ጋር ይቆያል።» አሉ።

ሐሪሳና ወንድሙ በዚህ የክቡር ነብያችን መልስ እጅግ ረክተው፦ «እጅግ በፍትሕና በቅንነት አስተናገዱን» አሉ።

በዚህም ክቡር ነብያችን ዘይድን ወደ እርሳቸው ጠርተው፦ «እነዚህን ሰዎች ታውቃቸዋለህን?» ብለው ጠየቋቸው። ዘይድም፦ «አዎ፣ አንዱ አባቴ፣ ሌላው አጎቴ ነው» ብለው መለሱ። ያን ጊዜ እንዲህ አሉ፦ «ዘይድ ሆይ! እኔ ማን እንደሆንኩ ታውቃለህ፤ ለአንተ ያለኝን ርኅራኄ፣ እዝነትና አያያዜን አይተሃል። እነዚህ ሊወስዱህ መጥተዋል። ስለዚህ ምረጥ፦ ወይ እኔን መርጠህ ከእኔ ጋር ቆይ፣ ወይ እነርሱን መርጠህ ሂድ።»

አባታቸውና አጎታቸው፦ «አሁን እኛን ይመርጣል፤ ዘይድን ይዘን እንሄዳለን» ብለው በተስፋ ጠበቁ። ዘይድ ግን፦ «ማንንም ከእርስዎ አላስበልጥም። እርስዎ ለእኔ በአጎትም በአባትም ቦታ ነዎት። ከእርስዎ ጋር መቆየት እፈልጋለሁ» አሉ።

አባታቸውና አጎታቸው በመደነቅ ደንግጠው ቀሩ። አባታቸው ተቆጥቶ ዘይድን፦ «ወዮልህ! ታዲያ ባርነትን ከነጻነት፣ ከእናትህ፣ ከአባትህና ከአጎትህ አስበልጠህ ትመርጣለህ!» አለ። ዘይድም አባታቸውን፦ «አባዬ ሆይ! ከዚህ ሰው እንዲህ ያለ ርኅራኄና አያያዝ አግኝቻለሁ፤ ማንንም ከእርሳቸው ላስበልጥ አልችልም» ብለው መለሱ።

ክቡር ነብያችን ዘይድን እጅግ ይወዱ ነበር። ይህን ታማኝነታቸውንና ፍቅራቸውን ባዩ ጊዜ በካዕባ አል-ሙዐዘማ ወደሚገኘው ሒጅር ወሰዷቸውና በዚያ ለነበሩት ሰዎች እንዲህ ብለው ተናገሩ፦ «መስክሩ፤ ዘይድ ልጄ ነው። እርሱ ይወርሰኛል፤ እኔም እወርሰዋለሁ።» የዘይድ አባትና አጎት ይህን ባዩ ጊዜ ቁጣቸው በረደ። ተደስተው ወደ አገራቸው ተመለሱ። ከዚያ ወዲህ ሶሓቦች ዘይድን ዘይድ ኢብኑ ሙሐመድ (የሙሐመድ ልጅ ዘይድ) ይሏቸው ጀመር። በኋላ አላሁ ተዓላ በሱረቱ አል-አሕዛብ አምስተኛው አንቀጽ «ልጆቻችሁን በአባቶቻቸው ስም ጥሯቸው፤ ይህ በአላህ ዘንድ ይበልጥ ትክክል ነው»፣ በአርባኛው አንቀጽ ደግሞ «ሙሐመድ (ዐለይሂ ሰላም) ከወንዶቻችሁ የአንዳቸውም (እንደ ዘይድ) አባት አይደለም» በሚሉ ትእዛዛት የማደጎ ልጅነትን ባስቀረ ጊዜ ሰይዲና ዘይድ በአባታቸው ስም፣ ማለትም «የሐሪሳ ልጅ ዘይድ» (ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ) ተብለው መጠራት ጀመሩ።10

የካዕባ ጉዳይ ዳኝነት

ክቡር ረሱሉላህ ሠላሳ አምስት ዓመት ገደማ ሲሆናቸው በካዕባ ጉዳይ ዳኛ ሆኑ። በዚያን ጊዜ ዝናብና ጎርፍ የካዕባን ግድግዳዎች እጅግ አዳክመው ነበር። በተጨማሪም የተነሣ እሳት ካዕባን አበላሽቶ ነበር።11 ሕንጻውን እንደገና መገንባት አስፈላጊ ነበር። በዚህም የቁረይሽ ጎሳ ካዕባን ኢብራሂም ዐለይሂ ሰላም እስከጣሉት መሠረት ድረስ አፍርሶ እንደገና መገንባት ጀመረ። ለእያንዳንዱ ጎሳ አንድ ክፍል በመስጠት ግድግዳዎቹን ከፍ አደረጉ። ይህ ሥራ ታላቅ ክብር መሆኑን የሚያውቁት ጎሳዎች ሐጀሩል አስወድን (ጥቁሩን ድንጋይ) በቦታው በማስቀመጥ ጉዳይ መስማማት አቃታቸው። እያንዳንዱ ጎሳ ይህን ክብር ለማግኘት ስለፈለገ በመካከላቸው ታላቅ አለመግባባት ተፈጠረ። የዐብዱዳር ልጆች፦ «ይህን ሥራ ከእኛ ሌላ ማንም ቢሠራ ደም እናፈሳለን» ብለው ቃል ኪዳን ገቡ። ለአራት አምስት ቀናት በቆየው በዚህ አለመግባባት ምክንያት ደም ሊፈስ ጥቂት ቀርቶ ነበር።

«ማንንም ከእርስዎ አላስበልጥም። እርስዎ ለእኔ በአጎትም በአባትም ቦታ ነዎት። ከእርስዎ ጋር መቆየት እፈልጋለሁ» ዘይድ ኢብኑ ሐሪሳ (ረዲየላሁ ዐንሁ)

ቀኑ ሰኞ ነበር። የዐብዱልሙጠሊብ አጎት (የእናታቸው ወንድም) የሆነውና የተከበረ አዛውንት የነበረው ሑዘይፋ ኢብኑል ሙጊራ ወደ ካዕባ የሚያስገባውን የበኑ ሸይባ በር እያመለከተ፦ «የቁረይሽ ሰዎች ሆይ! ባልተስማማችሁበት ጉዳይ ላይ ውሳኔ እንዲሰጥ በዚያ በር በመጀመሪያ የሚገባውን ሰው በመካከላችሁ ዳኛ አድርጉት» አለ። በዚያ የነበሩት ይህን ሐሳብ ተቀበሉ፤ ወደ በኑ ሸይባ በር እየተመለከቱ በመጀመሪያ የሚገባውንና ጉዳዩ እጅግ በተወሳሰበበት ቅጽበት የሚፈታውን ሰው መጠባበቅ ጀመሩ። በመጨረሻም እውነተኛነታቸውንና የላቀ ስነ ምግባራቸውን እጅግ የሚያደንቁትና አል-አሚን፣ ማለትም «ሁልጊዜ የሚታመኑት» ብለው የሚጠሯቸው ሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም በበሩ ሲገቡ አዩ። «እነሆ አል-አሚን። በውሳኔያቸው እንስማማለን» አሉ።

ጉዳዩ ለውዱ ነብያችን ለሙሐመድ ዐለይሂ ሰላም በተገለጸላቸው ጊዜ ኺርቃቸውን አውልቀው መሬት ላይ ዘረጉ። ሐጀሩል አስወድን በተባረከ ኺርቃቸው ላይ አስቀምጠው፦ «ከየጎሳው አንድ ሰው አንዱን ጫፍ ይያዝ» አሉ። በዚህም ድንጋዩን ሊቀመጥበት እስከሚገባው ቦታ ድረስ አስነሡት።

ከዚያም ራሳቸው ድንጋዩን አቅፈው በተከበሩ እጆቻቸው በቦታው አስቀመጡት። ጎሳዎቹ ሊፈነዳ የደረሰ ታላቅ ግጭት በዚህ መንገድ መወገዱን ባዩ ጊዜ በዚህ ድርጊት ተደሰቱ። ግድግዳዎቹን ካቆሙበት ቦታ ቀጥለው ገንብተው አጠናቀቁ።12