ПАДЗЕЯ Ў РАДЖЫ

Хазрат Асім ібн Сабіт, адзін з лепшых лучнікаў у бітве пры Ухудзе, забіў у той бітве ідалапаклонніка Мусафі ібн Талху і яго брата Харыса. Іх маці Сулафа бінт Саад, вядомая сваёй мсцівасцю, паабяцала даць сто вярблюдаў таму, хто прынясе ёй галаву хазрат Асіма ібн Сабіта, які забіў двух яе сыноў. Яна паклялася піць віно з чэрапа хазрат Асіма. Акрамя таго, паколькі ў сарыі (вайсковы атрад), пасланай Пасланнікам Аллаха, Абдуллах ібн Унайс забіў Халіда ібн Суф’яна з сыноў Ліхьяна, сыны Ліхьяна дамовіліся з плямёнамі Адал і Кара. Гэтыя два плямёны, якія жылі паблізу Меккі, склалі план і падрыхтавалі пасланцоў. Яны сказалі ім: «Скажыце, што вы сталі мусульманамі. Скажыце: „Мы будзем плаціць закят і просім настаўнікаў, каб яны прымалі яго і вучылі нас ісламу“. Частку тых, хто прыйдзе, мы заб’ём і адпомсцім, а частку завязём у Мекку і прададзім курайшытам».

У месяцы сафар чацвёртага года хіджры да нашага ўладара Прарока прыйшла дэлегацыя з шасці ці сямі чалавек з гэтых двух плямёнаў і сказала: «Мы сталі мусульманамі. Пашлі нам настаўнікаў, якія навучаць нас Святому Карану і рэлігіі».

У гэты час наш любімы Прарок падрыхтаваў сарыю з дзесяці чалавек, каб праверыць, ці не рыхтуюцца ідалапаклоннікі Меккі да вайны. Калі з плямёнаў Адал і Кара прыйшла такая дэлегацыя і папрасіла настаўнікаў, ён паслаў гэты разведвальны атрад з дзесяці чалавек разам з тымі, хто прыйшоў, каб высветліць становішча, вывучыць яго і паведаміць.

У гэтай сарыі былі такія шаноўныя асхабы: Марсад ібн Абі Марсад, Халід ібн Абі Букайр, Асім ібн Сабіт, Хубайб ібн Адый, Зайд ібн Дасінна, Абдуллах ібн Тарык, Муаттыб (Мугір) ібн Убайд і яшчэ тры асхабы, імёны якіх невядомыя (радыяллаху анхум).

Гэты разведвальны атрад удзень хаваўся, а ўночы ішоў і аднойчы на досвітку дабраўся да крыніцы Раджы. Там яны крыху адпачылі і паелі добрых медынскіх фінікаў гатунку аджва. Потым пайшлі адтуль, падняліся на гару паблізу і схаваліся.

Жанчына з племені Хузайл, якая пасвіла авечак, таксама прыйшла да крыніцы Раджы. Убачыўшы фінікавыя костачкі, яна зразумела, што тут елі медынскія фінікі. «Сюды прыходзілі людзі з Медыны!» – закрычала яна і паведаміла свайму племені.

У гэты час адзін з дэлегацыі плямёнаў Адал і Кара, якая была разам з гэтай сарыяй з дзесяці асхабаў, пад нейкай падставай пакінуў іх. Адразу ж ён пайшоў да сыноў Ліхьяна і паведаміў ім пра ўсё.

Атрымаўшы гэтую вестку, сыны Ліхьяна рушылі ў дарогу. Супраць гэтай маленькай сарыі яны паслалі атрад з двухсот чалавек, сто з якіх былі лучнікамі. Гэты натоўп ідалапаклоннікаў знайшоў хазрат Асіма ібн Сабіта і яго таварышаў на вяршыні гары і акружыў іх. У гэты час да іх далучыўся і той, хто паведаміў ідалапаклоннікам пра дзесяць асхабаў. Шаноўныя асхабы тады зразумелі, што іх ашукалі. Вырашыўшы біцца, яны выхапілі мячы. Зразумеўшы гэта, ідалапаклоннікі паспрабавалі іх ашукаць: «Калі вы спусціцеся да нас, мы нікога з вас не заб’ём. Мы цвёрда вам гэта абяцаем. Клянёмся Аллахам, мы не хочам вас забіваць. Але мы хочам атрымаць за вас выкуп ад жыхароў Меккі».

«Тым, хто і пасля ранення спяшаўся адгукнуцца на заклік Усявышняга Аллаха і Яго Прарока, а асабліва тым з іх, хто робіць дабро і сцеражэцца зла, – вельмі вялікая ўзнагарода» Алі Імран: 172

Падзея ў Раджы

Асім ібн Сабіт, Марсад ібн Абі Марсад і Халід ібн Абі Букайр (радыяллаху анхум) адхілілі ўсе прапановы, сказаўшы: «Мы ніколі не прымаем слоў і абяцанняў ідалапаклоннікаў». Хазрат Асім ібн Сабіт сказаў: «Я пакляўся ніколі не прымаць абароны ідалапаклоннікаў. Клянуся Аллахам, я не спушчуся і не здамся, паверыўшы вашай абароне і вашаму слову». Узняўшы рукі, ён памаліўся: «О мой Аллах! Паведамі Твайму Прароку пра наш стан». Усявышні Аллах прыняў малітву хазрат Асіма і паведаміў нашаму ўладару Пасланніку Аллаха пра тое, што з імі здарылася.

Хазрат Асім сказаў ідалапаклоннікам: «Мы не баімся смерці. Бо ў сваёй рэлігіі мы бачым ясна (калі памром, станем шахідамі і трапім у Рай)». Калі правадыр ідалапаклоннікаў сказаў: «О Асім! Не губі сябе і сваіх таварышаў, здавайся!» – Асім ібн Сабіт адказаў стрэламі. Пускаючы стрэлы, ён чытаў такія радкі:

Я дужы, мне нічога не бракуе.
Тоўстая цеціва майго лука нацягнута.
Смерць – ісціна, жыццё – марнае і мінучае.
Усё, што наканавана, напаткае чалавека.
Людзі рана ці позна вернуцца да Аллаха.
Калі я не буду біцца з вамі,
мая маці (ад гора) страціць розум.

У калчане Асіма было сем стрэл. Кожнай выпушчанай стралой ён забіваў аднаго ідалапаклонніка. Калі стрэлы скончыліся, многіх з іх ён пракалоў дзідай. Але потым зламалася і дзіда. Тады ён адразу выхапіў меч, зламаў ножны і кінуў іх. (Гэта азначала: «Буду біцца, пакуль не памру, і не здамся».) Потым ён памаліўся так: «О мой Аллах! Да сённяшняга дня я ахоўваў Тваю рэлігію. Прашу Цябе ахаваць і зберагчы маё цела ў канцы гэтага дня». Воклічы «Аллаху акбар!» хазрат Асіма ібн Сабіта і іншых асхабаў разносіліся па горах. Дзесяць муджахідаў біліся на смерць супраць двухсот чалавек, і тыя, хто да іх набліжаўся, атрымлівалі кару за тое, што рабілі. Нарэшце Асім (радыяллаху анху) быў паранены ў абедзве нагі і ўпаў на зямлю. Паколькі няверуючыя вельмі яго баяліся, яны нават тады, калі ён упаў, не адважыліся падысці да яго, а зрабілі яго шахідам, стрэліўшы ў яго з лукаў здалёк. У той дзень з дзесяці асхабаў, якія былі там, сямёра загінулі шахідамі, а трое трапілі ў палон.

Сыны Ліхьяна хацелі адсекчы дабраславёную галаву Асіма ібн Сабіта, каб прадаць яе Сулафе бінт Саад. Але паколькі Усявышні Аллах прыняў малітву хазрат Асіма ібн Сабіта, Ён паслаў туды рой пчол. Пчолы, як воблака, спыніліся над Асімам ібн Сабітам. Ідалапаклоннікі не маглі да яго падысці. Нарэшце яны сказалі: «Пакіньце яго. Увечары пчолы разляцяцца, тады мы адсечам яму галаву і забяром яе».

Увечары Усявышні Аллах паслаў моцны дождж. Па ярах пацяклі патокі і аднеслі дабраславёнае цела хазрат Асіма ібн Сабіта ў невядомае месца. Колькі ідалапаклоннікі ні шукалі, так і не знайшлі яго. Таму ім не ўдалося адсекчы ніводнай часткі цела хазрат Асіма ібн Сабіта.

«О мой Аллах! Да сённяшняга дня я ахоўваў Тваю рэлігію. Прашу Цябе ахаваць і зберагчы маё цела ў канцы гэтага дня» Асім ібн Сабіт (радыяллаху анху)

Калі ўспаміналі пра тое, як пчолы ахоўвалі хазрат Асіма, хазрат Умар сказаў: «Усявышні Аллах, безумоўна, ахоўвае свайго раба-верніка. Як Асім ібн Сабіт пры жыцці быў абаронены ад ідалапаклоннікаў, так і пасля яго смерці Усявышні Аллах ахаваў яго цела і не даў ідалапаклоннікам дакрануцца да яго». Таму, калі ўспаміналі Асіма ібн Сабіта, яго называлі «тым, каго ахоўвалі пчолы».1

Трое асхабаў, якія трапілі ў палон, былі Хубайб ібн Адый, Зайд ібн Дасінна і Абдуллах ібн Тарык (радыяллаху анхум). Сыны Ліхьяна звязалі ўсіх траіх цецівамі лукаў. Абдуллах ібн Тарык не згадзіўся, каб яго вялі да ідалапаклоннікаў Меккі. Каб не ісці, ён супраціўляўся. «Мае таварышы, якія загінулі шахідамі, удастоіліся Раю!» – крычаў ён. Абдуллах разарваў путы на руках, але сыны Ліхьяна закідалі яго камянямі і зрабілі шахідам і яго. Хазрат Хубайб ібн Адый і Зайд ібн Дасінна цярпелі з думкай: «Можа, мы яшчэ знойдзем магчымасць выканаць разведвальнае даручэнне, якое даў нам Пасланнік Аллаха».

Сыны Ліхьяна павялі абодвух у Мекку. Ідалапаклоннікі, сваякі якіх былі забітыя ў бітвах пры Бадры і Ухудзе, палалі нянавісцю і прагай помсты і шукалі зручнага выпадку. Хазрат Хубайба купіў ідалапаклоннік Худжайр ібн Абі Іхаб ат-Тамімі, каб адпомсціць за брата, забітага ў бітве пры Бадры, а хазрат Зайда ібн Дасінну – Сафван ібн Умайя, каб адпомсціць за свайго бацьку Умайю ібн Халафа, таксама забітага ў бітве пры Бадры. Ідалапаклоннікі мелі намер забіць абодвух. Але паколькі тады ішлі месяцы, у якія яны лічылі вайну забароненай, яны трымалі іх у зняволенні і чакалі, пакуль пройдзе час. Трымалі іх у розных месцах. Абодва асхабы ў гэтым палоне праявілі вялікую цярплівасць, стойкасць і шляхетнасць.

Мавія, вызваленая рабыня, якая жыла ў доме, дзе быў зняволены хазрат Хубайб ібн Адый (гэтая жанчына пазней стала мусульманкай), расказвала:

«Хубайба трымалі ў пакойчыку ў доме, дзе была я. Я не бачыла лепшага палоннага, чым ён. Аднойчы я ўбачыла, што ў яго ў руцэ вялізная гронка вінаграду, велічынёй з глечык. Хубайб еў з яе. Кожны дзень яго бачылі з такой гронкай вінаграду ў руцэ. А ў тую пару года, ды яшчэ ў Мецы, знайсці вінаград было зусім немагчыма. Гэта Усявышні Аллах даваў яму ежу. У пакойчыку, дзе яго трымалі, ён здзяйсняў намаз і чытаў Святы Каран. Жанчыны, слухаючы, як ён чытае Святы Каран, плакалі і шкадавалі яго. Калі часам я пыталася ў яго: „Ці ёсць у цябе якое-небудзь жаданне?“ – ён казаў: „Дай мне прэснай вады, не прыносі мне мяса жывёл, зарэзаных для ідалаў, і загадзя скажы мне, калі мяне будуць забіваць. Больш мне нічога не трэба“. Калі вызначылі дзень, калі яго заб’юць, я пайшла і сказала яму. Даведаўшыся пра гэта, ён ніяк не змяніўся і не паказаў ані найменшага знаку смутку.

Калі той дзень наблізіўся, ён сказаў, што перад смерцю хоча ачысціць цела, і папрасіў брытву. Я дала брытву ў рукі свайму дзіцяці і паслала яго туды. Калі дзіця ўвайшло да яго, я раптам спалохалася. Я сказала: „Ой бяда! Гэты чалавек зарэжа дзіця брытвай. Усё роўна ж яго заб’юць“. Я пабегла паглядзець на дзіця. Хубайб узяў з рук дзіцяці брытву, якую я паслала, і пасадзіў дзіця на калені, каб пагладзіць яго. Убачыўшы гэта, я вельмі спалохалася і пачала крычаць. Зразумеўшы, у чым справа, ён сказаў: „Ты думаеш, што я заб’ю гэта дзіця? У нашай рэлігіі такога няма. Несправядліва адбіраць жыццё – не ў нашым звычаі і не ў нашай годнасці“».

Настаў дзень, калі ідалапаклоннікі дамовіліся забіць Хубайба ібн Адыя і Зайда ібн Дасінну. Рана раніцай таго дня ідалапаклоннікі знялі з іх ланцугі і прывялі іх у месца за Меккай, якое называецца Танім. (Танім знаходзіцца за 5–8 км ад Каабы. Гара, што там, таксама называецца гарой Танім.) Жыхары Меккі і знаць ідалапаклоннікаў сабраліся, каб паглядзець на іх пакаранне смерцю. Вакол быў вялікі натоўп.

На месцы, дзе мелі пакараць палонных, ідалапаклоннікі паставілі дзве шыбеніцы. Калі яны хацелі ўзняць хазрат Хубайба на шыбеніцу і прывязаць, ён сказаў: «Адпусціце мяне, дайце здзейсніць намаз у два ракаты». Хубайба адпусцілі і сказалі: «Здзяйсняй там». Хубайб адразу стаў на намаз і з пакорай (хушу) здзейсніў два ракаты. Ідалапаклоннікі, жанчыны і дзеці, якія сабраліся там, з хваляваннем глядзелі на яго. Скончыўшы намаз, ён сказаў: «Клянуся Аллахам, калі б вы не падумалі, што я зацягваю намаз ад страху смерці, я зрабіў бы яго даўжэйшым і маліўся б больш». Хазрат Хубайб ібн Адый быў першым, хто перад пакараннем смерцю здзейсніў намаз у два ракаты, і праз яго гэта стала звычаем і суннай. Калі наш уладар Прарок (саллаллаху алейхі ва саллям) пачуў, што той перад пакараннем здзейсніў намаз у два ракаты, ён палічыў гэты ўчынак правільным і дарэчным.2

Калі ён здзейсніў намаз, хазрат Хубайба ўзнялі на шыбеніцу і прывязалі. Твар яго адвярнулі ад кіблы ў бок Медыны. Потым сказалі: «Ну, адрачыся ад сваёй рэлігіі! Тады мы цябе адпусцім!» Хубайб адказаў так: «Клянуся Аллахам, не адракуся! Нават калі б увесь свет быў мой і быў мне аддадзены, я ўсё роўна не адрокся б ад ісламу!»

Атрымаўшы такі адказ, ідалапаклоннікі сказалі: «А ці хацеў бы ты цяпер, каб на тваім месцы быў Мухаммад і каб забілі яго? Калі скажаш „так“, вызвалішся і будзеш спакойна сядзець у сваім доме!» Хубайб сказаў: «Я ніколі не згадзіўся б нават на тое, каб Мухаммаду алейхіс-салям у нагу ўпілася калючка!»

Ідалапаклоннікі здзекаваліся і смяяліся, кажучы: «О Хубайб! Адрачыся ад ісламу! Калі не адрачэшся, мы цябе абавязкова заб’ём!» Хубайб адказаў ім: «Калі я на шляху Усявышняга Аллаха, для мяне няма ніякага значэння, што мяне заб’юць».

Пасля гэтага Хубайб памаліўся: «О мой Аллах! Тут я не бачу іншых твараў, акрамя твараў ворагаў. О мой Аллах! Перадай ад мяне салям Твайму Пасланніку. Паведамі Твайму Пасланніку, што з намі зрабілі!» – і сказаў: «Ассаляму алейка, йа Расуляллах». Калі Хубайб маліўся гэтай малітвай, наш любімы Прарок сядзеў з шаноўнымі асхабамі. Зайд ібн Харыса расказваў: «Аднойчы, калі Пасланнік Аллаха сядзеў са сваімі асхабамі, ён сказаў: „Ва алейхіс-салям“. Шаноўныя асхабы запыталіся: „О Пасланнік Аллаха! На чый салям гэта адказ?“ Прарок адказаў: „Гэта адказ на салям нашага брата Хубайба. Джыбрыль (алейхіс-салям) прынёс мне салям Хубайба“».3

Курайшыты-ідалапаклоннікі, якія сабраліся вакол Хубайба, кажучы: «Вось гэты чалавек забіў вашых бацькоў», – падбухторвалі юнакоў нападаць на яго з дзідамі, і тыя пачалі раніць яго дабраславёнае цела. У гэты момант твар Хубайба павярнуўся да Каабы. Ідалапаклоннікі павярнулі яго ў бок Медыны. Хазрат Хубайб памаліўся: «О мой Аллах! Калі я раб, прыемны Табе, павярні мой твар да кіблы». І твар яго зноў павярнуўся да кіблы. Ніхто з ідалапаклоннікаў не змог павярнуць яго твар у які-небудзь іншы бок, акрамя Каабы. У гэты момант Хубайб на шыбеніцы прачытаў верш, у якім гаварылася, што яго, самотнага сярод ворагаў, робяць шахідам. Калі ідалапаклоннікі пачалі катаваць яго, утыкаючы дзіды ў яго цела, ён сказаў: «Клянуся Аллахам, калі мяне заб’юць як мусульманіна, мне ўсё роўна, на які бок я ўпаду, калі мяне пасякуць. Усё гэта – на шляху Усявышняга Аллаха».

«Я ніколі не згадзіўся б нават на тое, каб Мухаммаду алейхіс-салям у нагу ўпілася калючка!» Хубайб ібн Адый (радыяллаху анху)

Пасля гэтага Хубайб пракляў ідалапаклоннікаў так: «О мой Аллах! Знішчы ўсіх ідалапаклоннікаў з племені Курайш! Рассей іх супольнасць! Забяры іх жыцці аднаго за адным, не пакідай нікога з іх у жывых!» Пачуўшы гэтае пракляцце, ідалапаклоннікі вельмі спалохаліся, і частка з іх уцякла адтуль. Некаторыя з тых, хто застаўся, пачалі адзін за адным утыкаць у яго дзіды. Адзін з іх усадзіў дзіду яму ў грудзі, і дзіда выйшла праз спіну. Калі з яго цела бруілася кроў і ён, вісячы на шыбеніцы, аддаваў апошні ўздых, ён вымавіў: «Ашхаду ан ля іляха ілляллах ва ашхаду анна Мухаммадан абдуху ва расулуху» – і стаў шахідам.4

Цела Хубайба ібн Адыя (радыяллаху анху) сорак дзён вісела на шыбеніцы. Але яно не сапсавалася і не смярдзела. З яго ўвесь час цякла свежая кроў. Наш любімы Прарок паслаў з шаноўных асхабаў хазрат Зубайра ібн Аўвама і Мікдада ібн Асвада, каб яны прынеслі яго цела. Уначы яны таемна ўвайшлі ў Мекку. Зняўшы Хубайба з шыбеніцы, на якой ён быў павешаны, яны паклалі яго на вярблюда і рушылі ў бок Медыны. Ідалапаклоннікі, даведаўшыся пра гэта, вялікім натоўпам рушылі на іх. Каб абараніцца, абодва асхабы паклалі цела на зямлю. Неўзабаве яны ўбачылі, што зямля ў тым месцы, дзе яны паклалі цела, расступілася, прыняла цела ў сябе і зноў закрылася. І яны рушылі ў Медыну.

Хазрат Зайда ібн Дасінну прывязалі да другой пастаўленай шыбеніцы. Зайда прымушалі адрачыся ад рэлігіі. Але нічога, акрамя ўмацавання веры (іман) Зайда, ідалапаклоннікі не дасягнулі. Тады Зайда засыпалі стрэламі. Нарэшце яго зрабіў шахідам Ністас, вызвалены раб Сафвана ібн Умайі.