CUTARWA, AZABTARWA DA ZALUNCI

Hannayen Abu Lahab su halaka

Gidan Shugabanmu Annabi yana tsakanin gidajen wasu mugayen mushrikai biyu, Abu Lahab da Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ. Waɗannan a kowace dama sukan yi ƙoƙarin cutar da ƙaunataccen Annabinmu. Har ma da dare sukan jefa tumbin dabbobi a gaban ƙofar Shugabanmu Manzon Allah. Baffansa Abu Lahab bai tsaya a kan haka ba: daga gidan maƙwabcinsa Adiyy yakan jefe shi da duwatsu, ya cutar da shi.

Matarsa Ummu Jamil ma ba ta bar mijinta a baya ba: rassan itace masu ƙaya da ta tara, takan baza su a hanyoyin da Manzon Allah zai bi, domin su soki ƙafafunsa masu albarka. Wata rana, lokacin da Abu Lahab yake zuba ƙazantar da ya kawo a gaban ƙofar Shugabanmu Annabi, Sayyidina Hamza ya gan shi. Nan take ya ruga ya kama ɗan’uwansa Abu Lahab, ya zuba masa ƙazantar da ya kawo a kansa.

Bayan waɗannan cutarwa na Abu Lahab da matarsa, aka saukar da Suratul Masad (Tabbat) a kansu, wadda take farawa da kalmomin: “Hannayen Abu Lahab su halaka, har ma sun riga sun halaka…” Da Ummu Jamil, matar Abu Lahab, ta ji cewa an saukar da sura a kansu, ta fara neman Shugabanmu Annabi. Da ta ji cewa yana Ka’aba, ta ɗauki wani ƙaton dutse a hannu, ta nufi wurin. A lokacin Sayyidina Abubakar yana samun darajar zama a hira da Annabinmu.

Da ya ga Ummu Jamil da dutse a hannunta, ya ce: “Ya Manzon Allah! Ga Ummu Jamil tana zuwa. Mugunyar mace ce ƙwarai, ina tsoron kada ta cutar da kai. Da ka ja gefe, da ba za ka sha wahala ba.” Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ba za ta iya ganina ba.” Ummu Jamil ta zo ta tsaya kan Sayyidina Abubakar, ta faɗi maganganu na ƙasƙanci: “Ya Abubakar! Faɗa mini da sauri, ina wancan abokinka! Ya zage ni da mijina da waƙa, ya ɓata mana suna. Idan shi mawaƙi ne, ni ma da mijina mawaƙa ne. Ga shi ni ma ina zaginsa da waƙa. Mu muna yi masa tawaye, ba ma karɓar annabtarsa, kuma ba ma son addininsa. Na rantse, da na gan shi, da na buga masa wannan dutse a kansa…” Da Sayyidina Abubakar ya ce: “Shugabana ba mawaƙi ba ne, kuma bai zage ki da waƙa ba”, Ummu Jamil ta juya ta tafi. Sayyidina Abubakar ya juya ga Shugabanmu Annabi ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Ba ta gan ka ba?” Ya ce: “Ba ta gan ni ba. Allahu Ta’ala Ya sanya idonta cikin halin da ba ya iya ganina.”2

Daga cikin ƴaƴa mata masu albarka na Shugabanmu Annabi, an yi baikon Nana Ummu Kulsum ga Utaiba, ɗan Abu Lahab, Nana Ruƙayya kuma ga ɗayan ɗansa Utba, amma ba a yi auren ba tukuna.

Da aka saukar da Suratul Masad, Abu Lahab ɗan Wuta, matarsa da manyan Ƙuraishawa suka ba Utba da Utaiba shawara: “Da kun ɗauki ƴaƴansa mata, kun saukaka masa nauyi. Ku saki ƴaƴansa, domin ya shiga wahala. Mu za mu aurar muku da duk yarinyar da kuke so daga Ƙuraishawa.” Su kuma suka ce: “To, mun sake su.” Wannan ƙasƙantacce mai suna Utaiba ya ƙara gaba: ya zo gaban Annabinmu (sallallahu ta’ala alaihi wa sallam) mai daraja, ya zage shi da waɗannan kalmomi: “Ya Muhammadu! Ni ban san kai ba, ban san addininka ba. Na kuma saki ƴarka. Daga yanzu kada ka so ni, ni ma ba zan so ka ba! Kada ka zo wurina, ni ma ba zan zo wurinka ba!…” Sannan ya auka wa ƙaunataccen Annabinmu, ya kama wuyan rigarsa mai albarka. Ya yaga rigarsa, ya zage shi. Sai ƙaunataccen Annabinmu ya tsine masa, ya ce: “Ya Ubangijina! Ka sa masa ɗaya daga cikin namun dajinKa!” Da shaƙiyin nan Utaiba ya je wurin ubansa ya ba shi labarin abin da ya faru, Abu Lahab ya ce: “Ina tsoron addu’ar Muhammadu a kan ɗana.” Bayan kwanaki kaɗan Abu Lahab ya aika ɗansa Utaiba zuwa Dimashƙ don kasuwanci. Ayarin ya sauka domin kwana a wani wuri da ake kira Zarƙa. Wani zaki ya fara yawo a kewayen wurin. Da Utaiba ya ga haka, ya ce: “Kaitona! Na rantse, tsinuwar Muhammadu (alaihis-salam) ta karɓu. Wannan zaki zai cinye ni! Ko da yake shi yana Makka, shi ne mai kashe ni!” Bayan ɗan lokaci zakin ya ɓace. Suka kwantar da Utaiba a wani wuri mai ɗan tsayi. Da dare zakin ya sake zuwa. Yana sunsuna mutanen ayarin ɗaya bayan ɗaya, har ya iso wurin Utaiba. Ya yi tsalle a kansa, ya tsaga cikinsa, ya kama kansa, ya cije shi mummunan cizo, ya kashe shi. Utaiba ya mutu yana ihu: “Ban faɗa muku cewa Muhammadu shi ne mafi gaskiyar magana a cikin mutane ba?” Abu Lahab kuwa, da ya ji cewa zaki ya yayyaga ɗansa, ya yi kuka yana cewa: “Ban faɗa muku cewa ina tsoron addu’ar Muhammadu a kan ɗana ba?”3

“Hannayen Abu Lahab su halaka (ya halaka), har ma sun riga sun halaka. Dukiyarsa (gadon da ya samu daga ubansa) da abin da ya tsiwirwira ba su amfane shi ba. Zai shiga wuta mai harshen wuta, matarsa ma, a matsayin mai ɗaukar itacen wuta, da igiya murɗaɗɗiya a wuyanta” Tabbat: 1–5

Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana kiran mutane zuwa ga farin ciki na har abada, yana kiransu zuwa ga imani da samuwar Allahu Ta’ala da kaɗaitakarSa, yana ƙoƙari domin kada su ƙone a Wuta. Mushrikai kuwa suna cewa: “Wannan shi ne addinin kakanninmu”, suna ci gaba da bautar gumaka. Shugabanmu Annabi yana kiransu su rayu kamar mutane, su zama masu mutunci da daraja, su kuɓuta daga ƙasƙanci, su hau zuwa manyan matsayai masu ɗaukaka. Su kuwa suka dage a kan taurin kansu. Abu Lahab yana a gaba-gaba a cikin masu zagi da cutarwa. Koyaushe yana bibiyar Manzon Allah, yana ƙoƙarin hana mutane sauraronsa, ya shuka shakka a zukatansu. A wuraren taro da kasuwanni, duk lokacin da Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “Ya ku mutane! Ku ce ‘La ilaha illallah’, ku tsira!”, nan take yakan biyo baya ya ce: “Ya ku mutane! Wannan mai magana ɗan ɗan’uwana ne. Kada ku taɓa yarda da maganarsa. Ku nisance shi!”

Wata rana Muhammadu alaihis-salam yana salla a gefen Ka’aba mai daraja. Wata ƙungiyar mushrikai mutum bakwai daga cikin manyan Ƙuraishawa, waɗanda a cikinsu akwai Abu Jahal, Shaiba ɗan Rabi’a, Utba ɗan Rabi’a da Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ, suka zo suka zauna a wani wuri kusa da Manzon Allah. A kewayen wurin akwai tumbi da ragowar wani raƙumi da aka yanka kwana ɗaya kafin haka. Ƙasƙantaccen nan Abu Jahal ya juya ga waɗanda suke tare da shi, ya yi wata mummunar shawara: “Wane ne a cikinku zai ɗauki wannan tumbin raƙuma, ya sanya shi tsakanin kafaɗun Muhammadu idan ya yi sujada?” Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ, mafi zalunci, mafi mugunta, mafi rashin tausayi kuma mafi shaƙiyanci a cikin waɗanda suke wurin, ya ce: “Ni zan yi”, ya tashi nan take. Lokacin da Annabinmu yake sujada, ya sanya tumbin da abin da yake cikinsa a kafaɗunsa masu albarka. Mushrikan da suke kallo suka fashe da dariya. Shugabanmu Annabi ya tsawaita sujadarsa, bai ɗaga kansa mai albarka ba. A lokacin Abdullahi ɗan Mas’ud, ɗaya daga cikin Sahabbai masu girma, ya ga halin da ake ciki. Ya ba da labarin wannan al’amari kamar haka:

“Da na ga Manzon Allah a wannan hali, jini ya hau kaina. Amma ba ni da jama’a ko ƙabila da za ta kare ni daga hannun mushrikai. Ni kaɗai ne, kuma ba ni da ƙarfi. A lokacin ko magana ma ba ni da ƙarfin yi. Na tsaya a tsaye, ina kallon Manzon Allah cikin babban baƙin ciki.

Da a lokacin ina da ƙarfi ko mai kare ni daga mushrikai, da na ɗauki abin da suka sanya a kafaɗar Manzo alaihis-salam mai albarka na jefar. Ina cikin wannan jira, aka sanar da Nana Fatima, ƴar Manzon Allah. A lokacin Fatima ƙarama ce. Ta zo da gudu, ta jefar da abin da yake kan ubanta. Ta tsine wa waɗanda suka yi haka, ta faɗa musu maganganu masu nauyi. Shugabanmu Manzon Allah kuwa, kamar ba abin da ya faru, ya kammala sallarsa, sannan ya ce sau uku:

‘Ya Allah! Na miƙa Maka wannan jama’a ta Ƙuraishawa! Ya Allah! Na miƙa Maka Abu Jahal Amr ɗan Hisham! Ya Allah! Na miƙa Maka Utba ɗan Rabi’a! Ya Allah! Na miƙa Maka Shaiba ɗan Rabi’a! Ya Allah! Na miƙa Maka Uƙba ɗan Abu Mu’aiɗ! Ya Allah! Na miƙa Maka Umayya ɗan Khalaf! Ya Allah! Na miƙa Maka Walid ɗan Utba! Ya Allah! Na miƙa Maka Umara ɗan Walid!’

Da mushrikai suka ji wannan tsinuwa a kansu, suka daina dariya, suka fara tsoro. Domin suna imani cewa addu’ar da aka yi a Ɗakin Allah (Baitullahi) takan karɓu. Shugabanmu Manzon Allah ya ce wa Abu Jahal: ‘Wallahi, ko dai ka daina wannan, ko kuma Allahu Ta’ala Zai saukar da wata masifa a kanka.’ Na rantse da Allahu Ta’ala, na ga kowane ɗaya daga cikin waɗannan mutane da Manzon Allah ya ambaci sunayensu, an kashe su a Yaƙin Badar, sun kwanta a ƙasa, sannan aka jefa su cikin ramin Badar kamar mushen da zafi ya ruɓar.”

Wata rana Abu Jahal ya ce wa mushrikan Ƙuraishawa a Ɗakin Allah: “Ya ku jama’ar Ƙuraishawa! Kuna gani, Muhammadu bai daina aibanta addininmu ba, bai daina cin zarafin gumakanmu da kakanninmu da suka bauta musu ba, bai daina kallonmu kamar marasa hankali ba. Ina rantsuwa a gabanku: gobe, idan ya zo nan ya yi salla, ya faɗi cikin sujada, zan ɗauki wani dutse, wanda ko ni kaina ba na iya ɗaukarsa da sauƙi, in buga masa a kansa da ƙarfi. A lokacin, ko ku kare ni daga ƴaƴan Abdulmuɗɗalib, ko kada ku kare ni, ku kun sani. Bayan na kashe shi, danginsa su yi mini abin da suka ga dama…” Mushrikan da suke wurin suka zuga shi: “Mun rantse, za mu kare ka, kuma ba za mu miƙa ka ga kowa ba. Muddin ka kashe shi!” Da safe Abu Jahal ya zo Ka’aba da wani ƙaton dutse a hannunsa. Ya zauna a gefen mushrikai, ya fara jira. Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam), kamar kullum, ya zo Ɗakin Allah, ya fara salla. Abu Jahal ya tashi daga wurinsa, ya nufi Manzon Allah domin ya buga masa ƙaton dutsen da yake hannunsa. Dukkan mushrikai suna bibiyar al’amarin cike da zumuɗi. Da Abu Jahal ya kusanci Manzon Allah, ba zato ba tsammani ya fara rawar jiki. Ƙaton dutsen ya faɗi daga hannunsa a ƙasa, fuskarsa ta koɗe kamar toka, ya ja da baya cikin babban tsoro. Mushrikai suka zo wurin Abu Jahal cikin mamaki, suka tambaya: “Ya Amr ɗan Hisham! Faɗa, me ya faru?” Abu Jahal ya ce: “Daidai lokacin da na ɗaga dutsen domin in kashe shi, wani raƙumi mai hauka ya fito gabana. Na rantse, a rayuwata ban taɓa gani ko jin irin wannan raƙumi mai dogayen ƙafafu, mai haƙora masu kaifi, mai ban tsoro ba. Da na ƙara kusantarsa kaɗan, lalle da ya kashe ni.” Wata rana kuma Abu Jahal ya tara mushrikai ya tambaya: “Marayan Abdullahi yana salla a nan, yana goge fuskarsa da ƙasa?” Suka ce: “E.” Abu Jahal, wanda wannan magana kaɗai yake jira, ya ce: “Idan na gan shi a haka, zan murƙushe kansa da ƙafata.” Wata rana Shugaban Annabawa ya tsaya salla a gefen Ka’aba. Abu Jahal ma yana zaune tare da abokansa. Ya tashi daga wurinsa, ya nufi Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam). Ya kusance shi sosai. Amma ba zato ba tsammani ya goge fuskarsa da hannunsa, ya fara gudu. Mushrikai suka je wurinsa suka ce: “Me ya faru? Wane irin hali ne wannan naka?” Abu Jahal ya amsa: “Wani ramin wuta ya bayyana a tsakaninmu. Da na ga wasu mutane suna auka mini, na koma baya.” Manyan mushrikai irin su Walid ɗan Mughira, Abu Jahal (Amr ɗan Hisham), Aswad ɗan Muɗɗalib, Umayya ɗan Khalaf, Aswad ɗan Abdu Yaghus, As ɗan Wa’il da Haris ɗan Ƙais, duk lokacin da suka ga Manzon Allah, sukan yi masa izgili suna cewa: “Wannan ma yana zaton shi annabi ne, kuma Jibrilu yana zuwa wurinsa.” Saboda haka, a wata rana da Habibi Mafi Daraja ya yi baƙin ciki ƙwarai, Jibrilu alaihis-salam ya zo, ya kawo wasu ayoyi masu girma. A ma’ana:

“(Ya ManzoNa!) Rantsuwa, haƙiƙa an yi izgili da annabawan da aka aiko kafin kai ma. Waɗanda suka yi musu (annabawan) izgili da ba’a, bala’i da azaba suka kewaye su a kowane gefe, a matsayin sakamakon izgilinsu.”4 “Lalle Mu, Mun ishe ka daga masu izgili da kai. Su ne waɗanda suke riƙon wani abin bauta tare da Allahu Ta’ala. Nan gaba kaɗan za su sani (ƙarshen da zai same su). Haƙiƙa Mun sani cewa ƙirjinka yana ƙuntata, ranka yana ɓaci, saboda maganganunsu (shirkar da suke yi, cin zarafin da suke yi wa Alƙur’ani mai girma da maganganun izgili da suke faɗa maka).”5

“Ya Abu Jahal! Wallahi, ko dai ka daina wannan, ko kuma Allahu Ta’ala Zai saukar da wata masifa a kanka” Ƙaunataccen Annabinmu Muhammadu alaihis-salam

Wata rana, lokacin da Sarkin Halittu yake ɗawafin Ka’aba mai girma, Jibrilu alaihis-salam ya zo ya ce: “An umarce ni da in kawo ƙarshensu (masu izgili).” Bayan ɗan lokaci Walid ɗan Mughira ya wuce ta gabansu. Jibrilu alaihis-salam ya tambaya: “Wane irin mutum ne wannan da yake wucewa?” Shugabanmu Annabi ya ce: “Shi ɗaya ne daga cikin mafiya muni a cikin bayin Allahu Ta’ala.” Sai Jibrilu alaihis-salam ya nuna ƙafar Walid, ya ce: “Na kawo ƙarshensa!” Bayan ɗan lokaci sai As ɗan Wa’il ya wuce. Da ya tambaya game da shi ma, ya sami amsa iri ɗaya, sai ya nuna cikinsa ya ce: “Shi ma na nuna masa iyakarsa!” Da Aswad ɗan Muɗɗalib ya wuce, ya nuna idonsa; da ya ga Abdu Yaghus, ya nuna kansa. Lokacin da Haris ɗan Ƙais yake wucewa, ya nuna cikinsa ya ce: “Ya Muhammadu! Allahu Ta’ala Ya kuɓutar da kai daga sharrin waɗannan. Nan gaba kaɗan kowannensu zai gamu da wata masifa.”

Ƙaya ta soki ƙafar As ɗan Wa’il. Ko nawa suka yi masa magani, ba su sami maganin ciwonsa ba. A ƙarshe ƙafarsa ta kumbura kamar wuyan raƙumi, ya mutu yana kururuwa: “Allah na Muhammadu Ya kashe ni!”

Idanun Aswad ɗan Muɗɗalib suka makance. Jibrilu alaihis-salam ya sa kansa ya bugi itace, ya halakar da shi.

Aswad ɗan Abdu Yaghus, lokacin da yake wani wuri da ake kira Bad-i Samum, fuskarsa da jikinsa suka yi baƙi ƙirin. Da ya zo gida, ba a gane shi ba, aka kore shi daga ƙofa. Ya mutu saboda takaici, yana bugun kansa a ƙofar gidansa.

Haris ɗan Ƙais kuwa ya ci kifi mai gishiri. Ƙishirwarsa ta ƙaru ƙari a kan ƙari. Ko nawa ya sha ruwa, bai ƙoshi ba. A ƙarshe ya fashe. Walid ɗan Mughira ma, wani guntun ƙarfe ya soki ƙwaurinsa. Raunin bai warke ba, ya zub da jini mai yawa, shi ma ya mutu yana kururuwa: “Allah na Muhammadu Ya kashe ni!”

Ta haka kowannensu ya ga sakamakon abin da ya aikata. Ban da haka, an sanar a cikin ayoyi masu girma cewa mushrikai za su dawwama a Wuta har abada. Wata rana ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya gamu da Hakam ɗan Abul-As. Bayan Annabinmu ya tafi, Hakam ya yi wa Shugabanmu Manzon Allah izgili a bayansa, yana murɗa bakinsa, fuskarsa da jikinsa.

Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ya ga abin da Hakam ya yi da nurin annabta, sai ya yi addu’a cewa ya tsaya haka. Nan take rawar jiki ta kama jikin Hakam, ya kasance haka har ƙarshen rayuwarsa.

Azabtarwar da aka yi wa Sahabbai masu girma

Mushrikai ba Shugabanmu Annabi kaɗai suke cutarwa ba. Suna kuma azabtar da Sahabbansa masu ɗaukaka (radiyallahu anhum). Musamman sukan zaɓi talakawa, marasa gata, su yi musu duk zalunci da danniya da suka iya, waɗanda hankali ba ya ɗauka, ba tare da wata fargaba ba. Waɗanda suka fi fuskantar azabtarwa su ne Bilalu Habashi, Nana Zinnira, Khabbab ɗan Aratt, Ammaru ɗan Yasir da iyalinsa (radiyallahu anhum ajma’in). Wasu daga cikinsu sukan ƙone su da duwatsun da suka yi zafi a rana, wasu kuma su hana su abinci da ruwa, suna azabtar da su suna cewa: “Ka bar addinin Muhammadu!” Su kuwa sukan yi haƙuri da waɗannan wahalhalu da ba a iya jurewa, ba sa taɓa barin addinin Musulunci.

Allah ɗaya ne, Allah ɗaya ne

Sayyidina Bilalu, bawan wani mushriki mai suna Umayya ɗan Khalaf, ya musulunta ta hannun Abubakar as-Siddiƙ. Saboda Umayya ya fi son Bilalu a cikin bayinsa goma sha biyu, ya sanya shi mai gadin gidan gumaka. Da Sayyidina Bilalu ya musulunta, ya kwantar da dukkan gumakan da suke gidan gumaka rub da ciki, kamar suna sujada. Da wannan labari ya isa ga Umayya, babban firgici ya kama shi. Ya sa aka kira shi, ya tambaya: “An ce ka musulunta. Kana yi wa Ubangijin Muhammadu sujada, ko?” Sayyidina Bilalu ya ce: “E. Ina yi wa Allahu Ta’ala, Mai girma kuma Maɗaukaki, sujada.” Da Umayya ya sami wannan amsa da bai so ba, nan take ya fara cutar da shi da azabtar da shi. Da tsakar rana, lokacin da rana take tsaka, yakan tuɓe shi, ya sanya duwatsun da zafi ya gasa a jikinsa tsirara, ya ƙone shi. Bayan ya tara wasu daga cikin duwatsun da suke ƙuna kamar wuta a bayansa, wasu kuma a kan cikinsa, yakan ce: “Ka bar addinin Musulunci!.. Ka yi imani da gumakan Lata da Uzza!” Sayyidina Bilalu kuwa yakan bayyana imaninsa yana cewa: “Allahu Ta’ala ɗaya ne! Allahu Ta’ala ɗaya ne!”

Duk lokacin da Umayya ɗan Khalaf ya ga wannan haƙurinsa, sai ya haukace, ya ja shi a kan ƙayoyi, ya raunata jikinsa, ya azabtar da shi. Sayyidina Bilalu kuwa, ba tare da ya kula da jinin da yake zuba daga jikinsa kamar rafi ba, yakan ce: “Ya Allah! Na yarda da abin da ya zo daga gare Ka! Ya Allah! Na yarda da abin da ya zo daga gare Ka!”, ya tsaya tsayin daka a kan imaninsa. Sayyidina Bilalu ya ba da labarin wannan halinsa kamar haka:

“Wancan mugun Umayya yakan ɗaure ni a zafin rana, da dare kuma ya azabtar da ni. Wata rana ce mai zafi. Kamar kullum ya sake fara azabtarwa. Domin ya mayar da ni daga Musulunci, duk lokacin da ya ce: ‘Ka bauta wa gumakanmu! Ka musanta Allah na Muhammadu, ka musanta, ka musanta!’, nakan ce: ‘Allah ɗaya ne! Allah ɗaya ne!’ Domin ya huce haushinsa, a ranar ya sanya wani ƙaton dutse mai girma ƙwarai a kan ƙirjina. A lokacin na suma. Da na farfaɗo, na ga an ɗauke dutsen da yake jikina, rana kuma ta shiga cikin gajimare. Na gode wa Allahu Ta’ala, na ce wa kaina: ‘Ya Bilalu! Duk abin da ya zo daga Allah Maɗaukakin Sarki kyakkyawa ne, mai daɗi ne.’”

Wata rana kuma Umayya ɗan Khalaf ya fitar da Bilalu Habashi waje domin ya azabtar da shi. Ya tuɓe tufafinsa, ya bar shi da ɗan ƙaramin wando kaɗai, ya kwantar da shi a kan yashi mai ƙuna cikin zafi mai tsanani, ya tara duwatsu a kansa. Mushrikai suka taru, suka azabtar da shi azaba mai tsanani, suna cewa: “Idan ba ka bar addininka ba, za mu kashe ka.” Bilalu Habashi kuwa, a ƙarƙashin waɗannan azabtarwa da ba a iya jurewa, yana cewa: “Allah ɗaya ne! Allah ɗaya ne!” A lokacin ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana wucewa ta wurin. Da ya ga halin Bilalu Habashi, ya yi baƙin ciki ƙwarai, ya ce: “Ambaton sunan Allahu Ta’ala Zai tsirar da kai.”

Bayan Annabinmu ya koma gida, jim kaɗan sai Sayyidina Abubakar ya zo wurinsa. Annabinmu ya ba Abubakar as-Siddiƙ labarin azabar da Bilalu Habashi yake sha, ya ce: “Na yi baƙin ciki ƙwarai.” Sayyidina Abubakar ya tafi wurin nan take. Ya ce wa mushrikai: “Me kuke samu da yi wa Bilalu haka? Ku sayar mini da shi.” Suka ce: “Ko da ka ba mu zinariya cikar duniya, ba za mu sayar ba. Amma za mu iya musanya shi da bawanka Amir.” Amir, bawan Sayyidina Abubakar, yana gudanar da harkokin kasuwancinsa, yana samun kuɗi masu yawa. Ban da dukiyarsa ta kansa, yana da zinariya dubu goma a wurinsa. Shi ne mataimakin Sayyidina Abubakar, yana gudanar da dukkan ayyukansa. Amma kafiri ne, kuma ya dage a kan kafircinsa. Sayyidina Abubakar ya ce: “Na ba ku Amir, tare da dukkan dukiyarsa da kuɗinsa, a madadin Bilalu.” Umayya ɗan Khalaf da sauran mushrikai suka yi farin ciki ƙwarai, suka ce: “Mun yaudari Abubakar.”

“(Ya ManzoNa!) Rantsuwa, haƙiƙa an yi izgili da annabawan da aka aiko kafin kai ma. Waɗanda suka yi musu (annabawan) izgili da ba’a, bala’i da azaba suka kewaye su a kowane gefe, a matsayin sakamakon izgilinsu” An’am: 10

Nan take Sayyidina Abubakar ya ɗauke duwatsu masu nauyi da suke kan Bilalu Habashi, ya tashe shi tsaye. Bilalu Habashi ya yi rauni ƙwarai saboda azabtarwa mai tsanani. Abubakar ya kama hannunsa, ya kai shi kai tsaye gaban ƙaunataccen Annabinmu, ya ce: “Ya Manzon Allah! Yau na ƴanta Bilalu saboda yardar Allah.” Shugabanmu Manzon Allah ya yi farin ciki ƙwarai, ya yi wa Sayyidina Abubakar addu’a mai yawa. A lokacin Jibrilu alaihis-salam ya kawo ayoyi masu girma na 17 da 18 na Suratul Lail, waɗanda suke bushara da cewa Abubakar yana nesa da Wuta. A cikin waɗannan ayoyi masu girma an ce, a ma’ana: “Wanda (kamar Sayyidina Abubakar) yake mai tsananin taƙawa (yana kiyaye kansa daga shirka da zunubai), yake ciyar da dukiyarsa a tafarkin alheri domin ya tsarkaka a wurin Allahu Ta’ala (ya kuma kai ga alkawarin Allah), an nisantar da shi daga gare ta (daga Wuta).”

Azabtarwa da ba a taɓa gani ba

Khabbab ɗan Aratt ma yana daga cikin waɗanda aka zalunta domin a mayar da su daga addininsu. Sayyidina Khabbab ma ba shi da kowa, kuma bawan wata mushrika ne mai suna Ummu Anmar.

Saboda ba shi da wani dangi da zai kare shi, mushrikai sukan taru, su tuɓe jikinsa mai albarka, su tsattsage shi da ƙayoyi. Wani lokaci kuma sukan sanya masa rigar ƙarfe a jikinsa tsirara, su bar shi a ƙarƙashin rana. Sukan danna duwatsun da suka gasa a rana ko a wuta a jikinsa tsirara, suna cewa: “Ka bar addininka! Ka bauta wa Lata da Uzza!” Khabbab kuwa ya dage a kan imaninsa, yana tsayawa musu yana cewa: “La ilaha illallah, Muhammadun Rasulullah.”

Wata rana mushrikai suka taru, suka hura wuta a wani fili. Suka ɗaure Sayyidina Khabbab, suka kawo shi. Suka tuɓe shi, suka kwantar da shi a kan wutar. Ko dai su mayar da shi daga addininsa, ko kuma su ƙone shi a wuta. Sayyidina Khabbab, da aka kwantar rigingine a tsakiyar wutar, yana addu’a: “Ya Allah! Kana ganin halina, Ka san yanayina. Ka tabbatar da imanin da yake zuciyata, Ka ba ni babban haƙuri!” Ɗaya daga cikin mushrikai ya taka ƙirjin Sayyidina Khabbab da ƙafarsa. Amma ba su sani ba cewa Allahu Ta’ala Yana kare masu imani.

Shekaru bayan haka, da aka tambayi Khabbab a kan wannan al’amari, ya buɗe bayansa, ya nuna alamomin ƙuna, ya ce: “Sun hura mini wuta, sannan suka ja ni suka jefa ni a cikinta. Wutar nan, naman jikina ne kaɗai ya kashe ta.”

Lokacin da suke azabtar da Sayyidina Khabbab haka a waje, uwargijiyarsa Ummu Anmar ma, domin ta mayar da shi daga addininsa, takan gasa ƙarfe a wuta, ta danna shi a kansa ta ƙone shi. Shi kuwa yakan jure wa dukkan waɗannan raɗaɗi saboda addininsa, ba ya yin abin da suka ba shi shawara, ba ya kuma barin imaninsa.

Wata rana Sayyidina Khabbab ya zo gaban ƙaunataccen Annabinmu, ya ce: “Ya Manzon Allah! A waje, duk inda mushrikai suka gan ni, suna ƙone ni da wuta. A gida kuma uwargijiyata Ummu Anmar tana ƙone kaina da ƙarfen da aka gasa. Ina roƙon addu’arka!” Sannan ya nuna ƙunar da take bayansa da kansa. Annabinmu ya ji tausayin halinsa ƙwarai. Bai iya jure wa azabar da yake sha domin kada ya bar addininsa, da zaluncin da ake yi masa ba, sai ya yi addu’a yana cewa: “Ya Ubangijina! Ka taimaki Khabbab!” Allah Maɗaukakin Sarki Ya karɓi addu’ar ManzonSa nan take, Ya ba Ummu Anmar ciwon kai mai tsanani. Ummu Anmar takan yi nishi saboda ciwon kai har asuba. Suka faɗa mata cewa maganinsa shi ne a ƙone kanta da ƙarfen da aka gasa a wuta. A ƙarshe ta kira Khabbab, ta umarce shi ya gasa sandar ƙarfe a wuta, ya ƙone kanta… Sayyidina Khabbab kuwa yana ƙone kanta da ƙarfen…

A kwanakin farko na Musulunci, mushrikai ba sa kula sosai da halin Khabbab ɗan Aratt. Amma kowace rana adadin masu imani yana ƙaruwa. A ƙarshe, so ko ƙi, sai da ya zama musu dole su ɗauki wannan al’amari da muhimmanci. Suka ƙara tsananta azabtar da Sayyidina Khabbab: suka buge shi fiye da kima, suka doke shi, suka raunata shi, suka yi masa azaba a kan azaba…

Duk da waɗannan, Sayyidina Khabbab bai sassauta ko zarra ɗaya daga imaninsa ba. Amma cutarwa da azabtarwa sun kai halin da ba a iya jurewa. Ya bayyana wa Shugaban Halittu abin da ya faru, ya ce: “Ya Manzon Allah! Ba za ka yi addu’a domin mu kuɓuta daga azabar da muke sha ba?”

Sai Shugabanmu Manzon Allah ya ce: “A cikin al’ummomin da suka gabace ku akwai mutanen da ake ɓare fatarsu da namansu da matsefin ƙarfe, ana kankare su, amma duk da haka wannan azaba ba ta iya mayar da su daga addininsu. Ana tsaga su gida biyu da zarto, tun daga saman kansu, amma duk da haka waɗannan azabtarwa ba su iya mayar da su baya daga addininsu. Lalle Allahu Ta’ala Zai cika wannan al’amari (Musulunci). Zai ɗaukaka shi a kan dukkan addinai. Har ma mutumin da ya hau dabbarsa, ya tafi shi kaɗai daga San’a zuwa Hadramaut, ba zai ji tsoron kowa ba sai Allahu Ta’ala, kuma a kan tumakinsa ba zai damu da kome ba sai harin kyarkeci. Amma ku kuna gaggawa.” Sannan ya yi wa Khabbab addu’a, ya shafa bayansa. Waɗannan kalmomi masu daɗi na Manzon Allah, waɗanda suke abinci da waraka ga rayuka, suka kashe raɗaɗin Khabbab.

Sayyidina Khabbab yana bin As ɗan Wa’il, wani mushriki azzalumi ƙwarai, bashi mai yawa. Ya je wurinsa domin ya nemi bashin. As ɗan Wa’il ya ce wa Khabbab: “Ba zan ba ka abin da kake bi na ba har sai ka musanta Muhammadu.” Sayyidina Khabbab ya amsa: “Wallahi, kamar yadda nake a rayuwata, haka ma bayan na mutu, da na tashi daga kabarina, ba zan taɓa ƙin annabina ba, ba zan musanta shi ba. Zan bar kome, amma ba zan iya yin wannan musantawa ba.” Sai As ɗan Wa’il ya ce: “Za a tashe mu bayan mutuwa ne? Idan akwai irin wannan abu, to a lokacin zan sami dukiya da ƴaƴa. Zan biya ka bashina a ranar.”

Saboda waɗannan maganganu na As ɗan Wa’il, Allahu Ta’ala Ya ce a cikin Alƙur’ani mai girma, a ayoyi masu girma na 77–79 na Suratu Maryam, a ma’ana, kamar haka: “(Ya MasoyiNa!) Yanzu shin ka ga mutumin da yake musanta ayoyinMu, yake cewa: ’Lalle za a ba ni (a Ranar Ƙiyama) dukiya da ƴaƴa’ (wato As ɗan Wa’il)? Shin ya tsinkayi gaibu ne, ko kuwa ya ɗauki wani alkawari a gaban Mai rahama? A’a, ba haka ba ne! Za Mu rubuta abin da yake faɗa (a Ranar Ƙiyama za Mu yi masa hisabi a kansa), kuma za Mu ƙara masa azaba ƙari a kan ƙari.”

Azabtarwa har suma

Mushrikai ba sa bambance mace da namiji a azabtarwa. Nana Zinnira, ɗaya daga cikin Musulmi na farko, wadda ba ta da kowa, ita ma baiwa ce. Da mushrikai suka san cewa ta musulunta, ba su yi wata fargaba ba wajen azabtar da ita ma. Ana tilasta wa Nana Zinnira ta bauta wa gumakan Lata da Uzza, ana matse maƙogwaronta, ana azabtar da ita har ta kasa numfashi ta suma. Duk da haka ba ta taɓa barin addininta, ba ta yin abin da suka faɗa. Musamman Abu Jahal yakan azabtar da ita ƙwarai. Saboda haka idanun Zinnira suka daina gani. Wani lokaci Abu Jahal ya ce: “Kin gani? Lata da Uzza sun makantar da idonki!” Sai Nana Zinnira, domin bayyana imaninta, ta ce: “Ya Abu Jahal! Wallahi, ba kamar yadda ka faɗa ba ne. Gumakan da kake kira Lata da Uzza ba su da wani amfani, ba su san waɗanda suke bauta musu ba, ba su kuma san waɗanda ba sa bauta musu ba. Ubangijina, lalle, Yana da ikon Ya ba ni hasken idanuna, Ya mayar da ni kamar yadda nake a baya.”

“(Ya Bilalu!) Ambaton sunan Allahu Ta’ala Zai tsirar da kai” Hadisi mai daraja

Abu Jahal ya rikice a gaban imanin Nana Zinnira marar girgiza. Allahu Ta’ala Ya karɓi addu’ar Zinnira, idanunta suka fara gani fiye da yadda suke a baya. Abu Jahal da mushrikan Ƙuraishawa, duk da cewa sun ga wannan hali, suka yi taurin kai, ba su yi imani ba. Har ma suka ce: “Wannan ma wani sihiri ne na annabinsu! Ba ku mamakin waɗannan marasa hankali da suke bin hanyar Muhammadu? Da hanyar da suke bi tana da alheri kuma gaskiya ce, da mu muka fara bin ta kafin su. Wato wata baiwa ce ta sami gaskiya kafin mu?”

Sai Allahu Ta’ala Ya saukar da aya mai girma ta 11 ta Suratul Ahƙaf. A ma’ana: “Waɗancan kafirai suka ce game da waɗanda suka yi imani: ’Da akwai wani alheri a cikinsa (a cikin Musulunci), da waɗannan (talakawa, marasa gata) ba su riga mu a kan wannan al’amari ba, ba su gaggauta zuwa gare shi kafin mu ba.’ Alhali, saboda ba su sami shiriya da shi ba (da Alƙur’ani mai girma, kamar muminai), (domin su musanta Alƙur’ani mai girma) za su ce: ’Wannan Alƙur’ani mai girma (wanda Muhammadu ya ƙirƙiro) tsohuwar ƙarya ce.’”

Darul-Arƙam

Ƙaunataccen Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana baƙin ciki ƙwarai da zalunci da azabtarwar da mushrikai suke yi wa Sahabbansa. Ana buƙatar wani amintaccen wuri domin yaɗa Musulunci da koyon sa. Shugabanmu ya zaɓi gidan Sayyidina Arƙam domin wannan aiki mai tsarki.6 Wannan gida yana gabas da tudun Safa, a cikin wani matsattsen titi, a wani wuri mai ɗan tsayi. Daga nan ana ganin Ka’aba mai girma a sauƙaƙe. Wurin shiga da fita na gidan ya dace ƙwarai ta fuskar lura da masu shiga da fita. Ban da haka, Sayyidina Arƙam yana daga cikin manyan Makka, mutum ne mai babban matsayi. Habibi Mafi Daraja yana koya wa Sahabbansa Musulunci a wannan gida. Waɗanda za su musulunta sukan zo nan, su sami darajar Musulunci, su sami albarka da sauraron kalmomin Shugabanmu Manzon Allah masu albarka, waɗanda suke magani ga zukata. Sukan saurari Shugabanmu Annabi tsit, ba tare da ko numfashi ba, kamar wanda tsuntsu ya sauka a kansa, idan ya yi magana sai ya tashi. Sukan haddace kalmominsa masu albarka, kamar suna haɗiye su, ba tare da sun bar ko kalma ɗaya ta kuɓuce ba. Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana keɓe kwanakinsa ga gidan Arƙam, kuma tun safe har yamma yana shagaltuwa da tarbiyyar Sahabbansa. Wannan wuri shi ne sansanin Musulmi na farko, “Darul-Islam”. Musulmi na farko sukan taru a nan, ta haka suka kasance a tsare daga kowace irin muguntar mushrikai.

Azabtarwa har kusan mutuwa

Ammaru ɗan Yasir yana ba da labari: “Ina son in je Darul-Arƙam in ga Manzon Allah in musulunta. A ƙofa na gamu da Sayyidina Suhaib. Da na tambaye shi: ‘Me kake yi a nan?’, shi ma ya tambaye ni tambaya iri ɗaya. Na ce: ‘Ina son in shiga gaban Sayyidina Muhammadu, in saurari maganganunsa, in musulunta.’ Shi ma ya ce: ‘Ni ma saboda haka na zo.’ Tare muka shiga gabansa mai ɗaukaka da daraja. Ya bayyana mana Musulunci. Muka musulunta da so.”7

Ammaru yana ɗaya daga cikin mujahidan da ba sa jin tsoron bayyana Musuluncinsu a fili. Yakan jure wa azabtarwa mafi tsanani domin kada ya bar addininsa. Lokacin da mushrikai suka same shi shi kaɗai, sukan kai shi wurin da ake kira Ramda, a duwatsun Makka, su tuɓe tufafinsa, su sanya masa rigar ƙarfe.

Ta haka sukan bar shi a ƙarƙashin rana mai ƙuna, su azabtar da shi. Wani lokaci kuma sukan ƙone bayansa da wuta, yakan fuskanci azabtarwa marar ƙarewa. A kowane lokaci sukan ce: “Ka musanta!… Ka musanta!… Ka bauta wa Lata da Uzza, ka tsira!..” Sayyidina Ammaru kuwa, da babban haƙuri a kan waɗannan azabtarwa da ba a iya jurewa, yakan amsa: “Ubangijina Allah ne, annabina Muhammadu alaihis-salam ne.” Mushrikai sukan ƙara fushi da wannan, su sanya duwatsun da zafi ya ƙona a kan ƙirjinsa, wani lokaci kuma su jefa shi cikin rijiya, su yi ƙoƙarin nutsar da shi a ruwa. Wata rana, lokacin da Ammaru ɗan Yasir ya sami darajar zuwa gaban ƙaunataccen Annabinmu, ya ce: “Ya Manzon Allah! Azabar da mushrikai suke yi mana ta kai matuƙarta.” Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya ji tausayin halin Sayyidina Ammaru, ya ce: “Ka yi haƙuri, ya uban Yaƙzan!”, sannan ya yi addu’a: “Ya Ubangijina! Kada Ka ɗanɗana wa kowa daga cikin iyalin Ammaru azabar Wuta!”

Shahidi na farko, jini na farko

Uban Sayyidina Ammaru, Yasir, uwarsa Sumayya da ɗan’uwansa Abdullahi, dukkan iyalin sun musulunta. Mushrikai sukan yi wa uwarsa, ubansa da ɗan’uwansa azaba fiye da wadda suke yi wa Sayyidina Ammaru. A lokacin azabtarwa suna son su sa su faɗi kalmomin kafirci, su kuwa sukan amsa: “Ko da kun feɗe fatarmu, kuka yanka namanmu guntu-guntu, ba za mu saurare ku ba”, suna cewa: “La ilaha illallah, Muhammadun Rasulullah.” Wata rana kuma, a wani wuri da ake kira Baɗha, lokacin da ake azabtar da iyalin Yasir gaba ɗaya, Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) yana wucewa ta wurin. Da ya ga waɗannan azabtarwa na Sahabbansa da ba a iya jurewa, ya yi baƙin ciki ƙwarai. Da Sayyidina Yasir ya tambaya: “Ya Manzon Allah! Zamaninmu duk zai wuce da azaba haka ne?”, Shugabanmu ya ce: “Ku yi haƙuri, ya iyalin Yasir! Ku yi farin ciki, ya iyalin Ammaru! Babu shakka, wurin sakamakonku Aljanna ce.” Wata rana kuma mushrikan Makka suna cutar da Ammaru da azabtar da shi da wuta. Shugabanmu Manzon Allah ya albarkaci wurin da zuwansa, ya ce: “Ya ke wuta! Kamar yadda kika kasance ga Ibrahim (alaihis-salam), ki zama sanyi da aminci ga Ammaru ma!” Daga baya, lokacin da Ammaru ya buɗe bayansa, ana ganin alamar wutar. Wannan alamar tun kafin addu’ar Manzon Allah take. Haka kuma a wata rana da suka azabtar da iyalin Yasir, suka harbi Sayyidina Yasir da ɗansa Sayyidina Abdullahi da kibiya, suka yi musu shahada. Abu Jahal ya sa aka ɗaure ƙafafun Nana Sumayya masu albarka da igiya. Ya sa aka ɗaure raƙuma biyu a bakin igiyoyin, aka kora su ta hanyoyi daban-daban, ta haka ya sa aka yayyaga Nana Sumayya, ya yi mata shahada. Lokacin da Shugabanmu Annabi da Sahabbai masu girma (alaihimur-ridwan) suka ji labarin cewa Abu Jahal marar tausayi, mugu, azzalumi, da sauran mushrikai sun yi wa iyalin Yasir shahada da azabtarwa, suka yi baƙin ciki ƙwarai da gaske. Wannan al’amari ya sa Sahabbai suka ƙara haɗa kai da juna, suka ƙara manne wa juna.8 Sahabbai masu girma, lokacin da za su yi salla, sukan tafi wuraren da babu kowa, su yi ibadarsu a ɓoye a can. A wata rana irin wannan, Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas, Sa’id ɗan Zaid, Abdullahi ɗan Mas’ud, Ammaru ɗan Yasir da Khabbab ɗan Aratt suna salla a wani wuri da ake kira Abu Dubb, a cikin kwaruruwan Makka. A lokacin Akhnas ɗan Abu Shariƙ da wasu mushrikai, waɗanda suke bibiyarsu, suka zo wurinsu, suka fara yi wa ibadarsu izgili, suna ɓata ta. Sayyidina Sa’ad ɗan Abu Waƙƙas da abokansa, da suka kasa jure wa wannan, suka auka wa mushrikai. Sayyidina Sa’ad ya bugi kan ɗaya daga cikin kafiran da wani ƙashin raƙumi da ya samu a hannunsa, ya fasa shi. Mushrikai suka gudu cikin tsoro. Ta haka Musulmi suka zub da jinin kafiri a karon farko.

“Ya Abu Jahal! Wallahi, ba kamar yadda ka faɗa ba ne. Gumakan da kake kira Lata da Uzza ba su da wani amfani, ba su san waɗanda suke bauta musu ba, ba su kuma san waɗanda ba sa bauta musu ba. Ubangijina, lalle, Yana da ikon Ya ba ni hasken idanuna, Ya mayar da ni kamar yadda nake a baya” Nana Zinnira (radiyallahu anha)

Musuluntar Sayyidina Abu Zarr Ghifari

Mutane suna samun shiriya ɗaya-ɗaya, biyu-biyu, nurin Musulunci kuma, yana yaɗuwa har wajen Makka, ya fara haskaka duniya. Da suka ga labarin bayyanar Musulunci da yaɗuwarsa, mushrikai suka shiga neman hanyoyin hana shi. A ƙarshe wannan labari ya isa ga ƙabilar Banu Ghifar ma. Da Abu Zarr Ghifari ya ji wannan labari, nan take ya aika ɗan’uwansa Unais zuwa Makka, ya roƙe shi ya bincika al’amarin. Unais ya tafi Makka, ya halarci majalisin Shugabanmu Annabi. Ya dawo cike da sha’awa. Da ɗan’uwansa Sayyidina Abu Zarr ya tambaya: “Wane labari ka kawo?”, ya ce: “Ya shugabana! Wallahi, na ga wani babban mutum mai ɗaukaka, wanda koyaushe yake umarni da alheri da kyautatawa, yake hana mugunta.” Da Abu Zarr Ghifari ya ce: “To, me mutane suke faɗa game da shi?”, ɗan’uwansa Unais, ɗaya daga cikin shahararrun mawaƙan zamanin, ya amsa: “Suna cewa mawaƙi ne, boka ne, masihirci ne. Amma maganganunsa ba su yi kama da maganganun bokaye da masihirta ba. Ban da haka, na kwatanta abin da yake faɗa da kowane irin waƙoƙin mawaƙa. Ba su yi kama da su ma ba. Waɗannan maganganu marasa misali ba a iya aunawa da maganar kowa. Wallahi, wannan mutum gaskiya yake sanarwa, gaskiya yake faɗa. Waɗanda ba su yi imani da shi ba maƙaryata ne, kuma suna cikin ɓata.” Bisa wannan labari, Abu Zarr Ghifari ya yanke shawarar zuwa Makka, ya ga Shugabanmu Annabi, ya musulunta. Ya ɗauki sanda da ɗan guzuri a hannunsa, ya kama hanyar Makka da shauƙi. Da ya isa Makka, bai faɗa wa kowa halinsa ba. Domin mushrikai suna yi wa Shugabanmu Annabi da sababbin Musulmi ƙiyayya mai tsanani, suna kuma ƙara cutarwarsu kullum. Musamman sukan azabtar ƙwarai da waɗanda suka musulunta, marasa gata da baƙi. Abu Zarr bai san kowa a Makka ba. Baƙo ne, bare ne. Saboda haka bai tambayi kowa kome ba. A gefen Ka’aba yana neman dama domin ya ga Manzon Allah, yana neman wata alama domin ya san inda yake. Da magariba ya ja gefen wani titi. Sayyidina Aliyu ya ga Abu Zarr. Da ya fahimci cewa baƙo ne, ya kai shi gidansa. Da yake bai tambaye shi halinsa ba, Abu Zarr ma bai bayyana asirinsa ba. Da safe ya sake zuwa Ka’aba. Duk da cewa ya yi ta yawo har yamma, bai kai ga abin da yake so ba. Ya je ya zauna a wurin da ya zauna a baya. A daren nan ma Sayyidina Aliyu ya sake wucewa ta wurin. Ya ce: “Wannan marar gata har yanzu bai san gidansa ba”, ya sake kai shi gida. Da safe ya sake zuwa Ɗakin Allah, ya ja gefen da yake zama. Sayyidina Aliyu ya sake gayyatarsa gidansa. A wannan karo ya tambaye shi daga ina kuma don me ya zo. Sayyidina Abu Zarr ya ce: “Idan ka yi mini cikakken alkawari cewa za ka ba ni labari na gaskiya, zan faɗa.” Da Sayyidina Aliyu ya ce: “Faɗa, ba zan bayyana wa kowa halinka ba”, Abu Zarr Ghifari ya ce: “Na ji cewa wani annabi ya bayyana a nan. Na zo ne domin in gan shi, in kai ga wurinsa.” Sayyidina Aliyu ya ce: “Ka sami gaskiya, ka yi hikima. Yanzu ni zan je wurin wannan mutum. Ka bi ni, gidan da na shiga kai ma ka shiga. Idan a hanya na fahimci cewa wani zai cutar da kai, zan yi kamar ina gyara takalmina. A lokacin kada ka jira ni, ka wuce ka ci gaba da tafiya.” Abu Zarr Ghifari ya bi Sayyidina Aliyu. A ƙarshe ya sami darajar ganin fuskar Shugabanmu Annabi mai albarka, ya yi sallama yana cewa: “Assalamu alaikum.”

“Ku yi haƙuri, ya iyalin Yasir! Ku yi farin ciki, ya iyalin Ammaru! Babu shakka, wurin sakamakonku Aljanna ce” Hadisi mai daraja

Wannan sallama ita ce sallama ta farko da aka yi a Musulunci, Abu Zarr Ghifari kuma shi ne mutum na farko da ya yi sallama. Shugabanmu Annabi ya amsa sallamarsa, ya ce: “Rahamar Allahu Ta’ala ta tabbata a gare ka.” Sannan Shugabanmu Annabi ya tambaya: “Wane ne kai?” Ya ce: “Ni daga ƙabilar Ghifar nake.” “Tun yaushe kake nan?” Shugabanmu Annabi ya tambaya. “Tun kwana uku da dare uku ina nan.” “Wa ya ciyar da kai?” “Ban sami wani abinci ko abin sha ba sai ruwan Zamzam. Duk lokacin da na sha Zamzam, ban ji wata yunwa ko ƙishirwa ba.” Annabinmu ya ce: “Zamzam mai albarka ne. Yana ƙosar da mayunwaci.” Bayan haka Abu Zarr Ghifari ya ce wa Shugabanmu Annabi: “Ka sanar da ni Musulunci.” Annabinmu ya karanta masa kalmar shahada, shi ma ya faɗe ta, ya sami darajar Musulunci, ya shiga cikin Musulmi na farko.9 Bayan ya musulunta, Sayyidina Abu Zarr Ghifari ya ce wa Annabinmu: “Ya Manzon Allah! Na rantse da Allah Maɗaukakin Sarki, wanda Ya aiko ka annabi na gaskiya, zan faɗi wannan a fili a tsakanin mushrikai.” Ya je gefen Ka’aba, ya ce da babbar murya: “Ya ku jama’ar Ƙuraishawa! Ash-hadu an la ilaha illallah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluh – Ina shaidawa cewa babu abin bauta sai Allahu Ta’ala, kuma Muhammadu alaihis-salam bawanSa ne kuma manzonSa.” Da mushrikai suka ji wannan, nan take suka auka masa. Suka buge shi da duwatsu, sanduna da guntayen ƙasusuwa, suka bar shi cikin jini. Sayyidina Abbas, da ya ga wannan hali, ya ce: “Ku bar wannan mutum, za ku kashe shi! Shi daga wata ƙabila ne da take zaune a kan hanyar da ayarin kasuwancinku yake bi. Ta yaya za ku sake wucewa ta can?” Ta haka ya kuɓutar da Sayyidina Abu Zarr daga hannun mushrikai. Abu Zarr, saboda farin cikin samun darajar Musulunci, ya kasa zama a wuri ɗaya. Washegari ya sake faɗar kalmar shahada da babbar murya, yana ihu, a gefen Ka’aba. Mushrikai suka sake dukansa a wannan karo ma. Ya faɗi ƙasa. Sayyidina Abbas ya sake isowa, ya kuɓutar da shi daga hannunsu. Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya umarci Sayyidina Abu Zarr Ghifari ya koma ƙasarsa, ya yaɗa Musulunci a can. Bisa wannan umarni, ya koma tsakanin ƙabilarsa, ya faɗa musu kaɗaitakar Allahu Ta’ala, da cewa Muhammadu alaihis-salam manzonSa ne. Ya faɗa cewa abin da yake sanarwa gaskiya ne kuma daidai ne, gumakan da suke bauta wa kuma ƙarya ne, wofi kuma marasa ma’ana. Wasu daga cikin jama’ar da suke sauraronsa suka fara ƙin yarda. A lokacin shugaban ƙabilar, Haffaf, ya sa masu ihu suka yi shiru, ya ce: “Ku tsaya, mu saurara mu ga me zai faɗa.” Sai Sayyidina Abu Zarr ya ci gaba kamar haka: “Kafin in musulunta, wata rana na je wurin gunkin Nuham, na sanya madara a gabansa. Na ga wani kare ya kusanto, ya sha madarar, ya ƙazantar da gunkin. Na fahimta tabbas cewa gunkin ba shi da ƙarfin hana wannan. Ta yaya bauta wa gunkin da ko kare ma ya wulaƙanta zai yi muku daɗi? Wannan ba hauka ba ne? Ga abin da kuke bauta wa ke nan.” Kowa ya sunkuyar da kansa yana tsaye. Da ɗaya daga cikinsu ya ce: “To, me wannan annabi da kake magana a kansa yake sanarwa? Ta yaya ka fahimci cewa gaskiya yake faɗa?”, Sayyidina Abu Zarr ya ce da babbar murya: “Yana sanar da cewa Allahu Ta’ala ɗaya ne, babu abin bauta sai Shi, Shi ne Mahaliccin kowane abu kuma Mamallakin kowane abu, Mai shi… Yana kiran mutane zuwa ga imani da Shi… Yana kira zuwa ga kyautatawa, kyawawan ɗabi’u da taimakon juna. Yana sanar da munin binne ƴaƴa mata da ransu da kowace irin mugunta, rashin adalci da zalunci da kuke yi, da kuma cewa a nisance su.” Ya kuma bayyana Musulunci filla-filla. Ya lissafa ɓatar da ƙabilarsa take ciki ɗaya bayan ɗaya. Sannan ya bayyana cutarwarsu da muninsu.

Daga cikin masu sauraronsa, tun daga shugaban ƙabilar Haffaf da ɗan’uwansa Unais, mutane da yawa suka musulunta.10

Karanta Alƙur’ani mai girma a fili a Ka’aba

Wata rana Sahabbai masu girma sun taru a wani wuri da babu kowa, suna tattaunawa: “Wallahi, ban da Manzon Allah, babu wanda ya iya sa waɗannan mushrikan Ƙuraishawa su saurari Alƙur’ani mai girma a fili. Shin akwai wanda zai karanta musu Alƙur’ani mai girma a fili ya sa su saurara?” Sayyidina Abdullahi ɗan Mas’ud ma yana wurin. Ya ce: “Ni zan sa su saurara.” Da wasu daga cikin Sahabbai suka ce: “Ya Abdullahi! Muna tsoron kada mushrikai su cutar da kai. Muna son mutumin da yake da jama’a da ƙabila da za su iya kare shi daga mushrikai idan an buƙata”, ya dage ya ce: “Ku ba ni izini, in tafi. Allah Maɗaukakin Sarki Zai kare ni.” Washegari, a lokacin walaha (hantsi), ya je Maƙamu Ibrahim. Mushrikai sun taru a wurin. Ibn Mas’ud ya tsaya tsaye, ya yi basmala mai daraja, ya fara karanta Suratur Rahman. Mushrikai suka ce wa juna: “Me ɗan Ummu Abd yake faɗa? Tabbas abubuwan da Muhammadu ya kawo yake karantawa”, suka auka masa. Da naushi, shura da mari suka kumbura fuskarsa da idanunsa har ya kai halin da ba a gane shi ba. Amma shi, a ƙarƙashin mari da naushi, ya ci gaba da karatu. Ya koma wurin Sahabbai masu girma, fuskarsa da idanunsa cike da raunuka. Sahabbai masu girma suka yi baƙin ciki ƙwarai da wannan, suka ce: “Da ma mun ji tsoron kada irin wannan ya same ka. A ƙarshe abin da muka ji tsoro ya same ka.” Amma Abdullahi ɗan Mas’ud bai yi baƙin ciki ko kaɗan ba. Ya ce: “Ban taɓa ganin maƙiyan Allahu Ta’ala sun yi rauni kamar yau ba. Idan kuna so, gobe da safe zan iya sa su sauraron irinsa kuma.” Sahabbai masu girma suka ce: “A’a, wannan ya ishe ka. Ka sa waɗancan mugayen kafirai sun saurari abin da ba sa so.”11

Musuluntar Ɗufail ɗan Amr

A shekarun da Annabinmu (sallallahu alaihi wa sallam) ya fara yaɗa Musulunci a fili a Makka, dare da rana yana yi wa mutane nasiha, yana kiransu zuwa ga addinin Musulunci. Mushrikan Makka suna ƙoƙarin ɓata waɗannan ƙoƙarin Shugabanmu Manzon Allah. Ga waɗanda suka karɓi abin da yake faɗa suka yi imani, suna ganin ya halatta a yi musu kowace irin ƙarya, ƙage da azabtarwa. Idan sun ga wanda ya gamu da Shugabanmu Annabi, ya yi magana da shi, nan take sukan je wurinsa, su yi amfani da kowace irin dabara da ƙarya domin kada ya saurare shi, kada kuma ya yarda da abin da yake faɗa. Domin hana waɗanda suka zo Makka daga waje gamuwa da shi, ba sa fasa yin duk abin da za su iya. A lokacin da Musulmi suke cikin ƙunci, suna shan wahala daga kafirai, Ɗufail ɗan Amr Dausi ya zo Makka. Da shugabannin mushrikai suka ga haka, suka je wurinsa suka ce: “Ya Ɗufail! Ka zo ƙasarmu. Marayan Abdulmuɗɗalib, wanda ya bayyana a tsakaninmu, yana da abubuwan mamaki da yawa. Maganganun da yake faɗa kamar sihiri ne. Yana raba ɗa da ubansa, ɗan’uwa da ɗan’uwansa, miji da matarsa! Da ra’ayoyin da yake kawowa, yana ruɗa kowa; ɗan da ya ji maganarsa ba ya kula da ubansa. Yana bin sa. Yanzu babu mai sauraron wani, kowa yana musulunta. Muna tsoron kada wannan masifar rabuwa da ta same mu ta same ka kai da mutanenka. Nasiharmu a gare ka ita ce: kada ka taɓa yin magana da shi. Kada ka faɗa masa magana, kada ka saurari maganarsa. Kada ka kasa kunne ga abin da yake faɗa! Ka yi hankali sosai. Kada kuma ka daɗe a nan. Ka tafi nan take!” Abin da ya biyo baya, Ɗufail ɗan Amr yana ba da labarinsa kamar haka:

“Wallahi, wannan mutum gaskiya yake sanarwa, gaskiya yake faɗa. Waɗanda ba su yi imani da shi ba maƙaryata ne, kuma suna cikin ɓata” Sayyidina Unais Ghifari (radiyallahu anhu)

“Ina rantsuwa, sun faɗi wannan magana har sau da yawa, har na yanke shawarar ba zan yi magana da shi ba, ba kuma zan taɓa sauraron maganarsa ba. Har ma, lokacin da na shiga Ka’aba, don kada abin da ba a zata ya faru, ina tsoron kada in ji maganganunsa, na toshe kunnuwana da auduga. Washegari da safe na tafi Ka’aba. Na ga Manzo alaihis-salam yana salla a can. Na tsaya a wani wuri kusa da shi. Bisa hikimar Allah Maɗaukakin Sarki, wasu daga cikin abubuwan da yake karantawa suka shiga kunnena. Kalmomin da na ji suna da kyau ƙwarai! Na ce wa kaina: ‘Ni ba mutum ne da ba ya iya bambance mai kyau da marar kyau ba. Ban da haka ni mawaƙi ne. Don me ba zan saurari abin da wannan mutum yake faɗa ba? Idan na ga maganganunsa suna da kyau, zan karɓa; idan ba su yi mini kyau ba, zan bar su.’ Na ɓuya a wani gefe, na jira a can har Manzon Allah ya yi sallarsa, ya tashi zuwa gidansa. Sannan na bi bayansa. Da ya shiga gidansa, ni ma na shiga, na ce: ‘Ya Muhammadu alaihis-salam! Lokacin da na zo wannan ƙasa, mutanenka sun ce mini kaza da kaza… Sun so in nisance ka. Saboda tsoro na toshe kunnuwana da auduga don kada in ji maganarka. Amma Allahu Ta’ala Ya jiyar da ni wani ɓangare na abin da kake karantawa. Na ga suna da kyau ƙwarai. Yanzu, duk abin da za ka faɗa mini, ka sanar da ni! Na shirya karɓa.’ Shugabanmu Manzon Allah ya bayyana mini Musulunci, ya karanta mini kaɗan daga Alƙur’ani mai girma. Na rantse, a rayuwata ban taɓa jin magana mafi kyau fiye da wannan ba. Nan take na faɗi kalmar shahada, na musulunta. A lokacin na ce: ‘Ya Manzon Allah! Ni a cikin mutanena mutum ne da ake sauraron maganarsa, mai daraja. Babu ɗayansu da yake fita daga maganata. Bari in je in kira su ma zuwa ga addinin Musulunci. Ka yi addu’a, Allahu Ta’ala Ya ba ni wata alama, wata karama! Ta haka wannan alama ta zama sauƙi da taimako a gare ni lokacin da nake kiran mutanena zuwa ga Musulunci!’ Bisa wannan roƙo nawa, Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya yi addu’a: ‘Ya Allah! Ka ba shi wata aya, wata alama!’ Bayan haka na koma garina. A wani dare mai duhu, lokacin da na isa tudun da yake kallon bakin ruwan da mutanena suke zaune a kusa da shi, wani nuri kamar fitila ya bayyana a goshina, ya fara ba da haske. A lokacin na yi addu’a na ce: ‘Ya Allah! Ka mayar da wannan nuri daga goshina zuwa wani wuri daban! Kada jahilan ƙabilar Daus su gan shi, su yi zaton Allah Ya fitar da wannan a goshinsa a matsayin horo daga Allah saboda ya bar addininsa!’ Nurin nan nan take ya koma kan bakin bulalar da take hannuna, ya rataya kamar fitila. Lokacin da na kusanci mazaunin ƙabilata, na fara gangarowa daga tudun, waɗanda suke wurin suna nuna wa juna nurin da yake haskakawa kamar fitila a bakin bulalar da take hannuna. A cikin wannan hali na gangaro daga tudun, na zo gidana. Na farko da ya zo wurina ubana ne, ya gan ni a wannan hali. Saboda ƙaunar da yake yi mini, ya rungume ni a wuya. Ubana ya tsufa ƙwarai. Na ce masa: ‘Ya babana! Idan ka tsaya a kan halinka na baya, ni ba naka ba ne, kai ma ba nawa ba ne!’ Da ya ji wannan magana tawa, ubana ya yi mamaki, ya tambaya: ‘Me ya sa, ya ɗana?’ Na amsa masa: ‘Ni yanzu na shiga addinin Muhammadu alaihis-salam, na musulunta.’ Sai ubana ya ce: ‘Ɗana, ni ma na shiga addinin da ka shiga. Addininka ya zama addinina ma!’, nan take ya faɗi kalmar shahada, ya musulunta. Bayan haka na koya masa abin da na sani daga addinin Musulunci. Sannan ya yi wanka, ya sa tufafi masu tsabta. Daga baya matata ta zo wurina. Ita ma na faɗa mata abubuwa iri ɗaya. Ita ma ta karɓa, ta musulunta. Da safe na fita cikin ƙabilar Daus. Na bayyana musu Musulunci, na kira dukkansu zuwa ga Musulunci. Amma suka yi jinkiri wajen karɓa. Na dogon lokaci suka yi adawa. Ba su janye hannu daga ayyukansu na zunubi da mugunta ba. Har ma suka ƙara gaba, suka yi mini izgili da ƙiftawar ido da gira; saboda son da suke yi wa riba da caca, ba su saurari maganganuna ba. Suka guji bin Musulunci. Suka yi wa Allah da AnnabinSa tawaye.

Bayan wani lokaci na zo Makka, na kai ƙarar mutanena ga Manzon Allah, na ce: ‘Ya Manzon Allah! Ƙabilar Daus ta yi wa Allahu Ta’ala tawaye. Ba su karɓi kiran da na yi musu su shiga Musulunci ba. Ka yi musu addu’a!’ Ƙaunataccen Annabinmu, wanda tausayinsa da jin ƙansa ga kowa suke da yawa, ya buɗe hannuwansa, ya fuskanci alƙibla, ya yi addu’a: ‘Ya Ubangijina! Ka nuna wa mutanen Daus hanya madaidaiciya, Ka kawo su addinin Musulunci!’ Ni kuma ya ce mini: ‘Ka koma wurin mutanenka. Ka ci gaba da kiransu zuwa ga Musulunci da fuska mai murmushi da harshe mai daɗi! Ka yi musu laushi!’ Nan take na zo garina, ban taɓa fasa kiran mutanen Daus zuwa ga Musulunci ba.”12

Kira a kasuwanni

Kowace shekara mutane daga birane daban-daban sukan zo Makka a ƙayyadaddun kwanaki domin su ziyarci Ka’aba mai girma. Manzo Mafi Daraja (sallallahu alaihi wa sallam) ma yakan taryi masu zuwa, ya bayyana wa kowace ƙungiya Musulunci, ya sanar da su cewa Allahu Ta’ala ɗaya ne, shi kansa annabi ne na gaskiya, kuma tsira tana cikin wannan. Wata rana Walid ɗan Mughira ya tara mushrikai ya ce: “Ya ku jama’ar Ƙuraishawa! Lokacin ziyarar Ka’aba ya sake zuwa. Muryar Muhammadu ta bazu a duniya. Ƙabilun Larabawa suna zuwa wurinsa, suna karkata zuwa ga maganganunsa masu daɗi, suna shiga addininsa. Wajibi ne a yi tunanin wani mataki a kan wannan. Mu duka mu yi yarjejeniya, kada mu faɗi wani abu game da shi da zai sa mu ƙaryata juna.” Ƙuraishawa suka ce: “Ya uban Abdu Shams! Kai ne mafi hangen nesa a cikinmu. Duk abin da ka ce mu faɗa, mu ma shi za mu faɗa.” Da Walid ya ce: “A’a, ku faɗa, ni in saurara”, suka ce: “Mu ce boka ne.” Walid ya ƙi nan take, ya ce: “A’a! Na rantse, shi ba boka ba ne. Mun ga bokaye da yawa. Suna faɗar gaskiya da ƙarya ba tare da wata fargaba ba. Abubuwan da Muhammadu yake karantawa ba su yi kama da abubuwan da bokaye suke ƙirƙira ba ko kaɗan. Sannan mu, har yanzu ba mu taɓa jin ƙarya ɗaya daga Muhammadu ba. Idan muka ce haka, babu wanda zai yarda.” A wannan karo suka ce: “Mu ce mahaukaci ne, wawa ne.” Walid ya sake ƙi, ya ce: “A’a! Na rantse, shi ba mahaukaci ba ne, ba wawa ba ne. Mun san mahaukata da wawaye, mun kuma fahimci alamomin hauka. Shi ba ya shaƙewa, ba ya girgiza jiki yana rawa, ba ya kuma shiga wasuwasi. Idan muka ce haka, za su ƙaryata mu, su ce mun yi ƙarya.” Ƙuraishawa suka ce: “Mu ce mawaƙi ne…” Walid ya sake ƙi, ya ce: “Shi ba mawaƙi ba ne ma! Mu mun san kowane irin waƙa sosai. Abin da yake karantawa ba ya kama da waƙa ko kaɗan.” A wannan karo suka ce: “Mu ce masihirci ne.” Walid ya ce: “Shi ba masihirci ba ne. Mun ga masihirta da sihirin da suke yi, mun san su ma. A maganganunsa babu alamar sihiri. Kalamin Muhammadu ya rinjayi dukkan duniya. Shi ba wanda ba a sani ba ne kuma. Ba za mu iya raba mutane da shi, mu hana su magana da shi ba. Sannan a fasaha da iya magana, a magana mai kyau kuma mai ma’ana, ya fi tsararrakinsa. A taƙaice, duk abin da muka faɗa game da shi, mutane za su fahimci cewa maganarmu ƙarya ce.” Ƙuraishawa, da suka rasa abin da za su faɗa, suka ce: “Kai ne mafi tsufa kuma mafi gogewa a cikinmu, duk abin da ka ce, mun yarda da shi.”

“Annabinmu ya yi addu’a: ‘Ya Ubangijina! Ka nuna wa mutanen Daus hanya madaidaiciya, Ka kawo su addinin Musulunci!’ Ni kuma ya ce mini: ‘Ka koma wurin mutanenka! Ka ci gaba da kiransu zuwa ga Musulunci da fuska mai murmushi da harshe mai daɗi! Ka yi musu laushi!’” Ɗufail ɗan Amr (radiyallahu anhu)

Sai Walid ɗan Mughira, bayan ya yi tunani na ɗan lokaci, ya ɓata waɗanda suke kewaye da shi yana cewa: “Duk da haka, mafi kyau shi ne mu ce masa masihirci ne, mai sihiri ne; wannan ne ya fi dacewa da hankali. Domin da maganganunsa yana raba mutane da jama’arsu da danginsu. Yana sanyaya ɗan’uwa ga ɗan’uwansa, abokai biyu ga juna.” Ƙuraishawa suka watse nan take, suka ce wa mutanen da suka tara a kewayensu a Makka: “Muhammadu masihirci ne!…”, suka yaɗa wannan a tsakanin jama’a. Da ƙabilu suka fara zuwa domin ziyarar Ka’aba, suka fito gabansu, ba su bar kowa ba face sun gargaɗe shi da kada ya gamu da Shugabanmu Annabi. Saboda waɗannan ayyuka na mushrikai, Musulunci ya fara zama abin sha’awar sani a dukkan ƙasashen Larabawa, a zukata kuma shakku da tambayoyi game da gumaka suka fara tasowa. Allahu Ta’ala Ya saukar da ayoyi masu girma a kan cewa Zai ɗanɗana wa kafirin nan Walid ɗan Mughira azaba mai raɗaɗi. Haka nan, a ayoyi masu girma na 11–29 na Suratul Muddassir an ce, a ma’ana: “(Ya ManzoNa!) Ka bar Mini al’amarin (hukuncin) wanda Na halitta shi kaɗai (ba tare da dukiya ba) (kafiri irin Walid ɗan Mughira)! (Ni Zan ba wannan kafiri hukuncin da ya cancanta.) Na ba shi dukiya mai yawa (wannan mutum butulu, wanda ba shi da kome, Na ba shi gonakin inabi, lambuna da dukiyoyi da yawa, daga baya Na sa ya kai ga ni’imomi masu yawa). Na ba shi ƴaƴa maza waɗanda koyaushe suke a gabansa (ƴaƴa ƙarfafa, masu lura da shi da kare shi, a shirye su hana duk wani hari a kansa nan take). Na sauƙaƙa masa kowane abu, Na ba shi manyan dama (Na sanya kowane abu ya zama mai sauƙin samu a gare shi, Na buɗe masa hanya. A Makka ya kai ga babban matsayi. Aka ba shi laƙabin ‘Raihanatul-Arab’. Yana nuna kansa ga mutanensa a matsayin zaɓaɓɓen mutum). Sannan (wannan mai kwaɗayi, butulu), bayan dukkan waɗannan dama, yana son Mu ƙara masa (dukiyarsa da ƴaƴansa) (yana nema da kwaɗayi, ba ya sanin darajar ni’imomin da ya samu, ba ya ƙoƙarin yin godiyarsu). A’a! Buƙatunsa ba za a biya su ba har abada! (Buƙatar wannan mai musu, wannan mai haɗama, ba za a biya ta ba; dukiyarsa da ƴaƴansa ba za su ƙaru ba.) Domin shi ya zama mai tsananin taurin kai ga ayoyinMu. Zan tura shi da ƙarfi a kan dutse mai santsi, wanda ƙafa ba ta tsayuwa a kansa, a cikin Wuta (Zan hukunta shi da hukuncin da ya cancanta a cikin raɗaɗin Wuta mai tsanani kuma mai zafi); Zan sanya shi cikin ƙunci da wahala! (Wata rana, lokacin da Shugabanmu Annabi yake karanta Alƙur’ani mai girma da murya a Ka’aba, tasirin ayoyi masu girma ya bar wa Walid zurfafan alamomi. Ya je wurin Ƙuraishawa ya ce: ‘Na ji wata magana da Muhammadu yake karantawa. Wannan ba zai iya zama maganar mutum ko ta aljani ba. Wannan magana ba waƙa ba ce, ba kuma maganar boka ba ce. Wannan mutum ba ya kuma faɗar ƙarya. Ni mutum ne da ya ji maganganu masu zurfi da yawa. Ban iya kwatanta wannan da kome ba. Shin kun taɓa ganinsa yana faɗar ƙarya?’ Babbar damuwa ta kama Ƙuraishawa, suka ce: ‘Kaitonmu! Wannan mutum mai hankali, mai dukiya, mai tasiri ma ya kuɓuce mana! Maganganun Muhammadu (sallallahu alaihi wa sallam) sun yi tasiri a kansa ma.’ Nan take suka aika masa da Abu Jahal. Abu Jahal ya zo ya ce: ‘Me ya faru, da nake ganinka cike da baƙin ciki da damuwa haka? Sihirin Muhammadu ya yi tasiri a kanka ma ne, ko wani abu daga ragowar dukiyarsa da mallakarsa ya taɓa ka? Mu mun yanke shawara a tsakaninmu: idan kana kwaɗayin dukiya da mallaka, za mu ba ka dukiya da mallaka gwargwadon abin da kake so. Kada ka faɗa cikin irin waɗannan hanyoyin ɓata.’ Walid ɗan Mughira ya ce: ‘Ni ne mafi arziki a cikin Ƙuraishawa. Ta yaya za ku ba ni irin wannan shawara?’ Abu Jahal ya ce: ‘To! Don me ka faɗi maganganu cike da yabo a kan Alƙur’anin da yake karantawa?’) (Sai wannan mai musu, domin ya ci zarafin Alƙur’ani mai girma da ya ji daga Manzon Allah,) ya kwatanta wasu abubuwa a zuciyarsa (ya yi tunani ya sake tunani) sannan kuma ya kafa wani hukunci (ya bayyana sakamakon tunaninsa). La’ananne, yaya ya ƙaddara! (Ya kafa hukunci marar tsari, marar daidaituwa, wanda yake karyata abin da ya faɗa a baya, hukuncin da bai dace ko kaɗan ba. Wannan mutum ya ji buƙatar fassara maganganun da ya faɗa, ya yi tunani: ‘Ta yaya zan iya bayyana musu waɗannan maganganu da na faɗa?’)

“A’a, zan sake tafiya in karanta. A karon farko na ga mushrikai a cikin irin wannan mummunan hali. Gazawarsu tana faranta mini rai ƙwarai. Ba na jin raɗaɗin azabar da aka yi mini” Abdullahi ɗan Mas’ud (radiyallahu anhu)

Sannan, la’ananne, yaya ya ƙaddara (irin wannan mummunan hukunci)! Sannan ya duba (ya mai da hankali ga al’amarin, ya sake duba al’amarin da zurfin nazari, ya sake tunani a kansa domin ya mallake shi sarai). Sannan ya ɗaure gira, ya murtuke fuska. Sannan ya juya wa gaskiya baya, ya yi girman kai. Ya ce: ’Wannan ba kome ba ne face sihiri da aka gada (wanda yake wucewa koyaushe daga wannan zuwa wancan) daga mutane. Wannan ba kome ba ne face maganar mutum!’” (Alhali wannan mutum ya riga ya tabbatar a baya, a tsakanin mutanensa, cewa Alƙur’ani mai girma kalami ne mai ban mamaki, wanda bai yi kama da maganganun mutane da aljanu ba. Sannan wannan mai musu, domin ya faranta wa mutanensa rai, ya canza maganarsa, ya ƙaga wa Alƙur’ani mai girma ƙage waɗanda bai cancance su ba ko kaɗan. Ta haka ya sa kansa ya cancanci azabar Allah. Allahu Ta’ala Ya ce:) “Zan shigar da shi Wuta (Saƙar, cikin wuta mai tsanani). Ka san mene ne Saƙar? (Me ka sani game da abin da wuta mai tsanani take? Kana da sani game da siffofinta?) Ba ta barin kome, ba ta kuma ƙyale kome! (Ba ta kashewa, ba ta kuma rayarwa; wato ba ta kashe mutum, ba ta kuma bar shi da rai; ba ta fitar da waɗanda suka shiga cikinta, ba ta kuma daina azaba.) Tana ɓare dukkan fatar mutum (tana ƙone ta, tana gasa ta, tana baƙanta ta), tana fitar da ƙasusuwansa a fili.”

Sauraron Alƙur’ani mai girma da mushrikai suka yi

Manyan mushrikai suna hana mutane yin imani da dabaru daban-daban da zalunci. Suna hana mutanen Makka sauraron ayoyi masu girma da Muhammadu alaihis-salam yake karantawa. Su kansu kuwa, da dare, a ɓoye, sukan zo gefen gidan da ƙaunataccen Annabinmu Muhammadu alaihis-salam yake, su ɓuya a wani lungu, su saurara. Da gari ya waye, haske ya fara bayyana, manyan mushrikai, da suka ga cewa kowannensu, ba tare da sanin sauran ba, ya zo da dare domin ya saurari Alƙur’ani mai girma, sukan zargi juna, su ce: “Kada mu sake yin haka.” Amma a daren na gaba, ba tare da sanin juna ba kuma, sukan je su ɓuya a wani lungu, su sake saurara. Da safe kuma sukan ga juna su yi mamaki. Sukan rabu suna rantsuwa ba za su sake yin haka ba, amma ba sa iya barin hakan. Sai dai, saboda bin son ransu, girman kai, tsoron kada sauran mushrikai su zarge su, da kuma bin tunane-tunane marasa amfani da yawa, ba su yi imani ba. Sun kuma hana wasu. Har ma suna ihu a tituna: “Muhammadu masihirci ne.” Wata rana da yamma mushrikai suka taru a kewayen Ka’aba, suka ce: “Mu sa a kira Muhammadu, mu tattauna wannan al’amari! Don kada a ƙarshe su zarge mu, su kuma ɗauke mu masu uzuri.” Suka aika wa Shugabanmu Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) saƙo. Bisa wannan gayyata, Shugabanmu Annabi ya zo Ka’aba, ya zauna a gaban mushrikai. Mushrikai suka ce: “Ya Muhammadu! Dalilin aikawa da saƙo zuwa gare ka shi ne mu yi yarjejeniya da kai. Mun rantse, a cikin Larabawa ba a taɓa ganin wanda ya jefa mutanensa cikin wahala kamar kai ba! Ka aibanta addininmu! Ka ci zarafin allolinmu! Ka raina hankulanmu! Ka raba haɗin kanmu, ka sa mu gaba da juna! Babu wata mugunta da ba ka kawo mana ba! Idan kana son ka zama mai arziki da waɗannan ayyukanka da maganganunka, za mu tara maka dukiya fiye da abin da kake so. Idan kana son samun ɗaukaka da daraja, za mu karɓe ka shugaba a kanmu. Idan kana son zama sarki, za mu sanar da cewa kai sarki ne, mu taru a kewayenka. Idan akwai wani abu da yake da tasiri a kanka, za mu kuɓutar da kai daga gare shi. Idan ciwo ne da ya fito daga aljanu, za mu kashe dukkan dukiyarmu mu nemi maganinsa!…” Shugaban Talikai ya saurare su da haƙuri, sannan ya ba da wannan babbar amsa: “Ya ku jama’ar Ƙuraishawa! Babu ko ɗaya daga cikin waɗannan abubuwa da kuka faɗa a tattare da ni. Ban zo muku da abubuwan da na kawo muku domin in nemi dukiyarku ba, ko domin in sami babbar daraja da ɗaukaka a cikinku ba, ko kuma domin in zama sarki a kanku ba. Amma Allahu Ta’ala Ya aiko ni gare ku a matsayin annabi, Ya kuma saukar mini da Littafi. Ya umarce ni da in zama mai bushara gare ku (ga masu karɓa daga cikinku) (da Aljanna) da kuma mai gargaɗi (ga waɗanda ba su karɓa ba daga cikinku, da Wuta).

Ni kuma na isar muku da wannan umarnin Ubangijina, na yi muku nasiha. Idan kuka karɓi abin da na kawo, zai zama rabo da guzuri a gare ku a duniya da Lahira. Idan kuma ba ku karɓa ba, kuka ƙi, to har Allahu Ta’ala Ya yanke hukuncinSa a tsakanina da ku, abin da ya hau kaina shi ne in jure wa kowace wahala, in fuskance ta da ƙirji, domin in aiwatar da umarnin Allah Maɗaukakin Sarki…” Abu Jahal, Umayya ɗan Khalaf da sauran mushrikai suka ce: “Ya Muhammadu! Ka sani cewa babu wanda yake cikin yanayi mafi wahala fiye da mu ta fuskar neman abinci. Tun da kai annabi ne, ka roƙi Ubangijinka Ya kawar da waɗannan duwatsu da suke matse mu, suke wahalar mana da rayuwa, Ya nisantar da su! Ya faɗaɗa ƙasarmu, Ya gudanar da koguna a kanta kamar kogunan Sham da Iraƙi! Ban da haka, Ya rayar da wasu daga cikin kakanninmu da suka wuce, tun daga Ƙusayy ɗan Kilab! Ƙusayy ɗan Kilab mutum ne mai gaskiya, mai girma. Mu tambaye shi ko abin da kake faɗa gaskiya ne ko ƙarya! Idan ya gaskata ka, kai kuma ka yi abin da muka nema, za mu gaskata ka. Ta haka kuma za mu san matsayinka a wurin Ubangijinka. Idan ba za ka yi mana waɗannan ba, ka nemi wa kanka wani abu daga wurin Ubangijinka. Ka roƙe Shi Ya aiko da wani mala’ika da zai gaskata abin da kake faɗa, ya kuma juyar da mu daga gare ka! Ban da haka, Ubangijinka Ya ba ka lambuna, fadoji da taskoki, ka kuɓuta daga wahalar neman abinci! Domin kai ma, kamar mu, kana yawo a kasuwanni, kana fama domin abinci!…” Abin Alfaharin Talikai ya ce musu: “Ba a aiko ni gare ku da waɗannan ba. Duk abin da Allahu Ta’ala Ya aiko ni da shi, shi kaɗai na kawo muku daga wurin Allah Maɗaukakin Sarki. Na isar muku da shi. Ni ba mutum ne da zai nemi wani abu daga wurin Ubangijina (domin Ya ba ni dukiya da mallaka) ba… Allahu Ta’ala Ya aiko ni a matsayin mai bushara (ga waɗanda suka karɓi abin da na kawo daga cikinku, da Aljanna) da mai gargaɗi (ga waɗanda ba su karɓa ba, suka ƙi, daga cikinku, da Wuta).” A wannan karo kuma mushrikai suka ce: “Tun da Ubangijinka, idan Ya so, lalle Yana yin kowane abu, to ka roƙa, mu gani, Ya farfasa wannan sama Ya sauko da ita a kanmu!… Har sai ka yi wannan, ba za mu yarda da kai ba!” Shugabanmu Annabi ya ce: “Wannan al’amari na Allahu Ta’ala ne. Idan Ya so Ya yi muku wannan, lalle Zai yi.” Sai mushrikai suka ƙara gaba, suka ce: “Ya Muhammadu! Ubangijinka bai san cewa za mu zauna da kai, abin da za mu tambaye ka da abin da za mu nema daga gare ka ba ne, har bai sanar da kai tun da farko, bai koya maka ba? Don me bai sanar da kai abin da zai yi mana idan ba mu karɓi abin da ka isar mana ba?… Har sai ka kawo mana mala’iku shaidu a kan gaskiyar maganganunka, ba za mu yarda da kai ba… Yanzu ba mu da wani nauyi a kanka. Mun rantse, ba za mu sake sake ka ba! Ko dai mu halakar da kai, ko kai ka halakar da mu…” Da ƙaunataccen Annabinmu ya ga cewa, a maimakon su kusance shi, sai ma suka nisance shi gaba ɗaya, ya bar wurinsu.13 Da mushrikan Makka suka ƙi Sarkin Halittu, Allahu Ta’ala Ya aiko da wahayi ta hannun Jibrilu alaihis-salam, Ya amsa musu da ayoyi masu girma. Ya sanar da azaba mai raɗaɗi da za su faɗa a ciki. Daga aya mai girma ta 4 ta Suratul An’am har zuwa aya mai girma ta 11, an ce, a ma’ana: “Babu wata aya daga cikin ayoyin Ubangijinsu da take zuwa gare su (aya daga ayoyin Alƙur’ani mai girma, dalili daga dalilai ko mu’ujiza daga mu’ujizozi) face sun kasance masu bijirewa daga gare ta.

“Jahilai na daji masu taurin zuciya ba sa yin imani da kai. Mafi yawansu munafukai ne” Tauba: 97

Ga shi, sun ƙaryata Gaskiya (Alƙur’ani mai girma), suka ƙi ta lokacin da ta zo musu. Amma nan gaba kaɗan labarin (hukuncin) abin da suka kasance suna izgili da ba’a da shi zai zo musu. Shin ba su ga (mutanen Makka) tsararraki nawa Muka halakar kafin su ba? Ba su sani sarai ba? Mun ba su dukkan damar da ba Mu ba ku ba. Mun aiko musu da ruwan sama mai yawa daga sama. Mun gudanar da koguna a ƙarƙashin (lambunansu, gonakinsu da fadojinsu). Sannan Muka halakar da su saboda (rashin godiyarsu ga waɗannan ni’imomi da) zunubansu. Muka halicci wasu tsararraki daban a gurbinsu. Da Mun saukar maka da wani littafi a rubuce a takarda, su kuma suka taɓa shi da hannuwansu, duk da haka waɗancan kafirai, saboda taurin kansu, da sun ce: ‘Wannan ba kome ba ne face sihiri bayyananne.’ Sun kuma ce: ’Da ma an aiko masa (Muhammadu alaihis-salam) da wani mala’ika (wanda mu ma za mu gani) (ya faɗa mana cewa shi annabi ne)!’ Da Mun aiko da mala’ika (su kuma ba su yi imani ba), da lalle an gama al’amarin (da an yanke hukuncin halakar dukkansu). Sannan ba za a ba su jinkiri ko na ƙiftawar ido ba, ba za a kuma dube su ba. Da Mun mayar da shi (Annabi) mala’ika, da lalle Mun nuna shi a (surar) namiji kuma, Mun kuma sake jefa su cikin shakkar da suka riga suka faɗa a ciki. Rantsuwa, an yi izgili da annabawan da suka gabace ka ma, bala’i da azaba, waɗanda suke sakamakon abin da suka yi izgili da shi, suka kewaye su a kowane gefe. Ka ce: ‘Ku yi tafiya a bayan ƙasa, sannan ku duba: yaya ƙarshen waɗanda suka ƙaryata annabawa ya kasance?’” A ayoyi masu girma na 7–10 na Suratul Furƙan ma an ce, a ma’ana: “Kafirai suka ce: ‘Wane irin annabi ne wannan? Yana ci yana sha kamar mu, yana yawo a tituna. Da shi annabi ne, da mala’ika yakan zo masa. Da yana da mataimaka, su ma su ba mu labari, su tsoratar da mu da Wuta. Ko kuma Ubangijinsa Ya aiko masa da taskokin kuɗi, ko kuma ya mallaki lambunan ƴaƴan itatuwa da gonaki, ya ci abin da yake so.’ Waɗancan azzalumai suka ce wa juna: ‘Idan kuka bi wannan, kun bi mutumin da aka sihirce ne.’ (Ya MasoyiNa!) Ka duba irin munanan misalan da suka kawo a kanka, suka kauce daga tafarkin gaskiya, suka faɗa cikin ɓata. Yanzu ba za su iya fita daga ɓata su sami hanyar shiriya ba. Ina misalin ɗaukakar Allahu Ta’ala, wanda, idan Ya so, Zai ba ka (a duniya) abin da ya fi waɗannan alheri: lambuna da gonaki waɗanda koguna suke gudana a ƙarƙashinsu, Ya kuma gina maka fadoji!” A aya mai girma ta 21 ma an ce, a ma’ana: “Waɗanda ba sa fatan haɗuwa da Mu suka ce: ’Da ma an saukar mana da mala’iku (su ba mu labarin cewa Muhammadu gaskiya yake faɗa), ko kuma mu ga Ubangijinmu!’ Rantsuwa, sun ga girma a zukatansu, sun kuma wuce iyaka da babban girman kai…” A aya mai girma ta 9 ta Suratu Saba’i an ce, a ma’ana: “Da Mun so, da Mun shafe su a cikin ƙasa (kamar Ƙaruna, saboda sun ga ayoyinMu bayyanannu suka ƙaryata su), ko kuma Mu saukar da guntaye daga sama a kansu (kamar yadda Muka yi wa mutanen Aika).” A aya mai girma ta 97 ta Suratul Isra’i ma an ce, a ma’ana: “…Za Mu tashe su a Ranar Ƙiyama a kan fuskokinsu, makafi, bebaye da kurame! Makomarsu Wuta ce; duk lokacin da wutarta ta lafa, Mu ƙara mata harshen wuta!” Da aka saukar da waɗannan ayoyi masu girma a kansu, sai mushrikai suka ƙara ƙiyayyarsu ƙwarai.

Musamman Ubayy ɗan Khalaf da ɗan’uwansa Umayya suna ɓata wa Shugabanmu Manzon Allah rai ƙwarai. Shaƙiyin nan Ubayy ya zo gaban Annabinmu mai ɗaukaka da wani ruɓaɓɓen ƙashi. Sannan ya ce: “Ya Muhammadu! Wannan ƙashi, bayan ya ruɓe, Allah naka Zai rayar da shi, ko? Wato kana zaton cewa Ubangijinka Zai rayar da wannan bayan ya ruɓe, ko?!” Ya murƙushe ƙashin. Sannan ya hura ƙurarsa zuwa ga ƙaunataccen Annabinmu. Ya ci gaba: “Ya Muhammadu! Wa zai iya rayar da wannan bayan ya ruɓe haka?” Shugabanmu Annabi (sallallahu alaihi wa sallam) ya ce: “E. Allahu Ta’ala Zai kashe ka, Ya kashe shi ma… Sannan Zai tashe ka, Ya shigar da kai Wuta.” Saboda wannan al’amari, Allah Maɗaukakin Sarki Ya saukar da waɗannan ayoyi masu girma. A ma’ana: “Shin wannan mutum (mai musu) bai ga cewa Mun halicce shi daga ɗigon maniyyi ba, bai sani sarai ba? Alhali kuwa sai ga shi ya zama mai jayayya bayyananne. Ya manta da halittarsa, ya kawo Mana misali yana cewa: ‘Wa zai rayar da wannan ƙashi alhali ya ruɓe ya watse?’ (Ya ManzoNa!) Ka ce: ’Wanda Ya halicce su a karon farko (lokacin da ba su da wanzuwa) (Allahu Ta’ala) Zai rayar da su, kuma Shi Masani ne ga kowace halitta sarai. Shi (Allahu Ta’ala) ne Wanda Yake fitar muku da wuta daga itace kore shar. Yanzu kuma kuna hura wuta daga gare shi. Wanda Ya halicci sammai da ƙasa ba Zai iya halittar kwatankwacinsu ba? Lalle Yana iya wannan. Shi ne Mahaliccin kowane abu, Masanin kowane abu…’”14

Imanin Khalid ɗan Sa’id

A farkon lokutan kira zuwa ga Musulunci, Khalid ɗan Sa’id ya yi wani mafarki. A mafarkin, yana tsaye a gefen Wuta, ubansa yana son ya ture shi ya faɗa ciki. A daidai lokacin, ya ga Annabinmu ya kama shi a ƙugu, ya kuɓutar da shi daga faɗuwa cikin Wuta. Ya farka yana ihu, ya ce: “Wallahi, wannan mafarki gaskiya ne.” Da ya fita waje, ya gamu da Sayyidina Abubakar, ya ba shi labarin mafarkinsa. Sayyidina Abubakar ya ce masa: “Mafarkinka gaskiya ne; wannan mutum annabin Allahu Ta’ala ne. Ka je nan take, ka bi shi! Za ka bi shi, ka shiga addinin da ya zo da shi, ka kasance tare da shi. Shi kuma zai kare ka daga faɗuwa cikin Wuta, kamar yadda ka gani a mafarki. Ubanka kuwa zai zauna a Wuta!”

Sayyidina Khalid ɗan Sa’id yana ƙarƙashin tasirin mafarkin. Ba tare da ɓata lokaci ba, nan take ya tafi wurin da ake kira Ajyad, gaban Muhammadu alaihis-salam, ya tambaya: “Ya Muhammadu! Zuwa ga me kake kiran mutane?”

Shugabanmu Annabi ya amsa masa: “Ina kiran mutum zuwa ga imani da Allah ɗaya, wanda ba Shi da kini ko kama, da cewa Muhammadu (alaihis-salam) bawanSa ne kuma annabinSa, da kuma barin bauta wa wasu guntayen duwatsu da ba sa ji, ba sa gani, ba sa cutarwa ko amfanarwa ko kaɗan, ba su san masu bauta musu ba, ba su kuma san waɗanda ba sa bauta musu ba.”

Sai Khalid ɗan Sa’id nan take ya ce: “Ni ma ina shaidawa cewa babu abin bauta da ya cancanci a bauta masa sai Allahu Ta’ala, kuma ina shaidawa cewa kai annabin Allahu Ta’ala ne!”, ya musulunta. Musuluntarsa ta faranta wa Annabinmu rai ƙwarai. Bayansa, matarsa Umayya ma ta sami darajar musulunta. Sayyidina Khalid ɗan Sa’id yana son ƴan’uwansa ma su musulunta, yana ƙoƙari a kan haka. Daga cikinsu Umar ɗan Sa’id ma ya musulunta.

“Za Mu tashe su a Ranar Ƙiyama a kan fuskokinsu, makafi, bebaye da kurame! Makomarsu Wuta ce; duk lokacin da wutarta ta lafa, Mu ƙara mata harshen wuta!” Isra’i: 97

Ubansa Abu Uhaiha, maƙiyin Musulunci mai tsanani, da ya ji cewa Khalid da Umar sun musulunta, kuma suna salla a wani wuri da babu kowa a Makka, ya aika ƴaƴansa da ba su musulunta ba, ya sa aka kawo su gabansa. Sannan ya ce musu su bar addinin da suka shiga. Ya fara tsawata musu da dukansu.

Sannan ya ce wa Khalid ɗan Sa’id: “Kai ka bi Muhammadu? Alhali kuwa kana ganin cewa yana saɓa wa mutanensa, kuma da abin da ya kawo yana cin zarafin gumakanmu da kakanninmu!”

Da Sayyidina Khalid ɗan Sa’id ya ce: “Na rantse da Allah, Muhammadu alaihis-salam gaskiya yake faɗa. Na bi shi. Zan mutu, amma ba zan bar addinina ba!”, fushin ubansa ya ƙara tsananta. Ya buge shi da sanda har sandar ta karye, sannan ya ce: “Ya kai mugun ɗa! Ka tafi inda kake so. Na rantse, ba zan ba ka abinci ba!” Sayyidina Khalid ya ce: “Idan ka yanke mini abinci, lalle Allahu Ta’ala Zai ba ni arzikina.”

Ubansa ya yi wa sauran ƴaƴansa barazana: “Idan ɗayanku ya yi magana da shi, zan yi muku abin da ban yi masa ba.” Ya sa aka kulle Sayyidina Khalid a ƙasan gidan, ya bar shi kwana uku a cikin zafin Makka ba abinci, ba ruwa.

Sayyidina Khalid ɗan Sa’id ya sami wata dama, ya kuɓuta daga hannun ubansa. Ubansa ya kamu da wani rashin lafiya mai tsanani. Abu Uhaiha, a kwance a wurin da yake jinya, saboda ƙiyayyarsa ga Musulunci, yana cewa:

“Idan na kuɓuta daga wannan rashin lafiya na tashi tsaye, duk wanda yake Makka zai bauta wa gumakanmu. Babu wanda zai iya bauta wa wani sai su!..” Sayyidina Khalid, domin ƙiyayyar ubansa ga addinin gaskiya ta ƙare, kuma kada ya cutar da ƴan’uwansa Musulmi, ya ɗaga hannuwansa ya yi addu’a: “Ya Allah, Mahaliccin talikai! Kada Ka tashe ubana daga wannan rashin lafiya!” Allah Maɗaukakin Sarki Ya karɓi addu’arsa: Abu Uhaiha bai iya tashi daga gadon jinyarsa ba, ya mutu.

Musuluntar Mus’ab ɗan Umair

Mus’ab ɗan Umair (radiyallahu anhu) ya fito daga wani iyali mai daraja kuma mai arziki na Ƙuraishawa. Da ya ji kalmomin Annabinmu masu albarka, wata babbar ƙauna ta samu a zuciyarsa. Yana ƙuna da shauƙin kaiwa gare shi. A ƙarshe ya tafi Darul-Arƙam, ya musulunta. Da uwarsa da ubansa suka ji haka, suka hana shi kome, suka fara azabtar da shi. Domin su mayar da shi daga addininsa, suka kulle shi a ƙasan gidansu, suka bar shi kwanaki da yawa ba abinci, ba ruwa. A ƙarƙashin rana mai ƙuna ta ƙasar Larabawa, suka yi masa azabtarwa masu nauyi da wuyar jurewa. Amma Sayyidina Mus’ab ɗan Umair ya yi haƙuri da waɗannan azabtarwa masu nauyi kuma marasa tausayi, bai bar Musulunci ba.

Kafin ya musulunta, Sayyidina Mus’ab, saboda arzikin iyalinsa, an rene shi cikin jin daɗi da wadata. Kowa yana marmarin zama kamarsa. Da ya musulunta, iyalinsa suka hana shi kome, suka azabtar da shi. Mus’ab ɗan Umair, wanda yake jure wa kowace irin wahala saboda addininsa, wata rana ya je gaban Shugabanmu Manzon Allah. Sayyidina Aliyu ya ba da labarin wannan zuwansa kamar haka: “Muna zaune tare da Manzon Allah. A lokacin Mus’ab ɗan Umair ya zo. A jikinsa akwai wata riga mai faci, kuma yana cikin hali abin tausayi. Da Manzon Allah (sallallahu alaihi wa sallam) ya ga wannan halinsa, idanunsa masu albarka suka cika da hawaye. Saboda Mus’ab bai bar addininsa ba duk da wannan azabtarwa da talaucin da yake sha, sai ya ce: ‘Ku dubi wannan mutum, wanda Allahu Ta’ala Ya haskaka zuciyarsa. Na ga uwarsa da ubansa suna ciyar da shi da abinci da abin sha mafi kyau. Ƙaunar Allahu Ta’ala da ManzonSa ce ta kai shi halin da kuke ganinsa.’”

“Ya Allah! Ka gafarta musu zunubansu! Domin su ba su san abin da suke yi ba” Hadisi mai daraja

Ka ambaci Gaskiya, kana ƙuna da ƙauna!
Za ka sami falala mai yawa,
Kowace ƙofa za ta buɗu gare ka,
Jamalullah zai bayyana.
Shams-i Tabriz ya san wannan:
Duniya ba ta dawwama, za ta ƙare,
Dukkan halittu za su gushe,
Allah kaɗai ne Yake wanzuwa har abada.
Salatullahi salamullahi,
Alaika ya Rasulallah.

Hijira zuwa Habasha