සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු වීමේ කොන්දේසි
“ඉස්ලාම්” යන වචනයේ අරාබි තේරුම “තම නෆ්සය යටත් කිරීම, යටත් වීම, ගැලවීම කරා ළඟා වීම,” මෙන්ම “සාමය” යන්නයි. ඉමාම් අල්-අඃසම් අබූ හනීෆා (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි) තුමාණන් ඉස්ලාමය නිර්වචනය කර ඇත්තේ “අල්ලාහු තආලාගේ අණපනත්වලට යටත් වීම සහ කීකරු වීම” ලෙසය.
ඉහත සඳහන් කරුණු හොඳින් කියවූ විට, මුස්ලිම්වරයෙකු කෙබඳු විය යුතුද යන්න ඉබේම පැහැදිලි වනු ඇත. විද්වතුන් මුස්ලිම්වරයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංග මෙසේ පැහැදිලි කර ඇත:
පළමුවෙන්ම, මුස්ලිම්වරයෙකු ශාරීරිකව සහ අධ්‍යාත්මිකව පිරිසිදුය. කුර්ආන් අල්-කරීම්හි විවිධ ස්ථාන කිහිපයකම අල්ලාහු තආලා මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි, “මම පිරිසිදුව සිටින අයට කැමතියි.” මුස්ලිම්වරුන් පාවහන් පැළඳ පල්ලිවලට හෝ නිවෙස්වලට ඇතුළු නොවේ. ඔවුන්ගේ පලස්, ඔවුන්ගේ බිම් නිර්මලව සහ පිරිසිදුව පවතී. සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුගේම නිවසේ නාන කාමරයක් ඇත. ඔවුන්ගේ ශරීර, ඇඳුම් සහ ආහාර සෑම විටම පිරිසිදුය. මේ ආකාරයෙන්, ඔවුන් ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් සහ රෝග පතුරුවා හරින්නේ නැත. සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු පිරිසිදු වන අතර තම සෞඛ්‍යය ගැන දැඩි සැලකිල්ලක් දක්වයි. ඔහු හරාම් සහ වස වර්ගයක් වන මධ්‍යසාර පාන කිසිවිටෙකත් පරිභෝජනය නොකරයි. එහි විවිධ අන්තරායන් සහ හානි හේතුවෙන් තහනම් කර ඇති ඌරු මස් ඔහු අනුභව නොකරයි.
අපගේ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් විවිධ ආකාරවලින් වෛද්‍ය විද්‍යාව පැසසුමට ලක් කළහ. උදාහරණයක් නම් එතුමාණන්ගේ ප්‍රකාශයයි, “දැනුම වර්ග දෙකක් ඇත: ශරීරය පිළිබඳ දැනුම සහ ආගම පිළිබඳ දැනුම.” එනම්, ආත්මය ආරක්ෂා කරන ආගමික දැනුම සහ ශරීරය ආරක්ෂා කරන සෞඛ්‍ය දැනුම, මේ දෙක වැදගත්ම විද්‍යාවන් බව පැවසීමෙන්, අපගේ ශරීරය සහ ආත්මය ශක්තිමත්ව තබා ගැනීමට උත්සාහ කරන ලෙස උන්වහන්සේ අපට අවශ්‍ය කළහ. ඉස්ලාමය ආගමික දැනුමට පෙර ශරීරය පිළිබඳ දැනුම ඉගෙන ගැනීමට අණ කරයි. මක්නිසාද යත්, සියලු ආකාරයේ යහපත් ක්‍රියා කළ හැක්කේ නිරෝගී ශරීරයකින් පමණි.
අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් බයිසැන්තියානු අධිරාජ්‍යයා වූ හෙරක්ලියස් සමඟ ලිපි මගින් සන්නිවේදනය කළහ. ඔවුන් එකිනෙකාට දූතයන් යැවූහ. එක් අවස්ථාවක, හෙරක්ලියස් එතුමාණන්ට බොහෝ තෑගි එව්වේය. එක් තෑග්ගක් වූයේ වෛද්‍යවරයෙකි. වෛද්‍යවරයා පැමිණි විට, ඔහු අපගේ නබිතුමාණන් වෙත පැමිණ, “ස්වාමීනි! අතිගරුතුමාණන් මාව ඔබට සේවකයෙකු ලෙස එවා ඇත. මම රෝගීන්ට නොමිලේ ප්‍රතිකාර කරමි.” හස්‍රත් මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ඔහුගේ සේවය පිළිගත්හ. එතුමාණන් වෛද්‍යවරයාට නිවසක් ලබා දෙන ලෙස අණ කළහ. සෑම දිනකම, ඔවුන් ඔහුට රසවත් ආහාර සහ පාන වර්ග ගෙනාවෝය. දින සහ මාස ගෙවී ගියේය. කිසිදු මුස්ලිම්වරයෙකු ඔහුව හමුවීමට පැමිණියේ නැත. වෛද්‍යවරයා ලැජ්ජාවට පත්ව, “ස්වාමීනි! මම මෙහි පැමිණියේ ඔබට සේවය කිරීමටයි. මේ දක්වා, කිසිදු රෝගියෙකු මා වෙත පැමිණ නැත. මම නිකරුණේ හිඳ, සුවපහසු ලෙස කමින් බොමින් සිටියෙමි. දැන් මම ආපසු ගෙදර යාමට කැමතියි,” යැයි පවසමින් පිටව යාමට අවසර ඉල්ලා සිටියේය. අපගේ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ, “එය ඔබට භාරයි. ඔබ තවදුරටත් රැඳී සිටීමට කැමති නම්, ඔවුන්ගේ අමුත්තන්ට සේවය කිරීම සහ රැකබලා ගැනීම මුස්ලිම්වරුන්ගේ යුතුකමයි. කෙසේ වෙතත්, ඔබ දැන් පිටව යාමට කැමති නම්, සුබ ගමනක්! නමුත් ඔබ දැනගත යුතුයි, ඔබ වසර ගණනාවක් මෙහි රැඳී සිටියත්, කිසිදු මුස්ලිම්වරයෙකු ඔබව හමුවීමට නොඑනු ඇති බව. ඒ මගේ අස්හාබ්වරුන් රෝගී නොවන නිසාය. ඉස්ලාමීය දහම යහපත් සෞඛ්‍යයට මග පෙන්වා දී ඇත. මාගේ අස්හාබ්වරුන් පිරිසිදුකම කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. ඔවුන් බඩගිනි වන තුරු කිසිවක් අනුභව නොකරන අතර, සම්පූර්ණයෙන් බඩ පිරෙන්නට පෙර ආහාර ගැනීම නවත්වයි.”
ඉහත වචනවලින්, මුස්ලිම්වරයෙකු කිසි විටෙකත් රෝගී නොවන බව පැවසීමට අපි අදහස් නොකරමු. කෙසේ වෙතත්, තම සෞඛ්‍යය සහ පිරිසිදුකම ගැන සැලකිලිමත් වන මුස්ලිම්වරයෙකු දිගු කලක් නිරෝගීව සිටී. ඔහු කලාතුරකින් රෝගී වේ. මරණය ජීවිතයේ සත්‍යයකි. එය වළක්වා ගත නොහැක. සෑම කෙනෙකුම යම් රෝගයක් හේතුවෙන් මිය යනු ඇත. එහෙත්, මරණ මොහොත දක්වා තම ශරීරය නිරෝගීව තබා ගැනීමට හැකි වන්නේ ඉස්ලාමයේ අණ කර ඇති කරුණු සහ පිරිසිදුකම පිළිපැදීමෙන් පමණි.
මම අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි, යම් පුද්ගලයෙකු තමාට කැමති දේ තම මුස්ලිම් සහෝදරයාටද කැමති වන තුරු, ඔහුගේ ඊමාන් සම්පූර්ණ නොවනු ඇත.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
අපගේ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පැවසුවේ, “මා එවන ලද්දේ ගුණධර්ම පරිපූර්ණ කිරීමට සහ ලොව පුරා සුන්දර සදාචාරය පතුරුවා හැරීමටය.” තවත් හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් එකක මෙසේ සඳහන් වේ, “ඔබ අතරින්, ඉහළම ඊමාන් ඇත්තේ, සුන්දර අඛ්ලාක් ඇති අයටය.”
මුස්ලිම්වරයෙකුට අධ්‍යාත්මික පිරිසිදුකම අත්‍යවශ්‍ය වේ. බොරු කියන, වංචා කරන, අන් අයව රවටන, කුරිරු, අසාධාරණ, තම ආගමික සහෝදරයන්ට උපකාර කිරීමෙන් මග හරින, උසස් යැයි සිතන, තම වාසි ගැන පමණක් සිතන පුද්ගලයෙකු, ඔහු කොපමණ වන්දනාමාන කළත්, සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු නොවේ.
සූරා අල්-මාඌන්හි පළමු ආයත් තුනේ උසස් අර්ථය නම්, “මාගේ රසූල්වරයනි! කියාමත් දිනය ප්‍රතික්ෂේප කරන, අනාථයන්ට රිදවන සහ ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් අහිමි කරන, සහ අවශ්‍යතා ඇති අයට ආහාර නොදෙන හෝ අවශ්‍යතා ඇති අයට උපකාර කිරීමට අන් අයව දිරිමත් නොකරන තැනැත්තා ඔබ දුටුවෙහිද?” එවැනි අයගේ වන්දනාමාන පිළිගනු නොලැබේ. ඉස්ලාමයේ, ෆර්ද් කිරීමට වඩා හරාම්වලින් වැළකී සිටීම ප්‍රමුඛත්වය ගනී. සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු, පළමුවෙන්ම, පරිපූර්ණ සහ පරිණත පුද්ගලයෙකි. ඔහුට සිනහමුසු මුහුණක් ඇත. ඔහු සත්‍යය පවසන මී පැණි වැනි දිවක් ඇති මිනිසෙකි. “කෝප වීම” යනු කුමක්දැයි ඔහු කිසි විටෙකත් නොදනී. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් ප්‍රකාශ කළේ, “මෘදුකම ලබා දුන් පුද්ගලයා, මේ ලෝකයේ සහ ආඛිරතයේ යහපතෙන් පිරිපුන් තැනැත්තාය.” මුස්ලිම්වරයෙකු අතිශයින්ම නිහතමානී ය. ඔහු තමා වෙත පැමිණෙන සෑම කෙනෙකුටම සවන් දෙන අතර හැකි තාක් දුරට ඔවුන්ට උපකාර කරයි. මුස්ලිම්වරයෙකු ගෞරවාන්විත සහ ආචාරශීලී ය. ඔහු තම පවුලට සහ තම රටට ආදරය කරයි. අපගේ නබිතුමාණන් පැවසුවේ, “තම මාතෘ භූමියට ආදරය කිරීම ඊමාන් වෙතින් ආරම්භ වේ.”
අල්ලාහු තආලා තම වහලුන් කෙබඳු වීමට කැමතිද යන්න කුර්ආන් අල්-කරීම්හි ඉතා හොඳින් පැහැදිලි කර ඇත. සූරා අල්-ෆුර්කාන්හි 63-69 වන ආයත් අල්-කරීමාවල උසස් අර්ථය නම්, “රහ්මාන්ගේ (තම වහලුන්ට බොහෝ දයානුකම්පාව ඇති අල්ලාහු තආලාගේ) (ගුණවත්) වහලුන් යටහත් පහත්ව සහ ගෞරවාන්විතව පොළොව මත ගමන් කරති. අඥාන මිනිසුන් ඔවුන්ට කරදර කිරීමට උත්සාහ කරන විට, ඔවුන් අවංකව සහ මෘදු ලෙස පව් කිරීමෙන් වැළකී, ‘ඔබට සාමය සහ ආරක්ෂාව ලැබේවා,’ වැනි කාරුණික වචනවලින් පිළිතුරු දෙති. ඔවුන් තම රබ් උදෙසා රාත්‍රීන් සිටගෙන සහ සජ්දා කරමින් (සලාතය ඉටු කරමින්) ගත කරති. (ඔවුන් උන්වහන්සේට තම ස්තූතිය සහ ප්‍රශංසාව පුද කරති). ඔවුන් අල්ලාහ්ගෙන් මෙසේ අයැද සිටිති, ‘අපගේ රබ්, ජහන්නම් වධ හිංසා අපෙන් ඉවත් කරනු මැනව. නියත වශයෙන්ම, එහි වධ හිංසා සදාකාලික සහ කටුකය, එම ස්ථානය නිසැකවම නපුරු සහ භයානක වාසස්ථානයකි.’ ඔවුන්ගේ වියදම්වලදී, ඔවුන් නාස්තිකාර හෝ මසුරු නොවෙති; ඔවුන් මෙම අන්ත දෙක අතර මධ්‍යස්ථ මාර්ගයක් අනුගමනය කරන අතර, ඔවුන් කිසිවෙකුගේ අයිතිවාසිකම්වලින් අඩු නොකරති. ඔවුන් අල්ලාහ්ට සහකරුවන් ආරෝපණය නොකරන අතර උන්වහන්සේ සමඟ වෙනත් කිසිදු දෙවියෙකුට අයැද නොසිටිති. ඔවුන් අල්ලාහ් තහනම් කර ඇති කිසිදු ජීවිතයක් නොගනිති. (ඔවුන් වරදකරුවන්ට පමණක් දඬුවම් කරති.) ඔවුන් කාමමිථ්‍යාචාරයේ නොයෙදෙති.”
එම සූරාවේම 72-74 වන ආයත්වල, මආල් වශයෙන්, “ඔවුන් බොරු සාක්ෂි නොදරති. ඔවුන් නිෂ්ඵල සහ හානිකර දේවලින් වැළකී සිටිති. ඔවුන් අහම්බෙන් නිෂ්ඵල හෝ ඉතා අපහසුවෙන් කළ හැකි දෙයකට සම්බන්ධ වුවහොත්, ඔවුන් ගෞරවාන්විතව එය පසුකර යති. ඔවුන්ට තම රබ්ගේ ආයත් මතක් කර දෙන විට, ඔවුන් ඒවාට අන්ධ සහ බිහිරි නොවෙති. ඔවුන් මෙසේ අයැද සිටිති, ‘අපගේ රබ්! අපගේ භාර්‍යාවන් සහ දරුවන් අපගේ ඇස්වලට ප්‍රීතියක් වන සේ කරනු මැනව. ඔබ වහන්සේට බිය වන අයට අපව නායකයන් බවට පත් කරනු මැනව.’”
“හික්මත් (ප්‍රයෝජනවත් දැනුම) කොටස් දහයකින් සමන්විත වේ. ඉන් නවයක්ම ‘උස්ලත්’ (හුදකලාව) තුළ ඇත. තවද එකක් ඇත්තේ අඩුවෙන් කතා කිරීමෙහිය.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
තවද, සූරා අස්-සාෆ්හි දෙවන සහ තුන්වන ආයත්වල අර්ථය, “අහෝ විශ්වාසවන්තයිනි! ඔබ ක්‍රියාත්මක නොකරන දේ ඔබ ප්‍රකාශ කරන්නේ මන්ද? ඔබ ක්‍රියාත්මක නොකරන දේ ඔබ ප්‍රකාශ කිරීම අල්ලාහු තආලාගේ දෘෂ්ටියෙන් ඉතා පිළිකුල් සහගතය,” යන්නෙන් පෙනී යන්නේ, පුද්ගලයෙකුට ඉටු කළ නොහැකි දේ පොරොන්දු වීම හෝ දිවුරුම් දීම, අල්ලාහු තආලාගේ දෘෂ්ටියෙන් ඔහුව නරක පුද්ගලයෙකු බවට පත් කරන බවයි.
සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු තම දෙමාපියන්ට, ගුරුවරුන්ට, අණ දෙන නිලධාරීන්ට, නීතිවලට සහ තම රටේ ප්‍රධාන බලධාරීන්ට අතිශයින්ම ගෞරවනීය වේ. ඔහු අනවශ්‍ය දේ සඳහා තම කාලය නාස්ති නොකරයි. ඔහු තම කාලය ගත කරන්නේ ප්‍රයෝජනවත් දේ සඳහා පමණි. ඔහු සූදු කෙළින්නේ නැත. ඔහු තම කාලය නාස්ති නොකරයි.
සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු තම ඉබාදත් පරිපූර්ණව ඉටු කරයි. ඔහු අල්ලාහු තආලාට කෘතඥතාව පුද කරයි. වන්දනාමාන අකමැත්තෙන් හෝ සිහිසුන්ව ඉටු නොකළ යුතුය. වන්දනාමාන කැමැත්තෙන් සහ අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි ඇති දැඩි ආදරයෙන් ඉටු කළ යුතුය. අල්ලාහු තආලාට බිය වීම යනු උන්වහන්සේට බොහෝ සෙයින් ආදරය කිරීමයි. මිනිසුන් තමන් බොහෝ සෙයින් ආදරය කරන පුද්ගලයා දුකට පත් කිරීමට අකමැති වන්නා සේම, ඔවුන්ව කලබලයට පත් කිරීමට බිය වන්නා සේම, අල්ලාහු තආලා සඳහා වන වන්දනාමාන, උන්වහන්සේ කෙරෙහි අපගේ ආදරය ඔප්පු කරන ආකාරයෙන් ඉටු කළ යුතුය. අල්ලාහු තආලා අපට ලබා දී ඇති ආශීර්වාද කොතරම් විශාලද යත්, උන්වහන්සේට අපගේ කෘතඥතාවේ ණය ගෙවිය හැක්කේ උන්වහන්සේට බොහෝ සෙයින් ආදරය කිරීමෙන් සහ ගැඹුරු අවංකභාවයකින් උන්වහන්සේට වන්දනාමාන කිරීමෙන් පමණි.
ඉබාදත්වල විවිධ වර්ග තිබේ. සමහර ඉබාදත් වර්ග, අප ඉහත කී පරිදි, අල්ලාහු තආලා සහ උන්වහන්සේගේ වහලෙකු අතර වේ. සමහරවිට අල්ලාහු තආලා ප්‍රමාණවත් ලෙස වන්දනාමාන නොකරන අයට සමාව දෙනු ඇත. අන් අයගේ අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කිරීමද ඉබාදත් වේ. නමුත් උන්වහන්සේ අන් අයට අපයෝජනය කළ සහ අන් අයගේ අයිතිවාසිකම් තමන් මත ඇති අයව, එම අයිතිවාසිකම්වල හිමිකරුවන් ඔවුන්ට සමාව දෙන තුරු, කිසි විටෙකත් සමාව නොදෙනු ඇත.
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්වල මෙසේ සඳහන් විය: “මිනිසුන්ට දයාව නොදක්වන තැනැත්තාට අල්ලාහු තආලා දයාව නොදක්වයි.” “කුරිරුකම වැළැක්වීමෙන් පීඩකයාට සහ පීඩිතයාට යන දෙදෙනාටම උපකාර කරන්න.” “කමිසයක් මිලදී ගැනීම සඳහා දෙන ලද මුදලින් දහයෙන් නවයක් හලාල් වී දහයෙන් එකක් හරාම් නම්, අල්ලාහු තආලා එම කමිසය ඇඳගෙන ඉටු කරන සලාතය පිළි නොගනී.” “මුස්ලිම්වරයෙකු තවත් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ සහෝදරයෙකි. ඔහු තම සහෝදරයාට වධ හිංසා නොකරයි. ඔහු ඔහුට උපකාර කිරීමට දිව යයි. ඔහු ඔහුව පහත් කොට සලකන්නේ හෝ තමාට වඩා පහත් යැයි සිතන්නේ නැත. ඔහුගේ ලේ, දේපළ, පිරිසිදුකම හෝ ගෞරවයට හානි කිරීම ඔහුට හරාම් වේ.” “මම අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි, යම් පුද්ගලයෙක් තමාට ආදරය කරන දේ තම මුස්ලිම් සහෝදරයාට ආදරය නොකරන තුරු, ඔහුගේ ඊමාන් සම්පූර්ණ නොවනු ඇත.” “මම අල්ලාහු තආලා මත දිවුරමි, තම අසල්වැසියා විසින් විශ්වාස නොකරන මිනිසෙකුට ඊමාන් නැත (එනම්, ඔහු සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු නොවේ).”
ලෝකයේ සතුට, යහපත සහ සාමය ළඟා කර ගැනීමට සහ පරලොව වධ හිංසාවලින් ගැලවීමට කරුණු දෙකක් අවශ්‍ය වේ. පළමුවැන්න අල්ලාහු තආලාගේ අණපනත් තදින් අල්ලා ගැනීමයි. දෙවැන්න උන්වහන්සේ තහනම් කළ දෙයින් වැළකී සිටීමයි. මේ දෙකෙන්, ශ්‍රේෂ්ඨතම එක, වඩාත් අවශ්‍ය එක, දෙවැන්නයි. හරාම්වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටීමට, අවශ්‍ය මුබාහ්වලට වඩා වැළකී සිටීම අවශ්‍ය වේ. අපි මුබාහ් භාවිතා කළ යුත්තේ අවශ්‍ය තරම් පමණි.
යම් පුද්ගලයෙක් තමාට කැමති පරිදි මුබාහ් (අවසර ලත් දේ) භාවිතා කරන්නේ නම්, එනම්, අවසර දී ඇති දේවලින්, හෝ මුබාහ් අධික ලෙස භාවිතා කරන්නේ නම්, ඔහු සැක සහිත දේ කිරීමට පටන් ගනී. තවද සැක සහිත දේ හරාම් (තහනම්) වන දේවලට ආසන්නය. මිනිසුන්ගේ නෆ්සය, මෘගයෙකු මෙන්, ලෝභීය. අගාධයක් වටා ඇවිදින තැනැත්තා එයට වැටිය හැකිය. ඉස්ලාමීය විද්වතුන් පැවසුවේ, “වන්දනාමාන කරන්නන් තම පපුව ඉලිප්පීමට වඩා පව්කාරයන් තම හිස නමා සිටීම හොඳය.”
හරාම්වලින් වැළකී සිටීමට ක්‍රම දෙකක් තිබේ: පළමුව, අල්ලාහු තආලාගේ අයිතිවාසිකම්වලට පමණක් බාධා කරන පව්වලින් වැළකී සිටීම; දෙවනුව, වෙනත් මිනිසුන්ගේ හෝ ජීවීන්ගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කරන පව්වලින් වැළකී සිටීම. දෙවන වර්ගය වඩාත් වැදගත් වේ. අල්ලාහු තආලාට කිසිවක් අවශ්‍ය නොවන අතර, උන්වහන්සේ ඉතා දයාන්විතය. අනෙක් අතට, මනුෂ්‍යයන්ට බොහෝ දේ අවශ්‍ය වනවා පමණක් නොව, ඔවුන් ඉතා මසුරු ද වේ.
රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් පැවසුවේ, “යමෙකු මත මනුෂ්‍යයන්ගේ අයිතිවාසිකම් ඇත්ද, සහ යමෙක් මිනිසුන්ගේ දේපළ සහ පිරිසිදුකම උල්ලංඝනය කර ඇත්ද, ඔහු මරණයට පෙර එම අයිතිවාසිකම් ආපසු ගෙවා තමාට සමාව ලබා ගත යුතුය! මක්නිසාද යත්, එදින රන් සහ දේපළවලට කිසිදු වටිනාකමක් නැත. එදින, ඔහු ලෝකයේ කළ ඉබාදත් (වන්දනාමාන) නියම හිමිකරුට දෙනු ලැබේ. ඔහුට කිසිදු ඉබාදත් නොමැති නම් හෝ ඉතිරිව නොමැති නම්, නියම හිමිකරුගේ පව් ඔහු මත පටවනු ලැබේ.”
දිනක්, රසූලුල්ලාහ් තුමාණන් අස්හාබ් අල්-කිරාම් තුමන්ලාගෙන්, “බංකොලොත් යැයි හඳුන්වන්නේ කවුරුන්දැයි ඔබ දන්නවාද?” කියා ඇසූ විට, ඔවුන්, “මුදල් හෝ දේපළ කිසිවක් ඉතිරිව නැති පුද්ගලයා” යැයි පැවසූහ. එතුමාණන් පැවසුවේ, “මාගේ උම්මහ්ව අතර, බංකොලොත් යනු, කියාමත් දිනයේදී ඔහුගේ ක්‍රියා පොතේ සලාත්, උපවාස සහ සකාත්වල බොහෝ තවාබ් (කුසල්) අඩංගු පුද්ගලයෙකි. නමුත් ඔහු මිනිසුන්ට ශාප කර, ඔවුන්ට අපහාස කර, ඔවුන්ගේ දේපළ පැහැරගෙන ඇත. ඔහුගේ තවාබ් බෙදා එවැනි නියම හිමිකරුවන්ට බෙදා දෙනු ලැබේ. අයිතිවාසිකම් ගෙවීමට පෙර ඔහුගේ තවාබ් අවසන් වුවහොත්, නියම හිමිකරුවන්ගේ පව් ඔහු මත පටවනු ලැබේ. එවිට ඔහු ජහන්නම් වෙත හෙළනු ලැබේ.”
මස්තූබාත්හි දෙවන වෙළුමේ 110 වන ලිපියේ, හස්‍රත් මුහම්මද් මඃසූම් අල්-ෆාරූකී සර්හන්දි (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි) තුමාණන් තම ශිෂ්‍යයෙකුට මෙසේ ලිවීය: “ඔබ පවක් කළහොත්, ඔබ වහාම තව්බා (පසුතැවිලි වීම) කළ යුතුය. රහසින් කරන ලද පවක් සඳහා තව්බාව රහසින් ද, ප්‍රසිද්ධියේ කරන ලද පවක් සඳහා ප්‍රසිද්ධියේ ද කළ යුතුය. තව්බාව ප්‍රමාද නොකළ යුතුය. කිරාමන් කාතිබීන් දේවදූතයන් එය වහාම සටහන් නොකරයි. ඔහු තව්බා කළහොත්, පාපය කිසිසේත් සටහන් නොවනු ඇත. ඔහු ඒ සඳහා තව්බා නොකළහොත් ඔවුන් එය සටහන් කරනු ඇත. ජඃෆර් ඉබ්නු සිනාන් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘පවක් සඳහා පසුතැවිලි නොවීම, පවක් කිරීමට වඩා නරක ය.’ එම ස්ථානයේදීම පසුතැවිලි නොවූ තැනැත්තා මරණයට පෙර එය කළ යුතුය. වරඃ සහ තක්වා නොසලකා හැරිය යුතු නොවේ. තක්වා යනු පැහැදිලිවම තහනම් (හරාම්) දේ නොකිරීම වන අතර, වරඃ යනු සැක සහිත දේ නොකිරීමයි. තහනමකින් වැළකී සිටීම, අණක් කිරීමට වඩා වැදගත් වේ. අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨයන් පවසා ඇත්තේ, ‘නරක අය මෙන්ම හොඳ අයද යහපත් ක්‍රියා කරති. නමුත් පව්වලින් වැළකී සිටින්නේ සිද්දීක්වරුන්, එනම් හොඳ අය පමණි...’ හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් එකක මෙසේ සඳහන් විය, ‘කියාමත් දිනයේදී, වරඃ සහ සුහ්ද් ඇති මිනිසුන්, අල්ලාහු තආලාගේ කරුණාවෙන් ආශීර්වාද ලත් සියලුම මිනිසුන්ට වඩා ඉදිරියෙන් සිටිනු ඇත.’ (සුහ්ද් යනු හලාල් වුවද, අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ලෞකික දේවලින් වැළකී සිටීමයි.) හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් එකක මෙසේ සඳහන් විය, ‘වරඃ ඇති මිනිසෙකුගේ සලාතය පිළිගත හැකිය,’ සහ ‘වරඃ ඇති මිනිසෙකු සමඟ සිටීම ඉබාදත් වේ. ඔහු සමඟ කතා කිරීම දානයක් දීම තරම්ම ආශීර්වාද ලද්දකි.’ ඔබට සැකයක් දැනෙන දේවල් කිරීමේදී ඔබේ හදවතින් විමසන්න! ඔබේ හදවත වෙව්ලන කිසිවක් නොකරන්න! ඔබේ නෆ්සයට සවන් නොදෙන්න!”
“විශාල පවුලක් සිටින නමුත් අඩු ආදායමක් ඇති, තම නමාස් හොඳින් ඉටු කරන සහ මුස්ලිම්වරුන් ගැන කේලාම් නොකියන පුද්ගලයෙකු කියාමත් දිනයේදී මා සමඟ සිටිනු ඇත.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
නෆ්සය සන්සුන් කරන සහ හදවතට සහනයක් දෙන ඕනෑම ක්‍රියාවක් යහපත්‍ය. ‘නෆ්සය උද්දීපනය කරන සහ හදවත කැලඹීමට පත් කරන ඕනෑම ක්‍රියාවක් පවකි.’ නැවතත්, හදීස් ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි, ‘හලාල් දේවල් පැහැදිලිය. හරාම් දේවල් ද හෙළිදරව් කර ඇත. ‘සැක සහිත දේවලින් වළකින්න. සැකයකින් තොර බව ඔබ දන්නා දේ කරන්න!’ මෙම හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්වලින් පෙනී යන්නේ සැක සහිත දේ සහ හදවත කැලඹෙන දේ වළක්වා ගත යුතු බවයි. සැකයක් නොමැති දෙයක් කිරීම අනුමතය. තවත් හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි, ‘අල්ලාහු තආලා කුර්ආන් අල්-කරීම්හි හලාල් කර ඇති දේවල් හලාල්‍ය. උන්වහන්සේ කුර්ආන් අල්-කරීම්හි ප්‍රකාශ කර නොමැති දේට සමාව දෙනු ඇත.’ අපට සැක සහිත කාරණයක් හමු වූ විට, අප අපගේ දෑත් අපගේ හදවත් මත තැබිය යුතුය. හදවත ගැහෙන්නේ නැතිනම්, අපි එය කළ යුතුය. එය ගැහෙන්නේ නම්, අපි එම දෙය නොකළ යුතුය. හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ සඳහන් විය, ‘ඔබේ අත ඔබේ පපුව මත තබන්න! හලාල් දෙයක් සම්බන්ධයෙන් හදවත සන්සුන් වනු ඇත. හරාම් දෙයක් සම්බන්ධයෙන් එය ගැහෙනු ඇත. යම් දෙයක් ගැන ඔබට සැකයක් ඇත්නම්, එය නොකරන්න! ආගමික තනතුරු දරන මිනිසුන් ෆත්වා නිකුත් කළත් එය නොකරන්න!’
ඊමාන් ඇති පුද්ගලයෙකු මහා පව් කිරීමෙන් ගැලවීම සඳහා සුළු පව්වලින් වැළකී සිටිනු ඇත. අපගේ සියලු ඉබාදත් සහ යහපත් ක්‍රියා දෝෂ සහිත යැයි අප සැලකිය යුතුය. අල්ලාහු තආලාගේ අණපනත් නිසි ලෙස ඉටු කිරීමට අපට නොහැකි වූ බව අප සිතිය යුතුය. අබූ මුහම්මද් අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු මනාසිල් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘අල්ලාහු තආලා විවිධ වර්ගයේ ඉබාදත් අණ කර ඇත. උන්වහන්සේ ඉවසීම, භක්තිය, සලාතය, උපවාස සහ අලුයමට පෙර ඉස්තිග්ෆාර් (තම පව්වලට සමාව දෙන ලෙස අල්ලාහු තආලාගෙන් අයැදීම) පැවසීම අණ කර ඇත. උන්වහන්සේ අවසාන වශයෙන් ඉස්තිග්ෆාර් ප්‍රකාශ කර ඇත. මේ අනුව, මනුෂ්‍යයන්ට තම සියලු ඉබාදත් සහ යහපත් ක්‍රියා දෝෂ සහිත යැයි සලකා සමාව සහ කමාව ඉල්ලා සිටීම අවශ්‍ය වී ඇත.’ ජඃෆර් ඉබ්නු සිනාන් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘වන්දනාමාන කරන්නන් තමන් පව්කාරයන්ට වඩා උසස් යැයි සැලකීම ඔවුන්ගේ පව්වලට වඩා නරක ය.’
වරක්, හස්‍රත් අලී මුර්තයිෂ් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් රමසාන් අෂ්-ෂරීෆ්හි විසිවන දිනෙන් පසු ඉඃතිකාෆ් (හුදකලාව සිටීම) අත්හැර පල්ලියෙන් පිටතට ගියහ. ඔහු පිටතට ගියේ මන්දැයි ඇසූ විට, ඔහු පැවසුවේ, ‘හාෆිස්වරුන් තනුවට අනුව කුර්ආන් අල්-කරීම් පාරායනය කර ඒ ගැන පුරසාරම් දොඩනු දැක, මට තවදුරටත් ඇතුළත සිටිය නොහැකි විය.’
අපගේ ගෘහස්ථයන්ගේ සහ අපගේම ජීවනෝපාය හලාල් ආකාරයෙන් උපයා ගැනීම සඳහා අප වැඩ කළ යුතුය. මෙය කිරීම සඳහා වෙළඳාම සහ ශිල්ප අවශ්‍ය වේ. සලෆ් අස්-සාලිහීන් සැමවිටම මේ ආකාරයෙන් වැඩ කර උපයා ගත්හ. හලාල් ආකාරයෙන් ඉපැයීමේ තවාබ් පැහැදිලි කරන බොහෝ හදීස් තිබේ. හස්‍රත් මුහම්මද් ඉබ්නු සාලිම් තුමාණන්ගෙන් මෙසේ අසන ලදී, ‘අපි වැඩ කර උපයමුද, නැතහොත් අපි වන්දනාමාන කර අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි විශ්වාසය තබමුද?’ ඔහු පැවසුවේ, ‘තවක්කුල් (අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි විශ්වාසය) රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ හාල් (ගුණාංගයක්) වූ අතර, වැඩ කිරීමෙන් ඉපැයීම එතුමාණන්ගේ සුන්නාහ්ව විය. ඔබ වැඩ කර අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය යුතුය!’ අබූ මුහම්මද් ඉබ්නු මනාසිල් තුමාණන් පැවසුවේ, ‘වන්දනාමාන (ඉබාදත්) සඳහා හුදකලා වීමට වඩා වැඩ කර අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම වඩා ප්‍රයෝජනවත්‍ය.’
අපි ආහාර ගැනීමේදී මධ්‍යස්ථ විය යුතුය. අපව අලස කරන තරමට ආහාර නොගත යුතුය. ඉබාදත් ඉටු කිරීමට බාධා වන තරමට ආහාර පාලනය නොකළ යුතුය. හස්‍රත් ෂාහ් අන්-නක්ෂිබන්ද් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘හොඳින් අනුභව කර හොඳින් වැඩ කරන්න!’ යනුවෙනි. කෙටියෙන් කිවහොත්, ඉබාදත්වලට සහ යහපත කිරීමට උපකාර වන සෑම දෙයක්ම යහපත් සහ ආශීර්වාද ලද්දකි. තවද ඒවා අඩු කරන දේ තහනම්‍ය. අප කරන ඕනෑම යහපත් දෙයකදී අපගේ නිය්‍යතය (අභිප්‍රාය) පරීක්ෂා කර බලා සැලකිලිමත් විය යුතුය.
නිය්‍යතය (අභිප්‍රාය) යහපත් නොවේ නම්, අපි එය නොකළ යුතුය. ඉස්ලාමයට කීකරු නොවන අයගෙන් සහ බිද්අත් සහ පව් කරන අයගෙන් අප වැළකී සිටිය යුතුය. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, අප එවැනි අය සමඟ මිතුරු නොවිය යුතුය. හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ වේ, ‘හික්මත් (ප්‍රයෝජනවත් දැනුම) කොටස් දහයකින් සමන්විත වේ. ඉන් නවයක්ම හුදකලාවෙහි (’උස්ලත්) ඇත. එකක් ඇත්තේ අඩුවෙන් කතා කිරීමෙහිය.’ අප එවැනි අයව හමුවිය යුත්තේ අවශ්‍ය වූ විට පමණි. ප්‍රීති වීමට කාලය ඇත්තේ මරණයෙන් පසුවය. අප දැහැමි, පිරිසිදු මුස්ලිම්වරුන් සමඟ මිතුරු විය යුතුය, ඔවුන්ට ප්‍රයෝජනවත් විය යුතු අතර ඔවුන්ගෙන් ප්‍රයෝජන ගත යුතුය.
අප නිෂ්ඵල, අනවශ්‍ය වචනවලින් අපගේ කාලය නාස්ති නොකළ යුතුය. යහපත් හෝ නරක හෝ වේවා, සෑම කෙනෙකුටම අප සිනහමුසු මුහුණින් සැලකිය යුතුය. අප ෆිත්නා (කලහ) ඇති නොකළ යුතුය. සතුරන් ඇති කර නොගත යුතුය. අප හාෆිස් අස්-ෂිරාසීගේ වචන අනුගමනය කළ යුතුය, ‘මිතුරන්ට සත්‍යය පවසන්න, සතුරන්ට සිනහමුසු මුහුණින් සහ මිහිරි භාෂාවෙන් සලකන්න.’ සමාව ඉල්ලන අයට අප සමාව දිය යුතුය. සෑම කෙනෙකුටම යහපත් ගතිගුණ පෙන්විය යුතුය. කිසිවෙකුගේ වචනවලට විරුද්ධ වීම හෝ කිසිවෙකු සමඟ වාද නොකළ යුතුය. අප කිසිවිටෙකත් සැරෙන් කතා නොකර, සැමට මෘදු ලෙස කතා කළ යුතුය.
ෂෙයිඛ් අබ්දුල්ලාහ් බයාල් (කුද්දිස සිරුහු) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘තසව්වුෆ් යනු සලාතය, උපවාස හෝ රාත්‍රියේ කරන ඉබාදත් නොවේ. මේවා සෑම පුද්ගලයෙකුගේම මනුෂ්‍ය වහලෙකු ලෙස යුතුකම් වේ. තසව්වුෆ් යනු කිසිවෙකුටත් රිදවීමක් නොකිරීමයි. මෙය කළමනාකරණය කරගන්නා තැනැත්තා ඉලක්කය සපුරා ගනී.’ හස්‍රත් මුහම්මද් ඉබ්නු සාලිම් තුමාණන්ගෙන් වලීවරයෙකු අනෙක් මිනිසුන්ගෙන් වෙන්කර හඳුනා ගන්නේ කෙසේදැයි අසන ලදී. ඔහු පැවසුවේ, ‘ඔහුගේ මෘදු වචන, සුන්දර හැසිරීම් සහ බහුල උපකාර මගින් ඔහුව වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය, තවද ඔහු කිසිවෙකු සමඟ කතා කිරීමේදී එකඟ නොවීමක් නොපෙන්වන අතර, සමාව ඉල්ලන අයට සමාව දී, සැමට දයාව දක්වයි.’ අබූ අහමද් මක්කාරී තුමාණන් පැවසුවේ, ‘ෆුතුව්වත් (ත්‍යාගශීලීත්වය) යනු ඔබට හිංසා කළ පුද්ගලයෙකුට උපකාර කිරීම, ඔබ අකමැති පුද්ගලයෙකුට තෑගි දීම, සහ ඔබට කරදර කරන පුද්ගලයෙකුට සතුටු සිතින් සිටීමයි.’
අප අඩුවෙන් කතා කළ යුතුය, අඩුවෙන් නිදාගත යුතුය, අඩුවෙන් සිනාසිය යුතුය. අධික ලෙස සිනාසීම හදවත අඳුරු කරයි. අප වැඩ කළ යුතුය, නමුත් එහි ප්‍රතිඵලය අපේක්ෂා කළ යුත්තේ අල්ලාහු තආලාගෙන් පමණි. උන්වහන්සේගේ අණපනත් ඉටු කිරීමෙන් අප සතුටක් ලැබිය යුතුය. අප අල්ලාහු තආලා කෙරෙහි පමණක් විශ්වාසය තැබුවහොත්, අප කැමති ඕනෑම දෙයක් උන්වහන්සේ අපට ලබා දෙනු ඇත. හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ වේ, ‘අල්ලාහු තආලා තමන් වහන්සේ කෙරෙහි පමණක් විශ්වාසය තබන පුද්ගලයාගේ සෑම පැතුමක්ම ඉටු කරයි. උන්වහන්සේ අනෙක් මිනිසුන් ඔහුට උපකාර කිරීමට සලස්වයි.’ යහ්‍යා ඉබ්නු මුආස් අර්-රාසී තුමාණන් පැවසුවේ, ‘ඔබ අල්ලාහු තආලාට ආදරය කරන තරමට අන් අය ඔබට ආදරය කරනු ඇත. ඔබ අල්ලාහු තආලාට බිය වන තරමට අන් අය ඔබට බිය වනු ඇත. ඔබ අල්ලාහු තආලා වෙනුවෙන් කරන වන්දනාවට සමානුපාතිකව අන් අය ඔබට උපකාර කරනු ඇත.’
ඔබේම වාසි පසුපස දුවන්න එපා! අබූ මුහම්මද් අබ්දුල්ලාහ් රාෂී (රහ්මතුල්ලාහි තආලා අලයිහි) තුමාණන් පැවසුවේ, ‘අල්ලාහු තආලා සහ මිනිසා අතර ඇති විශාලතම තිරය නම්, මිනිසා තමා ගැන පමණක් සිතීම සහ තමා මෙන්ම අසරණ තවත් මිනිසෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීමයි. අප සිතිය යුත්තේ මිනිසුන්ගේ නොව, අල්ලාහු තආලාගේ ආදරය දිනා ගැනීම ගැනය.’
අප අපගේ භාර්‍යාවන් සහ දරුවන් සමඟ මිහිරි භාෂාවෙන් සහ සිනහමුසු මුහුණින් හැසිරිය යුතුය. ඔවුන්ට හිමි විය යුතු දේ ලබා දෙන තරමට අප ඔවුන් සමඟ සිටිය යුතුය. අල්ලාහු තආලාගෙන් ඈත් වන තරමට අප ඔවුන්ට ඇලුම් නොකළ යුතුය. අපගේ ආගමික කරුණු සම්බන්ධයෙන් නූගත් සහ නොමඟ ගිය ආගමික තනතුරු දරන මිනිසුන්ගෙන් උපදෙස් නොගත යුතුය. මේ ලෝකයට ඇලුම් කරන අය සමඟ අප නොසිටිය යුතුය. අප කරන සෑම දෙයකදීම සුන්නාහ්ව අනුගමනය කළ යුතු අතර, ඕනෑම බිද්අතකින් වැළකී සිටිය යුතුය. අප සතුටින් සිටින විට ඉස්ලාමීය සීමාවන් ඉක්මවා නොයා යුතුය. අප කරදරයක සිටින විට අල්ලාහු තආලාගේ උපකාරය පිළිබඳ බලාපොරොත්තුව අත් නොහැරිය යුතුය.
සෑම දුෂ්කරතාවයක් සමඟම පහසුවක් ඇති බව අප අමතක නොකළ යුතුය. සතුටේදී හෝ කරදරයේදී අපගේ ආකල්පය කිසි විටෙකත් වෙනස් නොවිය යුතුය; බහුලත්වයේදී සහ හිඟකමේදී අප එකම තත්වයක සිටිය යුතුය. ඇත්ත වශයෙන්ම, අප හිඟකමේදී පහසුවෙන් සහ බහුලත්වයේදී නොසන්සුන්ව සිටිය යුතුය. සිදුවීම්වල වෙනස අප තුළ වෙනසක් ඇති නොකළ යුතුය. අන් අයගේ වැරදි සෙවීම වෙනුවට, අප අපගේම වැරදි හඳුනාගත යුතුය. අප වෙනත් කිසිදු මුස්ලිම්වරයෙකුට වඩා උසස් යැයි නොසැලකිය යුතුය. සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම අපට වඩා උසස් ලෙස සැලකිය යුතුය. අපට මුස්ලිම්වරයෙකු හමු වූ විට, අපගේ සතුට ඔහු අපට කරන ආශීර්වාදය මත රඳා පැවතිය හැකි බව අප විශ්වාස කළ යුතුය. අප බැඳී සිටින අය සමඟ අප සේවකයන් මෙන් විය යුතුය.
“ඔබගේ මුස්ලිම් සහෝදරයාට සිනාසීම, ඔහුට යහපත් දේ ඉගැන්වීම, නපුරු දේ කිරීමෙන් ඔහුව වැළැක්වීම, මග අසන ආගන්තුකයන්ට උපකාර කිරීම, පිළිකුල් සහගත, අපිරිසිදු සහ හානිකර ගල්, කටු, ඇටකටු වැනි දේවලින් වීදි පිරිසිදු කිරීම, සහ අන් අයට පානීය ජලය දීම යන සියල්ල සදකා ආකාරයන් වේ.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ වේ, ‘පහත සඳහන් ක්‍රියා තුන කරන මුස්ලිම්වරයෙකුට පරිපූර්ණ ඊමාන් ඇත: තම ගෘහස්ථයන්ට සේවය කිරීම, දුප්පතුන් සමඟ (යාචකයන් සමඟ නොවේ!) එකට හිඳීම සහ තම සේවකයන් සමඟ එකට ආහාර ගැනීම.’ කුර්ආන් අල්-කරීම්හි, මෙම කරුණු තුන ඇදහිලිවන්තයන්ගේ ගුණාංග ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත. අප සලෆ් අස්-සාලිහීන්ගේ හැසිරීම් ඉගෙන ගෙන ඔවුන් මෙන් වීමට උත්සාහ කළ යුතුය.
කිසිවෙකු නොමැති විට ඔහු ගැන නරක කතා නොකළ යුතුය. අප ගිබත් කරන්නෙකු වැළැක්විය යුතුය. (පුද්ගලයෙකු පිටුපසින් ඔහු ගැන සත්‍ය දෙයක් පැවසීම, එය ඔහුට ඇසුණහොත් ඔහුට රිදවනු ඇත, එය ගිබත්, එනම් පිටුපසින් කතා කිරීම වේ. කියන ලද්ද බොරුවක් නම්, එය අපහාසයකි. දෙකම මහා පව් වේ.)
අප අම්‍ර් බිල් මඃරූෆ් සහ නහ්‍යි අන් අල්-මුන්කර් කිරීම පුරුද්දක් කර ගත යුතුය. හදීස් අෂ්-ෂරීෆයක මෙසේ ප්‍රකාශ වේ, ‘ ජනාකීර්ණ ගෘහස්ථයක් ඇති නමුත් අඩු ආදායමක් ඇති සහ තම සලාතය හොඳින් ඉටු කරන සහ මුස්ලිම්වරුන් ගැන පිටුපසින් කතා නොකරන පුද්ගලයෙකු කියාමත් දිනයේදී මා සමඟ සිටිනු ඇත.’”
මුස්ලිම්වරු තම මුස්ලිම් සහෝදර සහෝදරියන්ට උදව් කර ඔවුන්ව සතුටු කරති. ඇත්ත වශයෙන්ම, අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් මෙසේ පැවසූහ:
“මුස්ලිම්වරු සහෝදරයෝය. ඔවුන් එකිනෙකාට රිදවා නොගනිති, එකිනෙකාට සැරෙන් සලකන්නේ නැත. යම් පුද්ගලයෙක් තම මුස්ලිම් සහෝදරයෙකුට උදව් කරන්නේ නම්, අල්ලාහු තආලා, ඒ වෙනුවට, ඔහුගේ කාර්‍යය පහසු කරනු ඇත. යම් පුද්ගලයෙක් මුස්ලිම්වරයෙකු කරදරයකින් ගලවා ඔහුව සතුටු කරන්නේ නම්, කියාමත් දිනයේ වඩාත්ම කරදරකාරී අවස්ථාවේදී අල්ලාහ් ඔහුව කරදරවලින් ගලවා ගනු ඇත. යම් පුද්ගලයෙක් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ අඩුපාඩුවක් හෝ වරදක් සඟවන්නේ නම්, කියාමත් දිනයේදී, අල්ලාහු තආලා ඔහුගේ අඩුපාඩු සහ වැරදි සඟවනු ඇත.”
“යම් පුද්ගලයෙක් තම මුස්ලිම් සහෝදරයාට උදව් කරන තාක් කල්, අල්ලාහු තආලා ඔහුට උදව් කරනු ඇත.”
“අල්ලාහු තආලා තම වහලුන්ගෙන් සමහරෙකු නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඔවුන් අන් අයගේ අවශ්‍යතා සපුරාලීමට සහ ඔවුන්ට උපකාර කිරීමටය. අවශ්‍යතා ඇති අය මෙම (වහලුන්) වෙත ළඟා වනු ඇත. පරලොවදී ඔවුන්ට වධ හිංසා පිළිබඳ බියක් ඇති නොවනු ඇත.”
“යම් පුද්ගලයෙක් තම ආගමික සහෝදරයාට ව්‍යාපාරයකදී උදව් කිරීමට ගියහොත්, සෑම පියවරක් සඳහාම, ඔහුට තවාබ් හැත්තෑවක් දෙනු ලබන අතර, ඔහුගේ පව් හැත්තෑවක් සමාව දෙනු ලැබේ. කාර්‍යය අවසන් වන තුරු මෙය දිගටම පවතිනු ඇත. කාර්‍යය අවසන් වූ විට, ඔහුගේ සියලු පව් සමාව දෙනු ලැබේ. කාර්‍යය අතරතුර ඔහු මිය ගියහොත්, ඔහු කිසිදු ප්‍රශ්න කිරීමකින් තොරව ජන්නාහ් වෙත යනු ඇත.”
“යම් පුද්ගලයෙක් රාජ්‍ය බලධාරීන් වෙත ගොස් තම මුස්ලිම් සහෝදරයා කරදරවලින් නිදහස් වී සැනසීම ලැබීම සඳහා ඔවුන් සමඟ අරගල කරන්නේ නම්, කියාමත් දිනයේදී, අනෙක් සියල්ලන්ම සිරාත් පාලම මත ලිස්සා යන විට, අල්ලාහු තආලා ඔහුට එය ඉක්මනින් පසුකර යාමට උදව් කරනු ඇත.”
“අල්ලාහු තආලා වඩාත්ම ආදරය කරන ක්‍රියාව නම්, මුස්ලිම්වරයෙකුට ඇඳුම් හෝ ආහාර දීමෙන් හෝ වෙනත් ඕනෑම අවශ්‍යතාවයක් සපුරාලීමෙන් ඔහුව සතුටු කිරීමයි.”
“යම් පුද්ගලයෙක් මුස්ලිම්වරයෙකුට යහපත් සේවාවක් කළ විට, අල්ලාහු තආලා මෙම යහපත් ක්‍රියාවෙන් දේවදූතයෙකු නිර්මාණය කරයි. මෙම දේවදූතයා සෑම විටම වන්දනාමාන කරනු ඇත.”
එහි වන්දනාමාන සඳහා වන තවාබ් (කුසල්) එම පුද්ගලයාට දෙනු ලැබේ. එම පුද්ගලයා මිය ගොස් ඔහුගේ මිනීවළෙහි තබන විට, දේවදූතයා දීප්තිමත් සහ මිත්‍රශීලී මුහුණකින් ඔහුගේ මිනීවළට පැමිණෙනු ඇත. දේවදූතයාව දුටු විට, ඔහුට සහනයක් දැනී සතුටු වනු ඇත. ‘ඔබ කවුද?’ කියා ඔහු අසනු ඇත. පිළිතුර වනුයේ, ‘මම ඔබ අසවලාට කළ යහපත සහ ඔබ ඔහුගේ හදවතට ගෙනා ප්‍රීතියයි. අල්ලාහු තආලා අද ඔබව සතුටු කිරීමටත්, කියාමත් දිනයේදී ඔබ වෙනුවෙන් ශෆාඅත් (මැදිහත්) වීමටත්, ජන්නාහ්හි ඔබේ ස්ථානය ඔබට පෙන්වීමටත් මාව එවා ඇත.’”
“ඔහුගේ සුන්දර අඛ්ලාක් (ගුණධර්ම) නිසා, පුද්ගලයෙකු ජන්නාහ්හි ඉහළම තරාතිරම්වලට ළඟා වනු ඇත. (අතිරේක) ඉබාදත් මගින් ඔහුට මෙම තරාතිරම්වලට ළඟා වීමට නොහැකි වනු ඇත. නරක ගතිගුණ මිනිසෙකු ජහන්නමයේ පහළම අගාධයට ඇද දමනු ඇත.”
“සිනහමුසු මුහුණින් සලාම් පවසන මිනිසෙකුට දානය දෙන අයට ලැබෙන ආශීර්වාද ලැබේ.”
“ඔබේ මුස්ලිම් සහෝදරයාට සිනාසීම, ඔහුට යහපත් දේ ඉගැන්වීම, ඔහුව නපුරු දේ කිරීමෙන් වැළැක්වීම, මග අසන ආගන්තුකයන්ට උපකාර කිරීම, පිළිකුල් සහගත, අපිරිසිදු සහ හානිකර වන ගල්, කටු, ඇටකටු වැනි දේවලින් වීදි පිරිසිදු කිරීම, සහ අන් අයට පානීය ජලය දීම යන සියල්ල සදකා (දානය) ආකාරයන් වේ.”
“ජන්නාහ්හි එවැනි මන්දිර තිබේ, ඉන් එකක සිටින පුද්ගලයෙකුට තමාට අවශ්‍ය ඕනෑම ස්ථානයක් දැක ගත හැකි අතර, තමා කැමති ඕනෑම ස්ථානයක පෙනී සිටිය හැකිය.”
අබූ මාලික් අල්-අෂ්අරී (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි) තුමාණන්, “එවැනි මන්දිර කාට දෙනු ලැබේදැයි” ඇසූ විට, අපගේ නායකයා වන නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් මෙසේ පැවසූහ: “ඒවා මෘදු ලෙස කතා කරන, ත්‍යාගශීලී සහ අනෙක් මිනිසුන් නිදා සිටින විට, අල්ලාහු තආලාගේ පැවැත්ම සහ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ගැන මෙනෙහි කර උන්වහන්සේට අයැදින අයට දෙනු ලැබේ.”
සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු මිථ්‍යා විශ්වාස විශ්වාස නොකරයි. මායාව, අපල, පේන කීම, මන්ත්‍ර සහ කුර්ආන් අල්-කරීම්හි ලියවිලි හැර වෙනත් ලියවිලි අඩංගු යන්ත්‍ර වැනි දේවලට ඔහු සිනාසෙයි. නිල් පබළු, සොහොන් කොත් මත ඉටිපන්දම්, කම්බි සහ නූල් දැමීම, සහ කරාමත් (එනම්, අල්ලාහ් විසින් භක්තිමත් සහ උන්වහන්සේට ආදරය කරන මිනිසුන් අතින් සිදු කරවන අසාමාන්‍ය දේ) සිදු කරන බව පවසන බොරුකාරයන්ටද ඔහු සිනාසෙයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, එවැනි බොහෝ දේ අප වෙත පැමිණ ඇත්තේ වෙනත් ආගම්වලිනි.
ශ්‍රේෂ්ඨ ඉස්ලාමීය විද්වත් ඉමාම් අර්-රබ්බානි (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි) තුමාණන් ආගමික මිනිසුන්ගෙන් “කරාමත්” අපේක්ෂා කරන අයට මෙසේ පිළිතුරු දෙයි: “මිනිසුන් ආගමික මිනිසුන්ගෙන් කරාමත් ප්‍රකාශ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරති. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙකු කරාමත් සිදු නොකළ හැකි නමුත්, තවමත් අනෙක් අයට වඩා අල්ලාහු තආලාට සමීපය. ශ්‍රේෂ්ඨතම කරාමතය නම් ඉස්ලාමය ඉගෙන ගෙන ඉස්ලාමයට අනුකූල ජීවිතයක් ගත කිරීමයි.”
වෙනත් ආගම්වල වුවද, සැමවිටම මිනිසුන්ට කාරුණික වචනවලින් සහ අවබෝධයෙන් ඇමතීම කුර්ආන් අල්-කරීම්හි අණ කර ඇත. මුස්ලිම් නොවන කෙනෙකුගේ හැඟීම් රිදවීම හෝ ඔහුගේ මුහුණටම අවිශ්වාසවන්තයා, කාෆිර් වැනි වචන කීම පාපයක් බව ෆික්හ් ග්‍රන්ථවල ලියා ඇත. එසේ කරන මුස්ලිම්වරයෙකුට දඬුවම් දෙනු ලැබේ. අරමුණ වන්නේ සැමට ඉස්ලාමයේ උත්තරීතරභාවය ඉගැන්වීමයි. තවද මෙම ජිහාද් (වෑයම) කළ හැක්කේ මිහිරි දිවකින්, දැනුමෙන්, ඉවසීමෙන් සහ ඊමාන්වලින් පමණි. යමෙකුට සත්‍යයක් ගැන ඒත්තු ගැන්වීමට කැමති තැනැත්තා, පළමුවෙන්ම, එය තමාම විශ්වාස කළ යුතුය. තවද මුස්ලිම්වරයෙකු කිසි විටෙකත් තම ඉවසීම නැති කර නොගනී, නැතහොත් තම විශ්වාසය පැහැදිලි කිරීමට අපහසුතාවයට පත් නොවේ. ඉස්ලාමය තරම් පැහැදිලි සහ තර්කානුකූල වෙනත් ආගමක් නොමැත. මෙම ආගම එකම නිවැරදි ආගම බව පහසුවෙන් ඔප්පු කළ හැකිය.
කෙටියෙන් කිවහොත්, සැබෑ මුස්ලිම්වරයෙකු යනු උසස් සදාචාරාත්මක ගුණාංගවලින්, ගෞරවයෙන්, අවංකකමින්, ශාරීරිකව සහ ආත්මිකව පිරිසිදුකමින්, සහ සෑම අතින්ම විශ්වාසවන්තව, සම්පූර්ණයෙන්ම සන්නද්ධ වූ පරිපූර්ණ මනුෂ්‍යයෙකි. සියලුම මිනිසුන් ඉස්ලාමය පිළිගත්තේ නම්, නපුර, වංචාව, යුද්ධය, පීඩනය හෝ කුරිරුකම පොළොව මත ඉතිරි නොවනු ඇත. එබැවින්, පරිපූර්ණ සහ සැබෑ මුස්ලිම්වරුන් වීමට සහ ඉස්ලාමයේ සාරය සහ එහි විස්තර පැහැදිලි කරමින් ලොව පුරා ඉස්ලාමය පතුරුවා හැරීමට අපගේ උපරිමයෙන් කටයුතු කිරීම අප සැමගේ යුතුකමකි.