Сарчашмаҳо

- Қуръони карим

- Анворут-танзил – Қозӣ Байзовӣ

- Тафсири Мазҳарӣ – Саноуллоҳи Панипатӣ

- Тафсири Қуртубӣ – Имом Қуртубӣ

- Тафсири Байзовӣ – Қозӣ Байзовӣ

- Тафсири Кабир – Фахриддини Розӣ

- Тафсири Хозин – Алоуддини Бағдодӣ

- Тафсирул-Қуръон – Имом Тирмизӣ

- Тафсирул-Қуръонил-азим – Абулфидо

- Саҳеҳи Бухорӣ – Имом Бухорӣ

- Саҳеҳи Муслим – Имом Муслим

- Сунани Дорақутнӣ – Дорақутнӣ

- Сунани Тирмизӣ – Имом Тирмизӣ

- Муваттаъ – Имом Молик

- Мустадрак – Ҳокими Нишопурӣ

- Сунани Ибни Моҷа – Ибни Моҷа

- Сунани Байҳақӣ – Байҳақӣ

- Сунани Довуд – Абӯдовуд

- Сунани суғро – Имом Насоӣ

- Муснад – Баззор

- Муснад – Доримӣ

- Муснад – Абӯяъло

- Муснад – Имом Аҳмад ибни Ҳанбал

- Саҳеҳ – Ибни Ҳиббон

- Ахбори Макка – Азрақӣ

- Васиятномаи Биргивӣ – Имом Биргивӣ

- Ҷолиятул-акдор – Мавлоно Холиди Бағдодӣ

- Ҷомеъул-аҳодис – Суютӣ

- Ҷавоб дода натавонист – Харпутлу Исҳоқафандӣ

- Далоилун-нубувва – Абӯнуайми Исфаҳонӣ

- Далоилун-нубувва – Байҳақӣ

- Луғати динӣ – рӯзномаи Туркия

- Ал-Бидоя ван-ниҳоя – Ибни Касир (Абулфидо)

- Ансобул-ашроф – Балозурӣ

- Ал-Анвор – Бағавӣ

- Ал-Иктифо фӣ мағозил-Мустафо вас-салосатил-хулафо – Калоӣ

- Ал-Лаолил-маснӯъа – Суютӣ

- Ал-Муъҷамус-сағир – Имом Табаронӣ

- Ал-Муҳаббар – Ибни Ҳабиб

- Ал-Мусаннаф – Имом Абдурраззоқи Санъонӣ

- Ал-Мусаннаф – Имом Ибни Абӯшайба

- Ал-Вафо би аҳволил-Мустафо – Ибни Ҷавзӣ (Абдурраҳмони Ҷавзӣ / Абулфараҷ ибни Ҷавзӣ)

- Авсофун-Набӣ – Суютӣ

- Файзул-қадир – Муновӣ

- Футуҳул-булдон – Балозурӣ

- Имони ба ҳама лозим – Ҳоҷӣ Файзуллоҳафандӣ

- Ҳилятул-авлиё – Абӯнуайм

- Иҳё – Имом Ғаззолӣ

- Инсонул-уюн – Нуриддин Алии Ҳалабӣ

- Исоба – Ибни Ҳаҷари Асқалонӣ

- Исботун-нубувва – Имоми Раббонӣ

- Энсиклопедияи олимони ислом – рӯзномаи Туркия

- Истиъоб – Ибни Абдулбарр

- Эътиқоднома – Мавлоно Холиди Бағдодӣ

- Кашфул-хафо – Исмоили Аҷлунӣ

- Қисаси анбиё – Аҳмад Ҷавдатпошо

- Кимиёи саодат – Имом Ғаззолӣ

- Тарҷумаи Маориҷун-нубувва (Таърихи паёмбарон) – Олтипармоқ Муҳаммадафандӣ

- Маҷмаъуз-завоид – Ҳайсамӣ

- Мағозӣ – Воқидӣ

- Мактуботи Имоми Раббонӣ – Имоми Раббонӣ

- Мактуботи Маъсумия – Муҳаммад Маъсуми Форуқӣ

- Мавоҳиби ладуния – Қасталлонӣ

- Мавлудномаи шариф (Василатун-наҷот) – Сулаймон Чалабӣ

- Миръоти коинот – Нишонҷизода Муҳаммадафандӣ

- Муъҷамул-кабир – Табаронӣ

- Муқаддима – Доримӣ

- Равзул-унуф – Суҳайлӣ

- Сира – Ибни Касир

- Сийрати Расул – Ибни Исҳоқ

- Ас-Сиратун-набавия – Ибни Ҳишом

- Сиратун-Набӣ – Аҳмад ибни Зайнии Даҳлон

- Сиярул-кабир – Имом Муҳаммад

- Шарҳи Сиярил-кабир – Имом Сарахсӣ

- Субулул-ҳудо – Шамсиддини Шомӣ

- Шамоили шарифа – Имом Тирмизӣ

- Шифои шариф – Қозӣ Иёз

- Шавоҳидун-нубувва – Мавлоно Абдурраҳмони Ҷомӣ

- Шуъабул-имон – Байҳақӣ

- Табақотул-кубро – Абдулваҳҳоби Шаъронӣ

- Табақотус-саҳоба – Ибни Саъд

- Тарихул-кабир – Бухорӣ

- Тахриҷ – Хузоӣ

- Тарихи Димишқ (таърихи Шом) – Ибни Асокир

- Илмиҳоли комил – Саодати абадӣ – Ҳусейн Ҳилмӣ Ишик

- Тарихи Табарӣ – Табарӣ

- Тарихул-ислом – Имом Заҳабӣ

- Ат-Таротибул-идория – Каттонӣ

- Усдул-ғоба – Ибни Асир

- Уюнул-асар – Ибни Сайидуннос

АБДУЛҲАМИДХОНИ ДУЮМ

АЛБОМҲОИ «ЙИЛДИЗ» – МАККА ВА МАДИНА

ДАР СУРАТҲО

Каъбаи шариф – Маккаи мукаррама Дарвозаи даромади Масҷидулҳаром

Теппаи Сафо – Макка Теппаи Марва – Макка

Сурраи ҳумоюн дар Макка Чоҳи Замзам, ки Абдулҳамидхони аввал сохт

МАВЛИДИ БАЙТИ ШАРИФ (1909)

Масҷиди якгунбаза ва якманорае, ки дар сурати калон ва дар тарафи рости сурати поёнии рост дида мешавад, ҷои муборакест, ки Сарвари мо Расулуллоҳ дунёро бо қудуми худ мушарраф сохт.

Сарвари мо, Паёмбар, ҳангоми ҳиҷрат ин хонаи муборакро ба Уқайл ибни Абӯтолиб, бародари ҳазрати Алӣ (разияллоҳу анҳ), супурда буд. Наберагони Уқайл бошанд, онро ба Муҳаммад ибни Юсуфи Сақафӣ, бародари Ҳаҷҷоҷ, фурӯхтанд.

Баъдтар Хайзурон хотун, модари халифаи аббосӣ Ҳорунаррашид, ин хонаи муборакро харида, ба масҷид табдил дод.

Ин масҷидро пас аз аббосиён мамлукҳо нигоҳубин мекарданд, дар давраи усмонӣ низ онро бо диққат ҳифз карданд.

Султон Сулаймонхони Қонунӣ масҷидро аз нав сохт ва ҷои валодати Паёмбари моро дар дохили панҷарае бо милаҳои нуқрагин гирифт.

Султон Аҳмадхони аввал низ курсии мақомро, ки ба шакли гаҳвораи тиллоӣ сохта буд, дар дохили ин панҷара гузошт.

Нигоҳубини ин масҷидро волидасултонҳо бо диққат анҷом медоданд ва эҳтиёҷоти онро бонувони дарбор таъмин мекарданд.

Дар ин замина бештарин хизматро Аматуллоҳ Робиа Гулнӯш султон, ҳамсари султон Муҳаммади чорум (модари Мустафои дуюм ва Аҳмадхони сеюм), анҷом дод.

Ин масҷид дар тӯли таърих борҳо таъмир шуд.

Хонае, ки шайх Аббос Қаттон соли 1950 дар ҷои масҷиди соли 1924 харобшуда сохт, аз соли 1959 инҷониб ҳамчун Китобхонаи оммавии Макка истифода мешавад.

ҚАЛЪАИ АҶЁД (1890)

ОХИРИН НИШОНАҲОИ УСМОНӢ ДАР САРЗАМИНҲОИ МУҚАДДАС – РАВОҚҲО

Нахустин соябонҳоро дар атрофи Байтуллоҳ дар замони ҳазрати Усмон (разияллоҳу анҳ) гузоштанд. Равоқҳое, ки баъдтар Маҳдӣ, халифаи аббосӣ, сохт, бо гузашти замон фарсуда шуданд.

Султон Сулаймони Қонунӣ таъмири равоқҳоро ба Меъмор Синон супурд ва пас аз ин таъмир бар болои равоқҳо гунбазҳо илова карданд. Меъмор Муҳаммад Оғо, яке аз шогирдони Меъмор Синон, соли 1590 бар сутунҳои равоқҳо иловаҳои нав сохт ва поязаҳо ва тоқҳоеро, ки аз чӯб буданд, бо мармар иваз кард.

Дар замони султон Абдулазиз ва Абдулҳамидхони дуюм низ онҳоро нигоҳубин карданд.

Соли 2014, дар доираи лоиҳаи васеъ кардани Каъба, равоқҳоро аз ҷояшон бардошта, ба майдони сохтмоне дар наздикии Арафот бурданд. Соли 2016 боз ба ҷояшон гузоштанд.

ИСТГОҲИ РОҲИ ОҲАНИ МАДИНА

МАҚБАРАИ ҲАЗРАТИ УСМОН

КАЪБАИ ШАРИФ

ДАРВОЗАИ ҶАННАТУЛМУАЛЛО

ЯК ПОСГОҲИ УСМОНӢ – МАККАИ МУКАРРАМА

ҚАЛЪАИ СУҲОНИЯ, КИ БО ФАРМОНИ ҚОНУНӢ СОХТА ШУД – МАДИНАИ МУНАВВАРА

МАДИНАИ МУНАВВАРА

МАККАИ МУКАРРАМА

1. Қалъаи Аҷёд

Қалъаи Аҷёд дар давраи султон Абдулҳамидхони аввал барои ҳифзи Каъба ва амнияти ҳоҷиён ва низому дифои шаҳри Макка дар байни солҳои 1781–1783 сохта шуд ва дар Ҷанги якуми ҷаҳонӣ ба сифати гарнизони турк хизмат кард. Вале қалъаи Аҷёд, ин ёдгории усмонӣ, соли 2002 вайрон карда шуд.

2. Кӯҳи Умар

3. Қалъаи Ҳинд: Қалъаи Ҳиндро низ султон Салимхони сеюм соли 1806 барои афзудани амнияти Макка сохт.

МАДИНАИ МУНАВВАРА

1. Кӯҳи Уҳуд
2. Манораи Маҷидия

Манораи Маҷидияро, монанди дигар манораҳои масҷид, ки Бобус-салом ва Бобур-раҳма ном доранд, султон Абдулмаҷидхон сохт. Манораҳо услуби меъмории усмониро инъикос мекунанд. 3. Қуббаи саодат (Қуббаи хазро – Гунбади сабз): Султони туркмании Миср, Сайфуддин Солеҳ Қалавун, соли 678 [1279 милодӣ] гунбади кунуниро бар Ҳуҷраи саодат сохт ва бо сурб пӯшонд. Гунбад соли 1253 [1837 милодӣ] бо фармони султон Маҳмудхони дуюм (раҳматуллоҳи алайҳ) ба ранги сабз ранг карда шуд.

4. Манораи Раисия

Манораи Раисияро мамлукҳо сохтанд ва дар замони султон Сулаймонхони Қонунӣ ва Муҳаммадхони чорум таъмир шуд. Азбаски сармуаззин дар он азон мегуфт, ин манораи асосиро Раисия меноманд.

5. Посгоҳи Холидия

6. Қишлаи асокири шоҳона (казармаи усмонӣ)

4. Қалъаи Фулфул

Азбаски амнияти Макка кофӣ ҳисоб намешуд, қалъаи Фулфулро султон Салимхони сеюм дар байни солҳои 1800–1801 сохт.

Соли 1885, дар давроне ки Усмон Нурипошо амири Макка буд, ба беморхона табдил дода шуд.

Эзоҳ:

Қалъаҳои Ҳинд ва Фулфул низ пеш аз қалъаи Аҷёд вайрон карда шуданд.

7. Масҷиди Ғамома

«Ғамома» ба арабӣ маънои «абр»-ро дорад. Абре, ки бар Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), соя меафканд, вақте ки Сарвари мо ба Масҷиди Набавӣ мерафт, дар ҳамин ҷо Ӯро интизор мешуд. Аз ин рӯ ба ин мавзеъ номи «ҷойгоҳи абр» доданд ва масҷид низ ҳамин номро гирифт. Сарвари мо, Паёмбар, намозҳои идро дар ин ҷо хонд. Масҷид дар замони султон Абдулмаҷидхон таъмир шуд.

8. Масҷиди ҳазрати Абӯбакр

Дар катибаи усмоние, ки имрӯз дар масҷиди ҳазрати Абӯбакр ҳаст, навишта шудааст, ки масҷидро бори охир султон Абдулазизхон таъмир кардааст. Сурат чанд сол пас аз ин таъмир гирифта шудааст.

9. Масҷиди ҳазрати Алӣ

Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), дар ин ҷо намози иди рамазонро имомат кард. Ҳазрати Алӣ (разияллоҳу анҳ) низ дар давраи хилофаташ ва вақте ки ҳазрати Усмон (разияллоҳу анҳ) дар хонааш дар муҳосира буд, намози идро дар ҳамин ҷо имомат кард. Аз ин рӯ ба он номи «Масҷиди ҳазрати Алӣ» дода шуд.

10. Сабили Фотимаи Заҳро

КАЪБА – ҲАРАМИ ШАРИФ

1. Мақоми Моликӣ
2. Мақоми Ҳанафӣ
3. Ҳаҷаруласвад
4. Мақоми Иброҳим ва Мақоми Шофеъӣ

5. Чоҳи Замзами шариф

6. Мақоми Ҳанбалӣ

7. Муваққитхона: Муваққитхона ба биноҳое мегӯянд, ки ба расадхонаи хурд монанданд: дар онҳо муваққитҳо барои муайян кардани вақт ва вақтҳои намоз кор мекунанд ва асбобҳои муайян кардани вақт ва соатҳои дақиқ танзимшуда ҷой доранд. Одатан дар паҳлӯи масҷидҳои калон мешаванд. Кормандонеро, ки соатҳоро танзим мекунанд ва махсусан вақтҳои намозро муайян менамоянд, муваққит мегӯянд; хароҷоти онҳоро вақфҳо мепардохтанд. 8. Китобхона: Султон Абдулмаҷидхони ҷаннатмакон соли 1262 (1846 милодӣ) аз ду бинои кӯҳна дар тарафи шарқи Каъба, ки ҳар кадом гунбаде ба қутри шаш метр дошт, якеро ба муваққитхона ва дигареро ба китобхона табдил дод [Миръотул-Ҳарамайн – Миръоти Макка, ҷилди 2, саҳифаи 770]. Абдулмаҷидхон ба китобхона 3653 ҷилд китоб ҳадя кард.

АС-САЛОТУ ҲАВЛАЛ-КАЪБА (Намоз дар атрофи Каъба)

ҚУББАИ САОДАТ ВА МАНОРАИ РАИСИЯ

1. Боғчаи Фотимаи Заҳро
2. Гунбади меҳроби Усмон

ШАҲРИ ПОКИЗАИ МАДИНАИ МУНАВВАРА

МАСҶИДИ НАБАВӢ

МАЙДОНИ МАНОХА (БОЗОРИ ШУТУР)

ҚАБРИСТОНИ ҶАННАТУЛБАҚЕЪ

1. Мақбараи ҳазрати Имом Молик ва ҳазрати Нофеъ

2. Мақбараи ҳазрати Уқайл ибни Абӯтолиб (амакбачаи Паёмбари мо) ва ҳазрати Абдуллоҳ ибни Ҷаъфари Тайёр (набераи амаки Паёмбари мо, писари Ҷаъфари Тайёр)

3. Мақбараи Азвоҷи мутаҳҳарот:

Дар ин мақбара ҳамаи ҳамсарони Паёмбар (коффаи Азвоҷи мутаҳҳарот), ба ҷуз ҳазрати Хадича ва ҳазрати Маймуна, дафн шудаанд. Ин мақбараро, ки қабри ҳазрати Оиша низ дар он аст, султон Сулаймони Қонунӣ соли 1543 аз нав сохт.

4. Мақбараи ҳазрати Иброҳим, писари Расулуллоҳ (разияллоҳу анҳ)

Нахустин касе аз хонаводаи Паёмбари мо, ки дар Ҷаннатулбақеъ дафн карда шуд, писари Ӯ Иброҳим буд, ки дар ширхорагӣ вафот кард.

Ҳазрати Усмон ибни Мазъун бошад, нахустин саҳобиест, ки дар Ҷаннатулбақеъ дафн карда шуд. 5. Мақбараи Банотун-Набӣ: Дар ин ҷо духтарони Сарвари мо, Паёмбар, ҳазрати Руқайя, ҳазрати Умму Кулсум ва ҳазрати Зайнаб (разияллоҳу анҳунна) дафн шудаанд.

6. Мақбараи ҳазрати Фотима бинти Асад (разияллоҳу анҳо)

7. Мурзиъатул-мурсалин, ҳазрати Ҳалимаи Саъдия: Дар ин ҷо модари ширии Сарвари мо, Паёмбар (алайҳиссалом), ҳазрати Ҳалима (разияллоҳу анҳо) дафн шудааст.

8. Мақбараи ҳазрати Усмон ибни Аффон (разияллоҳу анҳ): Мақбараи халифаи сеюм, ҳазрати Усмонро (разияллоҳу анҳ) Салоҳуддини Айюбӣ соли 1205 сохт. Дар замони усмониён низ таъмир ва нигоҳубин шуд. 9. Мақбараи Аҳли байт: Дар ин мақбара ҳазрати Аббос (амаки Сарвари мо, Паёмбар), ҳазрати Имом Ҳасани Муҷтабо, ҳазрати Имом Зайнулобидин, ҳазрати Имом Муҳаммади Боқир ва ҳазрати Имом Ҷаъфари Содиқ (разияллоҳу анҳум) дафн шудаанд.

10. Мақбараи ҳазрати Фотимаи Заҳро
Эзоҳ:

Дар Ҷаннатулбақеъ чор духтар ва як писари Сарвари мо, Паёмбар, дафн шудаанд. Аз бузургони саҳоба, ки ҷойҳояшон дар сурат нишон дода нашудааст, Абдурраҳмон ибни Авф, Саъд ибни Абӯваққос, Абдуллоҳ ибни Масъуд, Суҳайб ибни Синон, Абӯҳурайра, Абӯсуфён ибни Ҳарб, Саъд ибни Муоз ва Суфён ибни Ҳорис (разияллоҳу анҳум) низ дар Ҷаннатулбақеъ дафн шудаанд. Вақте ки Мадина соли 1806 ишғол шуд, сангҳои қабр ва мақбараҳои Ҷаннатулбақеъ вайрон карда шуданд. Дар замони султон Абдулҳамидхони дуюм сангҳои қабр таъмир ва мақбараҳо аз нав сохта шуданд. Ин сурат пас аз ҳамин бозсозӣ гирифта шудааст.

Вале соли 1926, пас аз ба охир расидани хизмати усмониён ба Ҳарамайн, Ҷаннатулбақеъ бори дигар ба ҳамон сарнавишт гирифтор шуд.

ҚАБРИСТОНИ ҶАННАТУЛМУАЛЛО

1. Мақбараи Хадичаи Кубро (разияллоҳу анҳо): Мақбараи ҳазрати Хадичаро (разияллоҳу анҳо), ҳамсари Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), дар Ҷаннатулмуалло султон Сулаймони Қонунӣ соли 1543 таҳти назорати Довудпошо, ноиби Макка, сохт.

Пештар дар ҷои мақбара сандуқи чӯбин буд.

2. Мақбараи Аҷдоди Расулуллоҳ: Дар ин мақбара қабрҳои Абдулмутталиб, бобои Сарвари мо, Паёмбар, ва ниёи бузургаш Абдуманоф ҷой доранд.

3. Мақбараи Абӯтолиб

4. Мақбарае, ки мақоми модари мубораки Паёмбари маҳбуби мо, ҳазрати Омина (разияллоҳу анҳо) аст

Тибқи машҳуртарин ривоят, қабри модари мо ҳазрати Омина дар Абво аст. Вале дар баъзе сарчашмаҳо ривоят шудааст, ки ба Ҷаннатулмуалло интиқол дода шудааст.

Эзоҳ:

Ин мақбараҳоро султон Абдулҳамидхони дуюм соли 1879 таъмир кард.

Авлиё Чалабӣ зикр мекунад, ки дар давраи усмонӣ дар Ҷаннатулмуалло ҳафтоду панҷ мақбараи бобо ва амаки Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), саҳобагони дигар ва бузургони ислом вуҷуд дошт.

ТАРАФИ РОСТИ АРАФОТ РӮ БА ҚИБЛА

ИДИ ҚУРБОН ДАР МИНО

(13 ноябри 1880)

МАҚБАРА ВА МАСҶИДИ ҲАЗРАТИ ҲАМЗА (РАЗИЯЛЛОҲУ АНҲ) ДАР КӮҲИ УҲУД

Масҷиди Ҷабали Айнайн: Ҷоест, ки ҳазрати Ҳамза (разияллоҳу анҳ) дар он шаҳид шуд. Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар ҳоле ки силоҳ ва ҷавшани ҷанг дар бар дошт, дар ин ҷо намоз хонд.

МИНО

МАСҶИДИ ҲАМИДИЯ – МАККА

ХОНАИ ҲАЗРАТИ АЙЮБ СУЛТОН

КАЗАРМАИ УСМОНӢ – МАККА

ҲАММОМИ ТАЙИБА – МАДИНА

МАНОРАИ РАИСИЯ – МАДИНА

БОБУС-САЛОМ – МАДИНА

ЯК АСАРИ МЕЪМОРИИ УСМОНӢ – МАККА

МАККА (Масҷиди тарафи рост хонаест, ки Паёмбари маҳбуби мо дар он ба дунё омад.)