ПӘЙГАМБӘРЕБЕЗ БЕЛӘН ТӘВӘССҮЛ

Пәйгамбәребез белән һәрвакыт – ул яратылганчы да, яратылганнан соң да, дөньядагы тормышында да, вафатыннан соң бәрзәх (кабер) галәмендә дә – тәвәссүл1 кылынган; кыямәт көнендә терелгәннән соң Гарасат мәйданында һәм җәннәттә дә кылыначак. Вәсилә – Аллаһы Тәгалә Үз хозурында якынлыкка һәм ихтыяҗларның үтәлүенә сәбәп иткән һәр нәрсә. Рәсүле әкрам белән тәвәссүл, ягъни Рәсүлуллаһны Аллаһы Тәгалә хозурында вәсилә итү, аның ярдәмен һәм шәфәгатен сорау җаиз. Болар – сәләфе салихин (сәхабәләр, табигыйн һәм тәбәгы табигыйн), галимнәр һәм башка мөселманнар кылган эшләрдән. Мөселманнардан беркем дә моны начар дип санамаган. Бүгенге көнгә кадәр бозык гакыйдә ияләреннән башка моны кабул итмәүче беркем дә очрамаган. Кешеләрнең атасы Адәм галәйһиссәләм җиргә иңдерелгәч, Пәйгамбәребезне вәсилә иткән. Моны сөекле Пәйгамбәребез бер хәдис шәрифендә болай сөйләгән: «Адәм (галәйһиссәләм) хатасы сәбәпле җәннәттән чыгарылгач: „Йә Раббым! Мине Мөхәммәд хакына гафу ит“, – диде. Аллаһы Тәгалә: „Әй Адәм! Син Мөхәммәдне каян белдең? Мин аны әле бар итмәдем бит?“ – диде. Адәм (галәйһиссәләм): „Йә Раббым! Син мине яратып, миңа рух биргәндә, күземне ачып карасам, Гарышның читендә «Ля иләһә илләллаһ, Мөхәммәдүр-рәсүлуллаһ» дип язылганын күрдем. Син исемен Үз исемең белән бергә сөйгән зат – ул“, – диде. Аллаһы Тәгалә: „Дөрес әйттең, әй Адәм! Махлукларым арасында Мин иң сөйгәнем – ул. Аның хакына гафу сораганың өчен, Мин сине гафу иттем“, – диде».2 Бер риваятьтә Ул: «Ул – синең нәселеңнән киләчәк бер пәйгамбәр. Мин аны бар итмәсәм, сине дә, балаларыңны да бар итмәс идем. Аны шәфәгатьче иткәнең өчен, Мин сине гафу иттем, ярлыкадым», – диде.3

Моның белән бәйле меңләгән мисал бар. Аларның берничәсе түбәндә китерелә. Ике күзе дә сукыр бер кеше күзләре ачылсын өчен Рәсүлуллаһтан дога сорады. Рәсүлуллаһ (саллаллаһу галәйһи вә сәлләм): «Теләсәң, дога кылам. Ләкин сабыр итеп түзсәң, синең өчен яхшырак булыр», – диде. «Сабыр итәргә көчем калмады. Дога кылуыңны ялварып сорыйм», – диде сукыр мөселман. Шуннан соң Пәйгамбәребез аңа: «Алайса, тәһарәт алып, мондый доганы ук!» – диде:

«Аллаһуммә инни әсәлүкә вә әтәвәҗҗәһү иләйкә би-Нәбиййикә Мөхәммәдин Нәбиййир-рахмә. Йә Мөхәммәд! Инни әтәвәҗҗәһү бикә иләә Рабби фи хаҗәти һәзиһи, ли-тукда ли. Аллаһуммә шәффигъһу фиййә».

Ул кеше бу доганы укыгач, Аллаһы Тәгалә кабул итеп, аның күзләре ачылганын хәдис галимнәреннән имам Нәсаи белдерә. Рәсүлуллаһны вәсилә итү белән бәйле Госман ибне Хәниф хәзрәтләре мондый вакыйганы сөйли: «Госман ибне Гаффан хәлифә булганда, зур мохтаҗлыгы булган бер кеше хәлифә каршына чыгарга оялып, миңа зарын сөйләде. Мин аңа: „Тиз генә тәһарәт ал! Мәсҗиде сәгадәткә бар! Югарыда белдерелгән доганы кыл да, теләгеңне әйт“, – дидем. Бичара дога кылганнан соң, хәлифә булган урынга барган, һәм аны хәлифә хозурына керткәннәр. Хәлифә аны үзенең намазлыгына утыртып, зарын тыңлаган һәм үтәгән. Бичара эшенең кинәт башкарылганын күреп, шатланып минем яныма килде. „Аллаһы Тәгалә синнән разый булсын! Хәлифәгә син әйтмәсәң, мин бу авырлыктан котыла алмас идем“, – диде. Ул минем хәлифә белән сөйләшкәнемне уйлаган иде».

«(Әй Адәм!) Ул – синең нәселеңнән киләчәк бер пәйгамбәр. Мин аны бар итмәсәм, сине дә, балаларыңны да бар итмәс идем. Аны шәфәгатьче иткәнең өчен, Мин сине гафу иттем, ярлыкадым» Хәдис кодси

Хәзрәти Гомәр хәлифә булганда, бер тапкыр корылык булды. Мөхтәрәм сәхабәләрдән Билал ибне Харис Рәсүлуллаһның төрбәсенә барып: «Йә Рәсүлуллаһ! Өммәтең ачлыктан үләргә тора. Яңгыр явуы өчен вәсилә булуыңны ялварып сорыйм», – диде. Рәсүлуллаһ шул төнне аның төшенә кереп: «Хәлифәгә бар! Миннән сәлам әйт! Яңгыр догасына чыксын!» – диде. Хәзрәти Гомәр яңгыр догасына чыккач, яңгыр ява башлады. Аллаһы Тәгалә Үзе сөйгәннәрнең хакына догаларны кабул итә. Аллаһы Тәгалә Мөхәммәд галәйһиссәләмне бик сөйгәнен белдергән. Шуңа күрә бер кеше: «Аллаһуммә инни әсәлүкә би-җәһи Нәбиййикәл-Мостафа», – дип дога кылса, аның догасы кире кагылмый. Шуның белән бергә, вак-төяк дөнья эшләре өчен Рәсүлуллаһны вәсилә итү әдәпкә туры килми. Бөрһанеддин Ибраһим Малики болай диде: «Бик ач булган бер фәкыйрь Хөҗрәи сәгадәткә барып: „Йә Рәсүлуллаһ! Мин ач“, – диде. Бераздан берәү килеп, фәкыйрьне өенә алып китте һәм туйдырды. Фәкыйрь кылган догасы кабул булганын әйткәч, тегесе: „Кардәшем! Син бала-чагаңнан аерылып, ерак юллардан авырлыклар күреп, Рәсүлуллаһны зиярәт кылу өчен килдең. Бер телем икмәк өчен Рәсүлуллаһ хозурына чыгу килешәме соң? Ул бөек хозурда җәннәтне һәм мәңгелек нигъмәтләрне сорарга кирәк иде! Монда соралган нәрсәләрне Аллаһы Тәгалә кире какмый“, – диде. Рәсүлуллаһны зиярәт кылу шәрәфенә ирешүчеләр кыямәт көнендә аның шәфәгать кылуын сорап дога кылырга тиеш». Бер көнне имам Әбү Бәкер Мокри имам Табарани һәм Әбүш-Шәех белән Мәсҗиде сәгадәттә утыралар иде. Берничә көннән бирле бернәрсә дә ашамаганга, алар бик ачыккан иде. Имам Әбү Бәкер инде түзә алмыйча: «Мин ач, йә Рәсүлуллаһ!» – дигәннән соң, бер почмакка китеп утырды. Сәедләрдән бер зат ике хезмәтчесе белән килеп: «Кардәшләрем! Бабам Рәсүлуллаһтан ачлыктан интегеп ярдәм сораган икәнсез. Ул сезне туйдыруымны боерды», – диде. Китергәннәрен бергәләп ашадылар. Калганын ул аларга калдырып китте. Ислам галимнәреннән Әбү Габдулла ибне Нөгман Мәррәкуши Тилимсани (683 / милади 1284) «Мисбахуз-золам» исемле кыйммәтле китабында Рәсүлуллаһны вәсилә итеп, теләкләренә ирешкән йөзләгән мөселманны һәм аларның догаларын җентекләп яза. Рәсүлуллаһны вәсилә итеп теләкләренә ирешүчеләрнең берсе – Мөхәммәд ибне Мөнкәдир. Ул болай сөйли: «Бер кеше атама сиксән алтын калдырып, җиһадка киткән иде. „Боларны сакла! Бик мохтаҗ булганга да ярдәм итә аласың“, – дигән иде. Мәдинәдә корылык булды. Атам алтыннарның барысын да ачлыктан интегүчеләргә таратты. Алтыннарның иясе килеп, аларны сорады. Атам: „Бер төннән соң кил“, – диде. Ул Хөҗрәи сәгадәткә барып, иртәнгә кадәр Рәсүлуллаһка ялварды. Төн уртасында бер кеше килеп: „Кулыңны суз!“ – диде. Бер янчык алтын бирде дә юкка чыкты. Атам өйдә алтыннарны санап, аларның сиксән икәнен күргәч, шатланып, шунда ук иясенә бирде».

Әбү Габдулла Тилимсани хәзрәтләре бу китабында үз башыннан узган бер вакыйганы да болай сөйли:

«637 (милади 1239) елда Сәдәр кальгасыннан сайланган бер җәмәгать белән бергә чыктык. Безнең белән юл күрсәтүче бер кеше бар иде. Бераз баргач, суыбыз бетте. Су эзли башладык. Мин дә шул арада йомышымны үтәргә киттем. Шул вакытта мине коточкыч йокы басты. „Барыбер, кузгалганда мине уятырлар“, – дип, башымны җиргә куйдым.

Уянсам, үземне чүл уртасында япа-ялгыз таптым. Юлдашларым мине онытып киткәннәр иде. Ялгызлыктан мине зур курку басты. Чүлдә уңга-сулга йөри башладым. Кайда икәнемне, кая барырга кирәк икәнен белми идем. Һәр як тигез ком иде. Бераздан караңгы төште. Без юл йөргән кәрванның эзе дә юк иде. Мин төнге караңгылыкта япа-ялгыз идем. Куркуым тагын да көчәйде. Борчылып, тизрәк атлый башладым. Бераз баргач, бик сусап, арып-талып, хәлсезләнеп җиргә егылдым. Инде тормышымнан өметемне өзгән, үлемем якынлашканын тоя башлаган идем. Әйтеп бетергесез газапта идем, михнәтем һәм хәсрәтем соңгы чигенә җиткән иде. Кинәт уема бер нәрсә килде. Төнге караңгылыкта бөтен көчемне җыеп, чын күңелдән, ихлас белән тагын бер тапкыр: „Йә Рәсүлуллаһ! Ярдәм ит! Синнән Аллаһы Тәгаләнең рөхсәте белән ярдәм итүеңне сорыйм!“ – дип ыңгырашып әйттем. Сүземне әйтеп бетерүгә, берәүнең миңа эндәшкәнен ишеттем. Тавыш килгән якка карасам, төнге караңгылыкта тирә-ягына нур сибүче, ап-ак киемнәр кигән, моңа кадәр һич күрмәгән бер кешенең мине чакырганын күрдем. Ул миңа якынлашып, кулымны тотты. Шул мизгелдә бөтен арыганлыгым һәм сусавым юкка чыкты. Яңадан туган кебек булдым. Күңелем аңа кинәт җылынып китте. Кулга-кул тотынышып бераз бардык. Тормышымның иң татлы мизгелләренең берсен кичергәнемне тойдым. Ком калкулыгын узгач, бергә юл йөргән кәрванымның утларын күрдем, юлдашларымның тавышларын ишеттем. Алар янына таба якынлаштык. Мин атланып йөргән хайван кәрванның иң артыннан бара иде. Кинәт ул килеп, минем алдымда туктады. Үз хайванымны алдымда күргәч, шатланып кычкырып җибәрдем. Мин кычкыргач, минем белән килгән зат кулын кулымнан тартып алды. Аннары кулымнан тотып, мине хайваныма атландырды. Аннары: „Бездән берәр нәрсә сораучыны һәм ярдәм теләүчене без буш кайтармыйбыз“, – дип, кире борылып китте. Шул чакта аның Рәсүлуллаһ икәнен аңладым. Ул кире борылып киткәндә, тирә-ягына сипкән нурларның төнге караңгылыкта күккә таба күтәрелгәне күренә иде. Ул күздән югалгач, кинәт акылым башыма кайтты. „Ничек итеп мин Рәсүлуллаһның кулын-аягын үпмәдем!“ – дип әрнедем, ләкин эш узган, форсат кулдан ычкынган иде». Әбүл-Хәер Акта Мәдинәдә биш көн ач калды. Хөҗрәи сәгадәт янына килеп, Рәсүлуллаһка сәлам бирде. Ач икәнен әйтте. Бер якка китеп йоклады. Төшендә Рәсүлуллаһның килгәнен күрде. Аның уң ягында Әбү Бәкер Сыйддыйк, сул ягында Гомәрел-Фарук һәм алдында Галиел-Мортаза бар иде.

Хәзрәти Гали килеп: «Әй Әбүл-Хәер! Тор, нигә ятасың? Рәсүлуллаһ килә!» – диде. Ул шунда ук торды. Рәсүлуллаһ килеп, аңа зур бер икмәк бирде. Әбүл-Хәер болай ди: «Бик ач булганга, шунда ук ашый башладым. Яртысын ашап бетергәч, уяндым. Калган яртысын кулымда таптым».

«Берәр нәрсәдән зарар күргән кеше кимчелексез тәһарәт алып, ике рәкагать намаз укысын! Аннары: „Йә Раббым! Синнән сорыйм. Галәмнәргә рәхмәт булган Пәйгамбәрең Мөхәммәд галәйһиссәләмне вәсилә итеп, Сиңа ялварам. Әй Мөхәммәд! Теләгемне кабул итсен өчен, Раббыма сине вәсилә итәм. Йә Раббым! Аны миңа шәфәгатьче ит!“ – дисен» Хәдис шәриф

Шулай ук «Мисбахуз-золам» китабында сөйләнә: Әхмәд ибне Мөхәммәд Суфи болай ди: «Хиҗаз чүлләрендә бөтен барлыгым бетте. Мәдинәгә килдем. Хөҗрәи сәгадәт янында Рәсүлуллаһка сәлам бирдем. Бер якка утырып йокладым. Рәсүлуллаһ күренеп: „Килдеңме, Әхмәд? Учыңны ач!“ – диде. Учымны алтын белән тутырды. Уяндым. Кулларым алтын белән тулы иде». Имам Сәмһуди дә «Мәдинә тарихы» исемле китабында үз башыннан узган бер вакыйганы болай сөйли: «Ишегемнең ачкычын төшереп югалттым. Таба алмадым. Хөҗрәи сәгадәт алдына килеп: „Йә Рәсүлуллаһ! Ачкычымны югалттым, өемә керә алмыйм!“ – дидем. Шул вакытта бер бала килде. Кулындагы ачкычны күрсәтеп: „Мин моны таптым. Сезнекеме икән?“ – диде».

Килислы Мостафа Ышкый әфәнде «Mevârid-i Mecîdiyye» исемле тарих китабында болай ди: «Мәккәдә егерме ел тордым. Алтмыш алтын җыеп, һиҗри 1247 (милади 1831) елда хатыным һәм балаларым белән Мәдинәгә килдем. Юлда акча бетте. Бер танышымда кунак булып, Хөҗрәи сәгадәткә килдем. Рәсүлуллаһтан ярдәм сорадым. Өч көннән соң без торган өйгә бер бәк килеп, минем өчен бер өй яллаганын әйтте. Әйберләремне шунда күчертте. Бер еллык өй хакын түләде. Берничә айдан соң мин авырып, бер ай ятып тордым. Өйдә ашарга да, сатарга да бернәрсә калмады. Хатынымның ярдәме белән түбәгә менеп, Рәсүлуллаһның төрбәсенә каршы авырлыгымны сөйләп, ярдәм сорарга теләдем. Кулларымны күтәргәч, дөнья нәрсәсе сораудан оялдым. Бернәрсә дә әйтә алмадым. Бүлмәмә төштем. Икенче көнне бер кеше килеп, фәлән әфәнде бу алтыннарны сиңа бүләк итеп җибәрде, диде. Янчыкны алдым. Тормышыбыз рәтләнсә дә, авырудан котыла алмадым. Ярдәм белән Хөҗрәи сәгадәт алдына килеп, Рәсүлуллаһтан шифа сорадым. Мәчеттән чыгып, беркемнән дә ярдәм сорамыйча, өемә атладым. Өйгә кергәндә, авыруымнан эз дә калмаган иде. Күз тимәсен өчен, берничә көн урамга таякка таянып чыктым. Ләкин акча беткән иде. Бала-чагамны караңгыда калдырып, Мәсҗиде Нәбәвигә килдем. Ястү намазыннан соң авырлыгымны Рәсүлуллаһка сөйләдем. Юлда мин танымаган бер кеше яныма килеп, кулыма бер янчык тоттырды. Анда һәрберсе тугыз корыш торган кырык тугыз алтын бар иде. Шәм һәм кирәкле нәрсәләр алып, өйгә кайттым».

«Şakâyık-i Nu’mâniyye» китабы тәрҗемәсенең икенче томында болай диелә: Госманлы дәүләтенең беренче шәехел-исламы һәм үз заманының мөҗәддиде булган бөек ислам галиме Мәүләна Шәмседдин Мөхәммәд ибне Хәмзә Фәнаринең күзләренә пәрдә төшеп, ул күрми башлады. Бер төнне Рәсүлуллаһ төшендә аңа: «Таһа сүрәсен тәфсир кыл!» – дигәч, ул: «Бөек хозурыгызда Коръән Кәримне тәфсир кылырга көчем булмаган кебек, күзләрем дә күрми», – дигән. Пәйгамбәрләрнең табибы булган Рәсүлуллаһ мөбарәк хыркасыннан бер кисәк мамык чыгарып, аны мөбарәк төкереге белән юешләгәннән соң, аның күзләре өстенә куйган. Мулла Фәнари уянып, мамыкны күзләре өстендә табып, аны алгач, күрә башлаган. Аллаһы Тәгаләгә хәмед һәм шөкер иткән. Мамык җепләрен саклап, үлгәч күзләре өстенә куелуын васыять иткән. 834 (милади 1431) елда Бурсада вафат булгач, аның васыятен үтәгәннәр.

Габбаси хәлифәләреннән Әбү Җәгъфәр Мансур Мәсҗиде Нәбәви эчендә имам Малик белән сөйләшә иде. Имам Малик: «Әй Мансур! Бу – Мәсҗиде сәгадәт! Акрын тавыш белән сөйлә! Хак Тәгалә Хөҗерат сүрәсендә мәгънәсе буенча: „Тавышларыгызны Рәсүлуллаһның тавышыннан күтәрмәгез!“4 – дип, бер җәмәгатьне шелтәләде. „Рәсүлуллаһ хозурында тавышларын түбән тотучылар…“5 дигән изге аять белән исә Ул тавышларын түбән тотучыларны мактады. Рәсүлуллаһка вафатыннан соң хөрмәт күрсәтү тере вакытында хөрмәт күрсәтү кебек», – диде. Мансур башын иеп: «Әй Әбү Габдулла! Кыйблага каршы басаргамы, әллә Кабре сәгадәткә каршымы?» – дип сорады. Имам Малик хәзрәтләре: «Рәсүлуллаһтан йөзеңне борма! Кыямәт көненең шәфәгатьчесе булган ул бөек Пәйгамбәр (саллаллаһу тәгалә галәйһи вә сәлләм) кыямәт көнендә синең һәм атаң Адәм галәйһиссәләмнең котылуына вәсилә булачак. Син Кабре сәгадәткә юнәлеп, Рәсүлуллаһның мөбарәк рухына сыенып, шәфәгать сорарга тиеш. Ниса сүрәсенең 64 енче изге аятендә мәгънәсе буенча болай диелгән:

«Нәфесләренә золым кылганнар (үзләренә зарар китергәннәр) сиңа килеп, Аллаһы Тәгаләдән гафу сорасалар, Рәсүлем дә алар өчен гафу сораса, Аллаһы Тәгаләне тәүбәләрне кабул итүче һәм мәрхәмәтле итеп табарлар». Бу изге аять Рәсүлуллаһны вәсилә итүчеләрнең тәүбәләре кабул ителәчәгенә сүз бирә», – диде. Шуннан соң Мансур урыныннан торып, Хөҗрәи сәгадәт алдына басты һәм: «Йә Раббым! Бу изге аятьтә Син Рәсүлеңне вәсилә итүчеләрнең тәүбәсен кабул итәчәгеңә сүз бирдең. Мин дә бөек Пәйгамбәреңнең бөек хозурына килеп, Синнән гафу сорыйм. Ул тере вакытта гафу сорап, Син гафу иткән колларың кебек, мине дә гафу ит! Йә Раббым! Нәбиййүр-рәхмә (рәхмәт пәйгамбәре) булган бөек Пәйгамбәреңне вәсилә итеп, Сиңа ялварам. Әй пәйгамбәрләрнең иң өстене булган Мөхәммәд галәйһиссәләм! Сиңа тәвәссүл кылып, Раббыма ялвардым. Йә Раббым! Ул бөек Пәйгамбәрне миңа шәфәгатьче ит!» – дип ялвара башлады. Ул аркасын кыйблага, йөзен Мөваҗәһәи сәгадәт тәрәзәсенә каршы куеп, басып дога кылды. Мөнбәре Нәбәви аның сул ягында калган иде. Имам Маликның хәлифә Мансурга биргән нәсыйхәте Хөҗрәи сәгадәт алдында дога кылучыларның бик уяу булырга тиеш икәнен күрсәтә. Ул мәкамга лаеклы әдәпне һәм хөрмәтне күрсәтә алмаячак кешеләрнең Мөнәүвәрә Мәдинәдә озак торулары дөрес булмый, диелде. Анадолу авыл кешеләреннән берәү Мөнәүвәрә Мәдинәдә еллар буе яшәгән, өйләнгән һәм Хөҗрәи сәгадәттә билгеле бер хезмәткә кергән иде. Бер көнне ул кызулы авыруга тотылды, һәм аның әйрән эчәсе килде. «Әгәр авылымда булсам, катыктан әйрән ясатып эчәр идем», – дигән уй күңеленнән узды. Шул төнне Рәсүлуллаһ Шәйхел-Харәм әфәндегә төшендә күренеп, ул кешенең эшен башка берәүгә бирүне боерды. Шәйхел-Харәм: «Йә Рәсүлуллаһ! Ул хезмәтне өммәтеңнән фәлән кеше башкара», – дигәч, ул: «Ул кешегә әйт! Авылына кайтып, әйрән эчсен!..» – диде. Икенче көнне бу боерык җиткерелгәч, авыл кешесе: «Баш өсте!» – дип, туган ягына китте.

«Нәфесләренә золым кылганнар сиңа килеп, Аллаһы Тәгаләдән гафу сорасалар, Рәсүлем дә алар өчен гафу сораса, Аллаһы Тәгаләне тәүбәләрне кабул итүче һәм мәрхәмәтле итеп табарлар» Ниса: 64

Күңелдән узган бер уй гына шулкадәр зарар китергәч, Аллаһ сакласын, шаяртып булса да әйтелгән урынсыз бер сүзнең яки әдәпкә туры килмәгән бер хәрәкәтнең никадәр зур зарары булачагын моннан аңларга кирәк.

Сине сөйгән мөэминнең күңелендәге иманы син,
Кайгысы һич булмас, дәртенә дәрман син,
Шәфәгатеңне көтә, күңеленең фәрманы син,
Ярдәм өмет иткән, әлбәттә, ирешер, йә Рәсүлуллаһ.