APA KẸTA
Ẹ̀sìn Islâm

Diẹ ninu awọn ọrọ pataki ni igbagbọ Ahli as-sunnah

1- O jẹ dandan lati gbagbọ ninu awọn ilana mẹfa ti îmân, iyẹn ni, lati gbagbọ ninu Allahu ta’âlâ, ìwàláàyè Rẹ̀ ati Ọkanṣoṣo Rẹ, Ti ko ni alabaṣepọ tabi baramu, Awọn angẹli Rẹ, Rẹ

Awọn iwe, Awọn woli Rẹ, igbesi aye Âkhirat (Ọ̀run), ati pe rere (khair) ati buburu

(sharr) wa lati Allahu ta’âlâ. (Awọn wọnyi ni a sọ ninu adura âmantu.)

2- O jẹ dandan lati gbagbọ pe Qurân al-karîm, eyiti o kẹhin ati ipari

Iwe ti o fi ranṣẹ, ni Ọrọ Allahu ta’âlâ.

3- Onigbagbo ko gbodo ṣiyemeji rẹ îmân.

4- O jẹ dandan lati nifẹ pupọ gbogbo Ashâb al-kirâm ti o ni ọla nipasẹ gbigbagbọ ninu ati ri Anabi wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) nigba ti O wa laaye. O jẹ dandan lati ma sọrọ buburu ti Khalîfas mẹrin Rẹ, eyikeyi ọmọ ẹgbẹ ìdílé Rẹ̀ tàbí àwọn aya Rẹ̀ tí a bọ̀wọ̀ fún.

5- Gbogbo Ashâb al-kirâm jẹ ti Jannah. (Râfidhîs so wipe miiran ju marun ninu wọn, gbogbo awọn sahâba jẹ alaigbagbọ. Sibẹsibẹ, ninu Qurân al-karîm, o jẹ ti sọ pe gbogbo wọn jẹ ti Jannah.)

6- Abû Bakr as-Siddîq ni o ga julọ ti Ashâb al-kirâm.

7- O jẹ dandan lati ma ṣe akiyesi ibâdats (awọn iṣe ti ijosin) apakan ti îmân. O jẹ dandan lati ma ka awọn Musulumi ti o gbagbo ninu Allahu ta’âlâ ase ati awọn idinamọ ṣugbọn ti wọn ko ṣe wọn nitori ọlẹ, si alaigbagbọ. (Wahhâbîs sọ pe ibâdats jẹ apakan ti îmân ati awọn ti ko ṣe namâz ati awọn ti ṣe ẹṣẹ jẹ alaigbagbọ.) Eniyan ti o ka harâms si ohun ti ko ṣe pataki, ti ko bikita nipa wọn tabi ṣe ẹlẹya ti Islâm yoo padanu îmân rẹ.

8- O jẹ dandan lati ma pe awọn eniyan ti o sọ pe wọn jẹ Ahl al-qibla (Musulumi)

ati awọn ti o gbagbọ ninu Allahu ta’âlâ ati Anabi Rẹ Muhammad alaihis-salâm alaigbagbọ. Paapa ti wọn ba ni diẹ ninu awọn igbagbọ ti ko tọ. Ko ṣe iyọọda lati pe

Ahl al-qibla alaigbagbọ. (Wahhâbîs pe gbogbo eniyan ayafi ara wọn ni alaigbagbọ.)

9- O jẹ iyọọda lati ṣe namâz nipasẹ gbogbo imâm ti eniyan ko mọ ti ṣe awọn ẹṣẹ ni gbangba. Idajọ yii wulo nipa awọn alaṣẹ ati awọn gomina ti wọn dari namâz Jimọ ati Eid pẹlu.

10-Musulumi ko gbọdọ ṣọtẹ si awọn olori tabi ijọba wọn.

Iṣọtẹ jẹ deede si nfa fitna, ati fitna fa ọpọlọpọ awọn ajalu. Àwa kí a gbàdúrà pé kí wọ́n ṣe iṣẹ́ rere, kí a sì gbà wọ́n nímọ̀ràn - pẹ̀lú onírẹ̀lẹ̀ awọn ọrọ - lati yago fun iwa ibajẹ wọn, awọn iṣẹ ẹṣẹ.

11- Lakoko ti o n ṣe abdast (wudu, aluwala), paapaa ti ko ba si awawi tabi iwulo to lagbara, o jẹ iyọọda fun awọn ọkunrin ati obinrin lati ṣe masah

(fipa awọn ọwọ tutu) lori awọn mest (mest jẹ bata ti omi ko le wọ ti o bo apa kan ẹsẹ ti o jẹ fard lati wẹ ni abdast) dipo fifọ ẹsẹ. Ko jẹ iyọọda lati ṣe masah lori awọn ẹsẹ ihoho tabi awọn ibọsẹ.

12- O jẹ dandan lati gbagbọ pe Mi’râj (Hadrat Muhammad gòke lọ si awọn ọrun) waye pẹlu ara ati ọkàn. Nitoripe O goke lọ si Mi’râj pẹlu awọn mejeeji

Emi ati ara re. Ẹnikẹni ti o ba sọ pe, “Mi’râj jẹ ipo kan lasan, iyẹn ni, o ṣẹlẹ ninu ala,” ti yapa kuro ninu Ahli as-sunnah.

13- Îmân ko pọ tabi dinku. (Imọlẹ rẹ pọ si tabi dinku.)

14- Qurân al-karîm kii ṣe ẹda (ko ṣẹda).

15- Allahu ta’âlâ jina lati ni agbegbe kan. Iyẹn ni, ko tọ lati sọ ati gbagbọ pe aaye eyikeyi ni agbegbe Allahu ta’âlâ. (Wahhâbîs so wipe Olohun wa ni ọrun tabi ni Arsh. Sisọ iyẹn jẹ aigbagbọ.)

16- Awọn ibeere ati ijiya ninu iboji jẹ otitọ. Ijiya ninu iboji yoo jẹ mejeeji si ẹmi ati ara. Ṣíṣe àbẹ̀wò sí ibojì jẹ jaiz (gba laaye). Istighâsa, iyẹn ni, lilọ si iboji awọn Anabi ati awliyâ, ngbadura nitori wọn ifẹ ati bibeere fun iranlọwọ wọn jẹ jaiz. (Wahhâbîs pe shirk yii, iyẹn ni, gbigba ẹnikan yatọ si Allah bi ọlọrun. Nitori eyi, wọn pe Sunnîs ati Shî’îs mushriks, alaigbagbọ.)

17- Allah nikan ni o mọ aimọ, airi, ati pe ti O ba fẹ, O sọ fun

Awon anabi re ati awliyâ.

18- Karâmat ti awliyâ jẹ otitọ. Karâmats jẹ awọn ipo iyalẹnu ti a rii ninu awọn ẹrú olufẹ Allahu ta’âlâ. Wọn jẹ awọn nkan ti o jade ninu Àṣà Rẹ. Iyẹn ni, wọn ko wa laarin awọn aala ti ara, kemikali tabi awọn ofin ti ibi.

Karâmats jẹ ainiye tobẹẹ ti wọn ko le sẹ.

19- Awọn ti a pa tabi ti wọn pa ara wọn ku ni akoko ti a ti pinnu tẹlẹ ikú.

20- Awon Anabi ko se ese.

21- Loni, o jẹ dandan lati wa ni ọkan ninu awọn madhhabs otitọ mẹrin.

22- Àkọ́kọ́ nínú àwọn wòlíì ni Âdam alaihis-salâm, ẹni tí ó kẹ́yìn sì ni Muhammad alaihis-salâm. (Wahhâbîs sẹ pe Hadrat Âdam, Hadrat Idrîs, Hadrat Shis ni woli. Wọn sọ pe woli akọkọ ni Hadrat Nûh. Diẹ ninu awọn ẹgbẹ, ti o pe àwọn aṣáájú wọn rasûls (àwọn wòlíì), sọ pé nabî kò ní wá mọ́ ṣùgbọ́n rasûl yóò wá. Nítorí ninu eyi, awọn alaigbagbọ ti wọn pe ara wọn ni Rasûls farahan.)

23- O jẹ dandan lati gbagbọ ninu shafâat (Ìbẹ̀bẹ̀), afara sirât, kẹhin idajọ ati awọn irẹjẹ.

24- Ẹ̀mí kì í kú. Awọn ẹmi ti awọn Musulumi ti o ku ati awọn alaigbagbọ le gbọ.

25- O jẹ dandan lati gbagbọ ninu awọn ami ti qiyâmat gẹgẹbi Dajjal, Dabbat-ulard, Hadrat Mahdî ti nbọ, Hadrat Îsâ ti o sọkalẹ lati awọn ọrun, Oorun nyara lati Iwọ-oorun ati awọn ami miiran ti qiyâmat ti a sọ.

“Loni, o jẹ wâjib (ojuse) fun gbogbo Musulumi lati wa ninu ọkan ninu awọn madhhabs mẹrin. Awọn ti ko si ni ọkan ninu awọn madhhabs mẹrin yapa kuro ninu Ahl as-sunnah. Awọn ti o yapa kuro ninu Ahl as-sunnah di ẹni ti o ṣina tabi alaigbagbọ.” Sayyid Ahmad Tahtawî (rahmatullahi ’alaih)

Hadrat Imâm al-a’zam sọ pe, “Ẹnikan gbọdọ gbagbọ awọn ami ti qiyâmat gẹgẹbi a ti sọ.” Maal ti hadîth ash-sharîf, “Qiyâmat kii yoo ṣẹlẹ titi ti oorun yoo fi dide lati Iwọ-oorun. Lẹhinna, gbogbo eniyan yoo di Musulumi, ṣugbọn îmân ko ni anfani fun wọn.” (Bukhârî, Musulumi) 26- Ni âkhirat, Allahu ta’âlâ ni ao ri. 27- Awọn alaigbagbọ yoo duro ni Jahannam lailai, ati pe awọn ijiya wọn ko ni dinku; ni otitọ, yoo pọ si siwaju ati siwaju sii. 28- Ni ojo qiyâmat, Awon Anabi ati rere, Musulumi olooto yoo bebe. 29-Fifiranṣẹ awọn thawâb ti kika Qurân al-karîm, fifun sadaqa, ati ni otitọ gbogbo awọn ibâdats, si awọn ẹmi ti awọn okú ṣe anfani fun wọn ati mu ki awọn ijiya wọn dinku tabi gbe soke. Gbigbagbọ gbogbo awọn wọnyi jẹ ami ti wiwa ninu igbagbọ Ahl assunnah. (Awọn alaye wọnyi ni a gba lati Fiqh al-akbar, Nuhbat-ulleâli, Maktûbât ar-Rabbânî, Riyâd-un-nâsihîn, Farâid-ul-favâid.) Ni ibâdats, awọn madhhabs mẹrin wa ti o jẹ otitọ. Ninu ipin zabayih (ẹranko irubọ) ti awọn alaye ni Durr al-mukhtar, Sayyid Ahmad Tahtavî kowe, “Loni, o jẹ wâjib (ojuse) fun gbogbo Musulumi lati wa ninu ọkan ninu awọn madhhabs mẹrin naa. Awọn ti ko si ni ọkan ninu awọn madhhabs mẹrin yapa kuro ninu Ahl as-sunnah. Awọn ti o yapa kuro ninu Ahl as-sunnah di ẹni ti o ṣina tabi alaigbagbọ.” Diẹ ninu awọn ọta madhhab gẹgẹbi Ibn Hazm, Shavkâni, Abduh, Rashit Riza, Siddiq Hasan lé ọpọlọpọ awọn Musulumi lọ si iyapa nitori wọn ro pe afarawe (taqlîd) jẹ harâm ati diẹ ninu nitori pe wọn ṣe talfîk (ti o ko awọn apakan ti o rọrun ti awọn madhhabs mẹrin ati dapọ wọn).

Imâms wa ni igbagbọ ati ibâdats

Lara awọn Tâbi’în, ti o kọ Islâm lati Ashâb al-kirâm, ati Taba at-Tâbi’în, ti o kọ ẹkọ lati ọdọ Tâbi’în, diẹ ninu awọn ti ni ilọsiwaju ninu imọ ẹsin ti wọn si di imâms nla ti o jẹ mutlaq (pipe) mujtahids.1 Wọn di oniwun madhhabs ni ibâdats, ati pe awọn ofin ti o wa lati awọn ijtihâds wọn ni a pe ni madhhab ọjọgbọn naa. Níwọ̀n bí a kò ti kọ ọ̀pọ̀ jù lọ madhhab àwọn ọ̀mọ̀wé wọ̀nyí sínú ìwé, wọ́n di ohun ìgbàgbé. Nikan awọn ijtihâds ti awọn imâms nla mẹrin ni a kọ sinu awọn iwe ati ti o tọju nipasẹ awọn ọmọ ile-iwe wọn ati tan kaakiri laarin awọn Musulumi. Awọn ti o ṣe afihan ọna ti o tọ si gbogbo awọn Musulumi lori ilẹ ti wọn si kọ wa ni ọna Muhammad alaihis-salâm ti ko yipada ati ti ko si ni àbàwọ́n ni awọn eniyan nla mẹrin wọnyi. Wọn jẹ imâms wa ti madhhabs ni ibâdats. Àkọ́kọ́ nínú wọn ni Imâm al-azam Abû Hanîfa Nu’mân ibn Thâbit (radiy-Allahu anh). Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ tó tóbi jù lọ ní Islâm. Oun ni olori Ahli as-sunnah. Ekeji ni Imâm Mâlik ibn Anas, ẹkẹta ni Imâm Muhammad ibn Idrîs Shâfi’î, ẹkẹrin ni Imâm Ahmad ibn Hanbal (rahmatullahi ‘alaihim ajma’în).

Loni, eniyan ti ko tẹle ọkan ninu awọn imâms mẹrin wọnyi wa ninu ewu nla. O ti yapa lati ọna ti o tọ. Meji ninu awọn ọmọ ile-iwe ti awọn imâms mẹrin wọnyi ni ilọsiwaju giga ni imọ ti îmân. Bayi, madhhab ni igbagbọ di meji. îmân ni ibamu pẹlu Qurân al-karîm ati hadîth ash-sharîfs ni îmân awọn meji wọnyi sọ. Awọn ti o tan imọ îmân ti Ahl as-sunnah, eyiti o jẹ Firka an-nâjiyya - igbagbọ igbala-, si agbaye ni awọn meji wọnyi. Àkọ́kọ́ ni Abû Mansûr al-Mâturîdî, èkejì sì ni Abûl Hasan Alî Ash’arî (rahmatullahi alaihima). Awọn imâms meji wọnyi sọ îmân kanna. Awọn iyatọ diẹ laarin wọn ko ṣe pataki. Ohun pataki wọn jẹ kanna. Awọn ọjọgbọn ti Islâm ni iyin ninu Qurân al-karîm ati hadîth ash-sharîfs. O ti sọ ni âyat al-karîma, ni maal, “Ṣe awọn ti o mọ dọgba pẹlu awọn ti ko mọ?”2 Ni âyat al-karîma miiran, ni maal, “Eyin Musulumi! Beere ohun ti o ko mọ lati ọdọ awọn ti o ṣe!”3

O ti sọ ni hadîth ash-sharîfs:

“Allahu ta’âlâ ati awon angeli ati gbogbo eda ngbadura fun awon musulumi ti won n ko eniyan ni oore.”
“Ni ọjọ qiyâmat, awọn Anabi akọkọ, lẹhinna awọn ọjọgbọn, lẹhinna awọn ajẹriku yoo bẹbẹ.”
“Eyin eniyan! Mọ pe imo ti wa ni ipasẹ nipa gbigbọ omowe.”
“Kọ ẹkọ imọ. Imọ ẹkọ jẹ ibâdat. Thawâb ti jihâd ni a fi fun awọn ti o kọ ẹkọ ati awọn ti nkọ imọ.”
“Kíkọ́ni ní ìmọ̀ dàbí fífún ni ní sadaqa. Imọ ẹkọ lati ọdọ ọmọwe dabi ṣiṣe tahajjud namâz.”
“Imọ ẹkọ jẹ ere diẹ sii ju gbogbo awọn ibâdats afikun lọ. Nítorí ó ṣàǹfààní fún un àti àwọn tí yóò kọ́.”
“Ẹniti o kọ ẹkọ lati kọ awọn ẹlomiran ni ao fun ni thawâb ti Siddîqs.” “Imọ jẹ iṣura. Bọtini rẹ n beere.”
“Kọ ẹkọ ati kọ ẹkọ imọ.”
“Kíkọ́ni ní ìmọ̀ jẹ́ ìràpadà fun awọn ẹṣẹ.”
O jẹ adab, iwa rere patapata,
Nûr rẹ tan okunkun,
Pe Khâtam al-Anbiyâ ni,
Anabi ololufe mi.
Orisun jíjẹ́ wòlíì,
Koseemani fun ainiagbara,
Orisun aanu ni,
Anabi ololufe mi.
Lori ẹhin Rẹ, edidi jíjẹ́ wòlíì wà,
Oun ni alaanu julọ ti Nabîs,
Oun ni idi fun shafâ’at,
Anabi ololufe mi.
Aṣẹ nikan ti o le pari,
Idarudapọ lori ibi Mahshar,
Eyi ti o sọ lati ikọja,
Anabi ololufe mi.

Tani a npe ni mukallaf

Awọn ọkunrin ati awọn obinrin ti o ni ọkan ti o ni oye ti wọn ti de ọdọ ni a npe ni “Mukallaf”. Awọn eniyan Mukallaf ni o ni iduro fun ṣiṣe akiyesi awọn ofin ati awọn idinamọ Allahu ta’âlâ. Ninu ẹsin wa, awọn eniyan mukallaf ni a paṣẹ ni akọkọ lati ni îmân, lẹhinna lati ṣe awọn ibâdats. Wọn tun ni lati yago fun awọn iṣe ti o jẹ harâm (eewọ) ati makrûhs (ko fẹran, ibinu). Aql (ogbon) jẹ agbara oye. A ti ṣẹda rẹ lati ṣe iyatọ rere si ibi. Awọn ọmọkunrin de ọdọ nigbati wọn jẹ ọmọ ọdun mejila. Awọn ami kan wa ti o fihan pe ọmọkunrin kan ti de ọdọ. Ti awọn ami wọnyi ko ba waye (ti ọmọkunrin ko ba ni àtọ̀), lẹhinna o ti de ọdọ nigbati o ba pari ọdun mẹdogun. Awọn ọmọbirin ti o de ọdọ balaga bẹrẹ nigbati wọn ba pari ọdun mẹsan. Ti ọmọbirin ko ba ni awọn ami ti o ti balaga (ti ko ba bẹrẹ nkan oṣu), lẹhinna o ti de ọdọ nigbati o ba pari ọdun mẹdogun.

Af’âl al-mukallafîn

Af’âl al-mukallafîn jẹ mẹjọ: Fard, wâjib, sunnah, mustahâb, mubâh, harâm, makrûh ati mufsid.

1- FARD: Awọn nkan ti Allahu ta’âlâ ni kedere ati ni pato paṣẹ ni Qurân al-karîm ni a npe ni fard. O ti wa ni harâm lati fi awọn fards silẹ. Àwọn tí kò gbà gbọ́ tí wọn kò sì kà wọ́n sí pàtàkì di aláìgbàgbọ́. Diẹ ninu awọn apẹẹrẹ ti fard ni nini îmân, ṣiṣe abdast, ghusl, igba marun ti namâz lojoojumọ, ãwẹ ni Ramadân, fifun zakât ati lilọ si hajji nigbati o jẹ ọlọrọ.

2- WÂJIB: Awọn ofin ti o jẹ pato bi fards. Ṣiṣe witr ati Eid namâz, rubọ ẹranko (qurban) ati fifun fitra (sadaqa al-fitr) nigbati o jẹ ọlọrọ. Oṣuwọn Wâjibs dabi fard.

3- SUNNAH: Awọn nkan ti Allahu ta’âlâ ko paṣẹ ni kedere ṣugbọn eyiti o jẹ iṣe ti Anabi wa yìn, tabi eyiti O ṣe deede, tabi eyiti ko ṣe idiwọ botilẹjẹpe o rii pe wọn ṣe, ni a pe ni “Sunnah”. Kufr (aigbagbọ) ni lati korira sunnah. Kii ṣe ẹṣẹ lati ma ṣe wọn, niwọn igba ti o ba fẹran wọn. Bí ó ti wù kí ó rí, ẹnikẹ́ni tí ó bá fi wọ́n sílẹ̀ nígbà gbogbo àti láìsí àwáwí rere yóò yẹ kí a fi èrè wọn dù wọ́n, kí a sì bá wọn wí. Fun apẹẹrẹ, sunnah ni lati sọ adhân, iqâmat, lati ṣe namâz ni jamâat (ijọ), lati lo miswâk ni abdast, lati ṣe ajọdun ni alẹ ti eniyan ba ṣe igbeyawo, lati kọ ọmọ kan ni ilà.

4- MUSTAHÂB: O tun npe ni mandub tabi âdâb. Sunnah al-ghayr al-muakkada ni. Wọn jẹ awọn nkan ti Ọga wa, Anabi, ṣe ati fẹran wọn, paapa ti O ba ṣe wọn lẹẹkan tabi lẹmeji ni igbesi aye Rẹ. Fun apẹẹrẹ: Lati lorukọ ọmọ tuntun nigbati o jẹ ọmọ ọjọ meje, lati ṣe irubọ aqîqa fun ibukun ọmọkunrin tabi ọmọbinrin, lati wọ aṣọ to dara, lati lo awọn turari to dara. Awọn ti o ṣe awọn wọnyi ni a fun ni ọpọlọpọ awọn thawâbs. Ti o ba yọkuro, ko si ẹṣẹ.

5- MUBÂH: Awọn iṣe ko paṣẹ tabi eewọ. Awọn nkan ti o jẹ mubâh jo'gun ẹṣẹ kan tabi thawâb da lori aniyan ẹni ti o ṣe wọn. Fun apẹẹrẹ, sisun, jijẹ orisirisi awọn ounjẹ halâl, wọ orisirisi awọn aṣọ halâl jẹ mubâh. Ti nkan wọnyi ba ṣe pẹlu ipinnu lati gbọràn si Islâm, lati ṣe awọn ofin Islâm, wọn yoo mu thawâb wa. Gẹgẹbi jijẹ tabi mimu pẹlu aniyan ti ilera ati ṣiṣe awọn ibâdats.

6- HARÂM: Wọn jẹ awọn nkan ti Allahu ta’âlâ ti ni idinamọ ni kedere ni Qurân al-karîm. Lati ṣe awọn iṣe harâm tabi lati lo awọn nkan harâm jẹ eewọ dajudaju. Ẹniti o ba sọ “halâl” fun ohun kan harâm tabi “harâm” fun ohun kan halâl di kâfir (alaigbagbọ). O jẹ fard o si mu ọpọlọpọ awọn ere wa lati yago fun awọn nkan ti o jẹ harâm. Ipaniyan, panṣaga, liwâta (ibalopọ ọkunrin si ọkunrin), ayokele, ọti-waini mimu ati gbogbo iru ohun mimu ọti-lile, eke, jija, jijẹ ẹran ẹlẹdẹ, ẹjẹ ati ẹran òkú, awọn obinrin ti n jade nigba ti ori wọn, apá, ẹsẹ wọn ti han, gbogbo iwọnyi jẹ harâm ati awọn ẹṣẹ nla. Ti eniyan ba ka Basmala ṣaaju ki o to ṣe awọn ẹṣẹ wọnyi, tabi gbagbọ pe wọn jẹ halâl, tabi ko ṣe pataki si otitọ pe Allahu ta’âlâ ti ṣe wọn ni harâm, di alaigbagbọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dá wọn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó gbà pé háàmù ni wọ́n, tí ẹ̀rù ìjìyà sì ń bà á, kò di aláìgbàgbọ́. Sibẹsibẹ, oun yoo yẹ lati ni ijiya ni Jahannam. Ti o ba taku lati ṣe awọn harâms ati pe ko ronupiwada, iyẹn yoo jẹ ki o padanu îmân (igbagbọ) rẹ ni ẹmi ikẹhin rẹ.

7- MAKRÛH: Wọn jẹ awọn nkan ti Allahu ta’âlâ ati Muhammad alaihissalâm korira. Awọn nkan wọnyi dinku awọn ere ti ibâdats. Makrûhs jẹ ti awọn oriṣi meji: Tahrîmî makrûh: Tahrîmî makrûh ni yiyọkuro ti wâjib, o si sunmo harâm. Ṣiṣe wọn nilo ijiya. Wọn jẹ awọn nkan bii ṣiṣe namâz lakoko akoko ila-oorun ati iwọ-oorun. Tanzîhî makrûh: Wọn jẹ awọn iṣe ti o sunmọ mubâh, iyẹn ni, halâl, tabi awọn iṣe ti o dara julọ fun ọ lati ma ṣe wọn ju lati ṣe wọn lọ. Gẹgẹbi yiyọkuro awọn iṣe ti o jẹ sunnah al-ghayr al-muakkada tabi mustahâb.

8- MUFSID: Ninu ẹsin wa, wọn jẹ ohun ti o sọ di asan, ti o jẹ ki iṣe ti o tọ tabi isin ti o bẹrẹ gẹgẹbi îmân, namâz, igbeyawo, hajji, zakât, rira ati tita. Fun apẹẹrẹ, o jẹ aigbagbọ lati sọ ọrọ-odi Allahu ta’âlâ tabi Qurân al-karîm; awọn iṣe wọnyi sọ îmân di asan. Lati rẹrin lakoko ṣiṣe namâz sọ abdast ati namâz di asan. Lakoko ãwẹ, lati jẹ tabi lati mu nkan ti o mọọmọ sọ ãwẹ di asan. Awon ti won n se fards, wâjibs ati sunnah, ati awon ti won yago fun harâms ati makrûhs ni won fun ni ajr, ti o je thawâb (ere, ibukun). Awon ti won ba se harâms ati makrûhs ati awon ti ko ba se fards ati wâjibs yoo je elese. Thawâb ti yiyọ kuro ni harâm jẹ ọpọlọpọ awọn agbo diẹ sii ju thawâb ti gbigbe fard kan. Thawâb ti ṣiṣe fard kan jẹ diẹ sii ju thawâb ti yiyago fun makrûh kan. Thawâb ti yiyọ kuro ninu makrûh jẹ diẹ sii ju thawâb ti ṣiṣe sunnah kan.

Kini ibâdat (ijosin)?

“Ibâdat kekere kan ti a ṣe pẹlu imọ dara ju ọpọlọpọ awọn ibâdats ti a ṣe laisi imọ.” Hadîth ash-sharîf

Ibâdat ni lati ṣe akiyesi awọn ofin ati awọn idinamọ ti Allahu ta’âlâ, Ẹniti o ṣẹda wa ati olukuluku ati ohun gbogbo ti o wa, Ẹniti o pa wa mọ ni gbogbo igba, Ẹniti o daabobo wa lọwọ awọn ajalu ti o han ati ti a ko ri, Ẹniti o fun wa ni ọpọlọpọ awọn ibukun ni gbogbo igba. O jẹ ojuṣe ti ẹda eniyan fun awọn eniyan lati dupẹ lọwọ Allahu ta’âlâ, Ẹniti o fi awọn ibukun ainiye ranṣẹ si wọn, bi wọn ti le ṣe. Eyi jẹ iṣẹ kan, gbese ti a paṣẹ nipasẹ idi. Ṣugbọn, awọn eniyan ni awọn ọkan ti ko tọ. Èrò wọn kò péye. Wọn ko le rii awọn nkan ti o le dupẹ, ti n bọwọ fun Allahu ta’âlâ. Awọn iṣẹ lati dupẹ ati ọwọ, ayafi ti wọn ba kede nipasẹ Allahu ta’âlâ, le jẹ ẹgan ni otitọ. Bayi, awọn iṣẹ ti awọn eniyan, ti ọkan, ahọn ati ara ṣe, ti wọn gbọdọ ṣe lati dupẹ lọwọ Allahu ta’âlâ, ni Allahu ta’âlâ ti sọ, ati pe Anabi olufẹ Rẹ ti gbe wọn lọ si wa. Nípa bẹ́ẹ̀, àwọn ènìyàn tí ó bọ́gbọ́n mu gbọ́dọ̀ tẹ̀lé Muhammad alaihis-salâm láti dúpẹ́ lọ́wọ́ Allahu ta’âlâ, kí wọ́n sì jọ́sìn Allahu ta’âlâ. Ẹniti o tẹle Muhammad alaihissalâm jẹ Musulumi. Ibâdat n dupẹ lọwọ Allahu ta’âlâ, iyẹn ni, tẹle Muhammad alaihis-salâm.

Awọn apakan ti Islâm

Islâm ni awọn apakan meji: A- Awọn nkan wọnyẹn eyiti ọkan gbọdọ gbagbọ.

B- Ibâdats eyiti o gbọdọ ṣe nipasẹ ọkan ati nipasẹ ara.

Awọn ipilẹ ti o gbọdọ gbagbọ pẹlu ọkan

Imân ni lati gbagbọ ni otitọ pe Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) jẹ Anabi Allahu ta’âlâ, pe Oun ni Nabî, Ojiṣẹ Rẹ yan, ati lati sọ eyi pẹlu ọkan ati lati gbagbọ ni ṣoki ohun ti O gbejade ni ṣoki ati lati gbagbọ ni kikun ohun ti O gbejade ni awọn alaye lati Allahu ta’âlâ, ati lati sọ Kalima ash-shahâda nigbakugba ati nigbagbogbo bi o ti ṣee. îmân alagbara ni iru eyi, gege bi a ti mo daju pe ina n jo, ejo n pa nipa majele ti a si yago fun won, ki a ro pe Allahu ta’âlâ ati awon sifat Re tobi, ki a ni idaniloju ni kikun nipa eyi pelu okan, gbiyanju fun alakosile Re (ridâ) ki a si sare si ẹwa Rẹ (jamâl), ki a si ṣọra fun ibinu Rẹ (ghadab) ati ijiya (jalâl). A yẹ ki o kọ îmân yii si ọkan ni iduroṣinṣin bi akọle lori okuta didan. Awọn ipilẹ mẹfa wa ti îmân, ninu eyiti a gbọdọ gbagbọ patapata.

Awon ni;

1- Lati gbagbọ ninu aye ati Ọkanṣoṣo ti Allahu ta’âlâ.

2- Lati gbagbọ ninu awọn angẹli Rẹ.

3- Lati gbagbọ ninu awọn iwe ti Allahu ta’âlâ fi han.

4- Lati gbagbọ ninu awọn Anabi ti Allahu ta’âlâ ranṣẹ.

5- Lati gbagbọ ninu Ọjọ Ikẹhin (Yawm al-âkhir).

6- Lati gbagbọ pe qadar, khair (dara) ati sharr (buburu) wa lati Allahu ta’âlâ.

Awọn ibâdats ti a ṣe pẹlu ara ati ọkan

Awọn ibâdats wa ti gbogbo Musulumi gbọdọ ṣe patapata, ati pe awọn ofin wa lati tẹle lakoko ṣiṣe awọn iṣẹ yẹn. Awọn ibâdats wọnyẹn ni a pe ni Awọn ipilẹ ti Islâm, ati pe marun wa ninu wọn:

1- Lati sọ Kalima ash-shahâda.

2- Lati ṣe namâz marun lojoojumọ ni awọn akoko to tọ wọn.

3- Lati fun zakât ti ohun ini.

4- Lati gbawẹ ni gbogbo ọjọ ti oṣu Ramadân.

5- (Fun eniyan ti o peye) lati ṣe hajji lẹẹkan ni igbesi aye rẹ.

Oju awon ti o feran re,
Ko ṣina si awọn miiran,
Awon ti afojusun won ni iwo,
Ko ronu nipa agbaye tabi âkhirat.
Awon ti o fi okan won fun o,
Awon ti imo won de odo re,
Awon ti oju won ti ri e,
Yóò máa ní oríire nígbà gbogbo.
Awon ti o feran ko ku,
Ara wọn ko bajẹ,
Ẹnikẹni ti o padanu ara wọn ni ifẹ,
Kò ní ní orí burúkú láé.
Awon ti o gboran si ase re,
Awon ti o ti de ọdọ rẹ,
Awon ti won nkorin bi ẹyẹ bùlbùl,
Ko si ẹnikan ti yoo loye lailai.
Awon ti o mo ara won nipa ife re,
Awon ti won feran ara won fun yin,
Awon ti o de iwaju re,
Ko ni bẹru iku laelae.
Eyin arakunrin mi, ti o ba jẹ ọlọgbọn,
Ṣe ojuse rẹ lati nifẹ Haqq,
Awon ti ko lenu ife,
Kii yoo ni ọkan mimọ.

1- Lati gbagbọ ninu aye ati Ọkanṣoṣo ti Allahu ta’âlâ

(Âmantu billâhi) tumo si, “Mo gbagbo ninu ìwàláàyè Allahu ta’âlâ ati ninu Ọkanṣoṣo Re. Mo jẹrisi otitọ yii pẹlu ọkan mi ati jẹwọ rẹ pẹlu awọn ete mi.” Allahu ta’âlâ wa ati pe Oun jẹ Ọkan. Ko ni alabaṣepọ tabi baramu. Iyẹn ni, ko si alabaṣepọ fun Rẹ ninu Awọn abuda Rẹ tabi ninu Dhât Rẹ. Bí dhât tàbí àwọn abuda gbogbo ẹ̀dá kò ti dà bí Dhât tàbí àwọn abuda Ẹlẹ́dàá wọn, bẹ́ẹ̀ ni Dhât àti àwọn abuda Ẹlẹ́dàá kò dà bí dhât tàbí àwọn abuda àwọn ẹ̀dá Rẹ̀. Allahu ta’âlâ nikan ni Ẹlẹda gbogbo awọn ẹ̀yà ara, gbogbo awọn sẹẹli ti gbogbo ẹda lati ohunkohun. Ko si ẹnikan ti o le mọ otitọ Dhât Allahu ta’âlâ. O jina si ohun gbogbo ti o wa si ọkan. Ko ṣe iyọọda lati ronu nipa Dhât Rẹ. Bí ó ti wù kí ó rí, a gbọ́dọ̀ há Àwọn Abuda Rẹ̀ tí a sọ nínú Qurân al-karîm sórí, a sì gbọ́dọ̀ fìdí jíjẹ́ Ọlọ́run Rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú Àwọn Abuda wọ̀nyí. Gbogbo Awọn abuda Rẹ ati Awọn Orukọ Rẹ jẹ ayeraye ni igba atijọ (jije laisi ibẹrẹ) ati ayeraye. Oun kii ṣe èròjà (mâdde), nkan tabi ipo. Ko ni iru, alabaṣepọ tabi òdìkejì. Ko dabi awọn ohun ti a mọ tabi o le fojuinu. A ko le loye tabi ro bi O ṣe jẹ. Nigba ti a ba sọ Oun, ko si ọkan ninu awọn ohun ti o wa si ọkan wa tabi eyiti a le ro pe Oun ni. Allahu ta’âlâ wa ati pe Oun jẹ Ọkan. Ko si ọlọrun ti o yẹ fun ijosin bikoṣe Rẹ. Allahu ta’âlâ kii ṣe pẹlu akoko, aaye tabi itọsọna. Ko si ni ibi tabi itọsọna. Oun ni Ẹni ti o ṣẹda akoko, aaye ati itọsọna. Awọn eniyan alaimọ ro pe O wa loke Arsh tabi soke ni awọn ọrun. Oun ni Ẹni ti o ṣẹda Arsh ati kini loke ati ni isalẹ rẹ. Nkankan ti a ṣẹda nigbamii ko le jẹ aaye ti Ọkan ti o jẹ azalî (qadim, laisi ibẹrẹ ati ayeraye). Bi Dhât Rẹ ko ti duro ni aaye kan, O tun jina si awọn itọnisọna mẹfa ti a mọ. Ko si loke, ni isalẹ, ni iwaju tabi sẹhin, ni ọtun tabi osi. Ko si ni agbaye yii tabi jade ninu rẹ. Jije inu tabi ita jẹ itẹwọgba nikan fun awọn nkan meji ti a ṣẹda. A ko le sọ pe Allahu ta’âlâ wa nibi gbogbo. Niwọn bi Allahu ta’âlâ ti jinna lati ni ipo kan, sisọ pe O wa nibi gbogbo jẹ yiyan ipo kan fun Un. Ẹniti o ṣẹda gbogbo ipo, iyẹn ni, ohun gbogbo ni Allahu ta’âlâ. Ẹ̀dá ko le jẹ ipo ti Ẹlẹda. Nitori eyi, dipo ki o sọ pe O wa nibi gbogbo, o yẹ ki a sọ pe, “Allahu ta’âlâ jina lati ni ipo kan.” Eyi ni idi ti a fi sọ pe, “Allahu ta’âlâ wa ati riran, nigbagbogbo ati nibi gbogbo.” Hadrat Sayyid Abdulhakîm Arvâsî sọ pe: “Niwọn igba ti Allahu ta’âlâ ko ni akoko tabi ipo, sisọ pe O wa ti O si nriran jẹ àkàwé (majâz). O tumọ si pe O wa ati ri laisi akoko ati ipo. Bi gbogbo Abuda Allahu ta’âlâ ko ti ni akoko ati ipo, Wiwa ati riran rẹ ko ni akoko ati ipo pẹlu. Agbaye ni a ṣẹda ni ipo iruju.” Agbaye ti o wa ni ipo iruju ni a rii bi ẹnipe igbagbogbo ṣee ṣe pẹlu agbara Allah. Oun ni Ẹlẹda, Olohun, Alakoso pipe ti gbogbo ẹda. O ni lati gbagbọ ati gba pe ko si ẹnikan lati jẹ gaba lori, lati paṣẹ fun Un tabi lati ga ju Rẹ lọ. Gbogbo iru ipo giga, gbogbo abuda pipe, jẹ ti Rẹ nikan. Ko si abawọn, ko si abuda aipe ti o wa ninu Rẹ. O le ṣe ohun ti O fẹ. Ohun ti O ṣe ko ni ipinnu lati wulo fun Rẹ tabi awọn miiran. Ko ṣe awọn nkan fun ere. Ninu ohun gbogbo ti O ṣe, sibẹsibẹ, awọn idi ti o farapamọ (hikmats) wa, awọn anfani, awọn ibukun ati awọn ojurere. Allahu ta’âlâ ko ni lati ṣe ohun ti o dara ati iwulo fun awọn ẹda Rẹ, bẹẹ ni Ko ni lati san ẹsan fun awọn eniyan kan tabi jiya awọn miiran. Yóò bá ipò ọlá àti inú rere Rẹ̀ mu bí Ó bá fi gbogbo àwọn ẹlẹ́ṣẹ̀ sí Jannah (aljana). Ati pe yoo di idajọ Rẹ ti o ba fi gbogbo awọn ti o gbọràn ti wọn si jọsin Rẹ sinu Jahannam (Apaadi). Síbẹ̀ Ó pàṣẹ, ó sì kéde pé òun yóò fi àwọn Mùsùlùmí, àwọn tí ń jọ́sìn Rẹ̀ sí Jannah, yóò sì fún wọn ní ojú rere àti pé òun yóò dá àwọn aláìgbàgbọ́ lóró títí ayérayé ní Jahannam. Ko pada si oro Re. Kò ní wúlò fún Rẹ̀ bí gbogbo ẹ̀dá alààyè bá gbàgbọ́ tí wọ́n sì ń jọ́sìn Rẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kì yóò ṣe ìpalára fún Rẹ̀ bí gbogbo ẹ̀dá bá di aláìgbàgbọ́, tí ó pọ̀ jù tàbí ṣàìgbọràn sí Rẹ̀. Oun yoo dariji, ti O ba fẹ, eniyan ti o ti ṣẹ ẹṣẹ nla eyikeyi ti o si ti ku laisi ironupiwada, ayafi ti o ba jẹ shirk tabi aigbagbọ. Oun yoo fi iya jẹ ẹ, ti O ba fẹ, fun ẹṣẹ kekere. Ó kéde pé òun kì yóò dárí ji àwọn tí wọ́n kú gẹ́gẹ́ bí aláìgbàgbọ́ àti apẹ̀yìndà láé àti pé òun yóò dá wọn lóró títí ayérayé. Oun yoo jiya ni Jahannam awọn Musulumi ti wọn jọsin Rẹ sibẹsibẹ ti igbagbọ wọn (itiqâd) ko ni ibamu pẹlu igbagbọ Ahl as-sunnah ati awọn ti o ku laisi ironupiwada. Sibẹsibẹ, iru awọn Musulumi onibid’at kii yoo wa ni Jahannam lailai. O ṣee ṣe (jâ’iz) lati rii Allahu ta’âlâ pẹlu awọn oju ni agbaye yii, ṣugbọn ko si ẹnikan ti o tii ri I ri. Ni ojo qiyâmat, awon alaigbagbo ati Musulumi elese ni yoo ri i ninu Ibinu ati Ogo Re ati awon musulumi olooto ninu Inurere ati Ewa Re. Awọn angẹli ati awọn obinrin, paapaa, yoo ri I ni Jannah. A o gba eyi lọwọ awọn alaigbagbọ. Ilọkuro akoko, ọsan tabi alẹ, ko le ni ibatan si Allahu ta’âlâ. Ko le si iyipada ninu Re ni eyikeyi ọna, tabi a ko le sọ pe O wa ni ọna yii ni igba atijọ tabi Oun yoo dabi bẹ ni ojo iwaju. Ko wọ inu (hulûl) sinu ohunkohun. Ìyẹn ni pé, Kò ṣọ̀kan pẹ̀lú ohunkóhun. Ko ni idakeji, yiyipada, irisi, alabaṣepọ, oluranlọwọ tabi aabo.

“Niwọn igba ti Allahu ta’âlâ ko ni akoko tabi ipo, sisọ pe O wa ti O si nriran jẹ àkàwé (majâz). O tumọ si pe O wa ati ri laisi akoko ati ipo.” Sayyid Abdulhakîm Arvâsî (rahmatullahi ’alaih)

Ko ni baba, iya, ọmọkunrin, ọmọbinrin tabi iyawo. O wa nigbagbogbo nibi gbogbo, yika ati gbojufo ohun gbogbo. O sunmọ gbogbo eniyan ju iṣọn jugular ni ọrùn wọn. Bí ó ti wù kí ó rí, yíyí tí Ó yí wa ká, wíwàníhìn-ín rẹ̀ tàbí ìṣọ̀kan tàbí ìsúnmọ́, kò dà bí ohun tí a lóye nínú àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí. Isunmọ rẹ ko le ni oye pẹlu imọ ti ulamâ (awọn ọmọwe), pẹlu ọgbọn ti awọn onimo ijinlẹ sayensi tabi pẹlu kashf tabi shuhûd (awọn iwuri, awọn ifihan) ti Awliyâ (awọn ẹrú ọwọn ti Allahu ta’âlâ). Idi eniyan ko le loye awọn itumọ inu wọn. Allahu ta’âlâ jẹ alailẹgbẹ ninu Dhât Rẹ ati ninu Awọn abuda Rẹ. Ko si iyipada tabi iyatọ ti o waye ni eyikeyi ninu wọn. Awọn orukọ Allahu ta’âlâ jẹ ailopin. A mọ̀ dáadáa pé Ó ní ẹgbẹ̀rún kan àti orúkọ kan; ìyẹn ni pé, Ó fi ẹgbẹ̀rún kan àti ọ̀kan lára orúkọ Rẹ̀ hàn sí ènìyàn. Ninu ẹsin Muhammad alaihis-salâm, mọkandinlọgọrun ninu wọn, ti a npe ni “Asmâ al-husnâ” ni a fi han.

Awọn abuda dhâtî ati thubûtî ti Allahu ta’âlâ
Allahu ta’âlâ ni mẹfa (Awọn abuda ti a npe ni) Sifât adh-dhâtiyya:

1- Al-Wujûd: Allahu ta’âlâ wa. Wíwà rẹ̀ jẹ́ ayérayé ní ìgbà àtijọ́. Wâjib al-wujûd ni; ìyẹn ni pé, wíwà rẹ̀ pọndandan.

2- Al-Qidam: Ìwàláàyè Allahu ta’âlâ ko ni ibẹrẹ.

3- Al-Baqâ’: Ìwàláàyè Allahu ta’âlâ ko ni opin. Ko dẹkun lati wa. Bi aye ti alabaṣepọ ko ṣee ṣe, nitorinaa aisi aye fun Dhât Rẹ (Ẹni, Kókó) ati Awọn abuda ko ṣee ṣe. 4- Al-Wahdâniyyat: Allahu ta’âlâ ko ni alabaṣepọ tabi baramu ni Dhât Rẹ, Awọn abuda ati Awọn iṣe.

5- Al-Mukhâlafatun-lilhawâdith: Dhât ati Awọn abuda Rẹ ko dabi dhât ati awọn abuda ti eyikeyi ninu awọn ẹda Rẹ.

6- Al-Qiyâm bi-nafsihî: Allahu ta’âlâ wa pelu Dhât Re. Ko nilo aaye kan. Nigbati ko si èròjà tabi ipo, O wa nitori pe O ni ominira lati eyikeyi iwulo. Oun yoo ma jẹ kanna nigbagbogbo ni ọjọ iwaju ayeraye bi O ti jẹ ṣaaju ki o to mu agbaye yii wa si aye lati inu aisi.

Allahu ta’âlâ ni mẹjọ (Awọn abuda ti a npe ni) Sifât ath-thubûtiyya:

1- Hayât: Allahu ta’âlâ wa laaye. Igbesi aye rẹ yatọ si awọn igbesi aye awọn ẹda. Igbesi aye rẹ, eyiti o yẹ ati pataki si Dhât Rẹ, jẹ ayeraye ni igba atijọ ati ni ọjọ iwaju.

2- ‘Ilm: Allahu ta’âlâ mọ ohun gbogbo. Imọ rẹ ko jọra si imọ ti ẹda Rẹ. Bí èèrà bá ń rìn lórí òkúta dúdú nínú òkùnkùn òru, ó rí i, ó sì mọ̀ ọ́n. O mọ awọn ero ati awọn ipinnu ti eniyan gbe sinu ọkan wọn. Ko si iyipada ninu imo Re. O jẹ ayeraye ni igba atijọ ati ni ọjọ iwaju.

3- Sam’: Allahu ta’âlâ gbọ. O gbọ laisi ọna tabi itọsọna eyikeyi. Igbọran rẹ ko dabi awọn ẹda ti ngbọ. Abuda Rẹ yii, gẹgẹbi Awọn abuda Rẹ miiran, jẹ ayeraye ni igba atijọ ati ni ojo iwaju, paapaa.

4- Basar: Allahu ta’âlâ ri. O rii laisi awọn irinṣẹ ati awọn ipo. Wiwo rẹ kii ṣe nipasẹ oju.

5- Irâda: Allahu ta’âlâ ni Ifẹ (Irâda). O ṣẹda ohun ti O fẹ. Ohun gbogbo wa si aye nipasẹ Ifẹ Rẹ. Ko si agbara eyikeyi ti o le ṣe idiwọ ifẹ Rẹ.

6- Qudrat: Allahu ta’âlâ jẹ Alagbara. Ko si ohun ti o ṣoro fun Rẹ.

7- Kalâm: Allahu ta’âlâ ni Abuda Ọrọ. Ọrọ rẹ kii ṣe nipasẹ awọn irinṣẹ, awọn lẹta, awọn ohun, tabi ahọn.

8- Takwîn: Allahu ta’âlâ ni Ẹlẹda. Ko si eleda yato si Allah. Ohun gbogbo ni o da nipasẹ Rẹ. A ko gbodo pe enikeni ayafi Allahu ta’âlâ eleda. O da gbogbo eda lati asan. Oun, nikan, ṣẹda awọn iṣe eniyan ati ẹranko, awọn idaduro, awọn ero, awọn aisan, awọn imularada, awọn iṣe rere ati buburu, awọn anfani ati awọn ipalara. Awọn eniyan ko le ṣẹda awọn iṣe tabi awọn ero tiwọn tabi ohunkohun miiran. Nigbagbogbo Oun ni o nṣe awari ti O si nṣẹda awọn ero eniyan, awọn iṣe, awọn iwadii ati awọn awari. O jẹ alaimọ ati ọrọ-odi lati lo ọrọ ẹlẹda nigbati o tọka si ẹnikan miiran yatọ si Rẹ. Sifât ath-thubûtiyya ti Allahu ta’âlâ, ati sifât adh-dhâtiyya Re, je qadîm (ayeraye). Awọn abuda wọnyi, bakanna, ko ṣee ya kuro lara Dhât Rẹ (Ẹni Rẹ). Ni awọn ọrọ miiran, Awọn abuda Rẹ kii ṣe kanna bii Dhât Rẹ tabi ya sọtọ si Dhât Rẹ. Ko si ẹnikan ati ohunkohun ti o le jẹ alabaṣepọ tabi baramu ni Awọn abuda Rẹ.

Awọn abuda Dhâtî rẹ jẹ Awọn abuda Allahu ta’âlâ ti o jẹ iyasọtọ si Dhât Rẹ. Awọn abuda wọnyi ko si ni eyikeyi ti a ṣẹda. Wọn tun ko ni asopọ pẹlu ẹda.

Awọn abuda thubûtî Rẹ jẹ Awọn abuda ti o ni asopọ pẹlu ẹda. Yatọ si abuda iṣẹda, O ti fi wọn fun awọn ẹrú Rẹ ni opin, awọn iwọn kekere. Ko le si iyipada ninu Awọn abuda Rẹ wọnyi, boya. Iwọnyi, bii Awọn abuda Dhâtî, jẹ azalî (ayeraye, laisi ibẹrẹ ati ayeraye). Niwọn igba ti a ti ṣẹda awọn ẹda nigbamii, asopọ Awọn abuda si wọn ni a ṣẹda nigbamii; kii ṣe ayeraye. Awọn abuda Rẹ wọnyi, iyẹn ni, Wiwa Rẹ laaye, mimọ, gbigbọ, riran, agbara, ifẹ ati sisọ, ko dabi ti awọn ẹrú. Awọn orukọ nikan ni o jọra. Loye Dhât Rẹ ati Awọn abuda pataki ko ṣee ṣe. Ko si ẹda ti o le loye ẹlẹda rẹ. Ọ̀gá wa, Wòlíì sọ pé, “Ṣàṣàrò lórí àwọn ẹ̀dá Allahu ta’âlâ. Maṣe ronu lori Dhât Rẹ. Nítorí o kò lè mọyì tàbí lóye Títóbi Rẹ̀.” Ninu hadîth ash-sharîf miiran, o ti kede, “Allahu ta’âlâ jinna si ohun gbogbo ti o wa si ọkan.”4

2- Lati gbagbọ ninu awọn angẹli

Wa Malâikatihi: O tumọ si pe “Mo gbagbọ ninu awọn angẹli Allahu ta’âlâ.” Awọn angẹli ni ara ṣugbọn wọn fẹlẹ (latîf), wọn fẹlẹ ju ipo gaasi ti èròjà lọ. Wọn jẹ nûrânî (itanna). Wọn wa laaye. Wọn ni idi (aql). Awọn arankàn ti eda eniyan ni ko si ninu awọn angẹli. Wọn le gba eyikeyi apẹrẹ. Bi awọn gaasi ṣe yipada si omi ati ohun lile ti wọn si gba apẹrẹ eyikeyi nigbati wọn ba di ohun lile, awọn angẹli le gba awọn fọọmu lẹwa. Awọn angẹli kii ṣe awọn ẹmi ti o ti pin kuro ninu ara awọn eniyan nla. Àwọn Kristẹni rò pé àwọn áńgẹ́lì jẹ́ ẹ̀mí bẹ́ẹ̀. Ko dabi okun (energy) ati agbara,

“Ṣe àṣàrò lórí àwọn ẹ̀dá Allahu ta’âlâ. Maṣe ronu lori Dhât Rẹ. Nítorí o kò lè mọyì tàbí lóye Títóbi Rẹ̀.” Hadîth ash-sharîf wọn kii ṣe ohun ti ko ni ara. Àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí ìgbàanì kan rò bẹ́ẹ̀. Malak (angẹli) tumọ si aṣoju, ojiṣẹ. Fọọmu pupọ ti ọrọ malak jẹ Malâika. A ṣẹda awọn angẹli ṣaaju gbogbo awọn ẹda alãye miiran. Nítorí náà, a pàṣẹ fún wa láti gbà wọ́n gbọ́ kí a tó gbàgbọ́ nínú àwọn ìwé mímọ́, tí ó wá ṣáájú ìgbàgbọ́ nínú àwọn wòlíì. Ninu Qurân al-karîm, orukọ awọn igbagbọ wọnyi ni a fun ni itẹlera yii. Igbagbọ ninu awọn angẹli gbọdọ jẹ bi atẹle: Awọn angẹli jẹ ẹrú Allahu ta’âlâ. Wọn kii ṣe alabaṣepọ Rẹ, bẹẹ ni wọn kii ṣe awọn ọmọbirin Rẹ bi awọn alaigbagbọ ati awọn mushrik ti ro. Inú Allahu ta’âlâ dùn sí gbogbo àwọn áńgẹ́lì. Wọ́n ṣègbọràn sí àṣẹ Rẹ̀, wọn kò sì ṣe ẹ̀ṣẹ̀ tàbí ṣàìgbọràn sí àwọn àṣẹ náà. Wọn kii ṣe akọ tabi abo. Wọn ko ṣe igbeyawo. Wọn ko ni ọmọ. Won ni aye; iyẹn ni, wọn wa laaye. Nigbati Allahu ta’âlâ kede pe Oun yoo ṣẹda eniyan, awọn angẹli beere pe, “Rabb wa! Ṣe Iwọ yoo ṣẹda awọn ẹda wọnyẹn ti yoo ba agbaye jẹ ti wọn yoo ta ẹjẹ silẹ?” Irú àwọn ìbéèrè bẹ́ẹ̀, tí wọ́n ń pè ní dhalla, láti ọ̀dọ̀ àwọn áńgẹ́lì kò yí òtítọ́ náà padà pé wọn jẹ́ aláìmọwọ́mẹsẹ̀ àti aláìlẹ́bi. Ninu gbogbo ẹda, awọn angẹli ni o pọ julọ. Ko si ẹnikan bikoṣe Allahu ta’âlâ ti o mọ nọmba wọn. Kò sí àyè òfo ní ojú ọ̀run níbi tí àwọn áńgẹ́lì kò ti jọ́sìn. Gbogbo ibi ti o wa ni ọrun ni awọn angẹli ti tẹdo ni rukû (tẹriba lakoko namâz) tabi ni sajda (ìforíbalẹ̀). Ni awọn ọrun, lori ilẹ, ninu koriko, lori awọn irawọ, ni gbogbo ẹda alãye ati ti ko ni aye, ni gbogbo ẹ̀kán òjò, ewe ọgbin, atomu, moleku, ni gbogbo ifarahan, išipopada, ninu ohun gbogbo, awọn angẹli ni awọn iṣẹ. Wọn ṣe awọn aṣẹ Allahu ta’âlâ nibi gbogbo. Wọn jẹ agbedemeji laarin Allahu ta’âlâ ati awọn ẹda. Diẹ ninu wọn jẹ olori awọn angẹli miiran. Diẹ ninu wọn mu awọn ifiranṣẹ ranṣẹ si awọn woli laarin awọn eniyan. Diẹ ninu awọn angẹli mu awọn ero ti o dara, ti a npe ni ilhâm (awokose), si ọkan eniyan. Diẹ ninu awọn miiran ko mọ gbogbo eniyan ati ẹda ati wọn ti sọ ara wọn nu ninu Ẹwa Allahu ta’âlâ. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn áńgẹ́lì wọ̀nyí dúró sí ibì kan, wọn kò sì lè kúrò ní ipò rẹ̀. Awọn angẹli ti o jẹ ti Jannah duro ni Jannah. Olori wọn ni Ridwân. Awon angeli Jahannam, Zabânîs, ṣe ohun ti a paṣẹ fun wọn ni Jahannam. Ina Jahannam ko ṣe ipalara fun wọn, gẹgẹ bi okun ko ti ṣe ipalara fun ẹja. Awọn zabânîs asiwaju mọkandinlogun lo wa. Olori wọn ni Mâlik. Fun eniyan kọọkan, awọn angẹli mẹrin wa ti o ṣe igbasilẹ gbogbo awọn iṣẹ rere ati buburu. Meji ninu wọn wa ni alẹ, ati awọn meji miiran wa ni ọsan. Wọn pe wọn ni Kirâman kâtibîn tabi awọn angẹli Hafaza. O tun ti sọ pe awọn angẹli Hafaza yatọ si Kirâman kâtibîn. Áńgẹ́lì tó wà ní ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún ga ju èyí tó wà ní apá òsì lọ, ó sì ṣàkọsílẹ̀ àwọn iṣẹ́ rere. Eyi ti o wa ni apa osi kọ awọn iṣẹ buburu silẹ. Àwọn áńgẹ́lì wà tí wọ́n máa dá àwọn aláìgbàgbọ́ àti àwọn Mùsùlùmí aláìgbọràn lóró nínú ibojì wọn àti àwọn áńgẹ́lì tí wọ́n máa béèrè ìbéèrè nínú ibojì. Awọn angẹli ti o beere ni a npe ni “Munkar ati Nakîr”. Awọn ti yoo beere lọwọ awọn Musulumi ni a tun pe ni “Mubashshir ati Bashîr”.

Awọn angẹli ni ipo giga lori ara wọn. Awọn angẹli ti o ga julọ ni awọn angẹli mẹrin.

1- Jabrâîl ’alaihis-salâm. Ojuse rẹ ni lati mu wahî (ifihan) wa fun awọn woli, lati sọ fun wọn nipa awọn ofin ati awọn idinamọ.

2- Isrâfîl ’alaihis-salâm. Oun yoo dun iwo ti a npe ni Sûr. Oun yoo dun Sûr lẹẹmeji. Ni ohun akọkọ, gbogbo ẹda alãye ṣugbọn Allahu ta’âlâ yoo ku. Ni ohun keji, gbogbo wọn yoo jinde.

3- Mikâîl ’alaihis-salâm. Ojuse rẹ ni lati fa owo pọọku, ọwọngogo, aito, ọpọ ati lati gbe gbogbo nkan lọ.

4- Azrâîl ’alaihis-salâm. O gba ẹmi eniyan.

Àwọn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin wọ̀nyí ni wòlíì gbogbo àwọn áńgẹ́lì. Lẹ́yìn àwọn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin wọ̀nyí, ní ti ipò ọlá, oríṣi áńgẹ́lì mẹ́rin wà: áńgẹ́lì mẹ́rin ti Hamala al-Arsh, tí yóò jẹ́ mẹ́jọ ní qiyâmat; awọn angẹli ni Iwaju Ọlọhun ti a npe ni Muqarrabîn; awọn olori awọn angẹli ijiya, ti a npe ni Karûbiyûn; ati awọn angẹli Aanu, ti a npè ni Rûhâniyûn. Gbogbo ìwọ̀nyí ni àwọn áńgẹ́lì tó ga jù lọ. Wọn ga ju gbogbo eniyan lọ ayafi awọn woli. Awọn sulahâ (awọn ti o jẹ olooto ti wọn si yago fun ẹṣẹ) ati Awliyâ laarin awọn Musulumi ga ju awọn angẹli ipele ti o wọpọ lọ. Ati awọn angẹli ti o wọpọ ga ju awọn Musulumi lasan lọ, iyẹn ni, awọn Musulumi alaigbọran ati ẹlẹṣẹ.

3- Lati gbagbọ ninu awọn iwe Rẹ

Wa kutubihi: O tumọ si pe “Mo gbagbọ ninu Awọn iwe ti Allahu ta’âlâ fi han.” Ó fi àwọn Ìwé wọ̀nyí ránṣẹ́ sí àwọn wòlíì kan nípa sísọ áńgẹ́lì Jabrâîl náà kà wọ́n. Sí àwọn kan, Ó fi àwọn ìwé tí wọ́n kọ sára wàláà àti àwọn míì ránṣẹ́ nípa mímú kí wọ́n gbọ́ láìsí áńgẹ́lì náà. Gbogbo Awọn Iwe wọnyi ni Ọrọ (Kalâm) ti Allahu ta’âlâ. Wọn jẹ ayeraye ni igba atijọ ati ayeraye. Wọn kii ṣe ẹda. Wọn kii ṣe awọn ọrọ ti awọn angẹli ṣe, bẹẹ ni wọn kii ṣe ọrọ awọn woli. Gbogbo awọn iwe ti Allahu ta’âlâ fi ranṣẹ jẹ ẹtọ ati otitọ. Ọ̀gọ́rùn-ún ó lé mẹ́rin lára àwọn Ìwé ti ọ̀run ni a sọ di mímọ̀ fún wa. Ninu awọn wọnyi, mẹwa suhuf (pl. ti sahîfa, iwe kekere) ni a fi han si Âdam alaihis-salâm, aadọta suhuf si Shis (Shît) alaihis-salâm, ọgbọn suhuf si Idrîs alaihis-salâm ati mẹwa suhuf si Ibrâhîm alaihis-salâm; Tawrât (Torah atilẹba) ni a fi han si Mûsâ alaihis-salâm, Zebûr (Orin Dafidi) si Dâwûd alaihis-salâm, Injîl (Bibeli) si Îsâ alaihis-salâm ati Qurân al-karîm fun Muhammad alaihis-salâm. Qurân al-karîm rọpo gbogbo awọn Iwe naa o si pa ofin wọn kuro. Ko si awọn aṣiṣe eyikeyi, awọn afikun, igbagbe tabi awọn aaye ti o padanu ninu Qurân al-karîm titi di opin agbaye. Gbogbo imo ti o ti kọja ati ojo iwaju wa ninu Qurân al-karîm. Fun idi eyi, o ga ati diẹ niyelori ju gbogbo awọn Iwe. Mujiza ti o tobi julọ (iyanu) ti Rasûlullah (sallAllahu alaihi wa sallam) ni Qurân al-karîm. Ti gbogbo eniyan ati awọn jinni ba pejọ ti wọn si gbiyanju lati sọ nkan ti o jọra si sûrah ti o kuru ju ti Qurân al-karîm, wọn ko ni le ṣe. Loni, gbogbo eniyan ni lati tẹle Qurân al-karîm. Lọwọlọwọ, ko si Tawrat gidi tabi Injîl nibikibi. Injîls ti bajẹ wa. Awọn iwe wọnyi jẹ iro, ti awọn eniyan yipada. Paapa ti wọn ko ba ti bajẹ, wọn ko wulo mọ; Allahu ta’âlâ sọ wọn di asan.

“Awa ni o ti fi Al-Qur’an han, ati pe dajudaju Awa ni yoo daabobo rẹ.” Hijr: 9

Qur’ân al-karîm jẹ afihan âyat nipasẹ âyat o si pari ni ọdun mẹtalelogun. Qurân al-karîm wulo titi di qiyâmat. A ti daabo bo o ki o ma di asan ati ki eniyan ma ba a jẹ. Ti eniyan ba gbagbọ pe aipe tabi alekun wa ninu rẹ, lẹhinna eniyan naa ko gbagbọ ninu Allahu ta’âlâ.

O ti sọ ni âyat al-karîmas ni maal:

“Awa ni o ti fi Al-Qur’an han, ati pe dajudaju Awa ni yoo daabobo rẹ.” (Hijr:9)

“Qurân al-karîm jẹ iwe ti o niyelori pupọ, alagbara (laisi baramu). Eke le ma wọ inu rẹ lati iwaju tabi lati ẹhin. (Nitori) O jẹ afihan nipasẹ Allahu ta’âlâ Ẹni ti O jẹ hakîm (Ọlọgbọn Julọ) ati mahmûd (Iyin Ainipẹkun).” (Fussilat 41-42)

Qurân al-karîm sọ nipa ọpọlọpọ awọn iṣẹlẹ ti o kọja ati ọjọ iwaju. Bi o ṣe n ka diẹ sii tabi gbọ, diẹ sii ni itara ti o lero lati ka tabi gbọ. O le rẹwẹsi nipa ti ara, ṣugbọn o ko lero sunmi. O jẹ otitọ ti iṣeto pẹlu awọn iṣẹlẹ ainiye ti o ni iriri pe kika rẹ tabi gbigbọ rẹ ṣe iwosan awọn wahala. Jije iyalẹnu tabi awọn ikunsinu ibẹru lojiji nigbati o gbọ ti a ka tabi kika kii ṣe awọn iṣẹlẹ to ṣọwọn, ati pe diẹ ninu awọn eniyan paapaa ti ku pẹlu ipa rẹ. Ọkàn ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀tá Islâm tí kò ṣeé yẹ̀ sílẹ̀ rọ̀ nígbà tí wọ́n tẹ́tí sí Qurân al-karîm, àwọn ẹni tí ọkàn náà jẹ́ tiwọn sì di onígbàgbọ́. Qurân al-karîm ko tii yipada lati igba ti o ti han, ati pe ko ni yipada rara. Qurân al-karîm ni Oro Olohun. Ko ṣee ṣe fun eniyan lati kọ iru iwe bẹẹ. Ko ṣee ṣe lati sọ nkan ti o jọra paapaa âyat kan ninu rẹ. Fun ẹgbẹrun kan o le irinwo ọdun, awọn akewi ati awọn ọkunrin ti iwe ti jẹ alaini iranlọwọ ati iyalẹnu nipasẹ aṣa ewì ati itumọ ti Qurân al-karîm. Lẹhin ti Anabi wa (sall-Allâhu alaihi wa sallam) bu ọla fun agbaye ti o tẹle pẹlu wiwa Rẹ, Hadrat Abû Bakr, Khalîfa akọkọ rẹ, jẹ ki a ko gbogbo Qurân al-karîm jọ sori iwe. Bayi, iwe kan (afọwọkọ) ti a npe ni Mushaf ni a ṣẹda. Gbogbo Ashâb ti Anabi kede ni iṣọkan pe mushaf yii ni Ọrọ Allahu ta’âlâ. Hadrat Uthmân, lẹhin ti o ti kọ awọn mushafs mẹfa diẹ sii, o fi wọn ranṣẹ si awọn agbegbe kan. A gbọdọ ka fọọmu atilẹba ti Qurân al-karîm ni ede Larubawa. Ko ṣee ṣe lati pe eyikeyi ọrọ ti a kọ pẹlu awọn lẹta miiran Qurân al-karîm. Eniyan gbọdọ wa pẹlu abdast (aluwala) nigbati eniyan ba mu u, joko si qibla ki o ka pẹlu akiyesi. Èèyàn gbọ́dọ̀ kà á díẹ̀díẹ̀ àti ní khushû (ọ̀wọ̀ jíjinlẹ̀ àti ìrẹ̀lẹ̀) àti nípa wíwo mushaf àti pípè ní âyat kọ̀ọ̀kan ní ìbámu pẹ̀lú àwọn òfin tajwîd. Eniyan gbọdọ ranti pe ohun ti a ka ni Ọrọ Allahu ta’âlâ ati gbọràn si awọn ofin ati awọn idinamọ ti Qurân al-karîm.

4- Lati gbagbọ ninu awọn woli

Wa Rusulihi: O tumo si, “Mo gbagbo ninu awọn Anabi Allahu ta’âlâ.” Wọ́n fi àwọn wòlíì ránṣẹ́ sí àwọn ènìyàn láti dé ọ̀nà tí Allahu ta’âlâ fẹ́ràn àti láti tọ́ wọn sọ́nà sí ọ̀nà tí ó tọ́. Wọn jẹ ọlọla, awọn eniyan ti o ni ọwọ ti ẹda, iwa, imọ ati ọgbọn wọn ga ju ti gbogbo eniyan akoko wọn lọ, ti ko ni iwa buburu ninu iwa wọn ati pe ko si iwa ikorira. Awọn woli ni abuda naa

Ismat, iyẹn ni, wọn ko ṣe ẹṣẹ nla tabi ẹṣẹ kekere ṣaaju tabi lẹhin ti wọn ti sọ fun wọn nipa nubuwwat (jíjẹ́ wòlíì) wọn. Lẹ́yìn tí wọ́n ti sọ fún wọn nípa nubuwwat wọn àti títí tí wọ́n fi mọ nubuwwat tí wọ́n sì tàn kálẹ̀, wọn kò ní àbùkù bíi afọ́jú, adití tàbí bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Wòlíì tó mú ẹ̀sìn tuntun wá ni a ń pè ní Rasûl (ojiṣẹ). Wòlíì kan tí kò mú ẹ̀sìn tuntun wá ṣùgbọ́n tí ó ké sí àwọn ènìyàn wá sí ìsìn ìṣáájú ni a ń pè ní Nabî. Ninu ibaraẹnisọrọ (tablîgh) ti awọn aṣẹ ati ni pipe eniyan si ẹsin Allahu ta’âlâ, ko si iyatọ laarin rasûl ati nabî kan. A ni lati gbagbọ pe gbogbo awọn woli, laisi iyasọtọ, jẹ ooto ati otitọ. Ẹniti ko ba gbagbọ ninu ọkan ninu wọn ni a gba bi ko gbagbọ ninu eyikeyi. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀tá tí wọ́n sì ń fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́, tí wọ́n sì ń hùwà ìkà sí wọn, àwọn wòlíì kò bẹ̀rù àwọn ọ̀tá wọn kò sì ṣiyèméjì kankan nínú sísọ àṣẹ Allahu ta’âlâ fún àwọn ènìyàn. Allahu ta’âlâ ṣe atilẹyin awọn woli Rẹ pẹlu awọn mujizas lati fihan pe wọn jẹ olododo ati otitọ. Ko si ẹnikan ti o le duro lodi si awọn mu’jizas wọn. Eni ti o gba ti o si gba woli gbo ni a npe ni ummah Re. Ni ọjọ qiyâmat, awọn woli yoo gba laaye lati bẹbẹ fun awọn ti o jẹ ẹlẹṣẹ pupọ ninu awọn ummah wọn, ati pe wọn yoo gba ẹbẹ wọn. Allahu ta’âlâ yoo tun gba awọn ulamâ (awọn ọmọwe), sulahâ (awọn ti o jẹ olooto) ati awliyâ (awọn ti Allahu ta’âlâ fẹràn) laarin awọn ummah wọn lati bẹbẹ, ati pe wọn yoo gba ẹbẹ wọn. Awọn woli (alaihimus-salawâtu wat-taslîmât) wa laaye ninu iboji wọn pẹlu igbesi aye ti a ko le mọ; ilẹ̀ ayé kò mú kí ara ìbùkún wọn jẹrà. Fun idi eyi, a sọ ninu hadîth ash-sharîf, “Awọn woli ṣe namâz ninu iboji wọn.” Nigba ti oju ibukun woli kan sun, oju okan Re ko sun. Gbogbo àwọn wòlíì dọ́gba ní ṣíṣe ojúṣe wọn gẹ́gẹ́ bí wòlíì àti ní níní ìtayọlọ́lá nubuwwat. Awọn woli (alaihimus-salawâtu wat-taslîmât) jẹ eniyan. Jinns, awọn angẹli ati awọn obinrin ko le jẹ woli fun eniyan. Jinns ati awọn angẹli ko le ni iwọn ti woli. Àwọn wòlíì ní ipò gíga sí, àti ọlá lókè, ara wọn. Fun apẹẹrẹ, nipa iye awọn ummah wọn, titobi awọn orilẹ-ede ti a fi ranṣẹ si, imọ wọn ati ma’rifat wọn ti ntan ni agbegbe ti o tobi ju, ati awọn iṣẹ iyanu wọn jẹ lọpọlọpọ ati nigbagbogbo ati nitori pe awọn ibukun pataki ati awọn ojurere wa fun wọn. Nitori iwọnyi, Anabi ti Ọjọ-ori Ikẹhin, Muhammad alaihis-salâm, ga ju gbogbo awọn woli miiran lọ. Àwọn wòlíì tí wọ́n ń pè ní Ulul-azm ga ju àwọn yòókù lọ. Awọn rasûls ga ju awọn nabî ti kii ṣe rasûls. Âdam alaihis-salâm ni Safîyyullah, eniyan mimọ ti a ṣẹda bi eniyan ọlọla ti o ni ojurere ti Allahu ta’âlâ. Nûh alaihis-salâm ni Najîyullah, eyi ti a ma rì sinu Allahu ta’âlâ, eyi ti o n yọ pẹlu awọn fayzes atọrunwa. Ibrâhîm alaihis-salâm ni Khalîlullah nitori ko si ife fun eda ati pe ife nikan lo wa fun Allahu ta’âlâ ninu okan Re. Mûsâ ‘alaihis-salâm ni Kalîmullah nitori O soro pelu Allahu ta’âlâ. Îsâ alaihis-salâm ni Rûhullah ati Kalimatullah, nitori Ko ni baba ati pe a bi nikan lori Kalima al-ilâhiyya (Ọrọ Ọlọhun), Wà! Síwájú sí i, Ó wàásù àwọn ọ̀rọ̀ Allahu ta’âlâ, tí ó kún fún Ọgbọ́n Àtọ̀runwá, ó sì sọ wọ́n sí etí àwọn ènìyàn.

“Awọn woli ṣe namâz ninu awọn iboji wọn.” Hadîth ash-sharîf

Muhammad alaihis-salâm, ẹniti o jẹ idi fun ẹda gbogbo ẹda ati ti o ga julọ, olokiki julọ, ọlọla julọ fun ẹda eniyan, ni Habîbullâh (Olùfẹ́ Allahu ta’âlâ). Ẹ̀rí púpọ̀ wà tí ń fi hàn pé ó tóbi àti ipò gíga rẹ̀ àti pé òun ni Habîbullâh. Fun idi eyi, iru awọn ọrọ ti a bori tabi ti ṣẹgun ko le sọ nipa Rẹ. Ni qiyâmat, Oun yoo dide lati iboji Rẹ niwaju gbogbo eniyan. Ṣaaju gbogbo awọn miiran, Oun yoo lọ si aaye mahshar (idajọ). Oun yoo wọ Jannah niwaju gbogbo eniyan. Iwọn iwa ihuwasi ẹlẹwa Rẹ ko le ṣe iṣiro, agbara eniyan ko to lati ṣe bẹ. Ni ọjọ qiyâmat, gbogbo awọn woli yoo wa ni ipamọ ni iboji ti asia wọn. Allahu ta’âlâ paṣẹ fun gbogbo awọn woli pe ti wọn ba wa laaye titi di akoko Muhammad alaihis-salâm, ẹniti, laarin awọn ẹda, jẹ Ololufe ati Ayanfẹ Rẹ, wọn yẹ ki o gbagbọ ki wọn ṣe iranlọwọ fun u. Ní tiwọn, gbogbo àwọn wòlíì pàṣẹ pé kí àwọn ummah wọn ṣe bákan náà nínú ìbéèrè wọn ìkẹyìn. Muhammad alaihis-salâm ni “Khâtam-al-anbiyâ” (Woli Ikẹhin), iyẹn ni, ko si woli ti yoo ṣaṣepo Rẹ.

Awọn abuda ti awọn Anabi

O ni lati gbagbọ pe gbogbo woli (alaihimus-salâm) ni awọn abuda meje:

1- Ismat: Wọn ko ṣe ẹṣẹ rara. Àwọn wòlíì kì í dá ẹ̀ṣẹ̀ kankan, yálà ẹ̀ṣẹ̀ ńlá tàbí ẹ̀ṣẹ̀ kékeré, tí ó jẹ́ tàbí tí a óò kà léèwọ̀ nínú ìsìn tòótọ́ èyíkéyìí.

2- Amânat [igbekele]: Awọn woli jẹ eniyan ti o gbẹkẹle ni gbogbo ọna. Wọn ko ṣe irufin igbẹkẹle rara.

3- Sidq: Awọn woli jẹ eniyan oloootitọ ni ọkọọkan awọn ọrọ wọn, awọn iṣe ati awọn ihuwasi wọn. Wọn ko purọ rara.

4- Fatânat: Awọn woli jẹ ọlọgbọn pupọ ati awọn eniyan ọlọgbọn. Ko si ẹnikan ti o ni aipe bi afọju tabi aditi ti o di Anabi. Gbogbo Awon Anabi je okunrin. Ko si obinrin ti o jẹ Anabi.

5- Tablîgh: Awọn woli kọ ohun gbogbo ti wọn kede pẹlu wahy (ifihan) ti o wa lati Allahu ta’âlâ. Ko si ọkan ninu awọn ofin tabi awọn idinamọ ti wọn sọ ti o wa lati awọn ero ti ara wọn. Wọ́n sọ gbogbo ohun tí wọ́n pa láṣẹ fún wọn láti bá wọn sọ̀rọ̀.

6- Adâlat [idajọ]: Awọn woli ko ṣe iwa ika tabi aiṣedeede. Wọn ko yapa kuro ninu idajọ nitori ẹnikẹni.

7- Amnul-azl: A kì í yọ wọ́n kúrò nínú jíjẹ́ Anabi. Wọn jẹ Anabi ni agbaye yii ati âkhirat. A ko mọ nọmba awọn woli. O ti wa ni daradara mọ pe o wa diẹ sii ju 124 ẹgbẹrun. Lara wọn, 313 tabi 315 ni Rasûls. O fẹrẹ to ẹgbẹrun ọdun laarin Rasûl kọọkan.

Awọn rasûl mẹfa ti o ga julọ laarin wọn, ti a npe ni Ulu’l-’azm, ni: Âdam, Nûh, Ibrâhîm, Mûsâ, Îsâ ati Muhammad Mustafâ ’alaihimus-salâtu was-salâm. Awọn woli mẹtalelọgbọn wọnyi jẹ olokiki daradara: Âdam, Idrîs, Shis (tabi Shît), Nûh, Hûd, Sâlih, Ibrâhîm, Lût, Ismâ’îl, Is’haq, Ya’qûb, Yûsuf, Ayyûb, Shu’aib, Mûsâ, Hârûn, Khidir, Yûsha’ ibn Nûn, Ilyâs, Alyasa’, Dhu’l-kifl, Sham’un, Ishmoil, Yûnus ibn Matâ, Dâwûd, Sulaymân, Loqmân, Zakariyyâ, Yahyâ, ’Uzair, Îsâ ibn Maryam, Dhu’l-qarnain ati Muhammad ’alaihimus-salâtu wa-ssalâm. Orukọ wọn mejidinlọgbọn nikan ni a kọ sinu Qurân al-karîm. Ko daju boya Dhul-qarnain, Loqmân, ‘Uzair ati Khidir jẹ Anabi tabi rara. A kọ ọ ninu lẹta kẹrindinlogoji ti iwọn keji ti Maktûbât al-Ma’sûmiyya pe awọn ijabọ ododo wa ti o sọ pe Khidir alaihis-salâm jẹ Anabi. Ati pe a kọ ọ gẹgẹbi atẹle yii ninu lẹta kejilelọgọsan (182.): Pe Khidir alaihis-salâm farahan ni irisi eniyan (lati igba de igba), o si ṣe awọn nkan kan, paapaa, ko fihan pe o wa laaye. Allahu ta’âlâ ti fi ẹmi rẹ fun, ati awọn ẹmi ti ọpọlọpọ awọn Anabi miiran ati Awliyâ, igbanilaaye lati farahan ni irisi eniyan. Ri wọn ko fihan pe wọn wa laaye.

5- Lati gbagbọ ninu Âkhirat (Ọ̀run)

Wal yawmil âkhiri: O tumọ si pe “Mo gbagbọ ni ọjọ âkhirat.” O bẹrẹ ni ọjọ ti eniyan ba ku ti o tẹsiwaju titi di opin qiyâmat (Ọjọ Ìdájọ́). “Ojo Ikẹhin” ni won n pe ni nitori ko si oru lati wa leyin re, tabi nitori pe o wa leyin aye. A ko sọ di mimọ nigbati qiyâmat yoo waye. Síbẹ̀síbẹ̀, Wòlíì wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) tọ́ka sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn àmì rẹ̀ pé: A óò gbàgbé ìmọ̀ ìsìn. Ìwà ìbàjẹ́ àti ibi yoo pọ si. Àwọn aláìwà-bí-Ọlọ́run, oníwà pálapàla, àwọn aláìlọ́lá yóò máa bójú tó. Awọn aṣẹ Allahu ta’âlâ yoo jẹ eewọ. Harâms yoo wa ni hù nibi gbogbo. Hadrat Mahdî yoo wa; Îsâ alaihis-salâm yoo sokale si Damasku lati ọrun; Dajjâl yoo farahan; eniyan ti a npe ni Ya’jûj ati Ma’jûj yoo fi gbogbo aye sinu rudurudu; oorun yoo dide lati Iwọ-oorun. Ìmìtìtì ilẹ̀ líle yoo waye; iná yoo jade lati Yemen; ọrun ati awọn oke-nla yoo ya si awọn ege; oorun ati oṣupa yoo ṣokunkun; òkun yóò dàpọ̀ mọ́ ara wọn, yóò sè, yóò sì gbẹ…5

Musulumi ti o ṣe awọn iṣe ẹṣẹ ni a npe ni fâsiq. Awọn Fâsiq ati gbogbo awọn alaigbagbọ yoo jẹ ijiya ninu iboji wọn. Awọn otitọ wọnyi gbọdọ dajudaju gbagbọ ninu.

Ibeere ninu iboji jẹ otitọ. Lẹ́yìn ìsìnkú, òkú yóò ní ìyè kan tí a kò mọ̀, yóò sì wà yálà nínú ìbùkún tàbí nínú ìjìyà. Gẹgẹbi a ti kede rẹ ni hadîth ash-sharîfs, awọn angẹli meji ti a npè ni Munkar ati Nakîr, ni irisi awọn eniyan ẹru meji ti a ko mọ, yoo wa si iboji rẹ ti wọn yoo beere lọwọ rẹ.6 Awọn ibeere ti o wa ninu iboji, ni ibamu si diẹ ninu awọn ọjọgbọn, yoo wa lori diẹ ninu awọn ipilẹ ti îmân, tabi ni gbogbo îmân ni ibamu si awọn miiran. Fun idi eyi, a gbọdọ kọ awọn ọmọ wa awọn ibeere ati idahun si awọn ibeere wọnyi ki a si jẹ ki wọn ha wọn sori:

“Tani Rabb rẹ? Tani Anabi rẹ? Kini esin re? Kini (orukọ) Iwe Mimọ rẹ? Nibo ni qibla rẹ wa? Kini madhhabs rẹ ni îmân ati ni amal (ibâdat)?”

“Olohun ni Rabb mi. Anabi mi ni Muhammad alaihis-salâm. Esin mi ni Islâm. Iwe Mimọ Mi ni Qurân al-karîm. Qibla mi ni Kâba. Madhhab mi

“Sisọ salawât fun mi yoo jẹ nûr lori rẹ lori afara Sirât.” Hadîth ash-sharîf ni îmân ni Ahl as-sunnah wal-jamâat, ati madhhab mi ni ibâdât ni madhhab ti Imâm al-azam Abû Hanîfa.”

A kọ ọ ni Tadhkira al-Qurtubî pe awọn ti kii ṣe Ahl as-sunnah kii yoo ni anfani lati dahun daradara. Ibojì àwọn tí yóò fúnni ní ìdáhùn ẹlẹ́wà yóò fẹ̀ sí i, fèrèsé kan yóò sì ṣí sílẹ̀ fún Jannah. Ní òwúrọ̀ àti ní gbogbo ìrọ̀lẹ́, wọ́n máa ń rí àyè wọn ní Jannah, àwọn áńgẹ́lì á sì ṣe ojú rere wọn, wọ́n á sì fún wọn ní ìhìn rere. Ẹniti ko ba le dahun daradara ni a o fi òòlù irin lù tobẹẹ ti gbogbo ẹda bikoṣe eniyan ati awọn jinni yoo gbọ ariwo rẹ. Ibojì rẹ̀ yóò dì mọ́ ọn débi pé yóò fún un bí ẹni pé ó ń so egungun rẹ̀ pọ̀. A yoo ṣii iho si Jahannam. Ni owurọ ati ni aṣalẹ, yoo ri ipo rẹ ni Jahannam. A o joró li kikoro ninu iboji rẹ̀ titi di Ajinde. O jẹ dandan lati gbagbọ ninu igbesi aye lẹhin iku. Lẹ́yìn tí ẹran ara àti egungun bá ti jẹrà tí wọ́n sì yí padà di ilẹ̀ ayé àti gáàsì, wọn yóò tún kóra jọ; àwọn ẹ̀mí yóò wọ inú ara tí wọ́n jẹ́ tiwọn, gbogbo ènìyàn yóò sì dìde kúrò nínú ibojì wọn. Nitorina, akoko yii ni a npe ni Ọjọ Qiyâmat (Ọjọ Ìdìde). Gbogbo ẹda alãye yoo pejọ ni aaye ti Mahshar (ibi apejọ). Awọn iwe iṣe yoo fo si awọn oniwun wọn. Olohun Olodumare, Ẹlẹda aiye, ọrun, irawọ ati gbogbo patikulu, yoo mu ki gbogbo nkan wọnyi ṣẹlẹ. Rasûl Allahu ta’âlâ, Ọga wa (sall-Allâhu alaihi wa sallam), royin pe awọn wọnyi yoo ṣẹlẹ. Dajudaju, awọn ọrọ rẹ jẹ otitọ nigbagbogbo. Gbogbo yoo esan ṣẹlẹ. Awọn iwe iṣe ti awọn olooto (sâlih), awọn eniyan rere, ni ao fun ni lati ọtun wọn, ati awọn ti ẹlẹṣẹ (fâsiq), awọn eniyan buburu yoo fun ni ẹhin tabi osi wọn. Gbogbo iṣe, rere tabi buburu, nla tabi kekere, ti a ṣe ni ikoko tabi ni gbangba, yoo wa ninu iwe yẹn. Awọn iṣe, paapaa awọn ti a ko mọ si awọn angẹli Kirâman kâtibîn, yoo han nipasẹ jijẹri awọn ẹya ara eniyan, ati nipasẹ Allahu ta’âlâ, ti o mọ ohun gbogbo, ati pe ibeere ati ipinnu awọn akọọlẹ yoo wa lori gbogbo iṣe. Ni Mahshar, gbogbo igbese aṣiri yoo han ti Allahu ta’âlâ ba fẹ bẹ. A o beere lowo awon angeli pe, “Ki lo se lori ile aye ati ni orun?” A o beere awọn woli pe, “Bawo ni o ṣe sọ awọn aṣẹ Allahu ta’âlâ fun awọn ẹrú Rẹ?” A ó sì béèrè lọ́wọ́ gbogbo ènìyàn pé, “Báwo ni o ṣe mú ara yín bá àwọn wòlíì mu, báwo ni o ṣe ṣe àwọn iṣẹ́ tí a fi hàn ọ́? Bawo ni o ṣe n ṣakiyesi awọn ẹtọ ara wa?” Ni Mahshar, awọn ti o ni îmân ati awọn iṣe ati iwa wọn lẹwa yoo jẹ ere ati ibukun, ati pe awọn eniyan ti o ni iwa buburu ati awọn iṣe aṣiṣe yoo jẹ ijiya nla. Allahu ta’âlâ, pelu Idajo Re, yoo da awon Musulumi kan loro fun ese kekere won, Oun yoo si dariji gbogbo ese nla ati kekere ti awon Musulumi miran ti O fe. Ayafi fun aigbagbọ (kufr) ati abọ̀rìṣà (shirk), Oun yoo dariji gbogbo ẹṣẹ ti o ba fẹ, Oun yoo si jiya fun ẹṣẹ kekere ti o ba fẹ. Ó kéde pé òun kì yóò dárí ji àwọn tí wọ́n ti kú pẹ̀lú àìgbàgbọ́ àti shirk. Awọn alaigbagbọ pẹlu tabi laisi Iwe ọrun, iyẹn ni, awọn ti ko gbagbọ pe Muhammad alaihis-salâm ni Anabi fun gbogbo eniyan ati awọn ti ko gba paapaa ọkan ninu awọn ofin (awọn aṣẹ ati awọn idinamọ) O sọ, yoo dajudaju a fi sinu Jahannam ati ki o joró ayeraye ti wọn ba ku pẹlu aigbagbọ. Ni ọjọ qiyâmat, Mîzân (iwọntunwọnsi) yoo wa, yatọ si awọn ti a mọ, fun iwọn awọn iṣe ati ihuwasi. Yóò tóbi débi pé ọ̀kan lára àwọn òṣùwọ̀n rẹ̀ lè di ilẹ̀ ayé àti ojú ọ̀run mú. Iwọn fun awọn iṣẹ rere yoo jẹ imọlẹ ati si ẹgbẹ Arsh nibiti Jannah wa, ati iwọn fun awọn ẹṣẹ yoo dudu ati si ẹgbẹ Arsh nibiti Jahannam wa. Awọn iṣe, awọn ọrọ, awọn ero ati awọn iwo ti a ṣe ni agbaye yoo gba awọn apẹrẹ nibẹ, ati awọn iṣẹ rere ni awọn eeya didan ati awọn ibi ti o wa ninu awọn eeya dudu ati irira yoo ṣe iwọn lori iwọntunwọnsi yii, eyiti ko dabi awọn iwọntunwọnsi agbaye. Wọ́n sọ pé ìwọ̀n tí wọ́n gbé ẹrù tó wúwo náà yóò gòkè lọ, èyí tí ó gbé ẹrù fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́ náà yóò sì sọ̀ kalẹ̀. Gẹgẹbi diẹ ninu awọn ọjọgbọn, awọn iwọntunwọnsi oriṣiriṣi yoo wa. Afara kan yoo wa ti a npe ni Sirât, eyiti yoo kọ sori Jahannam lori aṣẹ Allahu ta’âlâ. A o paṣẹ fun gbogbo eniyan lati sọdá afara yẹn. Ni ọjọ yẹn, gbogbo awọn woli yoo bẹbẹ, “Olohun! Fun ni ni igbala!” Awọn ti yoo lọ si Jannah yoo sọdá afara naa ni irọrun ati de Jannah. Diẹ ninu wọn yoo kọja pẹlu iyara manamana, diẹ ninu pẹlu ti afẹfẹ, ati diẹ ninu awọn miiran bi ẹṣin ti nsare. Afara Sirât jẹ tinrin ju irun lọ o si mú ju idà lọ. Ṣiṣatunṣe ararẹ si Islâm ni agbaye yii ni iru abala kan; mimu ara rẹ mu ni deede si Islâm dabi lila Sirât. Awọn ti o koju iṣoro ti ijakadi pẹlu awọn nafses wọn nibi yoo kọja Sirât ni irọrun nibẹ. Fun idi eyi, Allahu ta’âlâ pe ọna ti o tọ, ti Islâm tọka si, “Sirât al-mustaqîm”. Ijọra yii ni awọn orukọ fihan pe gbigbe laarin ọna Islâm dabi lila Sirât. Awọn ti o tọ si Jahannam yoo ṣubu kuro ni Sirât si isalẹ sinu Jahannam. O jẹ fard lati gbagbọ ninu Afara Sirât. Nitoripe Afara Sirât ni a ti sọ ni Nass (Qurân al-karîm ati hadîth ash-sharîfs). Ni Qurân al-karîm, o ti sọ ni maal, “Dari wọn si ọna Jahannam! Nitori wọn jẹ ẹni ti a o bi leere. (Da wọn duro ni aaye akọọlẹ! Wọn yoo pe wọn si iroyin; wọn yoo beere nipa ohun ti wọn gbagbọ ati ohun ti wọn ṣe.)” [Sâffât: 23, 24] Ninu iwe Nuhbat-ul-leâli, a kọ ọ: Sirât jẹ afara lori Jahannam. O ti wa ni so ninu ohun âyat al-karîma, ni maal, “Ko si ọkan ninu yin ti ko ni kọja nibẹ.” [Maryam: 71] Àwọn ọ̀mọ̀wé Ahl as-sunnah ṣàlàyé âyat al-karîma “Ẹ̀yin yóò gba ibẹ̀ kọjá” gẹ́gẹ́ bí gbígba Sirât kọjá. [Birgivî Vasiyetnâmesi] O ti sọ ni hadîth ash-sharîfs: “Lori Jahannam, Afárá Ṣirât yoo kọ. Emi yoo jẹ Anabi akọkọ ti o kọja nibẹ pẹlu ummah Rẹ.” [Bukhârî] “Ẹnikẹni ti o ba nifẹ Ahl al-bayt mi ati Ashâb mi gidigidi kii yoo yọ̀ nigbati o ba n kọja Afárá Ṣirât.” [Daylamî] “Ni ọjọ qiyâmat, Emi yoo duro ni ori afara Sirât ati duro de ummah mi lati kọja. Allahu ta’âlâ yoo sọ pe, ‘Beere fun ohunkohun ti o ba fẹ, bẹbẹ fun ẹnikẹni ti o ba fẹ, ẹbẹ rẹ yoo gba.’ Lẹhin ti o bẹbẹ fun ummah mi, Emi yoo tẹsiwaju lati bẹbẹ. Títí Rabb mi yóò fi sọ pé, ‘Fi gbogbo ummah rẹ ti o ti sọ Lâ ilâha illallah ni otitọ nigba kan ti o si ku pẹlu îmân sinu Jannah,’ èmi kò ní dìde.” [Imâm Ahmad] “Gbigba afara Sirât kọja da lori nûr olukuluku. Diẹ ninu wọn yoo kọja bi ẹni ṣẹ́jú, diẹ bi manamana, diẹ bi ìràwọ̀ ìrù, diẹ bi ẹṣin ti nsare. Ẹni ti nûr rẹ kere yoo fi oju rẹ̀ dà bolẹ̀ rákò. Ọwọ́ àti ẹsẹ̀ rẹ̀ yóò yọ̀, yóò sì tún rọ̀ mọ́ ọn. Níkẹyìn, yóò bọ́ lọ́wọ́ jíjóná.” [Tabarani] “Ko si Ahl al-bid’at ti yoo ni anfani lati kọja Sirât; wọn yoo ṣubu sinu Jahannam.” [Ibn Asakir] “Ọpọlọpọ eniyan, lai mọ pe wọn n kọja Sirât, yoo beere lọwọ awọn angẹli: Nibo ni Sirât ati Jahannam wa? Njẹ a ti kọja wọn? Awọn angẹli yoo dahun: O ti kọja Sirât lori Jahannam. Sibẹsibẹ, ina Jahannam fà sẹ́yìn, ó sì sá pamọ́ fún nûr yín.” [Jâmi-us-sagir] “Sirât jẹ tinrin ju irun lọ, o mú ju idà lọ. Awọn angẹli yoo gbiyanju lati gba awọn Musulumi là. Jabrâîl (alaihis-salâm) yoo di mi mu ni ẹgbẹ-ikun mi. Emi yoo gbadura, ‘Yâ Rabbî! Fi igbala fun ummah mi, gba wọn la.’ Ni ọjọ yẹn, ọpọlọpọ yoo yọ kuro ati ṣubu.” [Bayhaqi]

Diẹ ninu awọn ummah ti Ọga wa, Anabi yoo lọ taara si Jannah nigbati wọn ba dide lati iboji. Awon angeli na so fun won pe:

- Njẹ o ti pe ọ si akọọlẹ?

- Rárá, a kò tíì pè wá.

- Njẹ o ti kọja afara Sirât?

- Rárá, a kò tilẹ̀ rí Sirât.

- Njẹ o ti rii Jahannam naa?

- Rárá, a kò rí Jahannam pẹ̀lú.

- Iṣe wo ni o ṣe ti o wa si Jannah lai pe si iroyin ati ki o kọja Sirât?

- A ni awọn agbara meji. A ti gba ẹbun yii nitori wọn. A maa n tiju Allah, a ki i si i ṣẹ ẹṣẹ paapaa nigba ti a ba wa nikan. Ekeji ni pe a ni itẹlọrun pẹlu ohun kekere ti Allah fi fun wa. Awọn angẹli yoo sọ pe: Awọn ẹbun wọnyi jẹ ẹtọ rẹ, [Ibn Hibbân] Nígbà tí a bá ń mẹ́nu kan afárá Sirât, a kò gbọ́dọ̀ rò pé ó dà bí afárá tí a mọ̀. Ni otitọ, a sọ pe o jẹ dandan lati kọja afara idanwo naa lati le gba ikẹkọ naa. Sibẹsibẹ, idanwo ko jọra si afara. Bi iru bẹẹ, Afara Sirât ko dabi awọn afara ti a mọ tabi afara idanwo rara.7 Omi kan yoo wa ti a npe ni Hawd al-Kawthar ti a fi pamọ fun Ọga wa Muhammad Mustafâ (sall-Allahu alaihi wa sallam). Yoo tobi bi irin-ajo oṣu kan. Omi rẹ̀ funfun ju wàrà lọ, òórùn rẹ̀ sì dùn ju musk lọ. Awọn gilaasi mimu ti o wa ni ayika rẹ pọ ju awọn irawọ lọ. Ẹniti o mu omi rẹ ko ni gbẹgbẹ mọ, paapaa ni Jahannam. Shafâ’at (Ṣafáà) jẹ otitọ. Awọn woli, Walîs, Musulumi olooto, awọn angẹli ati awọn ti Allahu ta’âlâ gba laaye yoo bẹbẹ fun idariji awọn ẹṣẹ kekere ati nla ti awọn Musulumi ti wọn ku lai ronupiwada, ati pe wọn yoo gba ẹbẹ wọn. Jannah ati Jahannam wa bayi. Jannah ga ju awọn ọrun meje lọ. Jahannam ni isalẹ ohun gbogbo. Jannahs mẹjọ wa ati Jahannams meje. Jannah tóbi ju ilẹ̀ ayé lọ, oòrùn àti ọ̀run, Jahannam sì tóbi ju oòrùn lọ. “Aye yii jẹ ẹwọn fun awọn Musulumi.” [Muslim] “Aye jẹ Jannah ni akawe si ile ọlẹ, ṣugbọn idalẹnu kan ni akawe si Jannah.” [Ma’rifetnâme] Njẹ idalẹnu kan le ṣe afiwe si Jannah? Níwọ̀n bí kò ti ṣeé ṣe fún ọmọdé nínú ilé ọlẹ̀ láti mọ̀ pé òun yóò wá sí ayé, yóò sì ní ìrírí onírúurú ìṣẹ̀lẹ̀, kò ṣeé ṣe fún Mùsùlùmí kan tí yóò lọ sí Jannah láti mọ àwọn ìbùkún tí yóò rí níbẹ̀. O ti sọ ni hadîth ash-sharîfs, “Ni Jannah, awọn ibukun wa ti ko si ẹnikan ti o rii, ti a gbọ tabi ti o le fojuinu.” [Muslim] “Laarin awọn ibukun Jannah ati awọn ibukun agbaye, ibajọra nikan ni orukọ wọn.” [Bayhaqi] Ti eniyan ba gbagbọ ninu Agbara ailopin ti Allahu ta’âlâ, lẹhinna o gbọdọ gbagbọ ohun gbogbo ti O sọ. Janâb al-Haqq sọ nibẹ kii yoo jẹ wahala ni Jannah ati pe awọn eniyan Jannah yoo fun ni gbogbo ibukun ti wọn fẹ. Ti a ṣe afiwe si awọn ibukun Jannah, awọn ibukun agbaye ko dabi awọn ojiji wọn, awọn aworan wọn. Bi aworan igi ko ṣe jẹ kanna pẹlu igi, bẹẹ ni awọn ibukun agbaye lẹgbẹẹ Jannahs. Bi Allahu ta’âlâ ti ṣẹda awọn ibukun ni pato fun agbaye lati ohunkohun, Oun yoo ṣẹda awọn ibukun ti ko ṣee ro ni âkhirat. Ko si iṣoro fun Allahu ta’âlâ. Ko si ibanujẹ tabi wahala ni Jannah. Maals ti awọn âyat al-karîmas diẹ, “Ere nla wa ati diẹ sii (ri Allahu ta’âlâ) fun awọn ti o ṣe awọn iṣe rere. Kò sí dúdú (àbàwọ́n) tàbí ìtìjú tí a ó fi kùn wọ́n lójú. Àwọn ará Jannah ni wọ́n, wọn yóò sì máa gbé inú rẹ̀ títí láé.” [Yûnus: 26] “Ní ti àwọn tí wọ́n gbà gbọ́ tí wọ́n sì ń ṣe iṣẹ́ rere, Jannah ti Firdaws yóò jẹ́ ibùgbé wọn. Nibẹ ni wọn yoo duro lailai, laisi ifẹ lati yọ kuro nibẹ.” [Kahf: 107-108] “Nibikibi ti o ba wo Jannah, iwọ yoo ri ọpọlọpọ idunnu ati awọn ogo ti ijọba nla kan (nla, awọn ibukun nla).” [Insân: 20] O ti sọ ni hadîth ash-sharîfs, “Allahu ta’âlâ sọ pe, ‘Mo ti pese silẹ fun awọn olooto, awọn nkan ti oju ko tii ri, ti eti ko tii gbọ, ti awọn eniyan ko si le fojuinu.’” [Bukhârî] “Awon ti won wọ Jannah ko ku; won yoo wa laaye lailai. Inú wọn máa ń dùn nígbà gbogbo, wọn ò ní bà jẹ́, wọn ò ní nímọ̀lára àìnírètí láé, aṣọ wọn kì yóò gbó, ìgbà èwe wọn kò sì ní dópin.” [Ibn Abiddunya] “Awọn ara ilu Jannah kii yoo ṣaisan, arugbo tabi ibanujẹ; inu won yoo ma dun”. [Musulumi] “Ti eniyan ti o wọ Jannah ba sọ pe, Mo fẹ gun ẹṣin, yoo gun ẹṣin; ti o ba wipe, Mo fe fo, yoo fo”. [Tirmidhî] “A o beere lọwọ ẹni ti o wa ni ipele ti o kere julọ ti Jannah, Beere fun ohunkohun ti o fẹ. Oun yoo beere fun ohun gbogbo ti o wa si ọkan rẹ. A o sọ fun u pe, Lemeji ninu ohun gbogbo ti o beere fun ni ao fi fun ọ.” [Musulumi] “Ni Jannah, gbogbo eniyan yoo jẹ ọmọ ọdun 33.” [Tirmidhî, Kurtubî, Nawawî]

6- Lati gbagbọ ninu qadar

Wa bil-qadari khairihî wa sharrihî min-Allâhi ta’âlâ: Iyẹn ni, Mo gbagbọ ninu qadar ati pe rere (khair) ati buburu (sharr) wa lati Allahu ta’âlâ. Rere ati buburu, anfani ati ipalara, ere ati isonu, wiwa lori eniyan ni gbogbo nipasẹ

“Nipa Janâb al-Haqq, Ẹniti o fi ohun rere ati buburu fun awọn nafs, ẹniti o sọ nafs rẹ di mimọ kuro ninu awọn ẹṣẹ, aimọkan ati iyapa yoo ni igbala. Ẹniti o ba fi nafs rẹ silẹ ninu wọn ti bajẹ.” Shams: 7-10

Ìfẹ́ Allahu ta’âlâ. Ifẹ Ainipẹkun ti Allahu ta’âlâ fun wiwa nkan kan ni a npe ni qadar (ayanmọ). Iṣẹlẹ qadar, iyẹn ni, ohun ti o fẹ, ni a pe ni qadâ. Awọn ofin qadâ ati qadar tun jẹ lilo paarọ. Awọn nkan ti o ṣẹlẹ lati ayeraye ni igba atijọ si ọjọ iwaju ayeraye, awọn àbùdá wọn, awọn agbeka ati gbogbo iṣẹlẹ, ni a ṣẹda nipasẹ Rẹ ni ibamu pẹlu ohun ti O mọ ni iṣaaju-ayeraye. Gbogbo awọn iṣẹ rere ati buburu ti eniyan, igbagbọ wọn tabi aigbagbọ ni Islâm, gbogbo awọn iṣe wọn, ti a ṣe tinutinu tabi laifẹ, ni Allahu ta’âlâ ṣẹda. Oun nikan ni Ẹni ti o ṣẹda ati ṣe ohun gbogbo ti o ṣẹlẹ nipasẹ sabab (idi, ọ̀nà, agbedemeji). O ṣẹda ohun gbogbo nipasẹ awọn ọna kan. Awọn woli (alaihimus-salâm), ti o wa ni oye ti o ga julọ ti imọ ati imọ-jinlẹ ati awọn ti o le rii otitọ ni kedere, ati awọn ulamâ ti Islâm, ti o tẹle awọn ipasẹ wọn, ti gba ẹ̀kán lati inu awọn okun ti imọ wọn, tọka si pe ọkọọkan awọn ohun ti a ro loni pe o njo tabi o nkọ nkan jẹ ọna ti ko lagbara ati ti ko dara ti a fi si bi agbedemeji nipasẹ Ẹlẹda Gidi. Allahu ta’âlâ nikan ni Eni ti o jo. O tun le jo laisi ina, ṣugbọn Aṣa Rẹ ni lati fi ina sun. Ti ko ba fẹ lati sun, O ṣe idiwọ sisun paapaa ninu ina. Ko jo Ibrâhîm alaihis-salâm ninu ina. O bu Aṣa Rẹ nitori pe O nifẹ Rẹ pupọ. Ti Allahu ta’âlâ ba ti fe, O le ti da ohun gbogbo lai ọna, sisun lai ina, bọ wa lai jẹun. Ṣugbọn O ṣe awọn ẹrú Rẹ ni ojurere ti ṣiṣẹda ohun gbogbo nipasẹ awọn agbedemeji. O fẹ lati ṣẹda awọn nkan kan nipasẹ awọn agbedemeji kan. O fi awọn iṣẹ Rẹ pamọ si awọn agbedemeji. O fi agbara Rẹ pamọ lẹhin awọn agbedemeji. Ẹniti o ba fẹ ki o ṣẹda ohun kan di ọna rẹ mu ati bayi gba. Ẹniti o ba fẹ tan fitila kan nlo ìṣáná; ẹniti o ba fẹ yọ epo jade lati inu olifi nlo awọn irinṣẹ fifọ; ẹniti o ni orififo gba aspirin; ẹni tí ó bá fẹ́ lọ sí Jannah tí ó sì ní ojúrere àìlópin mú ara rẹ̀ bá Islâm; ẹni tí ó fi ìbọn ta ara rẹ̀ tàbí tí ó mu májèlé yóò kú; ẹniti o mu omi nigbati lagun yoo padanu ilera rẹ; ẹniti o ba ṣẹ ẹṣẹ ti o padanu îmân rẹ yoo lọ si Jahannam. Eyikeyi agbedemeji ti eniyan ba lo, yoo gba ohun ti a ti ṣe agbedemeji yẹn ni ọna kan. Ẹniti o ka awọn iwe Islâm kọ ẹkọ Islâm, fẹran rẹ, o si di Musulumi. Ẹniti o ngbe laaarin awọn alaigbagbọ ti o si tẹtisi ohun ti wọn sọ di alaimọ ti Islâm. Pupọ julọ awọn ti wọn ko mọ Islâm di alaigbagbọ. Nígbà tí ẹnì kan bá wọ ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, ó lọ síbi tí wọ́n ti yàn án láti lọ. Ti Allahu ta’âlâ ko ba ṣẹda awọn iṣẹ Rẹ nipasẹ awọn agbedemeji, ko si ẹnikan ti yoo nilo ẹnikẹni miiran. Gbogbo eniyan yoo beere ohun gbogbo taara lati Allahu ta’âlâ ko si ni gbẹkẹle ohunkohun miiran. Ko ni si ajosepo laarin awon eniyan bii ọga ati ẹni ti o wa labẹ rẹ, alabojuto ati oṣiṣẹ, akẹẹkọ ati olukọ ati bẹbẹ lọ, ati nitorinaa aye yii ati atẹle yoo wa ninu rudurudu, ati pe ko ni si iyatọ laarin lẹwa ati ẹgbin, rere ati buburu, onígbọràn ati ọlọtẹ.

Ibrâhîm Haqqi Erzurûmî

Allahu ta’âlâ ṣẹda irâda (ifẹ) ninu awọn ẹrú ti a bi rẹ o si ṣe ifẹ ati ìfẹ́-ọkàn yii ni ọna fun ṣiṣẹda awọn iṣe wọn. Nigbati ẹrú Rẹ ba fẹ ṣe nkan kan, Allahu ta’âlâ ṣẹda iṣe yii ti O ba fẹ, paapaa. Ti ẹrú ko ba fẹ tabi fẹ, lẹhinna Allahu ta’âlâ ko fẹ, boya, ko si ṣẹda nkan naa. Awọn iṣe atinuwa eniyan ṣẹlẹ lẹhin awọn ayidayida meji. Ni akọkọ, ifẹ ati agbara eniyan naa ni ipa. Fun ọran naa, awọn iṣe eniyan, iyẹn ni, awọn ẹya ara ti n ṣe ohun ti eniyan pinnu lati ṣe, ni a pe ni kesb (ìkójọ), eyiti o jẹ ẹya eniyan. Ẹlẹẹkeji, ìṣẹ̀dá Allahu ta’âlâ ni o nwaye. Awọn aṣẹ Allahu ta’âlâ, awọn idinamọ, awọn ere ati ijiya jẹ gbogbo nitori pe a ti fi kesb fun eniyan. Allahu ta’âlâ mọ ohun gbogbo ti o ti kọja ati ojo iwaju pẹlu Imọ ayeraye Rẹ. Fun apẹẹrẹ, O mọ boya alaigbagbọ yoo duro alaigbagbọ lailai. O mọ bi ohun gbogbo yoo ṣe ṣẹlẹ. Gbogbo awọn ẹranko, awọn ohun ọgbin, awọn ẹda ti kii ṣe laaye, awọn ohun lile, awọn olomi, awọn gaasi, awọn irawọ, awọn molekulu, awọn atọmu, awọn elekitironi, awọn igbi itanna, gbogbo gbigbe ti gbogbo ẹda, awọn iṣẹlẹ ti ara, kemikali ati awọn aati iparun, awọn ibatan ti agbara, awọn iṣẹlẹ ti ẹkọ iṣe-ara ninu awọn ẹda alãye, aye tabi aisi aye ti ohun gbogbo, awọn iṣẹ rere ati buburu ti eniyan, ijiya wọn ni agbaye yii ati ni agbaye ti nbọ ati pe ohun gbogbo wa ni Imọ Allahu ta’âlâ ni iṣaaju-ayeraye. O mọ gbogbo rẹ ni iṣaaju-ayeraye. Ìgbà tí oòrùn yóò yọ àti ìgbà tí yóò wọ̀ jálẹ̀ ọdún ni a ṣírò, tí a sì kọ sórí kàlẹ́ńdà. Oòrùn ń yọ, ó sì ń wọ̀ ní àkókò tí a kọ sórí kàlẹ́ńdà. Kì í ṣe nítorí pé a kọ ọ́ bẹ́ẹ̀ sórí kàlẹ́ńdà ni oòrùn fi ń yọ tí ó sì ń wọ̀ ní àwọn àkókò tí a mọ̀. Kíkọ ọ́ sórí kàlẹ́ńdà kò nípa lórí wíwọ̀ àti yíyọ oòrùn. Bákan náà, níwọ̀n bí Allahu ta’âlâ ti mọ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí àwọn ènìyàn, Ó kọ wọ́n sórí lawh al-mahfûz. Allahu ta’âlâ sọfun pe diẹ ninu awọn eniyan yoo jẹ lailoriire nitori wọn fẹ lati wa ninu aigbagbọ ati pe wọn ko fẹ lati ni îmân pẹlu ifẹ tiwọn. Bibẹẹkọ, wọn jẹ alaigbagbọ kii ṣe nitori Allahu ta’âlâ sọ bẹ. Allahu ta’âlâ sọ ninu Qurân al-karîm, “Janâb al-Haqq kọ awọn rere ati buburu (tabi ibâdat ati ẹṣẹ) o si fun eniyan ni ifẹ (ẹtọ yiyan, irâda al-juz’iyya) lati ṣe ọkan ninu wọn. Ẹniti o ba wẹ nafs rẹ mọ (ẹniti o wẹ kuro ninu ibi ti o si fi iwa rere kun) yoo ni igbala. Ẹniti o ba fi nafs rẹ silẹ ninu ẹṣẹ, aimọkan ati iyapa ti bajẹ.” [Ash Shams 7-10] Eniyan ni ominira ni lilo irâda al-juziyya wọn (ifẹ kekere); wọn ko fi agbara mu. Iyẹn ni, ti a ba lo irâda al-juziyya lati ṣe rere, Allahu ta’âlâ ṣẹda oore; ti o ba ti lo lati se ibi, Allahu ta’âlâ ṣẹda ibi. [Risâla Irâda al-juz’iyya] Iyẹn tumọ si, O fun awọn ti o fẹ oore, wọn si ni orire. Ó fi ibi fún àwọn tí wọ́n fẹ́ ibi, wọ́n sì di aláìlóríire. Ko si ipa nibi. Allahu ta’âlâ ko jẹ ki awọn eniyan ṣẹ nipa agbara ati fi agbara sọ wọn sinu Jahannam. Ni gbogbo rẹ, ko si aiṣododo. Allahu ta’âlâ sọ pé Òun yóò san ẹ̀san fún àwọn ẹrú Rẹ̀ tí wọ́n ń ṣe àwọn òfin náà, tí wọ́n sì yàgò fún àwọn ìfòfindè náà, yóò sì fìyà jẹ àwọn tí ń ṣe òdìkejì.

Pataki ti namâz

Namâz jẹ ibukun ti o tobi julọ, pataki julọ ati ẹlẹwa ti Allahu ta’âlâ fi fun awọn Musulumi fun ifẹ ti Anabi olufẹ wa. Namâz jẹ ọwọn ti ẹsin. Ẹniti o ba ṣe namâzes rẹ nigbagbogbo, bi o ti tọ ati patapata yoo ti ṣeto ẹsin rẹ, ati pe yoo ti jẹ ki ile Islâm duro ṣinṣin. Ẹniti ko ba ṣe namâz yoo ti wó ẹsin rẹ ati ile Islâm. Wòlíì wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ pé, “Olórí ẹ̀sìn wa ni namâz.” Bi ko si eniyan ti o le gbe laisi ori, ko ṣee ṣe lati ni ẹsin laisi namâz. Ni Islâm, namâz jẹ aṣẹ akọkọ lẹhin nini îmân. Allahu ta’âlâ sọ namâz di fard kí àwọn ẹrú Rẹ̀ lè jọ́sìn òun nìkan. Allahu ta’âlâ ase, “Ṣe namâz!” ni diẹ ẹ sii ju ọgọrun âyats ti Qurân al-karîm. Ninu hadîth ash-sharîf, o ti kede, “Allahu ta’âlâ paṣẹ lati ṣe namâz ni igba marun lojoojumọ. Allahu ta’âlâ ti ṣeleri pe Oun yoo fi ẹni ti o ṣe namâz si Jannah pẹlu ọwọ ati akiyesi awọn ipo ni igba marun lojoojumọ.” Namâz jẹ ohun ti o niyelori julọ ti ibâdats ti a paṣẹ ninu ẹsin wa. Hadîth ash-sharîf kan kede, “Eniyan ti ko ṣe namâz ko ni ipin lati Islâm!” Ninu hadîth ash-sharîf miran, won so pe, “Namâz ni o se iyato Musulumi si alaigbagbo,” iyen ni pe onigbagbo se namâz, alaigbagbo ko si se. Lati ṣe namâz ni lati ronu nipa titobi Allahu ta’âlâ ati lati mọ pe oun kere niwaju Rẹ. Eniyan ti o mọ pe eyi yoo ṣe rere nigbagbogbo. Oun kii yoo ṣe ibi laelae. Ti eniyan ba pinnu lati wa niwaju Rabb (Allah) rẹ ni igba marun lojoojumọ, ọkan rẹ yoo kun fun awọn ikhlâs. Gbogbo iṣe ti a paṣẹ lati ṣe ni namâz funni ni ọpọlọpọ awọn anfani si ọkan ati ara. Ṣiṣe namâz ni jamâat ni awọn mọṣalaṣi yoo so awọn ọkan Musulumi mọ ara wọn. Yóò mú ìfẹ́ wá láàárín wọn. Wọn yóò mọ̀ pé arákùnrin ni wọ́n. Àwọn àgbà yóò máa ṣe ọ̀yàyà sí àwọn ọ̀dọ́. Àwọn ọ̀dọ́ yóò sì máa bọ̀wọ̀ fún àwọn àgbà. Awọn ọlọrọ yoo ṣe iranlọwọ fun awọn talaka ati awọn alagbara si awọn alailagbara. Awọn ti o ni ilera yoo ṣabẹwo si awọn alaisan ni ile wọn nitori wọn yoo padanu wọn ni mọṣalaṣi. Lati bukun pẹlu awọn iroyin ayọ ti a fun ni hadîth, “Allah ni oluranlọwọ eniyan ti o sare lati ran arakunrin rẹ ni Islâm lọwọ,” wọn yoo maa ba ara wọn dije.

“Eniyan ti ko ṣe namâz ko ni ipin lati Islâm!” Hadîth ash-sharîf

Namâz ṣe idiwọ fun eniyan lati ṣe awọn ohun ẹgbin, buburu ati eewọ. Ó di ètùtù fún ẹ̀ṣẹ̀. Ninu hadîth ash-sharîf, o ti kede, “Namâz marun lojoojumọ dabi odo ti o nsare niwaju ile rẹ. Bí ẹnì kan bá fọ ara rẹ̀ nínú odò yẹn lẹ́ẹ̀mẹ́rùn-ún lójoojúmọ́, kò ní sí èérí tí ó ṣẹ́ kù lára rẹ̀. Bakanna, awọn ẹṣẹ kekere ti awọn ti o ṣe namâz marun lojoojumọ ni a dariji.” Lẹhin ti o ni igbagbọ ninu Allahu ta’âlâ ati Rasûl Rẹ, namâz ga ju gbogbo awọn iṣe ati ibâdats miiran lọ. Nitorinaa, o jẹ dandan lati ṣe nipasẹ wiwo awọn fards rẹ, wâjibs, sunnahs ati mustahâbs. Wòlíì wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) kéde nínú ọ̀kan lára àwọn hadîth ash-sharîfs, “Eyin ummah mi (agbegbe) ati Ashâb! Namâz kan ti a ṣe nipasẹ wiwo awọn ofin rẹ patapata ni o ga julọ ninu gbogbo awọn iṣe ti Allahu ta’âlâ nifẹ. O jẹ sunnah ti awọn Anabi. Awon angeli feran re. O jẹ imọlẹ ti ma’rifat, ilẹ ati awọn ọrun (ma’rifat: imọ ti o nii ṣe pẹlu Dhât [Ẹni] Allahu ta’âlâ ati Awọn abuda). O jẹ agbara ti ara. O jẹ opo ti ounjẹ. O fa adura lati gba. O jẹ alabẹbẹ si angẹli iku. O jẹ imọlẹ ninu iboji ati idahun si Munkar ati Nakîr (awọn angẹli ti o beere ninu iboji). O jẹ iboji lori ọkan ni ọjọ qiyâmat. O jẹ yàrà laarin ararẹ ati ina Jahannam. O jẹ ki eniyan kọja lori Afara Sirât bi manamana. O jẹ bọtini si Jannah. O jẹ ade kan ni Jannah. Allahu ta’âlâ ko fun ohunkohun ti o ṣe pataki ju namâz lọ si awọn onigbagbọ. Ìbá jẹ́ pé ìjọsìn mìíràn wà tí ó ga jù ú lọ, Òun ìbá kọ́kọ́ fi í fún àwọn onígbàgbọ́. Fun, diẹ ninu awọn angẹli wa nigbagbogbo ni qiyâm, diẹ ninu awọn ni rukû, diẹ ninu awọn ni sajda, diẹ ninu awọn tashahhud. Ó kó gbogbo ìwọ̀nyí jọ sínú rakat kan ti namâz ó sì fi wọ́n gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn fún àwọn onígbàgbọ́. Fun, namâz jẹ olori îmân, ọwọn ẹsin, ọrọ Islâm ati Mi’râj ti awọn onigbagbọ. Imọlẹ ọrun ni. O jẹ olugbala lati Jahannam.” Ni ọjọ kan, Hadrat Alî (radiy-Allahu anh ati karram-Allahu wajhah) ko le ṣe namâz asr ni akoko to tọ. Ninu irora rẹ, o ju ara rẹ silẹ lati ori oke kan. Nígbà tí ó ń kérora, ó sunkún, ó sì ké. Nigbati Anabi wa Muhammad Mustafâ (sall-Allahu alaihi wa sallam) gbọ nipa ipo naa, pẹlu Ashâb Rẹ, O lọ si Hadrat Alî (radiy-Allahu anh). Nigbati O ri ipo re, Anabi wa, Ọ̀gá awọn aye (sall-Allahu alaihi wa sallam), tun bẹrẹ si sọkun. O pe Allahu ta’âlâ. Oorun tun farahan. Oga wa Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ fun Hadrat Alî, “Iwọ Alî! Gbe ori rẹ soke. Oorun ṣi han.” Hadrat Alî (radiy-Allahu anh) dun pupo. O ṣe namâz rẹ. Ni alẹ ọjọ kan, Hadrat Abû Bakr as-Siddîq (radiy-Allahu anh) ti jọsin pupọ o si sun si opin alẹ. Akoko witr namâz kọja. Ni owurọ namâz, o tẹle Ọga wa, Anabi. Ó wá sí ẹnubodè masjid, ó sì sunkún. O bẹbẹ, “Iwọ Rasûlallah! Ran mi lọwọ, akoko witr namâz mi ti kọja.” Ọga wa Rasûlullah tun bẹrẹ si sọkun. Lori eyi, Jabrâîl alaihis-salâm wa o si wipe, “Iwo Rasûlullah! Sọ fun Siddîq pe Allahu ta’âlâ ti dariji rẹ.”

Ni alẹ ọjọ kan, Hadrat Bâyazîd al-Bistâmî (quddîsa sirruh), ọkan ninu awọn olokiki ti awliyâ, ko le ji fun owurọ namâz. Ó sunkún, ó sì kérora débi pé ó gbọ́ ohùn kan, “Iwọ Bâyazîd! Mo ti dariji ẹbi tirẹ yii. Mo ti fun ọ ni ere ti ãdọrin ẹgbẹrun namâzes nitori ẹkún rẹ.” Ní oṣù mélòó kan lẹ́yìn náà, oorun tún bò ó mọ́lẹ̀. Shaytân (Satani) wa o si ji i nipa didimu ẹsẹ ibukun rẹ mu. O ni, “Dide, akoko namâz rẹ ti fẹrẹ kọja!” Hadrat Bâyazîd al-Bistâmî beere, “Iwọ ẹni ègún! Kini idi ti iwọ yoo ṣe iru nkan bẹẹ? O fẹ ki gbogbo eniyan padanu namâz wọn, lati kọja akoko rẹ. Kini idi ti o fi ji mi?” Shaytân dahun pe, “O de thawâb ti ãdọrin ẹgbẹrun namâzes nipa ẹkun ni ọjọ ti o padanu owurọ namâz. Nítorí èyí ni mo ṣe jí ọ ki o le de thawâb ti namâz kan ṣoṣo, kii ṣe ãdọrin ẹgbẹrun namâzes!” Hadrat Junayd al-Baghdâdî, walî nla kan, sọ pe, “Wakati kan ninu igbesi aye aye yii dara ju ẹgbẹrun ọdun lọ ti qiyâmat. Fun, ni wakati kan yii, eniyan le ṣe iṣẹ olooto ati itẹwọgba; sibẹsibẹ, ko ṣee ṣe lati ṣe ohunkohun ni ẹgbẹrun ọdun yẹn.” Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ pe, “Eniyan ti o mọọmọ fi namâz meji papọ (ṣe namâz kan lẹhin ti akoko rẹ ti pari) yoo sun ni Jahannam fun ọgọrin hukbas.” Hukba kan dọgba si ọgọrin ọdun ti âkhirat. Ọjọ kan ti âkhirat dọgba ẹgbẹrun ọdun agbaye. Nitorina, Arakunrin mi ninu esin! Maṣe fi akoko rẹ ṣòfo pẹlu awọn ohun asan. Mọrírì iye akoko rẹ. Ṣe akoko rẹ lati ṣe awọn ohun ti o dara julọ. Wòlíì olùfẹ́ wa alaihis-salâm sọ pé, “Àjálù tó tóbi jù lọ ni láti fi àwọn nǹkan tí kò wúlò lo àkókò!” Ṣe awọn namâzes rẹ ni awọn akoko wọn ki o ma ba kabamọ ni ọjọ qiyâmat, ati pe iwọ yoo ni ọpọlọpọ awọn ere! Ninu hadîth ash-sharîf kan, o ti kede pe, “Awọn ferese ãdọrin si Jahannam yoo ṣii si iboji eniyan ti ko ṣe ọkan ninu namâz lojoojumọ ni akoko to tọ ti o si ku ki o to ṣe qadâ ninu rẹ. Oun yoo wa ni joró titi qiyâmat.” Eniyan ti ko ba ṣe namâz laarin akoko ti a fun ni aṣẹ ni imomose, iyẹn ni, ti ko ba kabamọ fun aiṣe namâz lakoko ti akoko ti a fun ni aṣẹ yoo pari, yoo di kâfir (alaigbagbọ) tabi yoo padanu îmân rẹ nigba ti o ba ku. Kini yoo jẹ ti awọn ti ko paapaa ranti namâz tabi wo namâz gẹgẹbi iṣẹ kan? Awọn ọjọgbọn ti awọn madhhabs mẹrin ni ifọkanbalẹ kede pe ẹnikẹni ti o ba fojú kéré namâz, ti ko gba bi iṣẹ, yoo jẹ Murtad, iyẹn ni, alaigbagbọ. Bakannaa, Hadrat Abdulghânî Nablusî sọ ninu iwe rẹ “Hadîqatun Nadiyya”, ninu ori ti akole rẹ jẹ “Awọn ipọnju ahọn” pe eniyan ti ko ṣe namâz mọọmọ ati ẹniti ko fẹ ṣe qadâ ninu rẹ ati ẹniti ko bẹru pe yoo jẹ joró fun idi eyi yoo jẹ murtad, iyẹn ni, alaigbagbọ.

Fun tani namâz fard

Ṣiṣe awọn namâz marun lojoojumọ jẹ fard al-ayn fun gbogbo Musulumi, ọkunrin tabi obinrin, ti o ni oye ti o si ti de ọdọ. Awọn ipo mẹta wa fun namâz lati jẹ fard:

1- Lati jẹ Musulumi. 2 - Lati ni laakaye pipe. 3 - Lati ti de ọjọ ori ti balaga.

Ninu ẹsin wa, awọn ọmọde kekere ti ko ti de ọdọ idagbasoke ti ọkan ati

“Awọn ferese ãdọrin si Jahannam yoo ṣii si iboji eniyan ti ko ṣe ọkan ninu namâz lojoojumọ ni akoko ti o to ati ti o ku ṣaaju ṣiṣe qadâ rẹ. Oun yoo wa ni joró titi qiyâmat.” Hadîth ash-sharîf ìbàlágà, kò sí ojúṣe lórí wọn láti ṣe namâz. Ṣùgbọ́n, àwọn òbí gbọ́dọ̀ kọ́ àwọn ọmọ wọn ní ìmọ̀ ẹ̀sìn, kí wọ́n sì jẹ́ kí wọ́n mọ́ sí ìjọsìn. Wòlíì wa (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ pé, “Gbogbo yín dà bí olùṣọ́ àgùntàn agbo ẹran! Bi oluṣọ-agutan ṣe daabobo agbo-ẹran rẹ, o yẹ ki o daabobo awọn ti o wa ni ile rẹ ati labẹ aṣẹ rẹ lati ọdọ Jahannam! O yẹ ki o kọ wọn ni Islâm! Ti o ko ba ṣe bẹ, iwọ yoo jẹ iduro.” Ninu hadîth ash-sharîf miiran, o sọ pe, “Gbogbo awọn ọmọde ni a bi ni ibamu ati pe o dara fun Islâm. Lẹ́yìn náà, àwọn òbí wọn sọ wọ́n di Kristẹni, Júù tàbí aláìgbàgbọ́.” Nitorina, iṣẹ akọkọ ti gbogbo Musulumi ni lati kọ awọn ọmọ wọn Islâm, kika ti Qurân al-karîm, ṣiṣe namâz ati awọn ipilẹ ti îmân ati Islâm. Awọn obi ti o fẹ ki ọmọ wọn jẹ Musulumi ati lati ni alaafia ati idunnu ni agbaye yii ati ni âkhirat gbọdọ kọkọ ṣe iṣẹ wọn yii. Ọmọ eyikeyi ti a ko kọ ẹkọ Islâm ati ẹniti a ko fun ni awọn ilana ti o lẹwa yoo jẹ ẹtan nipasẹ awọn eniyan buburu ni kiakia. Oun yoo ṣe ipalara fun awọn obi rẹ, ilu rẹ ati orilẹ-ede rẹ. Ninu iwe yii, a ti sọ awọn ọran lori namâz ni ibamu si madhhab Hanafî. A ti gba awọn abajade lati inu awọn iwe ti awọn ọjọgbọn Hanafî nla ati mu wọn rọrun. Namâz, ti a paṣẹ fun awọn Musulumi, wa ni awọn ẹgbẹ mẹta: Fard namâz, wâjib namâz ati nâfila (ibada afikun) namâz.

1- Fard namâzes: Awọn fards ti marun ojoojumọ namâz, awọn meji rakat fard ti Ọjọ Jimọ namâz, janâza namâz. (Ṣiṣe janâza namâz jẹ fard al-kifâya).

2- Wâjib namâzes: Witr namâz, Eid namâz, nazr namâz ati namâz ti o ti bẹrẹ ṣugbọn ko pari. O jẹ wâjib lati ṣe qadâ ti witr namâz ti a yọkuro paapaa.

3- Nâfila namâzes: Awọn sunnah ti namâz marun lojoojumọ, tarâwih namâz, ati awọn ti namâz ti a ṣe lati le ni awọn ere bii tahajjud, tahiyyat al-masjid, ishraq, awwâbîn, istihâra ati tasbîh namâz. A kò pa wá láṣẹ láti ṣe wọ́n. Awọn ti ko ni gbese eyikeyi ti fard tabi wâjib qadâ namâz ni ao fun ni ere fun awọn ijọsin nâfila (àfikún) wọn paapaa.

Igba marun ti namâz

Wòlíì wa Muhammad alaihis-salâm sọ pé, “Allahu ta’âlâ pàṣẹ pé kí wọ́n ṣe namâz ní ìgbà márùn-ún lójoojúmọ́. Allahu ta’âlâ yóò dárí ji ẹni tí ó bá ṣe abdast tí ó péye, tí ó sì ṣe namâzes márùn-ún wọ̀nyí ní àkókò tí ó yẹ nípa ṣíṣe rukû àti sajdas wọn dáradára.” Awọn namâzes ojoojumọ marun wọnyi n ṣe afikun si ogoji rakats (awọn ẹya), ninu eyiti mẹtadinlogun jẹ fard, mẹta jẹ wâjib, ogun si jẹ sunnah. Wọn jẹ:

1- Owurọ namâz ní rakats mẹrin. Ni akọkọ, sunnah namâz, eyiti o ni awọn rakats meji, ni a ṣe. Lẹhinna fard namâz ti awọn rakats meji ni a ṣe. Sunnah (awọn rakats meji akọkọ) ṣe pataki pupọ. Àwọn ọ̀mọ̀wé akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ kan sọ ọ́ sí wâjib.

2- Ọ̀sán namâz (dhuhr) ní rakats mẹwa. Sunnah akọkọ ti o ni awọn rakats mẹrin, fard ti o ni awọn rakats mẹrin, ati sunnah ikẹhin ti o ni awọn rakats meji.

3- Ìrọ̀lẹ́ namâz (asr) ní rakats mẹjọ. Ni akọkọ, sunnah, eyiti o ni awọn rakats mẹrin, ati lẹhinna fard, eyiti o ni awọn rakats mẹrin, ni a ṣe.

4- Aṣálẹ́ namâz (maghrib) ni awọn rakats marun. Ni akọkọ, fard, eyiti o jẹ awọn rakats mẹta, lẹhinna sunnah, ti o ni awọn rakats meji, ni a ṣe.

5- Alẹ́ namâz (isha’a) ní rakats mẹtala. Sunnah akọkọ ni awọn rakats mẹrin. Awọn fard tun ni mẹrin rakats. Sunnah ikẹhin ni awọn rakats meji, lakoko ti witr namâz ni awọn rakats mẹta.

Awọn fards ti namâz

Fard jẹ ọranyan ti o paṣẹ ni kedere nipasẹ Allahu ta’âlâ. Àyàfi tí a bá ṣe àwọn fards ìjọsìn kan, ibâdat yẹn kò lè jẹ́ sahîh, atunse. Namâz ni awọn fards mejila. Ninu awọn fards wọnyi, meje ninu wọn wa ni ita, ati marun ninu wọn inu namâz. Awọn fards ti o wa ni ita ni a npe ni sharts (awọn ipo iṣaaju). Awọn fards ti o wa ninu ni a npe ni Rukns. (Diẹ ninu awọn ọjọgbọn Islâm ti sọ pe takbîr ti tahrîma wa ninu namâz. Gẹgẹbi wọn, mejeeji awọn ipo ati awọn rukns ti namâz, ọkọọkan jẹ mẹfa ni nọmba.) Otitọ pe awọn ipo ti namâz jẹ ọpọlọpọ fihan pe namâz jẹ iṣẹ nla ati pataki julọ ti gbogbo awọn ibâdats. Síwájú sí i, nígbà tí wọ́n bá gbé àwọn wâjibs, sunnahs, mustahâbs, makrûhs àti mufsids yẹ̀ wò, a lóye bí ẹrú ṣe gbọ́dọ̀ dúró níwájú Rabb rẹ̀. Awọn ẹrú jẹ alailagbara, awọn ẹda ti ko ni agbara. Ni ẹmi kọọkan, wọn nilo Allahu ta’âlâ Ẹni tí ó ṣẹ̀dá wọn. Namâz jẹ ibâdat eyiti o jẹ ki ẹrú loye awọn ailagbara rẹ.

A) Awọn fards iṣaaju ti namâz

Awọn fards ti namâz ti o wa ni ita, awọn sharts rẹ, jẹ meje. Iyẹn ni:

1- Tahârat lati hadas

Iṣe ti abdast (àlùwàlá, wudu) nipasẹ eniyan ti ko ni abdast ati iṣẹ ghusl nipasẹ eniyan ti o jẹ junub.

Bii o ṣe le ṣe abdast ni ibamu si Hanafî madhhab

Lati ṣe abdast ti o tẹle sunnah: 1- O bẹrẹ lati ṣe abdast nipa fifọ ọwọ ni igba mẹta, pẹlu ọwọ-ọwọ. 2- O fi omi si ẹnu rẹ pẹlu ọwọ ọtún rẹ ni igba mẹta. 3- Ni igba mẹta, o fi ọwọ ọtún rẹ pa omi ni imu rẹ ki o si fi ọwọ osi rẹ fun imu rẹ. 4- O mu omi ni awọn ọpẹ rẹ ki o wẹ oju rẹ (ni igba mẹta) lati eti iwaju (nibiti irun ori ti bẹrẹ) si opin agbọn ati lati iwaju eti mejeeji. Fifọ oju ni ẹẹkan jẹ fard. Nigbati o ba bẹrẹ lati wẹ oju, o ṣe aniyan pẹlu ọkan. 5- Fọ iwaju apa ọtun rẹ, pẹlu igbonwo rẹ, pẹlu ọwọ osi rẹ (igba mẹta). 6- Fọ iwaju apa osi rẹ, pẹlu igbonwo rẹ, pẹlu ọwọ ọtún rẹ (igba mẹta). O jẹ fard lati wẹ awọn iwaju, pẹlu awọn igbonwo, lẹẹkan. 7- Lẹhin fifọ awọn apa mejeeji, o tun tutu ọwọ rẹ lẹẹkansi ati pẹlu tutu ti o fi silẹ ni ọwọ rẹ, o lo masah (nu ọwọ rẹ) si ori rẹ

“Gbogbo awọn ọmọde ni a bi ni ibamu ati pe o dara fun Islâm. Lẹ́yìn náà, àwọn òbí wọn sọ wọ́n di Kristẹni, Júù tàbí aláìgbàgbọ́.” Hadîth ash-sharîf

; eyi jẹ fard. Lẹhin eyi, o lo masah si eti ati ẹhin ọrun. Lati le ṣe awọn ilana mẹta ti o kẹhin papọ, awọn ọwọ mejeeji ti tutu. Awọn ika ọwọ tinrin mẹta ti o wa nitosi ti ọwọ mejeeji ni a so pọ; Awọn ipele inu wọn ni a gbe sori ibẹrẹ irun ọtun loke iwaju. Awọn opin ti awọn ika ọwọ mẹta wọnyi ti ọwọ mejeeji gbọdọ kan ara wọn. Awọn atampako, awọn ika itọka ati awọn ọpẹ gbọdọ wa ni afẹfẹ, ko kan ori. Awọn ọwọ meji naa ni a fa sẹhin, nitorinaa fi masah si ori pẹlu awọn ika ọwọ mẹta ti ọwọ kọọkan. Nigbati awọn ọwọ ba de opin irun ti o wa ni ẹhin, awọn ika ọwọ mẹta ti ọwọ kọọkan yoo ya kuro ni ori ati awọn ọpẹ ti ọwọ mejeeji yoo tẹ diẹ si irun ti ẹgbẹ mejeeji ti ori ati ki o fa siwaju, ti o nlo masah lori awọn ẹgbẹ ti ori. Lẹhinna, fifi awọn ika itọka ti ọwọ mejeeji si eti ati oju inu ti awọn atampako si ẹhin eti, a lo masah si eti nipa yiya awọn atampako si isalẹ. Lẹhinna, oju ita ti awọn ika ọwọ tinrin mẹta kọọkan ni a fi si ẹhin ọrun, a si lo masah si ọrun nipa yiya wọn lati arin ọrun si awọn ẹgbẹ. (Fifi masah si ori ni ọna yii jẹ fard ni madhhab Mâlikî.) 8- Lẹhin ṣiṣe masah ni ọrun, o wẹ ẹsẹ ọtún rẹ pẹlu awọn egungun kokosẹ ni ẹgbẹ mejeeji ni igba mẹta, fifi ika kekere ti ọwọ osi laarin awọn ika ẹsẹ lati labẹ wọn, bẹrẹ pẹlu ika ẹsẹ kekere. 9- O wẹ ẹsẹ osi rẹ papọ pẹlu awọn egungun kokosẹ ni ẹgbẹ mejeeji ni igba mẹta. O fi ika kekere ti ọwọ osi laarin awọn ika ẹsẹ lati labẹ wọn, bẹrẹ pẹlu atampako nla. Fifọ ẹsẹ meji pẹlu awọn egungun kokosẹ ni ẹẹkan jẹ fard. Ninu hadîth ash-sharîf, Rasûlullah sọ pe, “Ẹnikẹni ti o ba ṣe abdast ati lẹhinna ka sûrah ti Innâ enzelnâhu lẹẹkan, Allahu ta’âlâ forukọsilẹ rẹ gẹgẹbi ọkan ninu awọn siddîqs. Ti o ba ka o lemeji, O forukọsilẹ fun u bi ọkan ninu awọn ajẹriku (shahîds). Bí ó bá kà á lẹ́ẹ̀mẹ́ta, a ó jí i dìde papọ̀ pẹ̀lú àwọn Wòlíì.” Ninu hadîth ash-sharîf miiran, won so pe, “Enikeni ti o ba se abdast ti o si sọ salâtu salâm fún mi ni igba mewa, Allahu ta’âlâ yọ ibanujẹ eniyan naa kuro, o si mu inu re dun. O gba ẹbẹ rẹ.”

Awọn nkan ti o sọ abdast di asan

Ohun meje sọ abdast di asan, iyẹn ni: 1- Ohun gbogbo ti a yọ jade lati iwaju ati awọn ara ẹhin. 2- Awọn ohun aimọ ti n jade lati ẹnu: a) Eebi ti o ba kún ẹnu. b) Nigbati eniyan ba tutọ, ti ẹjẹ ba ju itọ lọ, yoo fọ abdast. 3- Awọn nkan ti o njade nipasẹ awọ ara: a) Ẹjẹ, pus, tabi omi ofeefee. b) Fífi owú nu ẹjẹ tabi omi ofeefee tí ó wà lori ọgbẹ tabi oówo (abscess). 4- Lati sun: Lati sun, nipa gbigbe si ẹgbẹ kan tabi ẹhin tabi nipa gbigbe ara si igbonwo kan tabi lori nkan miiran, yoo fọ abdast. 5- Daku, di were, tabi nini warapa fọ abdast kan. Mímu ọtí yó débi pé èèyàn ń fì sọ́tùn-ún sósì nígbà tí ó ń rìn ń sọ abdast di asan. 6-Ẹrin lakoko namâz kan ti o ni rukû ati sajdas fọ mejeeji namâz ati abdast. Ṣùgbọ́n kò sọ abdast ọmọdé di asan. Ẹ̀rín músẹ́ lakoko namâz ko sọ namâz tabi abdast di asan. Nigbati awọn miiran gbọ, a npe ni ẹrín. Nigbati eniyan ko ba gbọ ti ara rẹ n rẹrin, a npe ni ẹ̀rín músẹ́. 7- Mubâsharat al-fâhisha, iyẹn ni, nigba ti ọkunrin ati obinrin ba fi ara pa awọn ẹya ara wọn (saw’atayn) si ara wọn, yoo sọ awọn abdasts wọn mejeeji di asan. Ti eniyan ba mọ pe o ti ṣe abdast ati ṣiyemeji ti o ba ti fọ nigbamii, a ṣe idajọ pe o ni abdast. Ti o ba mọ pe abdast rẹ ti bajẹ ti o si ṣiyemeji boya o ti tun ṣe abdast lẹẹkansi, o ni lati ṣe abdast.

Ghusl (fifọ aṣa ti ara)

Namâz itẹwọgba nilo abdast ti o pe ati ghusl ti o pe. O jẹ fard fun gbogbo obinrin tabi ọkunrin ti o jẹ junub, ati fun gbogbo obinrin lẹhin haid (osu) ati nifâs (puerperium) lati ṣe abdast ghusl nigbati akoko ba to lati ṣe awọn akoko namâz, ṣaaju ki akoko namâz yẹn pari. Jije junub jẹ nitori ibalopọ tabi nipa ejaculating lakoko ti o ji tabi sun. Rasûlullah (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ ninu hadîth ash-sharîf, “Eniyan ti o dide lati le ṣe abdast ghusl ni ao fun ni ọpọlọpọ awọn thawâb gẹgẹbi irun ti o wa ninu ara rẹ (eyiti o tumọ si pupọ), ati pe ọpọlọpọ ninu ese re ni ao dariji. Oun yoo gbega si ipo giga ni Jannah. Awọn ibukun ti yoo fun ni nitori ghusl rẹ wulo ju ohunkohun lọ ni agbaye. Allahu ta’âlâ yóò sọ fún àwọn áńgẹ́lì pé: ‘Ẹ wo ẹrú Mi yìí! Laisi fifi aifẹ eyikeyi han, o ronu nipa aṣẹ mi o dide ni alẹ o si ṣe ghusl lati janâbat. Jẹri pe mo ti dariji awọn ẹṣẹ ti ẹrú Mi yii.’”

Awọn fards ti ghusl

Gẹgẹbi madhhab Hanafî, awọn fards mẹta wa ni ghusl:

1- Lati wẹ inu ẹnu. Ghusl kii yoo jẹ itẹwọgba ti agbegbe eyikeyi ba tobi bi orí abẹ́rẹ́ ko ba tutu laarin ẹnu tabi ti eyin tabi awọn iho ehin ko ba tutu.

2- Lati wẹ inu imu. A ko ni gba ghusl ti eniyan ko ba wẹ labẹ ikun ti o gbẹ ni awọn iho imu tabi labẹ eyikeyi awọn ege akara ti a jẹ ni ẹnu. Gẹgẹbi madhhab Hanbalî, lati wẹ gbogbo ẹnu ati lati wẹ imu jẹ fard mejeeji ni abdast ati ni ghusl. Ni Shâfiî, Mâlikî ati Hanbalî madhhab, ipinnu ghusl jẹ fard.

3- Lati wẹ gbogbo apakan ti ara. O jẹ fard lati wẹ inu bọtini ikun, irun ètè òkè (bíabá), oju oju ati irungbọn ati awọ ara labẹ wọn, irun ori. Ti awọn nkan ti ko ni omi ba wa lori eekanna ika, ète, ipenpeju tabi ni eyikeyi apakan ti ara (gẹgẹbi pólándì eekanna ika), ghusl kò tọ́.

Bii o ṣe le ṣe ghusl kan

Lati ṣe ghusl kan ti o tẹle sunnah ni ibamu si madhhab Hanafî: 1- A gbọdọ kọkọ wẹ ọwọ wa mejeeji ati awọn ẹya ikọkọ, paapaa ti wọn ba le jẹ mimọ. Lẹhinna, ti najâsat (idoti) eyikeyi ba wa lori ara, a gbọdọ wẹ kuro.

“Eniyan ti o dide lati le ṣe abdast ghusl ni ao fun ni ọpọlọpọ awọn thawâbs bi awọn irun ti o wa ni ara rẹ (eyiti o tumọ si pupọ), ati pe ọpọlọpọ awọn ẹṣẹ rẹ yoo dariji. Oun yoo gbega si ipo giga ni Jannah.” Hadîth ash-sharîf

2- Lẹhinna, a gbọdọ ṣe abdast pipe. Lakoko fifọ oju wa, a gbọdọ pinnu lati ṣe ghusl kan. Ti omi ko ba kojọpọ labẹ ẹsẹ wa, a gbọdọ wẹ ẹsẹ wa pẹlu.

3- Lẹhinna, a gbọdọ da omi si gbogbo ara wa ni igba mẹta. Lati ṣe eyi, a gbọdọ tú si ori wa ni igba mẹta akọkọ, lẹhinna si ejika ọtun wa ni igba mẹta ati lẹhinna si ejika osi ni igba mẹta. Nigbakugba apakan ti a da omi si gbọdọ di tutu patapata. A tun gbọdọ fi ọwọ́ pa ara rọra lakoko dída omi àkọ́kọ́. Lakoko ghusl, o jẹ iyọọda lati da omi si ẹ̀yà ara kan kí ó lè ṣàn sí ẹ̀yà ara miiran, èyí tí, nínú ọ̀ràn yìí, yóò di mímọ́ pẹ̀lú. Nítorí nínú ghusl, gbogbo ara ni a kà sí ẹ̀yà ara kan. Ṣùgbọ́n bí omi tí a dà sí ẹ̀yà ara kan nígbà abdast bá tutù ẹ̀yà ara mìíràn, a kò kà á sí pé a ti fọ ẹ̀yà ara kejì náà. Nigbati ghusl ba ti pari, o jẹ makrûh lati tun ṣe abdast lẹẹkansi. Ṣugbọn yoo di dandan lati tun ṣe abdast lẹẹkansi ti abdast ba bàjẹ́ lakoko ṣiṣe ghusl.

Alaye pataki nipa ade tabi eyin ti o kun

Ni Hanafî madhhab, ti agbegbe laarin awọn eyin ati inu awọn iho ehin ko ba tutu, ghusl kò ní pé. Nitorinaa, nigbati awọn eyin ba de ade tabi kun, ghusl kii yoo jẹ sahîh (itẹwọgba). Eniyan ko ni jade kuro ni ipò janâbat. Ni awọn ọrọ miiran, nigbati omi ko ba lọ labẹ awọn ade ehín ati awọn kikun, eyiti o le jẹ ti wura, fadaka, tabi eyikeyi nkan miiran ti kii ṣe najs, abdast ghusl kii yoo jẹ itẹwọgba ni ibamu si gbogbo awọn savants ti Hanafî madhhab. Eniyan ti ko le ṣe fard ni madhhab tirẹ gbọdọ farawe madhhab miiran lati ṣe. Ṣugbọn lati ṣe eyi, o ni lati mu awọn ipo ti madhhab yẹn ṣẹ, paapaa. Kii ṣe fard lati wẹ inu ẹnu fun ghusl ni Mâlikî ati Shâfi’î madhhabs. Fun eniyan kan ninu madhhab Hanafî lati farawe Mâlikî tabi Shâfiî madhhab, yoo to lati ranti pe oun n tẹle Imâm al-Mâlikî (tabi Shâfiî) nigba ti o ba n ṣe ghusl, abdast ati nigba ti o ba pinnu lati ṣe namâz. Ni awọn ọrọ miiran, ghusl ti iru eniyan bẹẹ yoo jẹ itẹwọgba ti, ni ibẹrẹ, o kọja ero yii nipasẹ ọkan rẹ, “Mo pinnu lati ṣe ghusl ati lati tẹle Mâlikî (tabi Shâfiî) madhhab.” Nigbati eniyan ti o wa ni madhhab Hanafî ti o ni ade tabi ehin ti o kun ni ipinnu ni ọna yii, ghusl rẹ yoo jẹ sahîh. Oun yoo yọ ara rẹ kuro ni ipo ti jije junub ati ki o di mimọ. Nigbati o ba farawe Mâlikî tabi awọn madhhabs Shâfiî, abdasts ati namâzes rẹ yoo di sahîh. O le jẹ imâm ni ṣiṣe namâz kan fun jamâat (ijọ) ti ko ni awọn ade ehín tabi awọn kikun.

Awọn fards ti ghusl ninu awọn madhhabs mẹta miiran
Ninu Mâlikî madhhab:

1- Niyyat (aniyan)

2- Dalk (fífi ọwọ́ pa awọn ẹ̀yà ara nigba fifọ wọn)

3- Muvâlât (lati wẹ awọn ẹ̀yà ara ni kete lẹhin ekeji laisi idaduro)

4- Fífi ìka la (yíya) irun ati irungbọn

5- Fifọ gbogbo ara

Ninu Shâfi’î madhhab:

1- Niyyat

2- Fifọ gbogbo ara. (Sísọ pé fards ghusl ní Shâfiî jẹ́ mẹ́ta túmọ̀ sí pé a fi fífọ ìdọ̀tí tó wà lára ara kún un. Niwọn igba ti idoti ti di mimọ nigbati a ba fọ ara, ko si atako lati sọ pe awọn fards ghusl jẹ meji.)

Ninu Hanbalî madhhab:

Fard ghusl jẹ ọkan, òun sì ni fifọ gbogbo ara. Iyẹn ni rukn ti ghusl, fard inu ghusl. O tun jẹ fard lati ṣe niyyat ati sọ Basmala. Niwọn bi inu ẹnu ati imu ti wa ni ita ti ara, o jẹ fard lati wẹ wọn.

1- Ṣiṣe niyyat

2- Wipe Basmala

3- Fifọ inu ẹnu

4- Fifọ inu imu

5- Fifọ gbogbo ara

Awọn fards ti abdast ninu awọn madhhabs mẹta miiran
Ninu Mâlikî:

1- Niyyat

2- Fifọ oju

3- Fifọ apá ìsàlẹ̀ mejeeji

4- Ṣiṣe masah ti gbogbo ori (Awọ ati irun ti o wa ni ila pẹlu ìsàlẹ̀ etí wa ninu ori.)

5-Fifọ ẹsẹ mejeeji

6- Muvâlât

7- Dalk

Ninu Shâfi’î madhhab:

1- Niyyat

2- Fifọ oju

3- Fifọ apá ìsàlẹ̀ mejeeji

4- Ṣiṣe masah ti apakan kekere ti ori

5- Fifọ ẹsẹ mejeeji

6- Tartib (fifọ awọn ẹ̀yà ara ni ilana ti a fun ni aṣẹ)

Ninu Hanbalî madhhab:

1- Ṣiṣe niyyat

2- Wipe Basmala

3- Fifọ inu ẹnu

4- Fifọ inu imu

5- Fifọ oju

6- Fifọ mejeeji ìsàlẹ̀ apá

7- Ṣiṣe masah ti gbogbo ori (eti wa ninu ori)

8- Fifọ ẹsẹ mejeeji

“Gbigba awọn adura ati istighfârs jẹ majemu lori ṣiṣe ojoojumọ namâz marun ati yago fun awọn iṣe ti o jẹ harâm ati nini àlùwàlá (abdast) bi awọn adura ati istighfârs ti n sọ. O jẹ mustahab lati sọ istighfâr ati adura nigbati o ba ni àlùwàlá.” Se’âdat-i ebediyye - Endless Bliss

9- Tartib

10- Muvâlât

Tayammum

Tayammum tumọ si lati di mimọ nipa lilo ile. Nigbati o ko ba le ri omi tabi ti ko ba ṣee ṣe lati lo omi ti o wa, o gbọdọ ṣe tayammum pẹlu nkan bi ile mimọ, iyanrin, ẹfun tabi okuta (wọn gbọdọ jẹ mimọ ati amọ) gẹgẹbi aropo fun abdast tabi ghusl. Tayammum ṣaaju ibẹrẹ akoko namâz jẹ sahîh ni Hanafî madhhab, (eyiti o tumọ si pe namâz tuntun le ṣee ṣe, nigbati akoko rẹ ba bẹrẹ, pẹlu tayammum ti o ṣe ṣaaju ibẹrẹ rẹ.) Gẹgẹbi awọn madhhabs mẹta miiran, kii ṣe sahîh ṣaaju ibẹrẹ akoko namâz (o ko le ṣe ọkan ninu namâz marun lojoojumọ pẹlu tayammum ti o ṣe ṣaaju ki akoko ti a fun ni aṣẹ bẹrẹ).

Fards ti tayammum

Tayammum ni awọn fards mẹta:

1-Ṣiṣe niyyat.

2- Fífi ọpẹ mejeeji pa ori ile mimọ, lẹhinna ṣe masah ni gbogbo oju.

3- Lẹhin fifi pa ọwọ mejeeji lori ile mimọ, ṣiṣe masah ni apa ọtun ni akọkọ, lẹhinna apa osi. Awọn ọjọgbọn kan tun wa ti wọn sọ pe tayammum ni awọn fards meji. Wọn darapọ keji ati fard kẹta ati darukọ wọn bi ọkan. Awọn ijabọ mejeeji jẹ deede. Tayammum fun abdast ati fun ghusl ni a ṣe bi kanna.

Bawo ni lati ṣe tayammum

1- Ni akọkọ, a ṣe ipinnu lati sọ ararẹ di mimọ lati janâbat tabi lati ipo ti ko ni abdast. Ipinnu nikan fun tayammum kii yoo jẹ ki tayammum jẹ deedee fun ṣiṣe namâz pẹlu rẹ. O tun jẹ dandan lati pinnu lati ṣe nkan ti o jẹ ibâdat (ijosin); fun apẹẹrẹ, lati pinnu lati ṣe tayammum kan lati le ṣe janâza namâz, lati ṣe sajda at-tilâwat, tabi lati pinnu nikan lati ṣe tayammum gẹgẹbi aropo fun abdast tabi ghusl. Nigbati o ba pinnu fun tayammum, ko ṣe pataki lati ya abdast ati ghusl kuro lọdọ ara wọn. Ti eniyan ba ṣe niyyat fun abdast, o ti sọ di mimọ lati janabât pẹlu. Eniyan le ṣe namâz pẹlu tayammum ti ọkan ti ṣe lati sọ di mimọ lati janâbat. Tayammum keji ko ṣe pataki fun abdast. 2- Awọn apa aso mejeeji yẹ ki o yiyi soke si oke awọn igunpa ati awọn ọpẹ meji, pẹlu awọn ika ọwọ ti o ṣii, ni a gbọdọ fi pa, ki a si fà wọn soke ati isalẹ lori ile ti o mọ, okuta tabi lori ogiri ti a fi amọ tabi ẹfun rẹ́. Lẹhinna eniyan gbọdọ ṣe masah si oju pẹlu awọn ọpẹ mejeeji ni ẹẹkan, iyẹn ni, fi wọn si oju ni rọra pẹlu o kere ju ika mẹta lori ọpẹ kọọkan ti o kan oju. Tayammum naa kii yoo jẹ sahîh ti agbegbe eyikeyi ba tobi bi aaye pin si oju rẹ ti fi ọwọ rẹ silẹ laifọwọkan. Lati ṣe masah pipe ti oju, awọn ọpẹ meji, pẹlu awọn ika ọwọ mẹrin ti ọwọ kọọkan ni pipade papọ ati pẹlu orí awọn ika ọwọ gigun meji ti ọwọ mejeeji ti o kan ara wọn, ni a fi si iwaju, nibiti irun ori ti bẹrẹ, ti o si lọ laiyara si isalẹ si agba. Awọn ika ọwọ, ní ìbú, ni a gbọdọ fi pa iwaju, lori awọn ideri oju, ni ẹgbẹ mejeeji ti imu, lori awọn ète, ati ni apa oju ti agbọn. Nibayi, a ó fi awọn ọpẹ pa awọn ẹrẹkẹ. 3- Lẹhin fifi ọwọ mejeeji sori ile fun akoko keji ati ki o pàtẹ́wọ́ lati gbọn eruku iyọkuro ati ile kuro, kọkọ pa awọn ẹya inu ti awọn ika ọwọ mẹrin ti ọwọ osi lori oju ita ti apa ọtun lati orí awọn ika ọwọ si igbonwo, lẹhinna pa ọpẹ osi si oju inu ti apa ọtun lati igbonwo si isalẹ orí awọn ika; ni akoko yii, apakan inu ti atanpako osi yẹ ki o fi parẹ si apa ita ti atanpako ọtun. O jẹ dandan lati yọ oruka ti o le wọ kuro. Lẹhinna, pa ọwọ ọtún bakanna ni apa osi. A gbọdọ fi awọn ọpẹ pa ile, ṣugbọn eruku ati ile ko nilo lati fi silẹ ni ọwọ.

Awọn nkan ti o sọ tayammum di asan

Tayammum di asan ati ofo nigbati udhr ti o nilo tayammum ba pari nigbati a ba ri omi, ati ni ọran ti awọn iṣẹlẹ ti o sọ awọn ti o jẹ abdast tabi ghusl di asan.

Ipò haid (osu) ati nifâs (puerperium) ti awọn obirin

Haid jẹ ẹjẹ ti o bẹrẹ lati san lati inu ẹya ara ti ọmọbirin ti o ni ilera ti o ti kọja ọdun mẹjọ ti o si de ọdun kẹsan rẹ, tabi ti obirin lẹhin ọjọ mẹdogun ti mimọ ni kikun tí ó tẹ̀lé iṣẹju to kẹhin ti akoko oṣu iṣaaju rẹ, ati eyiti o tẹsiwaju fun o kere ju ọjọ mẹta, iyẹn ni, wakati mejilelọgọrin lati akoko ti a kọkọ rii. Eyikeyi omi ti o ni awọ, ayafi fun omi funfun (aini awọ), ni a npe ni ẹjẹ ti haid. Nígbà tí ọmọdébìnrin kan bá bẹ̀rẹ̀ haid, ó máa ń bàlágà, wọ́n sì kà á sí obìnrin. Ìyẹn ni pé, ó di ojúṣe rẹ̀ láti máa tẹ̀lé àwọn àṣẹ àti ìfòfindè ẹ̀sìn. Nọmba awọn ọjọ ti o bẹrẹ lati akoko ti ẹjẹ yoo rii titi ti ẹjẹ yoo fi de opin ni a pe ni akoko âdat (akoko oṣu). Akoko ti haid jẹ o kere ju ọjọ mẹta ati pe o pọju ọjọ mẹwa. Gbogbo obinrin gbọdọ mọ awọn wakati ati awọn ọjọ ti akoko oṣu rẹ. Nigbati ọmọbirin ba ti ju ọdun mẹjọ lọ, o di fard fun iya rẹ tabi, ti ko ba ni iya, awọn iya-nla rẹ, awọn arabinrin agbalagba, awọn arabinrin baba ati ti iya rẹ, lẹsẹsẹ, lati kọ ọ nipa haid ati nifâs. Nifâs tumo si lochia. Ẹ̀jẹ̀ ló ń ṣàn láti inú ẹ̀yà ìbímọ obìnrin lẹ́yìn tí wọ́n bá bímọ. Ko si iye akoko ti o kere julọ fun awọn nifâs. Nigbati ẹjẹ ba duro, o gbọdọ ṣe ghusl lẹsẹkẹsẹ. Iye akoko ti o pọju fun awọn nifâs jẹ ọjọ 40. Lẹhin 40 ọjọ, o ṣe ghusl o si bẹrẹ namâz paapaa ti ẹjẹ rẹ ba tẹsiwaju. Ẹjẹ lẹhin ọjọ 40 jẹ istihâda (iyẹn, udhr). Awọn obinrin gbọdọ tun ṣe akori akoko nifâs wọn. Ẹjẹ ti kò tó ọjọ mẹta, iyẹn ni, paapaa ti o ba jẹ iṣẹju marun kere ju wakati mejilelọgọrin, tabi, fun ọmọbirin tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ bàlágà, ẹjẹ lẹhin ọjọ 10 nigbati o ba lọ diẹ sii ju ọjọ mẹwa 10 tabi, fun ẹni tí kì í ṣe tuntun, ẹjẹ ti o ṣẹlẹ lẹhin âdat nigbati awọn mejeeji ba kọja awọn ọjọ âdat ti o si tẹsiwaju fun diẹ ẹ sii ju ọjọ mẹwa tabi ẹjẹ ti aboyun tabi obirin ti o dagba ju 55 (âisa)

“Obinrin kan ti o fi ibẹrẹ pamọ ati ifopinsi ti haid rẹ lati ọdọ ọkọ rẹ ni egún.” Hadîth ash-sharîf tabi ti ọmọbirin ti o wa labẹ ọdun mẹsan, kii ṣe nkan oṣu. A npe ni istihâda (ẹjẹ udhr). Ẹjẹ istihâda (menorrhagia) jẹ ami ti arun kan. Ti o ba tẹsiwaju fun igba pipẹ, o le jẹ ewu, nitorina ẹni ti oro kan gbọdọ ri dókítà àwọn obìnrin (gynaecologist). Obinrin kan ti o wa ni awọn ọjọ istihâda jẹ tito lẹtọ gẹgẹbi eniyan ti o ni awawi (udhr), gẹgẹbi ẹnikan ti imu rẹ nigbagbogbo n san ẹjẹ; nitorina, o ni lati ṣe namâz ati ki o gbààwẹ̀. Namâz, ààwẹ̀, tilâwat ati shukr sajdas, ti o mu Qur’ân al-karîm, ti o wọ mọṣalaṣi kan, ti o n ṣe tawâf ni ayika Kâ’ba, ati ibalopọ ni gbogbo wọn jẹ harâm (eewọ) ni ipo ti haid tabi nifâs. Nigbamii o ṣe qadâ ti awọn ãwẹ yẹn, ṣugbọn kii ṣe namâz ti ko ṣe. Eniyan ti o gbọ âyat sajda nigba ti o jẹ junub tabi laisi abdast ṣe tilâwat sajda lẹhin ti o ti mọtoto. Ṣugbọn ti obinrin ba gbọ ni akoko ti haid tabi nifâs, ko nilo lati ṣe tilâwat sajda lẹhin mimọ. Obinrin gbọdọ jẹ ki ọkọ rẹ mọ nigbati haid rẹ bẹrẹ. Wòlíì wa (sallAllahu alaihi wa sallam) sọ pé, “Obìnrin tí ó bá fi ìbẹ̀rẹ̀ àti ìparí haid rẹ̀ pamọ́ fún ọkọ rẹ̀ jẹ́ ẹni ègún.” Nigbati haid tabi nifâs ba pari, o jẹ fard lati ṣe ghusl lẹsẹkẹsẹ. O jẹ fard, aṣẹ ti Allahu ta’âlâ.

Haid ati nifâs ni Mâlikî

Ninu Mâlikî madhhab, ẹjẹ pupa, ofeefee tabi turbid ti o jade laisi idi eyikeyi lati iwaju ọmọbirin ti o jẹ ọmọ ọdun mẹsan ni a pe ni ẹjẹ Haid. O ti wa ni haid (osu) ni kete ti ẹjẹ ba bẹrẹ. Ti o ba tẹsiwaju fun kere ju ọjọ 15, lẹhinna o jẹ âdat (akoko oṣu). Ti o ba wa fun diẹ ẹ sii ju ọjọ 15, lẹhinna o jẹ istihâda. Ti âdat rẹ ba yipada ni oṣu ti n bọ, lẹhinna o gunjulo julọ ninu awọn ọjọ âdat rẹ pẹlu ọjọ mẹta ni haid rẹ. Gigun ju iyẹn lọ ati pe o gun ju ọjọ 15 lọ ni istihâda. Ti kursuf (diẹ ninu owu tabi asọ ti awọn obirin fi si iwaju wọn) gbẹ tabi ti o ni omi funfun, lẹhinna o gbọye pe haid ti pari. Ẹjẹ lẹhin ọjọ ori 70 ko ni haid, istihâda ni. Ti ẹjẹ obinrin ba n wá lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan (ní àlàfo-àlàfo), awọn ọjọ ti o lo laisi ẹjẹ ni lati mu bi awọn ọjọ mimọ. Nọmba awọn ọjọ ṣiṣe ti mimọ jẹ 15 o kere ju. Ẹjẹ ti o nwaye ṣaaju awọn ọjọ 15 wọnyi jẹ istihâda. Iru awọn ọjọ mimọ jẹ ailopin (ko si opin ti o pọju). Ti ẹjẹ ba duro ti o tun waye ni ọjọ 15 lẹhinna, o ti wa ni haid. Ẹjẹ ti a ṣe ṣaaju ibimọ jẹ haid. Ti a ba mu ọmọ naa jade kuro ninu inu obinrin nipasẹ ṣiṣi ti a ge ni ikun rẹ, ẹjẹ ti o waye ni kete lẹhin kii ṣe nifâs (iyọkuro puerperal). Nifâs (akoko puerperal) jẹ ọjọ 60 ti o pọju. Ti ẹjẹ puerperal ba duro ati pe ko tun waye laarin awọn ọjọ 15 ti o tẹle (akoko puerperal ti pari ati), obinrin ti o gba nifâs ti di tâhir (mimọ, mimọ). Ẹjẹ ti o waye lẹhinna jẹ haid.

Haid ati nifâs ni Shâfi’î

Awọn kuru ju ti haid ni 1 ọjọ, ati awọn gunjulo ni 15 ọjọ. Ti o ba gba diẹ sii ju ọjọ 15 lọ, lẹhinna o jẹ istihâda. Nọmba awọn ọjọ ṣiṣe ti mimọ jẹ 15 o kere ju. Ti o ba jẹ ẹjẹ bẹrẹ ṣaaju ọjọ 15, lẹhinna kii ṣe haid, istihâda ni. Ẹjẹ lati ọdọ ọmọbirin ti o wa labẹ ọdun 9 tabi âisa (lẹhin ọdun 60) kii ṣe haid; udhr ni. Nifâs jẹ 60 ọjọ ti o pọju. Ko kere ju fun awọn nifâs. Ẹjẹ aboyun ti wa ni haid. Ti awọn ọjọ mimọ laarin awọn nifâs ẹjẹ ba kere ju ọjọ 15, nifâs ni a kà á sí. Ti ẹjẹ nifâs ba duro ati pe ko tun waye laarin awọn ọjọ 15 ti o tẹle, akoko nifâs ti pari. Ko ṣe pataki lati duro fun awọn ọjọ 60. Ti ẹjẹ ba waye ni ọjọ 15 tabi diẹ sii lẹhin mimọ, lẹhinna o jẹ ẹjẹ haid, kii ṣe nifâs.

Haid ati nifâs ni Hanbalî

Awọn kuru ju ti haid ni 1 ọjọ, ati awọn gunjulo ni 15 ọjọ. Ti o ba gba diẹ sii ju ọjọ 15 lọ, lẹhinna o jẹ istihâda (udhr). Fun haid keji lati bẹrẹ, o kere ju awọn ọjọ 13 nilo lati kọja. Ti ẹjẹ ba bẹrẹ ṣaaju ọjọ 13, lẹhinna kii ṣe haid; istihâda ni. Ẹjẹ lati ọdọ ọmọbirin ti o wa labẹ ọdun 9 tabi âisa (lẹhin ọjọ ori 50) kii ṣe haid; udhr ni. Ẹjẹ aboyun kii ṣe haid; istihâda ni. Iwọn ti o pọju ti nifâs jẹ ọjọ 40, kanna bi Hanafî. Ko kere ju fun awọn nifâs. Nigba ti o ni nifâs, ni awọn ọjọ ti ko si ẹjẹ, o mọ, o si ṣe ghusl o si ṣe ibâdats rẹ. Ni awọn ọjọ ti ẹjẹ wa, yoo fi namâz ati ààwẹ̀ silẹ. Eyi yoo tẹsiwaju bẹ titi awọn ọjọ 40 yoo fi pari.

2- Tahârat lati najâsat

Ko gbọdọ si najâsat (awọn nkan ti Islâm sọ bi alaimọ) tabi aimọ lori ara tabi aṣọ eniyan ti n ṣe namâz tabi ni ibi ti o ti nṣe namâz. Aṣọ ori, fila, turban, mests ati nalins (bata) ni a tun kà si aṣọ. Níwọ̀n bí apá tí ó ń rọ̀ sílẹ̀ lára ìborùn tí a wé mọ́ ọrùn ti ń mì bí èèyàn ṣe ń mì, nígbà tí a bá ń ṣe namâz, a kà á sí aṣọ, a kò sì ní gba namâz bí apá kan aṣọ náà bá jẹ́ aláìmọ́. Nigbati awọn apa aṣọ ti a tẹ́ sori ilẹ nibiti eniyan duro ati nibiti eniyan ti fi ori kan ilẹ ba mọ́, namâz yoo gba paapaa ti najâsat ba wa ni awọn ẹya miiran. Fun, asọ, ko dabi sikafu, ko ni asopọ si ara. Namâz ti eniyan ti o gbe ito sinu igo pipade ko gba. Fun, igo naa kii ṣe aaye nibiti a ti ṣe ito naa. (Nitorina ko jẹ iyọọda lati ṣe namâz nigba ti eniyan n gbe igo ẹjẹ ti o ni pipade tabi tincture ti iodine tabi apoti ti a ti pa ti o ni aṣọ-ikele ẹjẹ tabi aṣọ kan ti a fi najâsat ti o tobi bi tabi diẹ ẹ sii ju iwọn dirham lọ.) Awọn aaye nibiti a ti gbe ẹsẹ meji si ati nibiti eniyan ṣe sajda gbọdọ jẹ mimọ. Namâz ti a ṣe lori asọ, awọn ohun elo gilasi tabi ọra ti o tan kaakiri tabi fi sori najâsat ni a gba. Kii ṣe iparun si namâz ti awọn opin ikele ti aṣọ kan ba kan diẹ ninu najâsat gbigbẹ nigbati o ba n ṣe sajda.

Istinjâ, istibrâ ati istinqâ

Fífọ iwaju tabi ẹ̀yìn lẹhin itusilẹ ti najâsat ni a pe ni istinjâ. Istibrâ tumo si, lẹhin ito, lati duro nipa ririn ni ayika tabi ṣe nkan miiran titi ti àpòòtọ ito kò fi ní tutu mọ́ (ṣaaju ki o to ṣe abdast). Istinqâ tumọ si pe ọkan n ni idaniloju nipa mimọ ti ara ati pe

“Ohun ti o niyelori julọ ti ibâdats jẹ namâz ti a ṣe ni akoko ibẹrẹ rẹ.” Hadîth ash-sharîf ko si ẹ̀kán ito kan ti o ku ninu urethra. Awọn obinrin ko ṣe istibrâ. O jẹ wâjib fun awọn ọkunrin lati ṣe istibrâ, iyẹn ni, kii ṣe lati fi ẹ̀kán kankan silẹ ni urethra, nipa ririn, iwúkọẹjẹ tabi nipa sisùn ni ẹgbẹ osi wọn. Eniyan ko gbọdọ ṣe abdast ayafi ti eniyan ba ni itẹlọrun pe ko si isun ito ti o ku. Ẹ̀kán kan tí ó bá jò jáde yóò sọ abdast di asan, yóò sì sọ aṣọ abẹ́ di ẹlẹ́gbin. Ti ohun tí ó jò sí sokoto ba kere ju ìkúnwọ́ kan, namâz ti o ṣe yoo jẹ makrûh. Ti eyi ti o jò ba pọ̀ ju bẹ́ẹ̀ lọ, namâz kii yoo jẹ sahih, gba. Awọn ti o ni iṣoro pẹlu istibrâ gbọdọ fi wick owu cellulosic kan ti o tobi bi irugbin barle sinu iho ito. Owu yoo fa ito ti n jade. Ṣugbọn opin owu ko gbọdọ jade.

3- Satr al-awrat (Ibora awọn ẹya awrat)

Awọn apakan ti ara eniyan ti o jẹ harâm fun u (tabi rẹ) lati lọ kuro ni ṣiṣi silẹ, lati fi awọn miiran han ati ti o jẹ harâm fun awọn miiran lati wo, ni a npe ni awọn ẹya awrat. Awọn ẹya awrat ọkunrin wa laarin ìdodo rẹ ati apa isalẹ ẽkun rẹ. Awọn ẽkun jẹ awrat. Namâz ṣe pẹlu awọn ẹya wọnyi ti o han kii ṣe sahîh (ni awọn ọrọ miiran, o jẹ asan ati ofo.) Nigbati o ba n ṣe namâz, sunnah ni fun awọn ọkunrin lati bo awọn ẹya miiran (apa, ori) ati lati wọ awọn ibọsẹ. O jẹ makrûh fun wọn lati ṣe namâz pẹlu awọn ẹya wọnyi ti o farahan. Gbogbo awọn ẹya ti awọn obirin, ayafi awọn ọpẹ ati awọn oju wọn, pẹlu awọn ẹya ita ti ọwọ wọn, irun wọn ati ẹsẹ wọn jẹ awrat ni gbogbo awọn madhhabs mẹrin. Fun idi eyi, awọn obirin ni a npe ni Awrat. O jẹ fard fun wọn lati bo awọn ẹya wọnyi ti tiwọn. Ti idamẹrin ọkan ninu awọn ẹya awrat ti awọn ọkunrin tabi awọn obinrin ba wa ni igboro niwọn igba ti rukn kan, namâz yoo di asan. Ti apakan ti o kere ju ba wa ni gbangba, namâz ko di asan, ṣugbọn o di makrûh. Aṣọ tinrin ti o fun laaye apẹrẹ tabi awọ ti nkan ti o wa labẹ rẹ lati rii jẹ kanna bi nini ko ni ideri rara. Nigbati wọn ba wà nikan ti wọn ko si ṣe namâz, o jẹ fard fun awọn obirin lati bo laarin awọn ẽkun wọn ati ìdodo wọn, wâjib lati bo ẹhin ati ikun wọn, ati adab lati bo awọn ẹya miiran ti ara wọn.

4- Istiqbâl al-qibla (yiyi si qibla)

Istiqbâl al-qibla tumo si lati ṣe namâz si ọna Kâ’ba. Ìdojúkọ ilé Kâ’ba, ni Mekka al-muqarrama, ni a npe ni qibla. Ni iṣaaju, qibla jẹ Jerusalemu. Oṣu mẹtadinlogun lẹhin Hegira, ni ọjọ Tuesday kan, ni aarin oṣu Sha’bân, wọn paṣẹ fun awọn Musulumi lati yipada si Kâ’ba. Qibla kii ṣe ile ti Kâ’ba; ilẹ̀ tí ilé náà wà lórí rẹ̀ ni. Iyẹn ni, aaye yẹn lati Ayé si Arsh ni qibla. Fun idi eyi, eniyan ti o wa ni isalẹ ninu kanga, labẹ okun, lori oke giga kan tabi lori ọkọ ofurufu le ṣe namâz si ọna naa. Namâz yoo jẹ sahîh ti ṣiṣi laarin awọn itọnisọna agbekọja ti awọn iṣan ojú (optic nerves) ba ni Kâ’ba ninu. 5- Àkókò (Waqt). Rasûl al-akram (sall-Allahu alaihi wa sallam) sọ ninu hadîth ash-sharîf kan pé, “Funọjọ́ méjì, lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹnu ọ̀nà Kâ’ba, Jabrâîl (alaihis-salâm) ṣe namâz gẹ́gẹ́ bí imâm fún àwa méjèèjì. A mejeji ṣe owurọ namâz bi fajr (àfẹ̀mọ́jú) ti bẹrẹ; dhuhr (ni kutukutu ọsan) namâz bi oorun ti bẹrẹ si kọ lati zenith rẹ; asr (pẹ ọsan) namâz nigbati ojiji ohun kan dọgba si ipari rẹ; maghrib (aṣalẹ) namâz bi oorun ti wọ̀ (eti oke rẹ ti parẹ́); ati isha’a (alẹ) namâz nigbati ìmọ́lẹ̀ aṣalẹ ṣokunkun. Ni ọjọ keji, a ṣe owurọ namâz nigbati ìmọ́lẹ̀ owurọ ba mọ́ dáadáa; dhuhr namâz nigbati ojiji ohun kan di ilọpo meji ipari ohun naa; asr namâz lẹsẹkẹsẹ lẹhinna; maghrib namâz ni akoko ìsínu ààwẹ̀ (iftâr); ati isha’a namâz ni opin idamẹta akọkọ ti alẹ. Lẹhinna o sọ pe, ‘Iwọ Muhammad, wọnyi ni awọn akoko namâz fun iwọ ati awọn woli ti o wa niwaju rẹ. Ummah rẹ yẹ ki o ṣe ọkọọkan awọn namâzes marun wọnyi laarin awọn akoko meji ti a ṣe ọkọọkan.’”

Hadîth ash-sharîf yii ṣalaye pe nọmba namâz lojoojumọ jẹ marun.

Akoko fun owurọ namâz: O bẹrẹ nigbati a ba ri funfun ti a npe ni fajr ni ila-oorun. O pari pẹlu ila-oorun.

Akoko ti kutukutu ọsan namâz: O bẹrẹ nigbati awọn ojiji ti awọn nkan, ti a ti kuru, bẹrẹ si gùn lẹẹkansi. O pari nigbati ojiji ohun kan ba di ilọpo meji giga ti ohun atilẹba.

Akoko asr (ọ̀sán pẹ́) namâz: O bẹrẹ ni opin akoko ti kutukutu ọsan namâz o si tẹsiwaju titi ti oorun yoo fi wọ̀. O jẹ harâm lati sun siwaju eyikeyi namâz titi ti oorun yoo fi di ofeefee, iṣẹlẹ ti o waye nigbati aaye laarin eti isalẹ oorun ati ila ti oju-ọrun ti o han gbangba jẹ gigun ọkọ (nigbati o ba wa ni iṣẹju 40 titi di aṣalẹ namâz). O jẹ harâm (eewọ) lati sun asr (ọ̀sán pẹ́) namâz siwaju titi di akoko yẹn. Sibẹsibẹ, ti o ko ba ti ṣe asr namâz titi di akoko yẹn, o gbọdọ ṣe nipasẹ Iwọoorun.

Akoko ti aṣalẹ namâz: O bẹrẹ nigbati oorun ba parẹ ti o si tẹsiwaju titi ti pupa ti o wa lori ila ti oju-ọrun ti o han ni iwọ-oorun yoo parẹ.

Akoko ti alẹ namâz: O bẹrẹ nigbati akoko aṣalẹ namâz ba pari. O pari pẹlu funfun ti fajr as-sâdiq (owurọ otitọ). O jẹ makrûh lati mọọmọ kuro ni alẹ namâz lẹhin ọganjọ shar’î. Lati ṣe namâz ṣaaju tabi lẹhin awọn akoko ti a fun ni aṣẹ (kii ṣe lati ṣe wọn ni awọn akoko ti o yẹ) jẹ harâm. Ẹṣẹ nla ni. Ninu awọn tabili akoko ti a pese sile nipasẹ (Iwe iroyin Turkiye), namâz ati awọn akoko imsâk ni a ti kede ni deede.

Awọn akoko karâhat

Igba mẹta lo wa nigbati o jẹ tahrîmî makrûh, iyẹn ni, harâm, lati ṣe namâz. Fard namâz kii ṣe sahîh (wulo) ti o ba bẹrẹ ni ọkan ninu awọn akoko wọnyi. Awọn igba mẹta wọnyi jẹ lakoko akoko ila-oorun, Iwọoorun ati ọsangangan. Ni eyikeyi ninu awọn igba mẹta wọnyi, namâz fun janâza ti a ti pese sile tẹlẹ (ju ibẹrẹ akoko makrûh) tabi sajda at-tilâwat tabi sajda as-sahw ko jẹ iyọọda, boya. Namâz kanṣoṣo ti Musulumi gba laaye lati ṣe lakoko akoko Iwọoorun ni asr (ọ̀sán pẹ́) namâz ti ọjọ yẹn (eyiti wọn ti kuna lati ṣe titi di igba naa).

“Ìjìyà gbígbóná janjan wà fún àwọn tí wọ́n ń ṣe namâz lọ́nà àìmọ́ tàbí tí kò bọ̀wọ̀ fún àti àwọn tí wọ́n ń ṣe namâz wọn pẹ̀lú ìrònú búburú tí wọ́n sì máa ń dà bí ẹni pé wọ́n wà ní ìbákẹ́gbẹ́pọ̀ tí wọ́n sì kọbi ara sí namâz nígbà tí wọ́n bá dá wà.” Mâ’ûn: 4-6

Adhân ati iqamat

Adhân tumo si ikede ni gbangba. O jẹ sunnah al-muakkada fun awọn ọkunrin lati ka adhân fun awọn namâzes ojoojumọ marun, fun ṣiṣe awọn namâzes ti a yọkuro (qadâ) ti o jẹ fard, ati si ọna khatîb ni Ọjọ Jimọ namâz. Makrûh ni fun awon obinrin lati ka adhân tabi iqâmat. Adhân ni a ṣe ni ibi giga lati le kede akoko naa fun awọn miiran. Lakoko ti o n sọ adhân, o jẹ mustahâb lati gbe ọwọ soke ki o si fi ika kan sinu iho eti kọọkan. Wipe iqâmat niyelori ju (wipe) adhân. Adhân ati iqâmat gbọdọ wa ni wi si ọna qibla. Ẹnikan ko gbọdọ sọrọ lakoko ti o n sọ wọn, tabi dahun ọrọ tabi ikini kankan.

Kika adhân:

Allahu akbar (4 igba)

Ash-hadu an lâ ilâha illallah (2 igba)

Ash-hadu anna Muhammadan Rasûlullah (2 igba)

Hayya ’alas-salâh (2 igba)

Hayya ’alal-falâh (2 igba)

Allahu akbar (2 igba)

Lâ ilâha illallah (ẹẹkan)

Nikan ni adhân fun owurọ namâz, lẹhin Hayya ‘alal-falâh, o sọ (Assalâtu hayrun minan-nawm) igba meji.

Niti iqâmat, o sọ (Qad qâma tis-salâtu) ni igba meji lẹhin Hayya ’alal-falâh.

6- Niyyat

Niyyat (aniyan) ni a ṣe lakoko ti o n sọ takbîr ti iftitâh (ibẹrẹ). Lati ṣe niyyat fun namâz tumọ si lati kọja nipasẹ ọkan orukọ rẹ, akoko, qibla, lati tẹle imâm (nigbati o ba namâz ni jamâat). Niyyat ti a ṣe lẹhin takbîr ti iftitâh kii ṣe sahîh, ati namâz ti o ṣe nitorinaa ko ṣe itẹwọgba. Lakoko ti o n pinnu fun fard tabi wâjib namâz, o gbọdọ mọ iru fard tabi wâjib ti namâz ti iwọ yoo ṣe. Ko ṣe pataki lati ṣe niyyat fun nọmba awọn rakats. Nigbati o ba n ṣe sunnah, niyyat “Lati ṣe namâz” yoo to. Niyyat fun namâz ti janâza ni a ṣe bi “Mo n ṣe niyyat lati ṣe namâz fun Allah, salawât fun Ọga wa, Anabi, lati gbadura fun oloogbe, tẹle imâm yii.” Imâm ko ni lati ṣe niyyat lati jẹ imâm fun awọn ọkunrin. Ṣugbọn ti ko ba ṣe niyyat lati jẹ imâm ti jamâ’at yẹn, kii yoo ni thawâb ti namâz ni jamâat. Ti o ba ṣe niyyat lati jẹ imam, yoo de thawâb yii, paapaa. Imâm ni lati ṣe niyyat “Lati di imâm fun awọn obinrin” (nigbati o ba fẹ dari awọn obinrin). Lakoko ti o n ṣe ibâdats, ṣiṣe niyyat nikan ni lọrọ ẹnu kii ṣe niyyat. Ti ko ba ṣe nipasẹ ọkan, awọn ibâdats kii yoo jẹ itẹwọgba.

7- Takbîr ti tahrîma

Tahrîma tumo si lati sọ, “Allahu akbar” nigbati o bẹrẹ namâz. Awọn ọkunrin gbe ọwọ wọn soke si eti pẹlu awọn ọpẹ ti ọwọ yipada si qibla. Orí awọn atampako kan ìsàlẹ̀ etí. Lakoko ti o n sọ Allahu akbar, awọn ọwọ ti wa ni isalẹ, ati nigbati o ba pari, awọn ọwọ ti wa ni asopọ lori ikun isalẹ, pẹlu ọwọ ọtun ti o di ọrun-ọwọ osi mu. Awọn obinrin gbe ọwọ mejeeji ga bi ejika wọn ati sọ takbîr ti iftitâh. Lẹ́yìn náà, wọ́n gbé ọwọ́ lé ọmú wọn, ọwọ́ ọ̀tún sí orí òsì. Wọn ko di ọwọ-ọwọ wọn bi awọn ọkunrin ṣe.

B) Awọn Rukns ti Namâz Awọn fards laarin namâz ni a npe ni Rukns. Marun wa ninu wọn:

1- Qiyâm

Akọkọ ninu awọn rukns marun ti namâz jẹ qiyâm. Qiyâm tumo si lati duro. Ẹniti o ṣaisan pupọ lati duro ṣe namâz joko, ati pe ti o ba ṣaisan pupọ lati joko, o dubulẹ lori ẹhin rẹ o si ṣe pẹlu ori rẹ (nipa mímì ori rẹ, títẹ̀ ẹ́ bọ̀rọ̀, ati bẹbẹ lọ). A gbọdọ fi irọri si abẹ ori rẹ ki oju rẹ le wa si ọna qibla, dipo ọrun, ati pe ti o ba dubulẹ, o tẹ awọn ẽkun rẹ, ko na ẹsẹ rẹ si qibla. Nigbati o ba duro, awọn ẹsẹ meji gbọdọ jẹ jinna si ara wọn ni iwọn ika ọwọ mẹrin.

2- Qirâat

O jẹ fard lati ka âyat ti Qurân al-karîm lakoko ti o duro ni gbogbo rakat ti awọn sunnah ati ti witr, ati ni awọn rakats meji ti fard nigbati wọn ba n ṣe namâz ni ọkọọkan. O mu diẹ sii thawâb lati ka sûrah kukuru kan. Gẹgẹbi qirâat, o jẹ wâjib lati ka Sûrah al-Fâtiha ati afikun sûrah tabi âyats kukuru mẹta ni awọn rakats meji akọkọ ti fard namâzes pẹlu awọn rakats mẹrin; sunnah ni lati ka Fâtiha ni awọn rakats meji ti o kẹhin. O jẹ wâjib lati ka Fâtiha ati zamm (afikun) as-sûrah ni gbogbo awọn rakats ti witr ati sunnah namâzes. Ni afikun, o jẹ wâjib lati ka Fâtiha ni ẹẹkan ati ṣaaju zamm as-sûrah. Ti ọkan ninu awọn wâjibs marun wọnyi ba gbagbe, o jẹ dandan lati ṣe sajda as-sahw. Nigbati o ba n ṣe qirâat, ko jẹ iyọọda lati ka awọn itumọ ti Qurân al-karîm. O gbọdọ ka bi atilẹba rẹ, ni Arabic.

3- Rukû’

Lẹhin qirâat ni qiyâm (kika lakoko ti o duro), o tẹ fun rukû ti o sọ takbîr. Ni rukû, awọn ọkunrin ṣii ika wọn ati ki o di ẽkun wọn mu. Wọn tọju ẹhin wọn ati ori taara ni ipele kanna. Ninu rukû, o sọ pe, “Subhâna Rabbiyal-’azîm” o kere ju lẹẹmẹta (sísọ ọ́ ni igba 3, 5, 7, 9 tabi 11 jẹ mustahâb). Ni rukû, awọn apa ati ẹsẹ rẹ gbọdọ jẹ titọ. Awọn obinrin ko ṣii ika wọn. Wọn ko tọju ori wọn ati ipele ẹhin tabi awọn apa wọn taara. Sunnah ni fun imâm, ati fun eniyan ti o n ṣe namâz funrararẹ, lati sọ pe, “Sami’Allahu liman hamideh” lakoko ti o n dide nàró lati rukû. Jamâ’at ko sọ. Lẹsẹkẹsẹ lẹhin sisọ rẹ, o gbọdọ sọ pe, “Rabbanâ lakal hamd” ki o duro ni pipe ni qawma, ati lẹhinna, o sọ pe, “Allahu akbar” lakoko ti o kunlẹ fun sajda, kọkọ fi orokun ọtun ati lẹhinna orokun osi, atẹle nipasẹ ọtun lẹhinna ọwọ osi, lori ilẹ. Nikẹhin, imu ati awọn egungun iwaju ni a fi sori ilẹ.

4- Sajda

Ni sajda, o sọ pe, “Subhâna Rabbiyal-a’lâ” o kere ju lẹẹmẹta (wipe o jẹ 3, 5, 7, 9 tabi 11 igba jẹ mustahâb). Awọn ika ọwọ gbọdọ wa ni pipade, tọka si qibla, ni ila pẹlu awọn etí, ati ori gbọdọ wa laarin awọn ọwọ. O jẹ fard fun iwaju lati fi ọwọ kan nkan ti o mọ, gẹgẹbi okuta, ile, igi, aṣọ, ati pe a sọ (nipasẹ awọn savants) pe o jẹ wâjib lati fi imu si isalẹ, paapaa. Ko ṣe iyọọda lati fi imu nikan si ilẹ laisi awawi to dara. Makrûh ni lati fi iwaju nikan si ilẹ. O jẹ boya fard tabi wâjib lati fi ẹsẹ meji tabi o kere ju ika ẹsẹ kan ti ẹsẹ kọọkan si ilẹ. Iyẹn ni, ti ẹsẹ meji ko ba fi si ilẹ, namâz kii yoo jẹ sahîh tabi yoo di makrûh. Ni sajda, sunnah ni lati tẹ awọn ika ẹsẹ ki o yi wọn pada si qibla. Awọn ọkunrin gbọdọ pa apa ati itan wọn kuro ni ikun wọn. Sunnah ni lati gbe ọwọ ati awọn ẽkun si ilẹ. Sunnah ni lati jẹ ki awọn igigirisẹ jẹ iwọn ika mẹrin si ara wọn ni qiyâm, ṣugbọn ni rukû, qawma ati sajda, sunnah ni lati pa wọn mọ. Lakoko ti o ti kunlẹ fun sajda, makrûh ni lati fa awọn ẹsẹ sokoto rẹ soke, ati pe o jẹ makrûh lati ṣe agbo wọn ṣaaju ki o to bẹrẹ namâz. O jẹ makrûh lati ṣe namâz pẹlu awọn apa aso ti a ká (tabi kukuru), ẹnu apa aso ti a ká, tabi awọn apakan isalẹ ti sokoto kan. O jẹ makrûh lati ṣe namâz pẹlu ori igboro lati ọlẹ tabi fun aini riri pataki ti ṣiṣe namâz pẹlu ori ti a bo. Ati pe fifi namâz yẹpẹrẹ máa ń fa aigbagbọ. Makrûh ni lati ṣe namâz nigba ti eniyan wa ninu awọn aṣọ idọti tabi awọn aṣọ ti o nlo ni ibi iṣẹ (iyẹn, ọra ati awọn aṣọ idọti).

5- Qa’da al-akhîra

Ninu rakat ti o kẹhin, o jẹ fard lati joko niwọn igba ti yoo gba lati ka Attahiyyâtu. O ko ṣe ami pẹlu awọn ika ọwọ rẹ nigba ti o joko. Nigbati o ba joko, awọn ọkunrin fi ẹsẹ osi wọn si ilẹ pẹlu awọn ika ẹsẹ wọn ti o tọka si apa ọtun, joko lori ẹsẹ. Ẹsẹ ọtún yẹ ki o wa ni titọ, pẹlu awọn ika ẹsẹ ti o kan ilẹ ati tọka si qibla. Sunnah ni lati joko ni ọna yii. Awọn obirin joko nipasẹ tawarruk. Ìyẹn ni pé, wọ́n jókòó pẹ̀lú ìbàdí wọn lórí ilẹ̀. Itan wọn yẹ ki o sunmọ ara wọn. Ẹsẹ wọn yẹ ki o jade lati ọtun wọn.

Ṣe o jẹ iranti awọn ọrẹ Anabi,
Ni ibi ti awọn igi selem wà, ti o mu ki o sọkun?
Sọ, ṣe afẹfẹ Medîna ni o mu ki o sọkun bi?
Àbí mànàmáná tí ń kọ lóru láti Òkè Idam?
Qasîdat al-Burda

Bawo ni ọkunrin kan ṣe namâz ni ẹyọkan

Fun apẹẹrẹ, sunnah ti owurọ namâz ni a ṣe bi atẹle:

1- O yipada si qibla. Awọn igigirisẹ ẹsẹ wa ni jijinna si ara wọn ni iwọn ika mẹrin. Orí awọn atampako kan ìsàlẹ̀ etí, ati awọn ọpẹ ti wa ni titan si qibla. Lẹhin ti o ti kọja nipasẹ ọkan, wipe, “Mo pinnu lati ṣe sunnah owurọ namâz ti oni nitori Allah, Mo ti yipada si ọna qibla,” o si wipe, “Allahu akbar,” ọwọ ọtún di ọrun-ọwọ osi mu labẹ ìdodo.

2- Pẹlu oju ti a tẹ̀ mọ́ ibi ti ori yoo fi ọwọ kan sajda (iforikanle):

a) O ka adura Subhânaka.

b) Lẹhin kika A’ûdhu ati Basmala, o ka Sûrah al-Fâtiha.

c) Lẹhin Fâtiha, laisi sisọ Basmala, o ka afikun sûrah, fun apẹẹrẹ, Sûrah Fîl. Ti o ba sọ Basmala, iwọ yoo gba thawâb ti wiwo mustahâb kan.

3- Lẹhin kika afikun sûrah, o tẹ fun ruku (tẹriba nipa fifi ọwọ rẹ si awọn ẽkun) wipe, “Allahu akbar”. Ninu ruku, o ṣii awọn ika ọwọ rẹ ki o di awọn ẽkun rẹ mu. O tọju ẹhin ati ori rẹ taara ni ipele kanna. O wo ẹsẹ rẹ ki o sọ pe, “Subhâna Rabbiyal-‘azîm” ni igba mẹta. Ti o ba sọ ọ ni igba 5, 7, 9 tabi 11, iwọ yoo gba thawâb ti wiwo mustahâb kan.

4- O tọ soke lati ruku wipe, “Sami’allahu liman hamidah”. Lakoko ti o ti tọ soke, o ko gbọdọ fa awọn sokoto rẹ soke ati pe ko gbọdọ yọ oju rẹ kuro ni aaye sajda. Nigbati o ba duro ni titọ, o sọ pe, “Rabbanâ lakal hamd”. (Iduro ti o duro ni pipe ni a npe ni qawma.)

5- O duro laisi iṣipopada fun igba diẹ o kunlẹ fun sajda ti o sọ pe, “Allahu akbar”. Lakoko ti o kunlẹ fun sajda, ni ibere:

a) Ni akọkọ fi orokun ọtun ati lẹhinna orokun osi, atẹle nipasẹ ọwọ ọtún, lẹhinna ọwọ osi, lori ilẹ. Nikẹhin, imu ati awọn egungun iwaju ni a fi sori ilẹ.

b) Awọn ika ẹsẹ ti tẹ si ọna qibla.

c) Ori gbọdọ wa laarin awọn ọwọ.

d) Awọn ika gbọdọ wa ni pipade.

e) Awọn ọpẹ gbọdọ wa ni fi si ilẹ, awọn igbonwo ko gbọdọ fi ọwọ kan ilẹ.

f) O sọ pe, “Subhâna Rabbiyal-a’lâ” o kere ju igba mẹta ni sajda. Ti o ba sọ ọ ni igba 5, 7, 9 tabi 11, iwọ yoo gba thawâb ti wiwo mustahâb kan. Lẹhinna;

6- Nipa sisọ, “Allahu akbar,” o fi ẹsẹ osi rẹ si ilẹ pẹlu awọn ika ẹsẹ rẹ ti o tọka si apa ọtun. Ẹsẹ ọtún yẹ ki o duro ṣinṣin pẹlu awọn ika ẹsẹ rẹ ti o kan ilẹ ti o tọka si qibla. O joko lori itan rẹ fun igba ti o to lati sọ “subhânallah” (ṣugbọn iwọ ko sọ ni otitọ) pẹlu awọn ọpẹ rẹ lori awọn ẽkun rẹ si qibla ati awọn ika ọwọ rẹ ṣii diẹ.

7- Wipe, “Allahu akbar,” o tun tẹriba fun sajda lẹẹkansi. (Joko laisi iṣipopada fun igba diẹ, laarin awọn sajdas meji, ni a npe ni jalsa.)

8- Lẹhin sisọ, “Subhâna Rabbiyal-a’lâ” o kere ju igba mẹta ni sajda, o dide fun rakat keji ti o sọ pe, “Allahu akbar”. Lakoko ti o duro lati sajda, o yẹ ki o kọkọ gbe iwaju rẹ soke, lẹhinna imu rẹ, lẹhinna; ọwọ osi ati ọwọ ọtun, lẹhinna orokun osi ati orokun ọtun.

9- Lakoko ti o duro, o sọ Basmala, Fâtiha ati afikun sûrah. Nigbana ni o tẹriba fun ruku wipe, “Allahu akbar”.

10- Rakat keji (awọn ẹya ti namâz ọkọọkan eyiti o ni awọn iṣe ti iduro, tẹriba, ati iforibalẹ ni igba meji) ti pari ni ọna kanna gẹgẹbi alaye fun rakat akọkọ. Sibẹsibẹ, lẹhin sajda keji, nigbati o ba sọ pe, “Allahu akbar”, iwọ ko dide ṣugbọn kuku joko lori itan rẹ.

a) Lẹhin kika awọn adura Attahiyyâtu, Allahumma salli, Allahumma bârik ati Rabbanâ âtinâ, o ṣe salâm akọkọ si ọtun, lẹhinna si apa osi, o sọ pe, “Assalâmu ‘alaikum wa rahmatullah”.

b) Lẹhin eyi, o sọ adura “Allahumma antas-salâm wa minkas-salâm tabârakta yâ dhal jalâli wal-ikrâm.” Lẹhinna, o dide ki o ṣe awọn rakat meji ti fard owurọ namâz ni ọna kanna ṣugbọn nipa ṣiṣe niyyat fun fard. O ko gbodo soro laarin sunnah ati fard tabi fard ati sunnah. Bi o tilẹ jẹ pe ko tako namâz, o dinku thawâb ti sunnah. Lẹhin ipari namâz, o gbadura “Allahumma antas salâm…” ki o ka istighfârs pipe mẹta, “Astaghfirullalâhal’azîm al’karîm allazî lâ-ilâha illâ huv al-hayyal-kayyûma ve atûbu ilayh.” Lẹhinna o ka Âyat al-kursî ki o si sọ 33 tasbih, “Subhânallah”, 33 tahmîd, “Alhamdulillah”, 33 takbîr, “Allahu akbar”, ati tahlîl kan, “Lâ ilâha illallahu wahdahû lâ sharîkalah, lahulmulku wa lahulhamdu wa huwa ’alâ kulli shay’in qadîr.” Awọn adura wọnyi gbọdọ jẹ jẹjẹ. O jẹ bid’at lati sọ wọn ni ariwo. Lẹhinna, o ṣe du’â (ẹbẹ, adura). Lakoko ti o n ṣe ẹbẹ, awọn ọkunrin gbe ọwọ wọn soke taara ni ipele àyà. Awọn apa ko ni tẹ ni igbonwo. Awọn ọpẹ ti ṣii; wọn yipada si ọrun. Nitori qibla fun namâz ni Kâ’ba, ati qibla fun ẹbẹ ni ọrun. Lẹhin ẹbẹ, o sọ âyat al-karîma, “Subhâna Rabbika...” ki o si rọra fi ọwọ rẹ si oju rẹ.

Bawo ni a ṣe n ṣe awọn namâzes miiran

Ti namâz ba ni awọn 3 rak’ats (fard ti aṣalẹ namâz ati witr namâz), awọn rak’at meji akọkọ ni a ṣe bi awọn rak’at meji ti owurọ namâz (iyokuro Allahumma salli, Allahumma bârik ati Rabbanâ âtinâ ni rak’at keji). Lori rak’at kẹta ti aṣalẹ namâz, o ka Fâtiha nikan, ko si afikun sûrah. Lori rak’at kẹta ti witr namâz, lẹhin Fâtiha, o ka afikun sûrah ati sisọ takbîr, o gbe ọwọ mejeeji soke si eti rẹ ati (lẹhin ti o tun fi ọwọ ọtun di ọwọ osi) o ka awọn adura ti a npe ni Qunût. Lẹhin rukû ati sajda ti rak’at kẹta, o joko.

“Allahu ta’âlâ kii yoo gba namâz ti eniyan ṣe ti o ti yọ namâz kan silẹ ati nitori naa o ni gbese namâz, tabi ti o wọ aṣọ (jilbâb) ti o jẹ harâm.” Hadîth ash-sharîf

Ti namâz ba ni awọn rak’ats mẹrin, awọn rak’at meji akọkọ ni a ṣe bi awọn rak’ats meji ti owurọ namâz (iyokuro Allahumma salli, Allahumma bârik ati Rabbanâ âtinâ ni rak’at keji). Ni ipo ijoko ni opin rak’at keji ti fard ati wâjib namâzes ati sunnah akọkọ ti ọsan namâz, iwọ nikan sọ adura Attahiyâtu, lẹhinna dide. Ni rak’at kẹta ati ẹkẹrin ti fard namâzes, Fâtiha nikan ni a ka; o ko sọ afikun sûrah. Ni ijoko akọkọ ti ghayr al-muakkad sunnah namâzes (sunnah ti asr (ọ̀sán pẹ́) namâz ati sunnah akọkọ ti alẹ namâz), lẹhin Attahiyyâtu, Allahumma salli ati Allahumma bârik ni a sọ. Ni rak’at kẹta, Subhânaka, A’ûdhu ati Basmala ati Sûrah al-Fâtiha ni a ka. Ni awọn rak’ats kẹta ati kẹrin, lẹhin Fâtiha, afikun sûrah ni a ka. Lẹhin rukû ati sajda ti rak’at kẹrin, o joko. Ni ijoko ti o kẹhin ni namâzes ti o ni 3 tabi 4 rak’ats, lẹhin kika Attahiyâtu, Allahumma salli, Allahumma bârik ati Rabbanâ âtinâ, iwọ yoo kọkọ ṣe salâm si ọtun, o sọ pe, Assalâmu alaikum wa rahmatullah, lẹhinna si apa osi, wipe, “Assalâmu alaikum wa rahmatullah.” Lẹhin salâm, o gbadura, “Allahumma antas-salâm wa minkassalâm tabârakta yâ zal jalâli wal-ikrâm.” Awọn nâfila namâzes miiran ti a ṣe bi 4 rak’ats ni a ṣe bi ghayr al-muakkad sunnahs.

Bawo ni obinrin ṣe nṣe namâz ni ẹyọkan

Obinrin ti o ṣe namâz ni ẹyọkan, fun apẹẹrẹ, sunnah ti owurọ namâz, ṣe bi atẹle: O bo ara rẹ lati ori si atampako, awọn ẹya ara rẹ ko gbọdọ han. Awọn ọwọ ati oju nikan wa ni sisi. Oun yoo sọ awọn sûrah kanna ati awọn adura ni namâz gẹgẹbi ọkunrin kan ti o ṣe namâz ni ọkọọkan sọ, gẹgẹbi a ti sọ tẹlẹ. Awọn iyatọ jẹ:

a) Wọn ko gbe ọwọ wọn soke si eti wọn bi awọn ọkunrin ṣe. Wọn gbe ọwọ wọn mejeeji soke si ipele ti ejika wọn ati ṣe niyyat (awọn ọwọ ko ṣii tabi tiipa nibi, wọn jẹ alaimuṣinṣin). Lẹhinna, ni sisọ takbîr, wọn fi ọwọ ọtun si ori ọwọ osi si ọmu wọn ati bẹrẹ namâz wọn.

b) Lakoko ti wọn n ṣe ruku, awọn obinrin ko jẹ ki ẹsẹ wọn kan ara wọn. Wọ́n gbé ọwọ́ lé eékún wọn; wọn kò di eékún mú tàbí tan ìka wọn, wọ́n pa wọ́n mọ́. Wọn ko tọju ẹhin wọn, ori, ẹsẹ tabi apá wọn taara.

c) Awọn obinrin tẹ́ apá ìsàlẹ̀ wọn sori ilẹ ni sajda, awọn apa wọn kan awọn ẹgbẹ wọn. Ikùn wọn ati itan wọn kan ara wọn.

d) Awọn obinrin joko lori ìdí wọn lakoko awọn ipo ijoko. Itan wọn yẹ ki o sunmọ ara wọn. Ẹsẹ wọn yẹ ki o jade lati ọtun wọn. Wọ́n gbé ọwọ́ lé itan wọn, wọ́n sì pa ìka wọn mọ́.

e) Lakoko ti o n ṣe duâ, awọn obinrin ko gbe ọwọ wọn siwaju; wọ́n di àtẹ́lẹwọ́ wọn sí ojú wọn. Ọna ti o dara julọ fun obinrin lati bo ara rẹ fun ṣiṣe namâz ni lati wọ ibori ti o tobi to lati bo ọwọ rẹ ati yeri nla kan ti o gun to lati bo ẹsẹ rẹ.

Apeere ti ẹbẹ lati ka lẹhin namâz

“Alhamdullahi Rabbil’âlemîn. Assalâtu wassalâmu alâ Rasûlinâ Muhammadin wa Âlihî wa Sahbihî ajma’în. Yâ Rabbî! Jọwọ gba namâz ti Mo ti ṣe! Bukun mi pẹlu khayr (rere) ni awọn ọdun ikẹhin ti igbesi aye mi ati ni ’âqibat (opin) mi. Bukun mi pẹlu oriire sisọ Kalima at-tawhîd ni ẹmi ikẹhin mi. Bukun awọn ibatan mi ti o ku pẹlu ’afw ati maghfirat rẹ (dariji ati aanu). Allâhummaghfir warham wa anta khayrur-râhimîn. Tavaffanî Musliman wa alhiqnî bis-sâlihîn. Allâhummaghfirlî wa li-wâlidayya wa li-ustâziyya wa lil-mu’minîna wal mu’minât yawma yaqûmul hisâb. Yâ Rabbî! Daabobo mi lodi si awọn ibi ti shaytan ati lodi si awọn ibi ti awọn ọta ati si awọn ibi ti nafs al-ammâra ti ara mi! Fi oore funni, halâl ati ounjẹ ti o dara si ile wa! Fi igbala fun awọn Musulumi! Jẹ ki awọn ọta Musulumi buruju ati ki o bajẹ! Pẹlu Iranlọwọ Ọlọhun Rẹ, ṣe iranlọwọ fun awọn Musulumi ti o n ṣe jihâd lodi si awọn alaigbagbọ! Allâhumma innaka ’afuwwun karîmun tuhib-bul ’afwa fa’fu ’annî. Yâ Rabbî! Fi imularada fun awọn alaisan laarin wa, funni ni iderun fun awọn ti o ni awọn iṣoro laarin wa! Allâhumma innî as’aluka sihhata wal-âfiyata wal-amânata wa husnal-khulqi war-ridâa bil-qadari birahmatika yâ erhamer-râhimîn. Fun ni igbesi aye ti o ni anfani, iwa rere, ọkan ti o dara, âfiyat (ilera to dara) ati istiqâmet (jije lori ọna ti o tọ, ọna otitọ ti Allahu ta’âlâ fẹran) si awọn obi mi ati awọn ọmọ mi ati awọn ibatan mi ati awọn ọrẹ mi ati gbogbo awọn arakunrin mi ninu esin! Âmîn. Wal-hamdu-lil-lâhi Rabbil’âlemîn. Allâhumma salli ’alâ sayyidinâ Muhammadin wa ’alâ Âl-i Muhammad, kamâ sallay-ta ’alâ Ibrâhîma wa ’alâ Âl-i Ibrâhîm, innaka hamîd-un-Mejîd. Allâhumma bârik ’alâ Muhammadin wa ’alâ Âl-i Muhammad, kamâ bârakta ’alâ Ibrâhîma wa ’alâ Âl-i Ibrâhîm, innaka hamîd-un-Mejîd. Allâhumma Rabbanâ âtinâ fid-dunyâ hasanatan wa fil âkhirat-i hasanatan wa qinâ ’azâban-nâr birahmatika yâ Erhamer-râhimîn. Wal-hamdulil-lâhi Rabb-il’âlemîn. Astaghfirullah, astaghfirullah, astaghfirullah, estaghfirullahal’azîm al-karîm al-lezî lâ ilâha illâ huw al-Hayy-al-Qayyûma wa atûbu ilaih.”

Awọn wâjibs ti namâz

Awọn wâjibs ti namâz ni:

1- Lati sọ Sûrah al-Fâtiha.

2- Lati sọ sûrah afikun kan tabi o kere ju âyats kukuru mẹta lẹhin Fâtiha.

3- Lati sọ Fâtiha ṣaaju afikun sûrah.

4- Lati sọ Fâtiha ati afikun sûrah ni akọkọ ati keji rak’ats ti fard namâzes ati ni gbogbo rak’at ti sunnah ati awọn wâjib namâzes.

5- Lati ṣe awọn (meji) sajdas ọkan lẹsẹkẹsẹ lẹhin ekeji.

6- Lati joko niwọn igba ti tashahhud ni rak’at keji ti awọn namâzes ti o ni awọn rak’ats mẹta tabi mẹrin. Lati joko ni kẹhin rak’at jẹ fard.

7- Kii ṣe lati joko diẹ sii ju tashahhud ni rak’at keji.

8- Ninu sajda, lati fi imu ati iwaju si ilẹ.

9- Lati gbadura Attahiyâtu lakoko iduro ijoko ni rak’at ti o kẹhin.

10- Lati ṣe ta’dîl al-arkân, iyẹn ni, lati duro jẹ́ẹ́ niwọn igba ti (yoo gba) lati sọ “Subhânallah”.

11- Lati sọ “Assalâmu ‘alaikum wa rahmatullah” ni opin namâz.

“Ẹniti o ba ṣe namâzes rẹ yoo ti gbe ẹsin ró. Ẹniti ko ba ṣe namâz yoo ti wó ẹsin rẹ. Namâz ni Mi’râj ti awọn Musulumi.”
Hadîth
ash-sharîf

12- Lati gbadura qunût ni rak’at kẹta ti witr namâz.

13- Lati sọ takbîr ni Eid namâzes.

14- Fun imâm lati sọ awọn âyats ti npariwo ni awọn namâzes ti owurọ, Ọjọ Jimọ, Eid, tarâwîh, witr, ati ni awọn rak’ats meji akọkọ ti aṣalẹ ati alẹ namâz.

15- Fun imâm, bakannaa fun eniyan ti o nṣe namâz nikan, o jẹ wâjib lati sọ awọn âyats lori ipele kẹlẹkẹlẹ ti a kò fẹrẹẹ gbọ ni kutukutu ati pẹ ọsan fard namâz, ni rak’at kẹta ti aṣalẹ namâz ati ni awọn rak’ats kẹta ati kẹrin ti alẹ namâz. Awọn sûrah ti o jẹ wâjib fun imâm lati ka ni ariwo jẹ iyọọda fun eniyan ti o ṣe namâz nikan lati ka ni ariwo ati rọra.

Lati owurọ namâz ni ọjọ Arafa, iyẹn ni, ọjọ ti o ṣaju Eid ti Qurban, titi di lẹhin asr (ọ̀sán pẹ́) namâz ni ọjọ kẹrin, eyiti o jẹ namâzes mẹtalelogun ni gbogbo rẹ, o jẹ wâjib fun gbogbo eniyan, lati sọ Takbîr at-tashrîq (Allahu akbar, Allahu akbar. Lâ ilâha illallahu wallahu akbar. Allahu akbar wa lillâhil-hamd) ni ẹẹkan lẹsẹkẹsẹ lẹhin ṣiṣe salâm ni eyikeyi namâz ti o jẹ fard.

Sajda as-sahw (Sajda ti a ṣe nitori ìgbàgbé ati awọn aṣiṣe)

Nigbati eniyan ti n ṣe namâz ba yọ fard ti namâz mọọmọ tabi ni aṣiṣe, namâz rẹ bajẹ. Ko fọ namâz lati fi ọkan ninu awọn wâjibs ti namâz silẹ laimọ. Sibẹsibẹ, o gbọdọ ṣe sajda as-sahw. Eniyan ti ko ṣe sajda as-sahw ti o pọn dandan mọọmọ tabi ti o fi ọkan ninu awọn wâjibs ti namâz silẹ mọọmọ gbọdọ tun ṣe namâz naa. Eyi ni wâjib. Bí kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, yóò di ẹlẹ́ṣẹ̀. Yiyọ sunnah ko nilo ṣiṣe sajda as-sahw. Sajda as-sahw ni a ṣe lori idaduro/tun ṣe fard tabi yiyọ/idaduro/tun ṣe wâjib kan.

Ni ọran ti ọpọlọpọ sajda as-sahw jẹ pataki, ṣiṣe sajda as-sahw kan yoo to. Nigbati imâm ba ṣe aṣiṣe ni namâz ti o si ṣe sajda as-sahw, jamâat tun gbọdọ ṣe. Ti eniyan kan ninu jamâat ba ṣe aṣiṣe, ko ṣe sajda as-sahw lọtọ si imâm.

Lati ṣe sajda as-sahw; lẹhin sisọ Attahiyâtu, o ṣe salâm si ẹgbẹ kan (ni opin namâz), lẹhinna ṣe sajdas meji lẹhinna joko lati pari namâz. O sọ Attahiyâtu, Salli ati bârik, awọn adura Rabbanâ ni ipo ijoko. O tun jẹ iyọọda lati ṣe sajda as-sahw lẹhin ṣiṣe salâm si ẹgbẹ mejeeji bakannaa laisi ṣiṣe salâm rara.

Awọn nkan ti o mu sajda as-sahw pọn dandan

Lati dide nigbati o gbọdọ joko. Lati joko nigbati o gbọdọ dide. Lati ka ninu isorokelekele nibiti o gbọdọ ka ni ariwo. Lati ka ni ariwo nibiti o gbọdọ ka ninu isorokelekele. Lati ka lati inu Qurân al-karîm, nibiti eniyan gbọdọ gbadura. Lati gbadura nibiti eniyan gbọdọ ka lati inu Qurân al-karîm. Fun apẹẹrẹ, lati gbadura Attahiyâtu dipo Sûrah al-Fâtiha, tabi lati sọ Sûrah al-Fâtiha nigbati o yẹ ki o sọ Attahiyyâtu. Ni idi eyi, Fâtiha ti yọkuro. Lati ṣe salâm ṣaaju ipari iṣẹ ti namâz. Kii ṣe lati sọ afikun sûrah ni akọkọ ati keji rak’ats ti fard namâzes lẹhin Sûrah al-Fâtiha, lati sọ ni awọn rak’ats kẹta tabi kẹrin. Kii ṣe lati sọ afikun sûrah ni awọn rak’ats meji akọkọ lẹhin Sûrah al-Fâtiha. Lati fi awọn takbîrs ti Eid namâzes silẹ. Lati fi adura Qunût silẹ ni witr namâz.

Awọn sunnah ti namâz

1- Lati gbe ọwọ mejeeji soke si eti nigba ti o n sọ takbîr ti iftitâh (wipe Allahu akbar nigbati o bẹrẹ namâz). Awọn obinrin gbe ọwọ mejeeji ga bi ejika wọn.

2- Nigbati awọn ọwọ ba gbe soke, lati yi awọn ọpẹ si ọna qibla.

3- Lati di ọwọ osi ni ọrun-ọwọ pẹlu ọwọ ọtún lẹhin sisọ takbîr.

4- Lati fi ọwọ ọtun si oke apa osi.

5- Fun awọn ọkunrin, lati fi ọwọ wọn si abẹ ìdodo wọn, ati fun awọn obirin, lati fi ọwọ wọn si ọmu wọn.

6- Lati ka “Subhânaka” lẹhin takbîr ti iftitâh.

7- Fun imâm, tabi eniyan ti n ṣe namâz ni ẹyọkan, lati sọ “A’ûdhu (Aûdhu billâhi minash-shaytânirrajîm)”.

8- Lati sọ “Basmala”.

9- Lati sọ, “Subhâna Rabbiyal-azîm” ni igba mẹta ni ruku.

10- Lati sọ, “Subhâna Rabbiyal-a’lâ” ni igba mẹta ni sajda.

11- Lati ka awọn salawats, “Allahumma salli…” ati “Allahumma bârik…” ni ijoko ti o kẹhin.

12- Lati yi ori pada si ọtun ati lẹhinna si apa osi, n wo opin awọn ejika, lakoko ṣiṣe salâm (sọ Assalâmu alaikum wa rahmatullah) ni opin namâz.

13- Ayafi Ọjọ Jimọ ati Eid namâzes, fun imâm lati ka sûrah kan ni rak’at akọkọ ti o gun ni ilọpo meji ju eyi ti yoo ka ni rak’at keji.

14- Lati sọ “Sami’Allahu liman hamidah” lakoko ti o tọ lati ruku.

15- Lati sọ “Rabbanâ lakal hamd” nigbati o duro ni titọ lẹhin ruku.

16- Ninu sajda, lati jẹ ki awọn ika ọwọ sunmọ papọ (iyẹn, lati ma fi aaye silẹ laarin wọn) ki o tẹ awọn ika ẹsẹ ki wọn yipada si qibla.

17- Lati sọ “Allahu akbar” nigba ti o tẹriba fun ruku ati awọn sajdas ati nigbati o ba n tọ soke lati awọn sajdas.

“Ihin idunnu fun awọn ti o ṣe ijosin wọn pẹlu ikhlâs. Wọn jẹ irawọ hidâyat (itọnisọna). Wọn pa okunkun ti o ṣẹlẹ nipasẹ fitnas run.”
Hadîth
ash-sharîf

18- Lati gbe awọn ọwọ ati awọn ẽkun si ilẹ.

19- Lati tọju awọn igigirisẹ ni iwọn ika mẹrin si ara wọn ni qiyâm, ṣugbọn ni rukû, qawma, ati sajda wọn gbọdọ wa ni papọ.

20- Lati sọ “Âmîn” ni idakẹjẹ lẹhin Fâtiha, lati sọ Allahu akbar lakoko ti o tẹriba fun ruku, lati ṣii awọn ika ọwọ ati lati di awọn ẽkun mu ni ruku, lati sọ Allahu akbar lakoko ti o tẹriba fun awọn sajdas, lati tọju ẹsẹ ọtun ni pipe lakoko ti o joko lori ẹsẹ osi, lati joko laarin awọn sajdas meji.

Ni aṣalẹ namâz, kukuru sûrahs ni a sọ. Ni owurọ namâz, sûrah ni rak’at akọkọ jẹ gun ju rak’at keji lọ.

Awọn ti o tẹle imâm ni jamâat ko sọ Fâtiha ati afikun sûrah. Wọn sọ Subhânaka ati takbîrs. Wọn sọ tahiyyat ati salawât ash-sharîfas.

Awọn mustahâbs ti namâz

1- Lati wo ibi sajda nigba qiyâm.

2- Lati wo awọn ẹsẹ ni ruku.

3- Ninu sajda, lati wo ibi ti a ti fi imu si.

4- Ni ipo ijoko, lati wo awọn ẽkun.

5- Awọn afikun âyats ti o sọ lẹhin Sûrah al-Fâtiha gbọdọ gun ni owurọ ati ni kutukutu ọsan namâz ati kukuru ni aṣalẹ namâz.

6- Awọn ti o tẹle imâm gbọdọ sọ takbîr ni isorokelekele ti a ko gbọ.

7- Lati ṣii awọn ika ọwọ ki o si fi wọn si awọn ẽkun ni ruku.

8- Lati tọju ori ati ọrun ni ipele ti o tọ kanna ni ruku.

9- Lati fi akọkọ orokun ọtun ati lẹhinna orokun osi nigba ti o kunlẹ fun sajda.

10- Lati ṣe sajda laarin ọwọ meji.

11- Ninu sajda, lati fi imu si isalẹ ki o to fi iwaju.

12- Lati bo ẹnu pẹlu apa ita ti ọwọ osi nigbati o ba n yán ni namâz.

13- Ni sajda, fun awọn ọkunrin lati tọju awọn igunpa wọn soke kuro ni ilẹ. Fun awọn obinrin lati sinmi igbonwo wọn lori ilẹ.

14- Fun awọn ọkunrin lati tọju awọn apa ati itan yato si ikun ni sajda.

15- Lati duro jẹ ninu ruku ati ni sajda niwọn igba ti o le sọ tasbîhs mẹta.

16- Lati gbe ọwọ soke lati sajda lẹhin igbega ori.

17- Lati gbe awọn ẽkun soke lati sajda lẹhin igbega awọn ọwọ.

18- Ni ipo ijoko, lati gbe awọn ọwọ si itan, pẹlu awọn ika ọwọ ti o kan eti awọn ẽkun ni ọna ti o tọ si qibla. Awọn ika ọwọ ko yẹ ki o tẹ tabi gbe.

19- Nigbati o ba sọ salâm si ọtun ati si osi, lati yi ori pada.

20- Nigbati o ba sọ salâm si ọtun ati si osi, lati wo awọn opin ti awọn ejika.

Awọn makrûhs ti namâz

1- Makrûh ni lati fi ẹwu rẹ si ejika rẹ dipo ki o wọ daradara.

2- Nigbati o ba n tẹriba fun sajda, makrûh ni lati fa awọn apa ti o rọ̀ ninu aṣọ rẹ tabi awọn sokoto rẹ soke.

3- O jẹ makrûh lati bẹrẹ namâz pẹlu awọn ẹya ara adiye ti aṣọ rẹ tabi awọn apa aso (tabi ẹnu apa aso) ti yiyi soke.

4- Awọn agbeka ti ko wulo jẹ makrûh.

5- Makrûh ni lati ṣe namâz ninu aṣọ ti o wọ ni ibi iṣẹ (ti wọn ba jẹ ọra ati idọti) tabi ti o ko le wọ ti o ba ri awọn olori rẹ.

6- Makrûh ni lati ni nkankan ni ẹnu ti ko ni idiwọ fun eniyan lati ka Qurân al-karîm ni deede. Ti o ba ṣe idiwọ fun eniyan lati sọ Qurân al-karîm ni deede, namâz di asan.

7- O jẹ makrûh lati ṣe namâz ni ori igboro (fun awọn ọkunrin).

8- O jẹ makrûh lati bẹrẹ namâz nigbati o nilo lati tọ̀, lati yàgbẹ́, tabi nigba ti afẹ́fẹ́ fẹ́ jáde láti ìdí rẹ.

9- Lakoko namâz, o jẹ makrûh lati gba awọn okuta tabi ile kuro ni aaye sajda.

10- Nigbati o ba bẹrẹ namâz, tabi nigba namâz, o jẹ makrûh lati fa awọn ika ọwọ rẹ ki wọn dún.

11- O jẹ makrûh lati fi ọwọ rẹ si ẹgbẹ rẹ nigba namâz.

12- O jẹ makrûh lati yi ori rẹ (oju) yika ati tanzîhî makrûh lati wo yika nipa titan oju rẹ. Ti o ba yi àyà rẹ kuro ni qibla, namâz rẹ di asan.

13- Ninu awọn tashahhuds (joko ati kika awọn adura ni akoko namâz), lati joko bi aja, eyini ni, lati joko lori ibadi rẹ pẹlu itan ti a gbe ati awọn ẽkun ti o kan àyà rẹ, makrûh.

14- Fun awọn ọkunrin lati tẹ́ apá ìsàlẹ̀ wọn sori ilẹ.

15- Lati ṣe namâz si oju eniyan tabi si ẹhin awọn eniyan ti n sọrọ ni ariwo.

“ Ṣe sajda lori ilẹ ti o ba le! Ti o ko ba le tẹ si ilẹ, maṣe gbe nkan soke si oju rẹ lati ṣe sajda lori rẹ! Ṣe namâz nipasẹ îmâ ati fun sajda tẹ diẹ sii ju ti o ṣe fun rukû!” Hadîth
ash-sharîf

16- Lati fi ọwọ tabi ori rẹ dahun ikini ẹnikan.

17- Lati yán ni ita namâz bakannaa lakoko namâz.

18- Lati pa oju rẹ mọ lakoko ti o n ṣe namâz.

19- Fun imâm lati duro ninu mihrâb. Nítorí pé àwọn àlùfáà Kristẹni máa ń darí àwọn míì nínú ìjọsìn láti yàrá míì. Mihrab jẹ ihò (niche) inu ogiri qibla ti mọṣalaṣi kan. Kii ṣe makrûh fun imâm lati ṣe sajda inu mihrab ti ẹsẹ rẹ ba wa ni ita rẹ. Awọn eniyan ni a kà si ibi ti ẹsẹ wọn wa.

20- O jẹ tanzîhî makrûh fun imâm lati dari namâz nikan ni aaye kan idaji mita ti o ga ju ibiti jamâat wa.

21- O tun jẹ makrûh fun imâm lati dari namâz nikan ni aaye ti o rẹlẹ.

22- Lati ṣe namâz ni laini ẹhin nigba ti yara wa ni laini iwaju tabi lati ṣe nikan ni laini ẹhin nigbati ko si aaye ni laini iwaju.

23- Lati ṣe namâz pẹlu awọn aṣọ ti o ni aworan tabi awọn aworan ti awọn ohun alãye lori wọn.

24- Bí wọ́n bá ya àwòrán ohun alààyè sí ara ògiri tàbí sórí ẹ̀wù tàbí bébà tí wọ́n so kọ́ tàbí tí wọ́n gbé e sórí ògiri kan lókè orí, ní iwájú, tàbí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí ọ̀tún tàbí òsì ènìyàn tí ń ṣe namâz, makrûh ni. Aworan agbelebu dabi aworan ohun alãye.

25- O jẹ makrûh lati ṣe namâz si ọna iná ti ọwọ́ iná rẹ̀ ń jó.

26- Lati ka pẹlu ọwọ awọn âyats tabi tasbîhs ti o sọ ni namâz.

27- Lati ṣe namâz nipa fifi ara rẹ sinu asọ kan lati ori si ẹsẹ.

28- Lati ṣe namâz nipa yiyi turban kan ni ayika ori rẹ, nlọ oke ori rẹ ni igboro.

29- Lati ṣe namâz pẹlu ẹnu ati imu ti a bo.

30- Lati wúkọ́ kẹ̀lẹ̀bẹ̀ jade lati ọfun laisi iwulo.

31- Gbigbe ọwọ kan lẹẹkan tabi lẹmeji jẹ makrûh.

32- Lati fi ọkan ninu awọn sunnah ti namâz silẹ.

33- Laisi darûrat (awawi to dara), makrûh ni lati bẹrẹ namâz pẹlu ọmọ rẹ ni apa rẹ.

34- Ayafi ti darûrat ba wa, makrûh ni lati ṣe namâz ti nkọju si awọn ohun ti o fa ọkan rẹ kuro ti o si ṣe idiwọ khushû, gẹgẹbi awọn ohun ọṣọ, awọn ere, awọn ohun elo orin, tabi eyikeyi ounjẹ ti o fẹ.

35- Lati gbekele ogiri tabi ọpá nigba ti o ba n ṣe fard namâz ti ko ba si darûrat lati ṣe bẹ.

36- Lati gbe ọwọ rẹ soke si eti rẹ nigbati o ba tẹriba fun rukû tabi nigbati o ba tọ lati rukû.

37- Lati pari qirâat lẹhin ti o tẹriba fun rukû.

38- Nigbati o ba n ṣe awọn sajdas ati rukû, makrûh ni lati fi ori rẹ si isalẹ tabi lati gbe ori rẹ soke ṣaaju ki imâm to ṣe bẹ.

39- Lati ṣe namâz ni awọn aaye ti o ṣee ṣe lati jẹ najs.

40- Lati ṣe namâz ti nkọju si iboji kan.

41- Makrûh ni lati ma joko ni ibamu pẹlu sunnah ni tashahhuds (awọn iduro ijoko).

42- O jẹ makrûh, ni rak’at keji, lati sọ âyats mẹta to gun ju ohun ti a sọ ni rak’at akọkọ.

43- Lati ka sûrah kanna, ti o ka lori rak’at akọkọ, lori rak’at keji tabi lati ka sûrah ti o ṣaaju rẹ. Ti o ba ka rẹ laimọ, kii ṣe makrûh.

44- Lati fo sûrah nigba ti o nka.

Awọn nkan ti o jẹ makrûh lati ṣe ni ita namâz

1- O jẹ tahrîmî makrûh lati yi iwaju tabi sẹhin si qibla nigbati o ba n ṣe igbọnsẹ ni yara isinmi tabi ibomiiran tabi lakoko ti o sọ ararẹ di mimọ lẹhin lilo igbonse.

2- Lati ṣe igbọnsẹ si ọna oorun tabi oṣupa.

3- Lati jẹ ki ọmọ kekere kan tu ara rẹ silẹ nipa didimu si ọkan ninu awọn itọnisọna wọnyi jẹ makrûh fun agbalagba ti o di ọmọ naa mu. Bakanna, lati jẹ ki ọmọ kekere kan ṣe ohun kan ti o jẹ harâm fun awọn agbalagba jẹ harâm fun agbalagba ti o ni ọmọ ṣe.

4- Lati na ẹsẹ rẹ tabi ẹsẹ kan nikan si qibla laisi awawi to dara.

5- Lati na ẹsẹ rẹ si ọna mushaf (iwe ti Qur’ân al-karîm ti kọ sinu) tabi awọn iwe Islâm miiran. Kii ṣe makrûh ti wọn ba wa ni ipele giga.

Awọn nkan ti o sọ namâz di asan

1- Laisi awawi to dara, wiwúkọ́ lati ọfun sọ namâz di asan.

2- O sọ namâz di asan lati sọ, “Yerhamukallah,” si eniyan ti o sín ti o si wipe, “Alhamdulillâh”.

3- Ti eniyan ti o n ṣe namâz ni ọkọọkan ba gbọ imâm ti jamâat ti o wa nitosi ti n ṣe aṣiṣe ni kika Qurân al-karîm ti o si kilo fun imâm ti asise yii, namâz rẹ yoo di asan. Ti imâm ba ka Qurân al-karîm, ti o tun ara re se leyin ikilọ ti eni yen, namâz ti imâm naa yoo tun di asan.

4- Ti eniyan ba sọ “Lâ ilâha illallah” lakoko ti o n ṣe namâz, ti ipinnu rẹ ba ni lati dahun si ẹnikan, namâz rẹ yoo di asan. Ti erongba rẹ ba ni lati kede isokan Allahu ta’âlâ, namâz rẹ ko ni di asan.

5- Lati ṣii awọn ẹya awrat kan.

6- Ẹkún fun awọn idi bii irora tabi ibanujẹ sọ namâz di asan. (Ti o ba sọkun nitori ero Jannah ati Jahannam, namâz rẹ ko di asan.)

7- Lati dahun si ikini awọn ẹnikan, ni eyikeyi ọna eyikeyi, sọ namâz di asan.

8- Ti eniyan ti o ti yọkuro kere ju namâz marun ranti pe ko ṣe namâz iṣaaju, namâz rẹ di asan.

9- Ti eniyan ba n ṣe namâz, ti o ṣe iru iṣipopada tabi iṣe ti ẹnikẹni ti o ba ri i yoo ro pe ko ṣe namâz, namâz rẹ yoo di asan.

10- Lati jẹ tabi mu lakoko ṣiṣe namâz.

11- Lati sọrọ lakoko ṣiṣe namâz.

12- Lati ṣe atunṣe aṣiṣe ti ẹnikẹni ṣe ayafi imâm ti o tẹle, sọ di asan namâz (ti eniyan ti o ṣe atunṣe).

13- Lati rẹrin lakoko ṣiṣe namâz.

14- Lati kerora tabi lati sọ “yéè!” ati bẹbẹ lọ, sọ namâz di asan.

ÀLÀYÉ: Namâz Ti a ṣe lori Alaga kii ṣe itẹwọgba

Ṣiṣe Namâz nipasẹ Ijoko tabi Îmâ

Eniyan ti ko le duro nitori irora ninu ọkan ninu awọn ẹ̀yà ara rẹ, tabi ti o le jiya ipalara tabi ti ori rẹ n yi ti o ba duro, ṣe fard namâzes lakoko ti o joko. O tẹriba fun rukû’ o si gbe ori rẹ si ilẹ fun sajda. Fun eniyan ti o le duro fun igba diẹ nipa gbigbe ara le ogiri, igi tabi eniyan, o jẹ fard lati sọ takbîr (ti iftitâh) lakoko ti o dide ati lati duro ni o kere ju gun to fun iyẹn. O jẹ makrûh lati fara ti nkan kan lakoko ti o n ṣe fard laisi ‘udhr (idi, ikewo). Ti udhr ba wa, lẹhinna kii ṣe makrûh. Ko ṣe iyọọda lati ṣe namâz lakoko ti o dubulẹ ati ṣiṣe îmâ ti o ba le duro nipa gbigbe ara le nkan tabi nipa ijoko. Ti eniyan ko ba le joko ni ipo ijoko to dara fun namâz, o joko bi o ṣe fẹ. O le fara ti irọri tabi nkan miiran.

Ti aboyun tabi alaisan kan ba le dide nipa gbigbe ara si ori aga ti wọn ti fi si osi tabi sọtun, wọn yẹ ki o ṣe namâz ni ọna yii.

Alaisan ti ko le joko lori ilẹ nipa gbigbera si nkan kan tabi ti ẹnikan gbe soke gbọdọ ṣe namâz ti o dubulẹ lori ẹhin rẹ. O na ẹsẹ rẹ si ọna qibla. O fi irọri si abẹ ori rẹ, nitorina oju rẹ yipada si qibla, tabi o dubulẹ ni apa ọtun tabi osi pẹlu iwaju ara rẹ si qibla. O fi ori rẹ ṣe àmì fun rukû’ ati sajda (eyi ni a npe ni îmâ). Eniyan ti o mọ ṣugbọn ti o ṣaisan, ti ko le ṣe namâz paapaa nipasẹ îmâ fun diẹ ẹ sii ju ọjọ kan lọ, ko ṣe qadâ ti eyikeyi ninu wọn; namâz kii ṣe fard fun iru eniyan bẹẹ. Bẹẹ ni ọran pẹlu eniyan ti, nitori aisan tabi fun idi kan ti ko fa funrararẹ, wa ni daku tabi ni igbagbe titi o fi gbagbe nọmba sajdas tabi rak’ats fun diẹ sii ju akoko ti o ni namâzes marun. Ẹnikan ti o daku nipa mimu ọti-lile, oogun oloro tabi oogun ni lati ṣe qadâ ti gbogbo awọn namâzes ti ko ṣe.

Ko ṣe iyọọda lati ṣe namâz nipa jijoko lori nkan ti o ga bi alaga pẹlu awọn ẹsẹ ti o rọ si isalẹ. Namâz yẹn ko ṣe itẹwọgba. Fun, ko si darûrat fun joko lori alaga. Ẹniti o ba le joko lori aga le joko lori ilẹ pẹlu; nitorina, o ni lati ṣe namâz joko lori pakà.

Ti eniyan ko ba le dide lati ilẹ lẹhin namâz, lakoko ti yoo rọrun fun u lati dide ti o ba joko lori alaga, lẹhinna ẹnikan yẹ ki o ran an lọwọ lati dide duro. Tabi, alaisan le ṣe namâz nipa jijoko lori àga ìtẹ́ (couch) pẹlu awọn ẹsẹ rẹ si ọna qibla (tun lori ijoko) lai so ẹsẹ rẹ rọ̀ silẹ. Lẹhin namâz, o le gbe ẹsẹ rẹ si isalẹ lati ẹgbẹ kan ti ijoko naa ki o si dide bi o ti ṣe lati ori alaga. Tabi, o le joko lori alaga ṣugbọn gbe ẹsẹ rẹ soke lori alaga miiran tabi tabili kekere kan niwaju rẹ. Lẹhin namâz, o le gbe ẹsẹ rẹ si isalẹ lati alaga tabi tabili.

Awọn nkan lati san ifojusi si lakoko ṣiṣe namâz nipa ijoko tabi îmâ

Ti eniyan ba le tẹriba fun sajda, o bẹrẹ namâz duro, o ka qirâat o si tẹriba fun rukû. Ti eniyan ko ba le dide rara, o bẹrẹ namâz joko. O joko lori awọn ẽkun rẹ o si tẹriba fun awọn sajdas. Ṣiṣe namâz bii eyi ni a pe ni ṣiṣe namâz nipa ijoko.

Lakoko ti o n ṣe namâz nipa ijoko, o fi ọwọ rẹ si abẹ ìdodo rẹ ni qiyâm (awọn obirin lori ọmu wọn). Ti o ba bẹrẹ namâz nigba ti o duro, o sọ qâmat ni iduro; ti o ba n ṣe namâz nipa ijoko tabi îmâ, o sọ bi o ti joko.

Ti eniyan ko ba le ṣe sajda, o ṣe namâz nipasẹ îmâ. Iyẹn ni, o joko ni itunu boya lori awọn ẽkun rẹ tabi ẹsẹ-agbelebu. Ti ko ba le joko bi iyẹn, o na ẹsẹ rẹ si qibla.

O sọ takbîr ti iftitâh nigba ti o joko. O tẹ ara rẹ diẹ fun rukû ati diẹ sii fun sajda. Ti eniyan ko ba le tẹ ara rẹ, o tẹ ori rẹ bakanna o si ṣe namâz nipasẹ îmâ. O wo ẹsẹ rẹ nigba qiyâm ati ni itan rẹ nigba ipo ijoko.

Lakoko ti wọn n ṣe namâz nipasẹ îmâ, awọn ọkunrin fi ọwọ wọn papọ labẹ ìdodo wọn ni qiyâm (awọn obinrin lori ọmu wọn). Nigbati wọn ba tẹ diẹ fun rukû, wọn gbe ọwọ wọn si ẽkun wọn. Wọn tẹ diẹ sii fun sajda ati ki o pa ọwọ wọn mọ lori awọn ẽkun wọn tabi fi wọn siwaju sii. Lakoko ti wọn n sọ Attahiyâtu, wọn fi ọwọ wọn si bi wọn ṣe ṣe deede ni namâz. Nigbati wọn ba n ṣe salâm, wọn wo awọn opin ti awọn ejika wọn. Ṣiṣe namâz bii eyi ni a pe ni ṣiṣe namâz nipasẹ îmâ.

Ko si iru nkan bii îmâ pẹlu oju. Ti eniyan ko ba le gbe ori rẹ fun ọjọ kan (wakati 24), namâz kii ṣe fard fun u; ko ni lati ṣe qadâ.

Nigbati eniyan ba n ṣe namâz ti o duro pẹlu jamâat, ohun ti o ṣe pataki ni ibi ti awọn ẹsẹ wa. Ti igigirisẹ kan ba kọja awọn igigirisẹ imâm, awọn namâz kii yoo wulo. Sibẹsibẹ, idajọ yii ko wulo nigbati eniyan ba n ṣe namâz nipasẹ îmâ. Lẹhinna ohun ti o ṣe pataki kii ṣe ibi ti awọn igigirisẹ wa ṣugbọn nibiti ori wa. Ti ori ẹni ti o n ṣe namâz nipasẹ îmâ ko kọja ori imâm tabi ti ori kan ba wa ni ila pẹlu ori imâm, lẹhinna awọn namâz yoo wulo, botilẹjẹpe awọn ẹsẹ kan kọja ẹsẹ ti imâm. [Ibn Âbidîn]

Ẹniti o n ṣe iduro namâz le tẹle imâm kan ti o joko, ṣugbọn kii ṣe imâm ti o n ṣe namâz nipasẹ îmâ.

Awọn ti o nifẹ rẹ yoo jo pẹlu ifẹ rẹ, Iwọ Rasûlallah,
Wọn o mu ọti-waini ifẹ, pa ongbẹ wọn, iwọ Rasûlallah.
Eniyan ti o nifẹ rẹ ti fi ẹmi rẹ si ọna rẹ,
Oorun ti aye meji ni iwọ, Iwọ Rasûlallah.
Si awọn ti o nifẹ rẹ, fun ni shafâ’at rẹ,
Igbesi aye ninu ara Musulumi ni iwọ, Iwọ Rasûlallah.
Mo nifẹ si ẹwa yẹn, Emi ni ẹyẹ bulbul ti ododo yẹn,
Awon ti ko ba feran re yoo jo ninu ina, Iwọ Rasûlallah.
Haqq ni Ẹniti o fẹràn rẹ, Sultân ti gbogbo,
Ki a fi aye mi rubọ fun ọna rẹ, Iwọ Rasûlallah.
Ọkàn dervish Yûnus, orisun ti shafâ’at,
Sultân ti aye meji ni iwọ, Iwọ Rasûlallah

Awọn fards ti aawe

Awọn aawe ni o ni meta fards:

1 - Niyyat (lati pinnu).

2 - Lati ṣe niyyat, laarin akoko ṣiṣe niyyat.

3 - Lati yago fun awọn ohun ti yoo fọ ãwẹ, bẹrẹ lati owurọ (fajr as-sâdiq) titi de iwọ-oorun (iyẹn, laarin ọjọ shar’î, ọjọ kan ni Islâm). Awọn ọmọwe ti awọn madhhabs mẹrin ni ifọkanbalẹ sọ pe ãwẹ bẹrẹ ni ibẹrẹ ti funfun ni aaye kan ti oju-ọrun ti o han, eyiti a pe ni fajr as-sâdiq. O ti sọ ninu iwe Multaqâ, “Awẹ kii ṣe lati jẹ, mu tabi ni ibalopọ lati owurọ titi oorun yoo fi wọ. O tun jẹ fard lati pinnu pẹlu ọkan, (eyikeyi akoko) laarin akoko lati iwọoorun ọjọ ti o ṣaaju titi di akoko Dahwa al-kubrâ8 ni ọjọ ti iwọ yoo gbawẹ, fun ãwẹ ni oṣu Ramadân. Titi di dahwa, ti eniyan ko ba jẹ tabi mu ohunkohun, o ṣe niyyat o si gbawẹ. Ṣiṣe niyyat lẹhin dahwa ko ṣe itẹwọgba. Nigbati o ba n ṣe niyyat ṣaaju owurọ, o sọ pe, “Mo ti ṣe niyyat lati gbawẹ ni ọla.” Nigbati o ba n ṣe niyyat lẹhin owurọ, o sọ pe, “Mo ti ṣe niyyat lati gbawẹ loni.” Bẹẹ ni akoko niyyat fun ãwẹ ti a jẹ́ ẹ̀jẹ́ rẹ̀ fun ọjọ kan ati fun ãwẹ nâfila. O jẹ dandan lati ṣe niyyat fun ọjọ kọọkan.

Ohun ti o ba aawe je

Ni oṣu Ramadân, nigba ti eniyan mọ pe eniyan n gbawẹ ati pe nigba ti eniyan ti pinnu ṣaaju ki o to bẹrẹ fajr ti tẹlẹ fun ãwẹ, jijẹ tabi mimu ohun jíjẹ, iyẹn ni, fifi ohun ti o jẹ ounjẹ, oogun, oogun oloro (narcotic) tabi ohun ti n mu ni yó sinu ikùn nipasẹ ẹnu, tabi nini ibalopọ tabi ki a mu eniyan ni ibalopọ, fọ ãwẹ ati pe o nilo qadâ ati kaffârat. Gẹgẹbi itumọ yii, mimu siga n fọ ãwẹ ati pe o nilo mejeeji qadâ ati kaffârat9. Nitori awọn patiku líle ati olomi ti o wa ninu ẹfin lọ sinu ikun pẹlu itọ. Lẹ́yìn irú àwọn nǹkan bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí fífa ẹ̀jẹ̀ (hijâma) àti sísọ̀rọ̀ ẹni lẹ́yìn, èyí tí gbogbo èèyàn mọ̀ pé wọn ò ní já ààwẹ̀ náà, tí ẹnì kan bá jẹ ohun kan ní mímọ̀ nítorí pé èèyàn rò pé àwọn ààwẹ̀ ti fọ́ tẹ́lẹ̀, a óò fọ́ àwọn ààwẹ̀ ní àkókò yìí, qadâ àti kaffârat yóò sì pọndandan. Ti eniyan ti ko ba ṣe niyyat rẹ ṣaaju owurọ ni Ramadân, ṣe ohun kan lati fọ ãwẹ rẹ ṣaaju ki o to dahwa, mejeeji qadâ ati kaffârat jẹ pataki ni ibamu si awọn imâms meji. Fun, o padanu aye lati ṣe niyyat ati lati gbawẹ nigba ti o ṣee ṣe fun u lati ṣe bẹ. Ṣugbọn gẹgẹ bi Imâm al-azam nikan qadâ jẹ pataki. Ti eniyan naa ba jẹ ati mu lẹhin akoko dahwa, kaffârat ko ṣe pataki ni ibamu si gbogbo awọn imâms mẹta. Ijiya ti kaffârat ni ẹsan fun ibajẹ ọlá ati iyi ti oṣu ibukun ti Ramadân. O jẹ ijiya fun imomose fifọ ãwẹ Ramadân, eyiti o jẹ sahîh ni ibamu si gbogbo madhâhib mẹrin. Fun idi eyi, niwọn bi o ti jẹ dandan lati ṣe niyyat ṣaaju owurọ ni Shâfi’î madhhab, ti eniyan kan ninu madhhab Hanafî ba mọọmọ fọ ni ọsan ãwẹ ti ko ṣe niyyat rẹ ṣaaju owurọ, tabi ti a ba fi agbara mu u lati fọ ọ, tabi ti o ba ni lati fọ ọ nitori awawi to dara, ko ṣe kaffârat ni ibamu si Imâm al-azam. Nigbati eniyan ba fọ ãwẹ qadâ, ãwẹ ẹ̀jẹ́ tabi ãwẹ nâfila rẹ, ko ṣe kaffârat. Ti eniyan ti o ṣe nkan ti o nilo qadâ nikan ni ọjọ kan ti Ramadân ṣe ohun kanna mọọmọ ni ọjọ miiran, o jẹ dandan fun u lati ṣe kaffârat paapaa.

Bí àpẹẹrẹ, tí ẹnì kan bá fọ́ ọ ní àṣìṣe, bí omi kan bá bọ́ lọ́wọ́ ọ̀fun nígbà tí wọ́n bá ń ṣe abdast, tí wọ́n bá fipá mú ẹnì kan láti já ààwẹ̀ náà, tí ẹnì kan bá fi enema sí ara rẹ̀, tí ẹnì kan bá ń fa oògùn omi, ipara, èéfín (èéfín sìgá tí ẹlòmíràn ń mu), tabi ẹfin igi aloes ti a fi amber ṣe, sinu imu kan tabi sọ oogun sinu eti kan, ti oogun ti a fi si oówo ara wọn wọ inu, (ti eniyan ba fi syringe fun oogun), ti eniyan ba gbe nkan kan ti kii ṣe oogun tabi ounjẹ mì, gẹgẹbi iwe kan, okuta, tabi irin, owu tabi irugbin iresi ti a ko jinna, jero tabi lentils, ti eniyan ba fi agbara mu ara rẹ bì ohun ti o kun ẹnu, bí ẹnì kan tí ó ní eyín tí ń ṣẹ̀jẹ̀ bá gbé ẹ̀jẹ̀ nìkan mì tàbí ẹ̀jẹ̀ tí ó jẹ́ ìdá àádọ́ta nínú ọgọ́rùn-ún tí a dà pọ̀ mọ́ itọ́, tí ènìyàn bá jẹun láìmọ̀ pé òwúrọ̀ ti fọ́ tàbí tí ó fọ́ ààwẹ̀ tí ó rò pé oòrùn ti wọ̀, bí ènìyàn bá ń bá jíjẹ lọ ní ìrònú pé ààwẹ̀ òun ti bàjẹ́ nítorí pé ó ti gbàgbé ààwẹ̀ rẹ̀ tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí jẹun, bí wọ́n bá da omi sí ẹnu kan tàbí tí wọ́n bá ní ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ọ̀kan nígbà tí ẹnì kan bá sùn, tí ènìyàn bá gbààwẹ̀ láì ṣe niyyat tàbí tí kò ṣe niyyat kí òwúrọ̀ kùtùkùtù ní Ramadân tí kò sì gbààwẹ̀ lẹ́yìn dahwa bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀kan ti pinnu lẹ́yìn òwúrọ̀; ãwẹ ti fọ ni eyikeyi ninu awọn iṣẹlẹ wọnyi ati pe o jẹ dandan lati ṣe qadâ nikan, ọjọ kan fun ọjọ kan, lẹhin Eid. Sibẹsibẹ kaffârat ko wulo.

Ti ojo tabi egbon ba lọ si isalẹ ọfun, yoo fọ mejeeji ãwẹ ati namâz. O jẹ dandan lati ṣe qadâ. Ti eniyan ba di junub nipa gbigbaramọ, famọra ati ifẹnukonu, ààwẹ̀ rẹ̀ bàjẹ́, qadâ si di dandan. Sugbon ko baje ti eniyan ko ba di junub. Ti eniyan ba gbe nkan ti o ku laarin awọn eyin lati alẹ iṣaaju, yoo fọ ãwẹ ti o ba tobi bi kóró ẹ̀wà chickpea (nohut), qadâ si di dandan. Ṣugbọn ko fọ ãwẹ ti o ba kere ju kóró ẹ̀wà chickpea (nohut) lọ. Ti eniyan ti o gbagbe ãwẹ rẹ ti o jẹ nkan tun jẹ tabi mu nkan lẹẹkansi lẹhin ti o ranti pe o n gbawẹ bi o tilẹ jẹ pe o mọ pe igbagbe ati jijẹ kii yoo fọ ãwẹ rẹ, ààwẹ̀ rẹ yoo bajẹ, ati pe o di dandan lati ṣe mejeeji qadâ ati kaffârat.

A ti kọ ọ ni Multaqâ ati ninu gbogbo awọn iwe miiran pe, “Ti oogun ti a fi si oówo ori tabi ara ẹni ba wọ inu ọpọlọ tabi ọ̀nà oúnjẹ, ààwẹ̀ ẹni bàjẹ́, qadâ nikan si di dandan.” A kọ ọ ninu àlàyé (sharh) Multaqâ pe, “Imâm al-a’zam sọ pe ààwẹ̀ máa ń bàjẹ́ nigbati ounjẹ ba wọ inu ara láti ojú oówo. Ṣugbọn awọn imâms meji sọ pe kò bàjẹ́, nitori ààwẹ̀ máa ń bàjẹ́ nikan nigbati ounjẹ ba wọle láti ojú awọn ihò adayeba ti ara.” Tahtâwî ṣe alaye eyi daradara ninu àlàyé rẹ si Marâq-al-falâh. O sọ pe, “Ti a ba mọ pe oogun olómi tabi líle ti a fi si oówo ori tabi ara ẹni ti wọ inu ọpọlọ tabi ọ̀nà oúnjẹ, ààwẹ̀ ẹni bàjẹ́. Ti a ko ba mọ daradara pe o ti wọ inu, ti oogun naa ba jẹ olómi, ààwẹ̀ bàjẹ́ gẹ́gẹ́ bí Imâm al-a’zam ti sọ. Ṣugbọn awọn imâms meji sọ pe kò bàjẹ́ ti a ko ba mọ daju pe oogun naa ti wọ inu. Gbogbo awọn imâms mẹtẹẹta fi ẹnu kò pe ààwẹ̀ kò ní bàjẹ́ ti oogun naa, ti a ko mọ daju pe o wọ inu, ba jẹ líle.” Nitorinaa, gbogbo awọn imâms mẹta fi ẹnu kò pe ààwẹ̀ máa ń bàjẹ́ nigbati a ba mọ daju pe oogun naa ti wọ inu, yálà olómi ni tabi líle. Eyi tumọ si pe abẹrẹ àjẹsára (inoculation) tabi abẹrẹ ìṣègùn eyikeyi ti a fi syringe gún sí abẹ́ awọ ara tabi sínú iṣan apá, ẹsẹ tabi apa ara miiran máa ń ba ààwẹ̀ jẹ́.

Ohun ti kò ba ààwẹ̀ jẹ́

Ni Ramadân ash-sharîf tabi nigba ti o n gbawẹ fun qadâ tabi kaffârat tabi nigba ti o n gba ààwẹ̀ ẹ̀jẹ́ tabi ààwẹ̀ nâfila, ti eniyan ba gbagbe pe eniyan n gba awe ti o si njẹ, mu, tabi ti o ni ibalopọ, tabi ti o ni itujade alẹ nigba ti o sun tabi njade àtọ lainidii nipa wiwo (nkan) lakoko ti o ji, ti eniyan ba kan tincture ti iodine tabi diẹ ninu awọn ikunra tabi kohl (paapaa ti awọ tabi õrùn wọn ba ṣe akiyesi ni itọ tabi ito), tabi ti eniyan ba fi ifẹkufẹ fẹnuko, tabi sọ̀rọ̀ ẹni lẹ́yìn, tabi gbẹ̀jẹ̀ (hijâma), tabi bì ohun ti o kun ẹnu láìmọ̀ọ́mọ̀, tabi mọọmọ bì díẹ̀, tabi ti omi ba lọ sinu eti tabi eruku, ẹfin tabi eṣinṣin yoo lọ sinu ọfun kan nipasẹ ẹnu tabi imu lainidii, tabi imu kan lọ sinu ọfun (tàbí bí wọ́n bá fún ẹnì kan ní afẹ́fẹ́ àtọwọ́dá pẹ̀lú ọpọ́n afẹ́fẹ́ oxygen, tàbí tí ẹnì kan kò bá lè ṣèdíwọ́ fún èéfín sìgá àwọn ẹlòmíràn láti lọ sínú ẹnu àti imú kan), tàbí bí ẹnì kan bá gbé ọ̀rinrin tó ṣẹ́ kù ní ẹnu rẹ̀ mì pẹ̀lú itọ́ rẹ̀ lẹ́yìn tí ó fọ ẹnu rẹ̀, tabi ti eniyan ba fi oogun diẹ si oju tabi iho ehin paapaa ti eniyan ba ni itọwo rẹ ni ọfun kan; aawẹ naa ko fọ ni eyikeyi awọn ọran wọnyi.

Òǹkọ̀wé ìwé Bahr-ur-râiq (rahmatullahi ta’âlâ ’alaih) sọ pé, “Ní àwọn ọ̀ràn kan, a máa ń rò pé ẹnu jẹ́ apá inú ara. Nítorí náà, bí ẹni tí ń gbààwẹ̀ bá gbé itọ rẹ̀ mì, ààwẹ̀ rẹ̀ kò ní já. O dabi ohun ti o dọti inu ara ti o kọja lati inu si ifun. Ẹjẹ lati ipalara ni ẹnu, lati mu ehin jade, tabi ni aaye ti a ti ṣe abẹrẹ, tabi ẹjẹ ti o wa lati inu si ẹnu kò ba ààwẹ̀ tabi abdast jẹ́. Nigbati eniyan ba tutọ jade tabi gbe ẹjẹ yii mì, ti itọ ba tobi ju ẹjẹ lọ, iyẹn ni, ti o ba jẹ ofeefee ni awọ, wọn ko tun fọ. O jẹ kanna nigbati awọn ohun miiran ba wa si ẹnu lati inu, ninu eyiti ọran naa, bẹni abdast tabi ãwẹ ko fọ. Ti ohun ti o kun ẹnu kan (ba wa si ẹnu ti o si) jade kuro ni ẹnu, awọn mejeeji ti fọ. Inu ẹnu ni a gba nigba miiran lati jẹ apakan ita ti ara. Awẹ ko ba fọ nigbati a ba mu omi si ẹnu.” Bakan naa ni a ṣe akiyesi ni Jawhara, paapaa. Nítorí náà, wọ́n rí i pé, nígbà tí wọ́n bá yọ eyín jáde, tí ẹ̀jẹ̀ bá pọ̀, ààwẹ̀ náà kì í fọ́ nígbà tí ènìyàn bá tutọ́ síta. Nigbati eniyan ko ba gbawẹ, awọn abdast ko bajẹ nigbati eniyan ba gbe e mì. Ko si ọkan ninu awọn mejeeji ti o fọ ni eyikeyi ọran ti ẹjẹ ba kere ju iye itọ lọ.

O ti sọ ni Fatâwâyi Hindiyya, “Fífi clyster (enema) sí ara tabi sísọ oogun sinu iho eti yoo ba ààwẹ̀ ẹni jẹ́, sibẹ kii yoo mú kaffârat pọn dandan. Fífi omi tabi epo sinu kòfẹ kii yoo ba ààwẹ̀ jẹ́ paapaa ti omi naa ba de àpòòtọ̀. Bibẹẹkọ, omi ti a fi sinu obo obinrin yoo ba ààwẹ̀ obinrin naa jẹ́. Fífi ika tutù tabi ika ti a fi ìpara kun sinu ihò ìdí tabi obo yoo ba ààwẹ̀ ẹni jẹ́. Ika gbigbẹ (ti a fi sinu ihò ìdí tabi obo) kii yoo ba a jẹ́. Omi ti eniyan lairotẹlẹ jẹ ki o lọ sinu ihò ìdí nigbati o ba n sọ ara rẹ di mimọ lẹhin igbẹ yoo ba ààwẹ̀ ẹni jẹ́.”

Iru awọn iṣe bii itọwo ounjẹ naa (lakoko ti o ngbaradi rẹ) laisi gbigbe mì, jijẹ gomu-mastic, famọra ati ifẹnukonu laibikita ewu ti di junub, wiwẹ fun itura kii yoo ba ààwẹ̀ jẹ́, sibẹ wọn jẹ tanzîhî makrûh. Lilo kohl tabi fifi epo sori irun ètè òkè (mustache), gbígbóòórùn awọn ododo, musks tabi ipara kii yoo ba ààwẹ̀ jẹ́; bẹ́ẹ̀ ni wọn kì í ṣe makrûh. Awọn nkan bii kohl (ni oju) ati epo (lori mustache) jẹ makrûh nigbati wọn ba pinnu fun ohun ọṣọ; bẹ́ẹ̀ náà ni ọ̀ràn náà pẹ̀lú òdòdó tí a so mọ́ kola tàbí tí a gbé ní ọwọ́ kan. Awọn ohun eruku ti o rùn tabi awọn ohun ẹfin tabi jijẹ awọn gomu atọwọda yoo ba ààwẹ̀ jẹ́. Lilo (ọpa ehin igi ti a npe ni) miswâk tabi gbígbẹ̀jẹ̀ (hijâma) kii ṣe makrûh.

Ti eniyan ba mọọmọ fọ ãwẹ rẹ (ṣaaju ki iwọ-oorun) fun eyiti o ṣe niyyat ṣaaju akoko imsâk, yoo ni lati ṣe mejeeji kaffârat ati qadâ. Fífọ ãwẹ nâfila tabi ãwẹ qadâ ko ṣe dandan kaffârat.

“Awee jẹ apata ti o daabobo awọn Musulumi lọwọ Jahannam.” Hadîth
ash-sharîf

Fun kaffârat, ọkan gbawẹ fun ọgọta ọjọ lera-lera, ni ita awọn ọjọ Ramadân ati awọn ọjọ marun ti o jẹ harâm lati gbawẹ. Ni afikun, o gbawẹ pẹlu aniyan ti qadâ fun ọpọlọpọ awọn ọjọ bi nọmba awọn ọjọ ti o fọ ãwẹ rẹ (laiṣe). (O jẹ harâm lati gbawẹ ni ọjọ akọkọ ti Eid ti Ramadân tabi ni eyikeyi ninu awọn ọjọ mẹrin ti Eid ti Qurban.) Eniyan ti ko le ṣe bẹ yoo bọ́ ọgọta talaka ni ẹẹmeji lojumọ fun ọjọ kan tabi talaka kan lẹmeji lojumọ fun ọgọta ọjọ. Tabi o fun olukuluku ati gbogbo wọn ni ohun-ini ti iye wọn dọgba si eyiti a san bi fitra.

Fun ṣiṣe qadâ ti ààwẹ̀ ọjọ kan, o gbawẹ fun ọjọ kan.

Iru ãwẹ ti ko gba laaye rara ni eyi ti o ṣe nipasẹ ṣiṣe niyyat bi eleyi, “Mo ṣe niyyat fun ãwẹ bí oṣu (ti a wa yii) bá jẹ Ramadân; ti kii ba ṣe bẹ, Emi ko ni niyyat.”

Awọn eniyan ti o bẹrẹ ãwẹ wọn fun Ramadân kii ṣe lẹhin wiwo oṣupa titun ni ọrun ṣugbọn labẹ itọsọna ti awọn kalẹnda ti a ti pese tẹlẹ yoo ni lati gbawẹ fun ọjọ meji pẹlu aniyan ti qadâ lẹhin Eid ti Ramadân. Bii o ṣe le ṣe iṣiro ọjọ akọkọ ti Ramadân ni a ṣe alaye ni gigun ni ori kẹwa ti fascicle kẹrin ti idunu Ailopin (Endless Bliss).

Ibn Âbidîn (rahima-hullâhu ta’âlâ) sọ pé, “Ní ojú ọjọ́ tí ìkùukùu bò, a kò gbọ́dọ̀ ṣe iftâr (àwẹ̀ kò gbọ́dọ̀ fọ́) àyàfi tí ènìyàn bá dá a lójú pé oòrùn ti wọ̀, kódà bí azân (láti kéde àkókò aṣalẹ namâz [ati ti iftâr]) ti ṣe (ti a npe ni.) Niwọn igba ti eniyan ba ṣe iftâr ṣaaju akoko (akoko ti a npe ni) ishtibâk an-nujûm, iyẹn ni, ni akoko ti ọpọlọpọ awọn irawọ han ni ọrun, ọkan ti ṣe iṣe mustahâb ti a npe ni ‘ta’jîl’ (eyiti o tumọ si kíkánjú fun iftâr). Nigbati a ba ṣe akiyesi Iwọoorun, ti a si ṣe iftâr ni aaye kan, eniyan ti o wa ni ibi giga, fun apẹẹrẹ, ẹni ti o wa ni minâret, ko yẹ ki o ṣe iftâr ayafi ti o ba mọ pe Oorun ti wọ̀. Ofin yii tun kan owurọ namâz ati sahûr.”

Iwọ olori awọn anabi,
Iwọ itọsọna awọn walîs,
Wòlíì àgbáálá ayé,
Ahlan wa sahlan merhabâ.
Iwọ ni ẹmi gbogbo awọn ẹmi,
Iwọ ni aṣẹ ti awọn ọkan,
Sultân ti aye mejeeji,
Ahlan wa sahlan merhabâ.
Iwọ ni olufẹ Haqq,
Maṣe yọ wa kuro ninu shafâ’at,
Ahmad Muhammad Mustafâ,
Ahlan wa sahlan merhabâ.
Yunûs sọ ọrọ otitọ,
Ó tẹ orí rẹ̀ lé ẹnu ọ̀nà rẹ,
O duro de wa ni ọjọ mahshar,
Ahlan wa sahlan merhabâ.

Awọn ipo fun hajji lati jẹ fard

Awọn ipo mẹjọ wa ti a gbọdọ mu ṣẹ ki hajji to jẹ fard fun eniyan: 1- Lati jẹ Musulumi. 2- Lati ti de ọdọ. 3- Lati ni ọpọlọ pipe. 4- Lati wa ni ilera. 5- Kii ṣe ẹrú. 6- Lati ni ohun-ini ti o ju awọn iwulo pataki eniyan lọ. 7- Ki akoko hajji ti to. Akoko fun hajji ni ọjọ Arafa ati awọn ọjọ mẹrin ti Eid (ti Qurbân). Akoko lati lo lori ọna ti wa ni afikun si iṣiro naa. 8- Fun obinrin ti o jinna (si Mekka) to iwọn (irin-ajo jijin ti a npe ni) safar –irin ọjọ mẹta, tabi ni ayika ọgọrun ati mẹrin ibuso ni Hanafî madhhab– ki ọkọ rẹ tabi ibatan ọkunrin mahram ba a lọ, pẹlu ẹniti o jẹ eewọ ayeraye lati ṣe (adehun igbeyawo Islâm ti a pe ni) nikâh.

O jẹ fard fun awọn eniyan ti o mu awọn ipo mẹjọ wọnyi ṣẹ lati ṣe hajji lẹẹkan ni igbesi aye wọn. Ti wọn ba ṣe hajji diẹ sii ju ẹẹkan lọ, hajji ti wọn ṣe ni awọn ọdun ti o tẹle jẹ hajji nâfila. Iṣe ijosin ti o jẹ nâfila ni a ṣe ti ifẹ ti ara ẹni, botilẹjẹpe kii ṣe fard tabi sunnah (lati ṣe). Thawâb fun nâfila ibâdat, nigba ti a ba fiwewe pẹlu thawâb fun fard ibâdat, kere bi ẹ̀kán omi kan ni akawe pẹlu omi ti o wa ninu okun. Awọn ọjọgbọn Islâm kò fọwọ si ṣiṣe hajj lẹẹkeji nipasẹ awọn Musulumi ti ngbe ni awọn aaye ti o jinna si Mekka. Abdullah al-Dahlawî (quddisa sirruh) sọ bi atẹle ninu lẹta 63 (ti iwe ti o niyelori ti akole rẹ ni Makâtîb ash-sharîfa), “Lori irin-ajo ti a ṣe fun ṣiṣe hajji, ko ṣee ṣe pupọ julọ lati ṣe ibâdats daradara. Fun ọrọ yẹn, Imâm Rabbânî (rahmatullâhi ’alaih) sọ ninu awọn lẹta rẹ 123 ati 124 (ninu iwọn akọkọ ti iṣẹ ibukun rẹ ti a pe ni Maktûbât) pe oun ko fọwọsi lilọ (lori irin-ajo) fun idi ti ṣiṣe ’umra tabi nâfila hajj.” Nâfila hajji jẹ harâm ti o ba ṣe idiwọ ṣiṣe ibâdat tabi bíbo ara obinrin daradara. Lati lọ fun nâfila hajji ti iru yii nfa ẹṣẹ kuku ju jijẹ thawâb. Bakanna ni ọran pẹlu lilọ si irin-ajo fun ṣiṣe ’umra.

Awọn fards ti hajji

Hajj ni awọn fards mẹta:

1– Lati ṣe niyyat fun hajji bi o ṣe n gbe (aṣọ pataki ti a npe ni) ihrâm wọ̀.

2– Lati ṣe (iduro-iduro ti a npe ni) waqfa lori (oke ti a npe ni) Arafât.

3– Lati ṣe tawâf al-ziyârat (ni Kâ’ba).

O jẹ fard lati ṣe niyyat lati gba ihrâm fun hajji. Sunnah ni lati wọ ege (s) aṣọ ti a npe ni ihrâm. O jẹ wâjib lati yago fun wọ awọn aṣọ ti a ran.

Akoko kutukutu fun ṣiṣe waqfa lori Arafât wa laarin akoko zawâl (ọsangangan) ni ọjọ kẹsan ti Dhu’l-hijja ati owurọ ti o tẹle. (Ti o ba duro fun waqfa ni ọjọ kan ṣaaju tabi ọjọ kan lẹhinna, hajji ti o ṣe di bâtil [asan ati ofo]. Wahhâbîs ṣe ayẹyẹ Eid [ti Qurban] ni ọjọ kan sẹyin laisi ri oṣupa tuntun [aṣalẹ iṣaaju]. Hajj ṣe nipasẹ awọn eniyan ti ko duro fun waqfa laarin akoko ti a fun ni aṣẹ kii ṣe sahîh [wulo].)

Igbesi aye âkhirat bẹrẹ pẹlu iku

Lati ku ko tumọ si lati dẹkun lati wa. O jẹ iṣẹlẹ ti ko ba aye jẹ. Iku jẹ ifopinsi isopọ ọkàn mọ ara. O jẹ ọkàn ti o lọ kuro ni ara. Iku jẹ ọrọ ti awọn eniyan ti n yipada lati ipo kan si ekeji. O jẹ lati jade lati ile kan si ekeji. Umar ibn Abdulazîz (rahmatullahi alaih) sọ pe, “A ti ṣẹda rẹ fun ayeraye nikan, fun ailopin. Nikan, iwọ yoo jade lati ile kan si ekeji!” Iku jẹ ibukun, ẹbun fun onigbagbọ. O jẹ ajalu fun awọn ẹlẹṣẹ. O jẹ iderun fun awọn talaka ati ajalu fun awọn ọlọrọ. Ọgbọn jẹ ẹbun ti Allahu ta’âlâ funni. Aimọkan jẹ idi ti ṣina kuro ni ọna ti o tọ. Eniyan ko fẹ iku. Sibẹsibẹ, ni otitọ, iku wulo ju fitna lọ. Eniyan fẹ lati gbe. Sibẹsibẹ, ni otitọ, iku dara julọ fun wọn. Pẹlu iku, onigbagbọ otitọ bọ́ kuro ninu ijiya ati igbiyanju aye yii. Pẹlu iku ti awọn ika, awọn orilẹ-ede ati awọn eniyan ni iderun.

Ọkàn Musulumi ti o fi ara rẹ silẹ dabi itusilẹ ti igbekun kuro ninu tubu. Ni kete ti o ti ku, onigbagbọ ko fẹ lati pada si aye yii. Awọn ajẹriku nikan fẹ lati pada wa si agbaye ki wọn le tun di ajẹriku lẹẹkan si. Oore aye ti lọ. Ohun ti a fi silẹ ni awọn ibanujẹ rẹ nikan. Iku, nitorina, jẹ ẹbun fun gbogbo Musulumi. Igbagbọ eniyan le ni aabo nipasẹ iboji rẹ nikan. Àkọ́kọ́ nínú àwọn ẹ̀bùn tí a óò fi fún àwọn onígbàgbọ́ ni ayọ̀ tí a rí nígbà ikú. Iderun nikan fun onigbagbọ ni lati de Allahu ta’âlâ. Fun gbogbo onigbagbọ, iku dara ju igbesi aye lọ. Iku wulo paapaa fun awọn alaigbagbọ.

Nipa iku awọn obinrin Musulumi

Ti obinrin kan ba ku lati lochia tabi oyun tabi ajakalẹ-arun tabi ijiya inu tabi, laisi eyikeyi ninu awọn idi wọnyi, ku iku adayeba bi o ṣe n ṣe igbesi aye kan ninu eyiti ko fi ara rẹ han fun awọn ọkunrin nâ-mahram fun u laisi bo ara rẹ daradara (ie), ní ọ̀nà tí Islâm kọ́ni,) àti nínú èyí tí inú ọkọ rẹ̀ dùn sí i, àti nínú rẹ̀ ni akoko iku rẹ awọn angẹli Jannah wa lati ṣe awọn ila niwaju rẹ wọn si ṣe salâm fun u pẹlu ọ̀wọ̀ ńlá, ti wọn sọ fun u pe, “Iwọ, olufẹ ati ajẹ́rìíkú iranṣẹbinrin Allahu ta’âlâ! Wa jade, kini o n ṣe ni aafin aye yii? Inu Allahu ta’âlâ dùn si yin, O si ti sọ àìsàn yín yìí di ìdí láti dárí ẹ̀ṣẹ̀ yín jì, o si ti fun yin ni Jannah Re. Wa ki o si jowo ipamọ rẹ (ọkàn)!” Nigbati obinrin yẹn ba ri ipo giga ti yoo ni, o fẹ lati fi ẹmi rẹ silẹ. Sibẹsibẹ, o wo yika ara rẹ o si sọ pe, “Ki Allahu ta’âlâ ṣãnu fun awọn ọrẹ mi ki o dariji wọn, lẹhinna Emi yoo fi ẹmi mi silẹ.” Awọn angẹli fi ibeere rẹ han Janâb al-Haqq. Lẹhinna Ọrọ Allahu ta’âlâ farahan ara rẹ, o sọ pe, “Fun ẹtọ ti Nla Mi, Mo ti ṣe gbogbo adura ẹrú Mi yii ni itẹwọgba.” Nítorí náà, àwọn áńgẹ́lì fún un ní ìhìn rere. Lẹ́yìn náà, áńgẹ́lì ikú àti ọgọ́fà (120) áńgẹ́lì àánú dé ibẹ̀. Awọn nûr ti o wa ni oju wọn de Arsh, wọn wọ ade si ori wọn, wọn ti wọ aṣọ nûr ati bàtà wúrà ni ẹsẹ̀ wọn, wọn si ni iyẹ alawọ ewe. Pẹlu awọn eso Jannah ni ọwọ wọn ti wọn n run bi musk, wọn sọkalẹ wá ṣe salâm pẹlu ọwọ ati inurere ti o jinlẹ wọn si sọ pe, “Khallâq al-âlam (Ẹlẹda gbogbo ẹda) fi salâm Rẹ ranṣẹ si ọ, o fun ọ ni Jannah, o sọ ọ di aládùúgbò fún Wòlíì olùfẹ́ Rẹ̀ Muhammad ’alaihis-salâm àti alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ sí Hadrat Âisha.”

“Ṣiṣẹ fun agbaye bii gigun akoko ti iwọ yoo duro si ibi, ati ṣiṣẹ fun âkhirat bii gigun akoko ti iwọ yoo duro nibẹ!” Hadîth
ash-sharîf

Obinrin yẹn ti o ni îmân gbọ ohun ti wọn n sọ fun u, aṣọ-ikele ti o wa niwaju oju rẹ ṣii, o si rii awọn obinrin ti wọn ni îmân ati awọn ti wọn n joró nitori ẹṣẹ wọn. Nitorina o bẹbẹ, “Jọwọ dariji wọn ẹṣẹ wọn, Rabb mi!” Lẹhinna ohun kan wa lati Janâb al-izzat, o sọ pe, “O Jâriya Mi! Mo ti jẹ ki gbogbo awọn ifẹ rẹ ṣẹ. Ni bayi, fi ohun ìfipamọ́ rẹ (ẹ̀mí rẹ) lélẹ̀, Iyawo ati ọmọbirin Habîb mi ti ṣetan ati duro.” Kò pẹ́ tí ó fi gbọ́ ohùn yìí ju bí ó ṣe ń gbìyànjú láti fi ẹ̀mí rẹ̀ lélẹ̀, ọkàn rẹ̀ ń wárìrì, ẹsẹ̀ rẹ̀ ń sáré síwájú, òógùn sì ń bò ó. Ó fẹ́ fi ẹ̀mí rẹ̀ sílẹ̀ nígbà tí àwọn áńgẹ́lì méjì bá dé. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn mú ọ̀pá iná kan lọ́wọ́ wọn, wọ́n dúró sí ẹ̀gbẹ́ rẹ̀, ọ̀kan nínú wọn wà ní apá ọ̀tún rẹ̀, èkejì sì wà ní òsì rẹ̀. Nibayi, shaytan ẹni ègún dé ní sísáré, ó ń bá ara rẹ̀ sọ̀rọ̀ pé, “Emi ko nireti pupọ lati eyi, ṣugbọn jẹ ki n rii!” Ó wá síwájú, ó fi ìkòkò tí wọ́n fi ohun ọ̀ṣọ́ ṣe àti omi tútù-nini tí ó mọ́ tí ó wà nínú rẹ̀ hàn án. Nígbà tí àwọn áńgẹ́lì wọ̀nyẹn rí ẹ̀dá burúkú yẹn, wọ́n fọ́ ìkòkò tí ó fi ọ̀pá mú lọ́wọ́ wọn, wọ́n sì dẹ́rù bà á. Obinrin Musulumi n rẹrin bi o ti n wo wọn. Lẹhinna, awọn ọmọbirin houri (awọn iranṣẹbinrin Jannah) funni ni ohun mimu rẹ (ti Jannah) lati inu adagun Kawthar ninu awọn abọ ti a fi ohun ọṣọ ṣe, o si mu u. Ohun mimu Jannah dun pupọ tobẹẹ ti ẹ̀mí rẹ̀ fò, ó sì lẹ̀ mọ́ ife náà, níbi tí áńgẹ́lì ikú ti mú un. Awon angeli kede iku fun ara won, wipe, “Innâ lillâhi wa innâ ilaihi râji’ûn (Dájúdájú, ti Allah ni wá, ọ̀dọ̀ Rẹ̀ sì ni a ó padà sí dájúdájú)!” Wọ́n sì gbé ẹ̀mí náà lọ sí ọ̀run bí ìrìn àjò arìnrìn-àjò, wọ́n fi ibùgbé rẹ̀ hàn ní Jannah, wọ́n sì padà wá pẹ̀lú ọkàn láìsí àkókò, wọ́n gbé ọkàn sí apá orí òkú náà.

Nígbà tí wọ́n bọ́ aṣọ rẹ̀ tí wọ́n sì tú irun rẹ̀ padà, ọkàn rẹ̀ wá sí ẹ̀gbẹ́ orí òkú rẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́, ó sì sọ pé, “Ìwọ olùwẹ̀ òkú! Fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ mú un! Nítorí ó ti gba ọgbẹ́ apani láti ọwọ́ èékánná Azrâîl. Awọ ara mi sì ti di aláìlágbára lẹ́yìn gbogbo àárẹ̀ tí ó ti là kọjá.” Nigbati a ba mu ara wa si ibujoko fifọ, ọkàn tun wa o si sọ pe, “Maṣe jẹ ki omi gbona ju! Awọ mi ko lagbara pupọ. Jẹ ki a gba mi là lọwọ ọwọ rẹ ni kiakia ki n le ni itunu!” Nígbà tí wọ́n bá fọ òkú náà tí wọ́n sì bò mọ́lẹ̀, ọkàn á dúró fún ìgbà díẹ̀, ó sì sọ pé, “Èyí ni ìgbà ìkẹyìn tí mo rí ayé. Jẹ́ kí n rí àwọn ẹbí àti ará mi ki o jẹ ki wọn ri mi ki o le jẹ ikilọ fun wọn. Níwọ̀n bí àwọn náà ti kú láìpẹ́, bí èmi, kí wọ́n má ṣe sunkún, kí wọ́n má sì pohùnréré ẹkún lẹ́yìn mi. Kí wọ́n má gbàgbé mi, kí wọ́n máa rántí mi nígbà gbogbo, kí wọ́n máa ka (tàbí kí wọ́n máa ké) Qur’ân al-karîm (kí wọ́n sì fi thawâb iṣẹ́ rere wọn náà ránṣẹ́ sí ẹ̀mí mi). Kí wọ́n má ṣe jà lórí dúkìá tí mo fi sílẹ̀ sẹ́yìn kí n má bàa dá mi lóró nínú ibojì nítorí awuyewuye wọn. Jẹ ki wọn ranti mi ni Ọjọ Jimọ ati ni awọn ọjọ Eid.”

Lẹ́yìn náà, nígbà tí wọ́n bá gbé pósí tí wọ́n fi òkú náà sínú rẹ̀ sórí (ìjókòó tí wọ́n ń pè ní) musallâ (fún namâz ti janâza), ọkàn máa ń pè, “Jẹ́ ní ìrọ̀rùn, ẹ̀yin ọmọkùnrin mi àti ọmọbìnrin mi, ìyá àti bàbá! Ko si ọjọ miiran ti iyapa ti o dabi eyi. A yoo padanu ara wa titi ti a yoo fi pade lẹẹkansi, laipẹ ju ọjọ qiyâmat lọ. Idagbere fun o, eyin eniyan ti o sọkun lẹhin mi!”

Nigbati a ba gbe apoti soke si awọn ejika, ọkàn rẹ tun pe o si sọ pe, “Gbe mi laiyara! Ti idi rẹ ba jẹ (lati jo'gun) thawâb, maṣe fa wahala mi! Kí n sì mú ìdùnnú mi (pẹ̀lú yín) lọ sọ́dọ̀ Allahu ta’âlâ!” Nigbati a ba gbe apoti naa sí ẹ̀gbẹ́ iboji, ẹmi rẹ tun pe, o sọ pe, “Wo ipo ti Mo wa ki o jẹ ki o jẹ ikilọ fun ọ! Bayi o yoo gbe mi si ibi dudu ki o lọ kuro. Emi yoo wa nikan pẹlu amal mi (ie, awọn iṣẹ mi ni agbaye.) Kiyesi awọn akoko wọnyi ki o ma ba gbe ọ lọ nipasẹ awọn ẹtan ti ayé ẹlẹ́tàn yìí!” Nigbati a ba gbe oku naa si iboji, ẹmi yoo gba aaye rẹ ni ẹgbẹ ori rẹ. Ni ọna kan ko yẹ ki a fi oku silẹ sinu iboji wọn laisi telqîn (ìkọ́ni). [O jẹ iṣe ti sunnah fun Musulumi sâlih kan lati ṣe Telqîn lẹhin ìsìnkú. Wahhâbîs sẹ otitọ pe sunnah ni lati ṣe telqîn naa. Wọn sọ pe bid’at ni lati ṣe bẹ. Wọ́n ní òkú kò ní gbọ́ ọ. Àwọn ọ̀mọ̀wé Ahl as-sunnah (rahima-humullâhu ta’âlâ) kọ oríṣiríṣi ìwé, wọ́n sì fi hàn pé ó jẹ́ ìṣe sunnah láti fún telqîn (ie, láti ṣe é.) Ọkan ninu awọn iwe iyebiye wọnyi ni Nûr-al-yaqîn fî mebhas-at-telqîn, ti Mustafâ ibn Ibrâhîm Siyâmî (rahima-hullâhu ta’âlâ) kọ.] Pẹlu aṣẹ Allahu ta’âlâ, oku ti o wa ninu iboji rẹ ji, bii lati orun, lati wa ara rẹ ni aaye dudu. Ó pe ìránṣẹ́ rẹ̀ tàbí ẹrú rẹ̀ tàbí ẹni tí ó máa ń sìn ín tẹ́lẹ̀ rí, ó sì sọ pé, “Mú àbẹ́là wá fún mi!” Kò sí èsì kankan, kódà ìró kan tàbí ohùn kan. Ibojì náà fọ́ sí méjì, àwọn áńgẹ́lì méjì tí wọ́n ń béèrè (tí wọ́n ń pè ní Munkar àti Nakîr) sì fara hàn. Iná tí ń ru gùdù ń wá láti ẹnu wọn, èéfín líle sì ń jáde láti inú ihò imú wọn. Wọ́n sún mọ́ ọn, wọ́n sì béèrè pé, “Man Rabbuka wa mâ dînuka, wa man nabiyyuka (ie, ta ni Rabb rẹ ati kini ẹsin rẹ, ati tani Anabi rẹ)?” Bí ó bá dáhùn àwọn ìbéèrè náà lọ́nà tí ó tọ́, àwọn áńgẹ́lì sọ ìhìn rere àánú Haqq ta’âlâ fún un, wọ́n sì lọ. Lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, fèrèsé kan ṣí sí apá ọ̀tún ibojì rẹ̀, ẹnì kan tí ojú rẹ̀ sì mọ́lẹ̀ bí òṣùpá àrànmọ́jú ń wọlé gba ojú fèrèsé. Ni kete ti obinrin yii ti bukun pẹlu îmân rii eniyan ẹlẹwa yẹn lẹgbẹẹ rẹ, inu rẹ dun si ẹlẹgbẹ́ àìròtẹ́lẹ̀ yìí o beere pe, “Tani iwọ?” Idahun naa wa, “A ṣẹ̀dá mi láti inú sùúrù àti shukr (ọpẹ́) rẹ ní ayé. Emi yoo jẹ ẹlẹgbẹ rẹ titi di ọjọ qiyâmat.”

Nipa iku alaigbagbọ

“Eniyan sun. Wọn yoo ji nigbati wọn ba ti ku.” Hadîth
ash-sharîf

Nígbà tí aláìgbàgbọ́ kan tàbí murtad (apẹ̀yìndà) kan, tàbí òmùgọ̀ kan tí ó ń kẹ́gàn Islâm tí ó sì ń pe Qur’ân al-karîm ní ‘òfin aṣálẹ̀’, tí ó jẹ́ aláìmọ̀kan àti aláìníwà débi pé ó ń pe Muhammad ’alaihis-salâm –ẹni tí ó ga jùlọ tí ó sì lọ́lá jùlọ nínú ẹ̀dá ènìyàn, ọ̀gá gbogbo àwọn Anabi– ní ‘darandaran ràkúnmí’ (kí Allahu ta’âlâ dáàbò bò wá lọ́wọ́ irú ìwà àìlọ́lá bẹ́ẹ̀), tí ó sì rẹ ara rẹ̀ sílẹ̀ débi pé ó ń sọ pé àwọn ẹ̀sìn kò pọndandan, nítorí ìgbéléwọ̀n tí ó ṣe nípa Islâm –òpómúléró àlàáfíà àti ayọ̀ àwùjọ, orísun ìmọ̀, ìwà rere, ìmọ́tótó, ìlera àti ìdájọ́ òdodo, olùgbéró gbogbo àṣà– pẹ̀lú òṣùwọ̀n ahun ti ọpọlọ òfìfo tí ó ń rùn bí àpótí òkú ẹran, tí kò sì ju ohun ìṣeré lọ ní ọwọ́ nafs ara rẹ̀, bá fẹ́ kú, a ó ká aṣọ-ìkélé tí ó wà níwájú ojú rẹ̀ sókè. A ó fi Jannah hàn án. Áńgẹ́lì arẹwà kan yóò sọ fún un pé, “Ìwọ aláìgbàgbọ́! Ìwọ ẹni àìlọ́lá, tí ó ń pe àwọn Mùsùlùmí ní ‘alákatakítí ayé àtijọ́’, tí ó sì ń pe àwọn tí ó ń sáré tẹ̀lé ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ wọn tí wọ́n sì ń tẹ ìlànà ìwà rere mọ́lẹ̀ ní ‘ọ̀làjú àti ènìyàn òde-òní’! O ti wà lórí ọ̀nà tí kò tọ́. O ti ń kẹ́gàn Islâm, ẹ̀sìn òtítọ́. Àwọn tí wọ́n gbàgbọ́ tí wọ́n sì bọ̀wọ̀ fún ẹ̀kọ́ tí Muhammad ’alaihis-salâm mú wá láti ọ̀dọ̀ Allahu ta’âlâ ni yóò wọ Jannah yìí.” Ó rí àwọn ìbùkún tí ó wà ní Jannah. Àwọn houri Jannah sì sọ pé, “Àwọn tí ó ní îmân ni a ó gbà là lọ́wọ́ ìjìyà tí Allahu ta’âlâ yóò fi jẹni.” Lẹ́yìn náà, shaytan farahàn ní ìrísí àlùfáà, ó sì sọ pé, “Ìwọ lágbájá, ọmọ lágbájá! Àwọn tí ó wà pẹ̀lú rẹ ní ìṣẹ́jú díẹ̀ sẹ́yìn jẹ́ òpùrọ́. Gbogbo ìbùkún wọ̀nyẹn yóò jẹ́ tìrẹ.” Nígbà náà ni a fi Jahannam hàn án. Ó ní àwọn òkè iná, àkekèé àti ọ̀kùn tí ó tóbi bí ìbaka. Ó rí àwọn ìjìyà tí a sọ nínú hadîth ash-sharîfs. Àwọn áńgẹ́lì ìjìyà láti Jahannam, tí a ń pè ní Zabânîs, ń lù ú pẹ̀lú ọ̀pá iná. Iná ń jáde láti ẹnu wọn. Wọ́n ga tó minâret, eyín wọn sì dà bí ìwo màlúù. Ìpè wọn dún bí ààrá. Aláìgbàgbọ́ náà gbọ̀n rìrì sí ohùn wọn, ó sì yí ojú rẹ̀ sí ọ̀dọ̀ shaytan. Ẹ̀rù ba shaytan gan-an débi pé ó sá lọ. Àwọn áńgẹ́lì mú shaytan, wọ́n sì gbá a lulẹ̀. Wọ́n kọjú sí aláìgbàgbọ́ náà, wọ́n sì sọ pé, “Ìwọ, ọ̀tá Islâm! Ní ayé, o kò gba Rasûlullah (sall-Allahu ta’âlâ ’alaihi wa sallam) gbọ́. Báyìí pẹ̀lú, o kò gba àwọn áńgẹ́lì gbọ́, shaytan ẹni ègún sì tún tàn ọ́ jẹ lẹ́ẹ̀kan sí i.” Wọ́n so ẹ̀wọ̀n iná mọ́ ọrùn rẹ̀, wọ́n fa ẹsẹ̀ rẹ̀ sókè dé orí rẹ̀ débi pé ẹsẹ̀ rẹ̀ wà ní ẹ̀yìn orí rẹ̀, wọ́n sì ti ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ bọ apá òsì àyà rẹ̀, wọ́n ti ọwọ́ òsì rẹ̀ bọ ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún rẹ̀, débi pé ọwọ́ rẹ̀ yọ jáde ní ẹ̀yìn rẹ̀. Âyat al-karîma kan wà tí ó sọ fún wa nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìbànújẹ́ wọ̀nyí. Ó ké, ó sì ń pe àwọn olùpọ́nni rẹ̀ ní ayé fún ìrànlọ́wọ́. Dípò bẹ́ẹ̀, àwọn Zabânîs dá a lóhùn pé, “Ìwọ aláìgbàgbọ́, ìwọ òmùgọ̀ tí ó fi àwọn Mùsùlùmí ṣe ẹlẹ́yà! Kò sí àkókò fún ẹ̀bẹ̀ mọ́. A kò ní gba îmân tàbí àdúrà mọ́. Àkókò ti tó fún ọ láti jìyà nítorí àìgbàgbọ́ rẹ.” Wọ́n fa ahọ́n rẹ̀ jáde láti ẹ̀yìn ọrùn rẹ̀. Wọ́n yọ ojú rẹ̀ jáde. Pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà míràn ti ìdálóró kíkorò, wọ́n yọ ẹ̀mí ìríra rẹ̀ jáde, wọ́n sì jù ú sínú Jahannam.11

Ki Allahu ta’âlâ bukun wa pe ki a fi emi wa sile ninu esin Muhammad ’alaihis-salâm ki o si ni ipese pelu igbagbo ti a ko sinu iwe awon omowe Ahl as-sunnah, ti won ti mu esin Anabi ọlọ́lá jùlọ yẹn wá bá wa ní ọ̀nà tí ó tọ́! Âmîn.

Gbogbo awọn onigbagbọ, ẹlẹṣẹ ati alailẹṣẹ, yoo ni iriri ibeere ti o wa ninu iboji. Ìjìyà pẹ̀lú ni a ó fi lé àwọn tí kò tíì rí ìdáríjì, àti àwọn aláìgbàgbọ́. Awọn eniyan ti o tan ofofo laarin awọn Musulumi ati awọn ti o tan ito si ara wọn ni ile-igbọnsẹ yoo jẹ ijiya ninu iboji. (Ìjìyà inú ibojì kì yóò jẹ́ lórí ẹ̀mí nìkan, bí kò ṣe lórí ẹ̀mí àti ara [ie, ní ti ara pẹ̀lú.] Awọn otitọ wọnyi kọja agbára làákàyè. Nitorinaa o yẹ ki a yago fun igbiyanju lati yanju wọn nipa lilo làákàyè wa.)

Ti eniyan naa ba ku laisi îmân (ie, gẹgẹbi alaigbagbọ), oun (tabi obinrin) yoo faragba ijiya kikoro titi di Mahshar (ie, ọjọ́ ìdájọ́) (àti lẹ́yìn náà pẹ̀lú, títí ayérayé ní Jahannam.)

A ko lagbara lati ni oye iye otitọ rẹ,
Fun eyi, dipo iyin, o dara lati dakẹ.
Mọ pe Oga wa, Anabi dabi oorun,
Awọn irawọ ti awọn woli tan imọlẹ lati ọdọ Rẹ.
Olohun ti da Re pelu akhlâq lẹwa,
Ó fi ojú rere àti ẹ̀rín mú un lọ́ṣọ̀ọ́
Ṣẹda Rẹ ẹlẹwà bi awọn Roses ati awọn ododo,
Bi oṣupa kikun, O jẹ imọlẹ ati ologo.
Ko le da duro bi akoko, pe oore ati oore-ọfẹ Nabî yẹn,
Ti a fiwera si ilawọ Rẹ, awọn okun jẹ awọn silė lasan.
Lofinda ti ile ti o famọra ara ibukun Rẹ ni,
Gba mi gbọ, diẹ ẹlẹwà ju eyikeyi musk jẹ.
Idunnu ni awọn ti o rùn ti wọn si fi ẹnu ko ilẹ yẹn,
Ẹniti o fi õrùn ibukun yẹn kun ẹdọforo wọn.
Oun ni oga gbogbo eniyan, Arab tabi rara,
Ati ìdí tí a fi ṣẹ̀dá àgbáyé.
O kọ ibi ati paṣẹ oore,
Awọn aṣẹ ati awọn idinamọ rẹ jẹ awọn aṣẹ Ọlọhun.

Qasîdat al-Burda

“Ku ki iku to de. Ṣe akiyesi ararẹ ṣaaju ki o to gba akọọlẹ rẹ!”
Hadîth
ash-sharîf