Севимли Пейгъамберим

БИСЕТИ1 ВЕ ДАВЕТИ

Алемлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) отуз еди яшында экенде гъайыптан Озюни: «Я Муhаммед!» деп чагъыргъан сеслер эшитир эди. Отуз секиз яшына киргенде, бир такъым нурлар корьмеге башлады. Алларыны тек анамыз Азрети Хатиджеге анълатыр эди. Муhаммед алейхисселямгъа пейгъамберлигининъ бильдирильмеси якъынлашкъан вакъытта (он сене къадар эвель) заманнынъ мешур эдиплеринден Къус бин Саиде Укяз панаиринде деве усьтюнден буюк бир къалабалыкъкъа окъугъан хутбесинде Онынъ келеджегини мужделеген эди. Севимли Пейгъамберимиз де бу хутбени динълегенлер арасында эди. Къус бин Саиде бу мешур хутбесининъ бир болюгинде шойле деди:

«Эй инсанлар! Келинъиз, динъленъиз, бекленъиз, ибрет алынъыз! Яшагъан олюр, ольген фена булур, оладжакъ олур!… Къулакъ беринъиз, яхшы динъленъиз! Кокте хабер бар, ерде ибрет оладжакъ шейлер бар!… Аллаhнынъ къатында бир дин!… Ве Аллаhнынъ келеджек бир пейгъамбери бар. Кельмеси пек якъындыр. Кольгеси башынъызнынъ усьтюне тюшти. Оны динълеген ве Онъа иман эткенлер не мубарек! Вай Онъа исьян ве мухалефет эткен бахтсызгъа! Языкълар олсун, омюрлери гъафлетнен кечкен умметлерге!…»

Шу вакъыт Арабистанда инсанлар иляхий ольчюлерден узакълашкъан, зенгин-фукъаре, кучьлю-зайыф, эфенди-къул киби сыныфларгъа айрылгъан эди. Эвелькилер сонъкилерни укюмлери алтында эзе, оларны инсан эсабына къатмай эдилер. Зайыфларнынъ маллары зорнен эллеринден алына, бунъа мани оладжакъ бир укюмет тапылмай эди. Аллаh Таалягъа иман этмекнинъ берген ая ве къоркъудан махрум олып, фазилеттен пек узакълашкъан эдилер. Эр тюрлю ахлякъсызлыкъ, намус ве шерефни аякъ алтына алмакъ киби адий арекетлер сербестче ишлене; къумар, ички, зевкъ ве сефа меджлислери ич кимсеге гъарип корюнмей эди. Арты кесильмеген ольдюрюв, зина ве баскъын вакъиалары ортаны къавурып ёкъ эте, ма’сум инсанларнынъ инълевлери ве аджынакълы багъырышлары Аршны чынълата эди. Ахлякъ джеэтинден там бир душкюнлик укюм сюре, инсанлар джаиллик денъизинде богъула эдилер. Къадын адий бир мал киби алынып сатыла; къыз балалар тири-тири инсафсызджа топракъкъа комюле эди. Эписинден яманы, къатты юрекли, инатчы ве мерхаметтен узакъ олгъан бу инсанлар озь эллеринен япкъан, ич бир файдасы ве зарары тиймеген путларгъа табынмакъны буюк бир шереф сая эдилер.

Адем алейхисселямдан берли дюньяда бойле бир вахшет, ёлдан сапмакъ, ахлякъсызлыкъ, инанчсызлыкъ ве сефахет корюльмеген эди. Инсанлар гуя бирер йыртыджы айван къыяфетине кирген эдилер. Эр кес бир-бирине душман, джемиет эр ан патламагъа азыр бир алда эди. Инсанлар тынчлыкъкъа къавушсынлар деп, бу къаранлыкъта бир сеадет кунеши догъмасы керек эди. О догъгъанда, инанчсызлыкънынъ ерини иман, зулумнынъ ерини адалет, джаилликнинъ ерини ильм аладжакъ ве инсанлар эбедий сеадетке къавушаджакъ эдилер.

Ниает севимли Пейгъамберимизге эвеля садыкъ тюшлер косьтерильмеге башлады. Хадис-и шерифте вахийнинъ ильк оларакъ садыкъ тюшнен башлагъаны бильдирильген. Тюшюнде корьгенлери айны шекильде чыкъа эди. Бу ал алты ай девам этти. Вахий кельмеси якъынлашкъанда: «Я Муhаммед!» деген сеслер чокъалды. Ондан сонъ ялынъызлыкъны севип, инсанлардан узакълашып, Хира дагъындаки бир магъарада тефеккюрге далмагъа башлады. Базан Меккеге келир, Кябени таваф этер ве хане-и сеадетине барыр эди. Хане-и сеадетте бир муддет къалып, янында бираз ашайджакънен кене Хира дагъындаки магъарагъа къайтар, тефеккюр ве ибадетнен огърашыр эди. Базан анда куньлердже къалгъаны ола эди. О вакъыт Азрети Хатидже аш ёллар я да озю алып барыр эди.2

Муhаммед алейхисселям Хаджер-и Эсведни мубарек хыркъасынынъ узерине къойып: «Эр къабиледен бир киши бир уджундан тутсын» буюрды Севимли Пейгъамберимиз Муhаммедуль-Эмин (саллаллаху алейхи ве селлем)

Ильк вахий

Пейгъамбер Эфендимиз къыркъ яшында экенде, кене бир Рамазан айында Хира дагъындаки магъарагъа чекильген ве тефеккюрге далгъан эди. Рамазаннынъ 17-нджи базарэртеси геджеси, гедже ярысындан сонъ адыны чагъыргъан бир сес эшитти. Башыны котерип этрафкъа бакъкъанда, экинджи кере айны сесни эшитти ве эр тарафны бирден бир нур къаплагъаныны корьди. Ондан сонъ Джебраил3 алейхисселям къаршысына кельди ве: «Окъу!» деди. Эфендимиз онъа: «Мен окъугъан дегилим» деп джевап берди. О вакъыт мелек Оны тутып, такъаты кесильгендже сыкъты ве: «Окъу!» деди. Кене: «Мен окъугъан дегилим» деп джевап берди. Мелек даа бир кере сыкъты ве: «Окъу!» деди. «Мен окъугъан дегилим» буюргъанда, учюнджи кере сыкъты. Сонъра быракъты ве «(Эй Муhаммед алейхисселям!) Эр шейни яраткъан Раббинъ Аллаhнынъ адынен окъу! О инсанны пыхтылашкъан къандан (алякътан) яратты! Окъу, Аллаh буюк керем саибидир. О къалемнен огрете, бильмегенлерини огрете» манасындаки Алякъ суресининъ ильк беш ает-и керимесини кетирди.4 Муhаммед алейхисселям да онынънен берабер окъуды. Ильк вахий бойле кельди ве бутюн дюньяны айдынлаткъан Ислям кунеши бойле догъды.5

Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз буюк бир урперюв ве эеджаннен Хира дагъындаки магъарадан чыкъып, ашагъы тюшмеге башлады. Дагънынъ ортасына кельгенде бир сес эшитти. Джебраил алейхисселям: «Я Муhаммед! Сен Аллаh Таалянынъ ресулысынъ, мен де Джебраилим» деди ве окчесини ерге урды. Ургъан еринден сув чыкъты ве абдест алмагъа башлады. Пейгъамбер Эфендимиз оны дикъкъатнен сейир эте эди. Джебраил алейхисселям абдестини битиргенде, Пейгъамбер Эфендимизге корьгени киби абдест алмасыны айтты. Севимли Пейгъамберимиз абдестини битиргенден сонъ Джебраил алейхисселям имам6 олып, эки рекят намаз къылдылар.

Ондан сонъ Джебраил алейхисселям: «Я Муhаммед! Раббинънинъ санъа селямы бар» деди ве артындан О: «Сен Меним джинлерге ве инсанларгъа Ресулымсынъ. Ойле исе оларны тевхидге давет эт» буюргъаныны айтты, сонъ айрылып кокке котерильди. Севимли Пейгъамберимиз бойлеликнен Джебраил алейхисселямны эм корьди, эм де онынънен лаф этти.

Ташларнынъ ве тереклернинъ селямы

Пейгъамбер Эфендимиз хане-и сеадетине кельгенге къадар янындан кечкен эр ташнынъ, эр терекнинъ: «Эсселяму алейке, я Ресулаллах!» дегенини эшитти. Эвине келип: «Мени орьтюнъиз! Мени орьтюнъиз!» буюрды ве урперюви кечкендже раатланды. Сонъра корьгенлерини анамыз Азрети Хатиджеге анълатты ве: «Джебраил (алейхисселям) козюмден гъайып олды. Лякин онынъ айбети, шиддети ве къоркъусы усьтюмден кетмеди. Манъа дели дерлер, тиль узатып яманларлар деп къоркътым» буюрды. Бу алларны ве бу куньлерни беклеген, бунъа азыр олгъан Азрети Хатидже: «Аллаh Тааля къорчаласын. Хакъ Тааля санъа хайыр ихсан этер ве хайырдан башкъа бир шей истемез. Аллаh Таалянынъ акъкъы ичюн, бу умметнинъ пейгъамбери оладжагъынъа инанам. Чюнки сен мусафирни северсинъ. Догъру сёйлейсинъ ве эминсинъ. Аджизлерге ярдым этерсинъ, етимлерни къорчаларсынъ, гъариплерге ярдым этерсинъ. Гузель хуйлысынъ, бу хасиетлер саибинде къоркъу олмаз»7 деди.

Сонъра бу алны сорамакъ ичюн Варакъа бин Невфельнинъ янына бардылар. Варакъа Ресулуллах Эфендимизнинъ анълаткъанларыны динълегенден сонъ: «Мужде, эй Муhаммед алейхисселям! Аллаh Таалягъа ант этем ки, сен Азрети Иса хабер берген сонъки пейгъамберсинъ. Санъа корюнген мелек сенден эвель Муса алейхисселямгъа кельген Джебраил алейхисселямдыр. Ах! Кешке генч олса эдим! Сени Меккеден чыкъаргъан заманларына етишсем де, ярдымынъа чапсам эди! Пек якъын бир заманда теблигъ ве джихаднен эмир олунырсынъ» деди ве Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек элинден опти. Чокъ кечмеден вефат этти.8

Теблигъ эмрининъ кельмеси

Севимли Пейгъамберимизге пейгъамберлиги бильдирильген ильк вахий бойле кельген эди. Сонъра кесильди ве учь сене кельмеди. Бу арада Исрафил алейхисселям адлы мелек келип, базы шейлер огретти. Булар вахий дегиль эди. Бу вакъыт ичинде Ресулуллах Эфендимиз базан пек сыкъынты чекер эди. Эфендимиз кедерленген сайын, Джебраил алейхисселям корюнип: «Эй Хабибуллах! Сен Аллаh Таалянынъ пейгъамберисинъ» дер ве кедерини тынчландырыр эди. Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюрды: «Вахийнинъ кесильген заманы эди. Хира дагъындан ашагъы тюшкенде, бирден кок тарафтан бир сес эшиттим. Юкъары бакътым. Джебраилни (алейхисселям) корьдим. Ер иле кок арасында бир курсий усьтюнде отургъан эди. Манъа къоркъу кельди. Эвге бардым. „Мени бир шейнен орьтюнъиз“ дедим. Хакъ Тааля вахий ёллады: „Эй орьтюсине бурюнген Муhаммед алейхисселям! Тур да, (кяфирлерни Аллаh Таалянынъ азабынен) къоркъут! Раббинъни текбир эт, тазим эт! Кийгенлеринъни темиз тут!“ манасындаки Муддессир суресининъ ильк аетлерини кетирди.9 Ондан сонъ вахийнинъ арты кесильмеди.»

Фахр-и кяинат (алейхи эфдалюссалават) Эфендимиз инсанларны Ислямгъа давет этмеге, Аллаh Таалянынъ эмир ве ясакъларыны теблигъ этмеге башлады. Джебраил алейхисселям вахий кетиргенде, базан инсан шеклине кирер ве Асхаб-ы кирамдан Дихье-и Кельбийнинъ суретинде келир эди. Базан Пейгъамбер Эфендимизнинъ юрегине салыр, телкъин этер эди; Ресулуллах Эфендимиз оны корьмез эди. Базан тюште, базан да деэшет сачкъан бир гурюльтинен келир эди.

Вахийнинъ Пейгъамбер Эфендимизге энъ агъыр ве четин кельгени бу эди. Бу алларында Ресулуллахнынъ энъ сувукъ куньде биле мубарек манълайындан терлер тёкюлир, деве усьтюнде олса, вахийнинъ агъырлыгъындан деве ерге чёкер эди. Янында булунгъан сахабелер де вахийнинъ агъырлыгъыны сезер эдилер. Джебраил алейхисселям бир къач кере озь шекли ве суретинде кельди.

«Эй орьтюсине бурюнген Муhаммед! Тур да, (кяфирлерни Аллаh Таалянынъ азабынен) къоркъут! Раббинъни текбир эт, тазим эт!» Муддессир: 1–3

Аллаh Тааля мелексиз ве пердесиз, яни ич бир васта олмадан да Пейгъамбер Эфендимизге вахий эткендир. Бу ал Мирадж геджесинде олгъандыр. Ильк вахийнинъ кельмесинен пейгъамберлик вазифесине башлагъан Муhаммед Мустафа (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ Ислямны теблигъ этмеси йигирми учь сене девам этти. Бу заманнынъ он учь сенеси Меккеде, он сенеси де Мединеде кечти. Къур’ан-ы Керим 22 сене 2 ай 22 кунь киби бир заманда вахий этилип тамамланды.

Муhаммед алейхисселям уммий эди. Яни китап окъумагъан, язы язмагъан ве ич кимседен дерс корьмеген эди. Меккеде догъып оськен, белли кимселер арасында етишкен эди. Бойле олгъаны алда Тевратта ве Инджильде, Юнан ве Рим девирлеринде язылгъан китапларда булунгъан бильгилерден, вакъиалардан хабер берди. Ислямиетни бильдирмек ичюн иджретнинъ алтынджы сенеси сонъларында ве единджи сенеси башларында Рум, Иран ве Хабеш укюмдарларына ве дигер арап падишаларына мектюплер ёллады. Узурына алтмыштан зияде ябанджы эльчи кельди. Бу хусус Къур’ан-ы Керимде меален: «Сен бу Къур’ан-ы Керим кельмезден эвель бир китап окъумадынъ. Язы язмадынъ. Окъуп-язып бильсе эдинъ, башкъаларындан огрендинъ дей билир эдилер»10 шеклинде бильдириле.

Хадис-и шерифте де: «Мен уммий пейгъамбер Муhаммедим… Менден сонъ пейгъамбер ёкътыр»11 буюрылды. Кене Къур’ан-ы Керимде шойле буюрыла: «О (Муhаммед алейхисселям) озюнден лаф этмез. Онынъ сёзлери Онъа вахийнен бильдириле, огретиле.»12

Ильк мусульманлар (Сабикъун-ы Ислям)

Пейгъамбер Эфендимизге ильк вахий кельгенден сонъ ильк иман эткен анамыз Азрети Хатиджедир.13 Ич тереддютсиз Ислямиетни о саат къабул этип, ильк мусульман олмакънен шерефленди.

Пейгъамбер Эфендимиз анамыз Азрети Хатиджеге Джебраил алейхисселямнынъ огреткени киби абдест алмакъны огретти. Сонъра Пейгъамбер Эфендимиз имам олды, берабер эки рекят намаз къылдылар. Анамыз Хатидже севимли Пейгъамберимизнинъ эр сёзюне, эр эмрине энъ мукеммель шекильде итаат этти. Бойлеликнен Аллаh Таалянынъ къатында пек юксек дереджелерге къавушты. Ресулуллах Эфендимиз кедерленсе, инкяр эткенлернинъ мыскъыл этмесинден аджы чексе, Оны теселли этер, кедерини кеткизир эди. Шойле дер эди: «Я Ресулаллах! Ич кедерленме, гъам чекме. Сонъунда динимиз къувет тапып, мушриклер эляк олурлар. Къавмынъ санъа итаат этер…» Анамыз Хатидженинъ бу ярдымлары ичюн бир кунь Джебраил алейхисселям келип: «Я Ресулаллах! Хатиджеге Аллаh Таалянынъ селямыны бильдир» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Эй Хатидже! Иште Джебраил (алейхисселям) Аллаh Таалянынъ санъа селямыны бильдире» буюрды.14

Пейгъамбер Эфендимиз бир кере де шойле буюрды: «Аллаh Тааля манъа дженнетте инджиден бир эвнен Хатиджеге мужде бермемни эмир этти. Анда хасталыкъ, кедер ве баш агърысы ёкътыр.»

Азрети Хатиджеден сонъ буюклерден ильк мусульман олгъан Ресулуллах Эфендимизнинъ якъын аркъадашларындан Азрети Эбу Бекирдир. Азрети Эбу Бекир йигирми сене эвель бир тюш корьген эди: «Коктен толгъан ай энип, Кябе-и муаззамагъа кельген, парча-парча олгъан, парчаларнынъ эр бири Мекке эвлеринден бирининъ усьтюне тюшкен, сонъра бу парчалар бир ерге келип, кокке котерильген. Эбу Бекирнинъ эвине тюшкен парча исе кокке котерильмеген. Буны корьген Азрети Эбу Бекир тез эвининъ къапысыны къапагъан, гуя бу ай парчасынынъ кетмесине мани олгъан.»

Эбу Бекир эеджаннен тюштен уянгъан, саба олгъанда тез еудий алимлеринден бирине чапып, тюшюни анълаткъан эди. О алим джевабында: «Бу къарышыкъ тюшлерден биридир, шунынъ ичюн ёрумланмаз» деген эди. Амма бу тюш Эбу Бекирнинъ зихнини раатсыз этмеге девам эткен, еудийнинъ джевабы да оны къанааттандырмагъан эди. Бир вакъыт тиджарет ичюн кеткенде, ёлу рахип Бахиранынъ юртуна тюшкен эди. Корьген тюшюнинъ ёрумыны Бахирадан истегенде, Бахира: «Сен къайдансынъ?» деп сорады. Азрети Эбу Бекир: «Къурейштеним» деп джевап бергенде, Бахира: «Анда бир пейгъамбер чыкъаджакъ ве хидает нуру Меккенинъ эр ерине етишеджек. Сен Онынъ аятында везири, вефатындан сонъ да халифеси оладжакъсынъ» деди. Азрети Эбу Бекир бу джевапкъа пек айрет эткен эди. Бу тюшюни ве онынъ ёрумларыны Пейгъамбер Эфендимиз пейгъамберлигини ачыкълагъангъа къадар кимсеге айтмагъан эди. Севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям пейгъамберлигини ачыкълагъанда, Азрети Эбу Бекир тез Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына чапып: «Пейгъамберлернинъ пейгъамберликлерине делиллери бар, сенинъ делилинъ не?» деп сорады. Пейгъамбер Эфендимиз джевабында: «Бу нубувватыма делиль – о тюштир ки, бир еудий алимден онынъ ёрумыны истединъ. О алим: „Къарышыкъ тюшлердендир, ёрумланмаз“ деди. Сонъра рахип Бахира догъру ёрумлады» буюрып, Азрети Эбу Бекирге хитап этип: «Я Эба Бекир! Сени Аллаhкъа ве Онынъ Ресулына давет этем» буюрды.

Бунынъ узерине Азрети Эбу Бекир: «Шаатлыкъ этем ки, сен Аллаh Таалянынъ ресулысынъ, сенинъ пейгъамберлигинъ хакътыр ве дюньяны айдынлаткъан бир нурдыр» деп мусульман олды.

Башкъа бир риваетте исе Азрети Эбу Бекир, Пейгъамбер Эфендимизге пейгъамберлик кельмезден эвель тиджарет макъсадынен Йеменге кеткен эди. Бу сеферинде Йеменде олгъан, Эзд къабилесинден, чокъ китап окъугъан бир къартнен расткельген эди. Бу къарт Азрети Эбу Бекирге бакъып: «Тахмин этем ки, сен Мекке халкъындансынъ» дегенде, Азрети Эбу Бекир: «Эбет, ойледир» деген ве араларында шу лакъырды олгъан эди:

– Сен Къурейштенмисинъ?

– Эбет!

– Бени Темимденмисинъ?

– Эбет!

– Даа бир алямет къалды. – Недир?

– Къарнынъны ач, корейим.

– Бундан макъсадынъ недир, айт.

– Китапларда окъудым ки, Меккеде бир пейгъамбер келир. Онъа эки кимсе ярдымджы олур. Бири генч, дигери къарттыр. Генч олгъаны нидже къыйынлыкъларны къолайлыкъкъа чевирир. Чокъ беляларны кеткизир. О къарт киши исе беяз бетли, индже белли олып, къарны усьтюнде къара бир нишаны бар. Тахмин этем ки, о кимсе сенсинъ. Къарнынъны ач, корейим.

«О (Муhаммед алейхисселям) озюнден лаф этмей. Онынъ сёзлери Онъа бир вахийнен бильдириле, огретиле» Неджм: 3–4

Бунынъ узерине Азрети Эбу Бекир мубарек къарныны ачкъан; къарт киндигининъ усьтюндеки къара нишанны корьгенде: «Валлахи, о кимсе сенсинъ» деп, Эбу Бекирге бир чокъ весиетлер эткен эди. Азрети Эбу Бекир ишини битиргенде, ведалашмакъ ичюн къартнынъ янына баргъан, Пейгъамбер Эфендимиз акъкъында бир къач бейит окъумасыны ондан истеген; бунынъ узерине къарт он эки бейит окъугъан, Азрети Эбу Бекир де буларны эзберлеген эди.

Азрети Эбу Бекир сеферден Мекке-и мукерремеге къайткъанда, Укъбе бин Эби Муайт, Шейбе, Эбу Джехиль, Эбу’ль-Бухтерий киби Къурейштен илери кельген кимселер оны зиярет этмек ичюн эвине кельдилер. Эбу Бекир Эфендимиз оларгъа хитап этип: «Аранъызда бир вакъиа олдымы?» деп буюрды. Олар джевапларында: «Бундан даа гъарип бир вакъиа олурмы ки, Эбу Талибнинъ етими пейгъамберлик давасы эте ве сизлер, бабаларынъыз ве деделеринъиз батыл диндесинъиз дей. Эгер хатырынъ олмаса эди, Оны бу замангъа къадар сагъ быракъмаз эдик. Сен Онынъ яхшы достусынъ, бу ишни сен чез» дедилер.

Азрети Эбу Бекир оларны башындан савып, Пейгъамбер Эфендимизнинъ Азрети Хатидженинъ эвинде олгъаныны огренди. Барып къапыны къакъты. Пейгъамбер Эфендимиз оны къаршылагъанда: «Я Муhаммед! Сенинъ акъкъынъда айтылгъанлар не?» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Мен Хакъ Таалянынъ пейгъамберим. Санъа ве бутюн Адем огъулларына ёлландым. Иман кетир ки, Хакъ Таалянынъ ризасына иришесинъ ве джанынъны джеэннемден къорчалайсынъ» буюрды.

Азрети Эбу Бекир: «Бунъа делиль недир?» дегенде, Ресул-ы Экрем Эфендимиз: «Йеменде корьген къартынънынъ икяеси делильдир» буюрды. Азрети Эбу Бекир: «Мен Йеменде пек чокъ къарт ве генч корьдим» деди. Пейгъамбер Эфендимиз джевабында: «О къарт ки, санъа он эки бейит эманет берди ве манъа ёллады» деп, о бейитлерни эписини окъуды. Азрети Эбу Бекир: «Буны санъа ким хабер берди?» дегенде, джевабында: «Менден эвельки пейгъамберлерге кельген мелек хабер берди» буюрды. Буны айтар-айтмаз Эбу Бекир: «Элинъни манъа бер» деп, мубарек элини тутып: «Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху» деди ве мусульман олды.15 Аятында ильк кере дуйгъан юксек бир къуванчнен эвине мусульман оларакъ къайтты. Бир хадис-и шерифте де: «Кимге иманны арз эттим исе, юзюни буруштырып, тереддютнен бакъар эди. Анджакъ Эбу Бекир-и Сыддыкъ иманны къабул этмекте ич тереддют этмеди ве токътамады» буюрылгъан.

Пейгъамбер Эфендимиз бир кунь анамыз Азрети Хатидженен намаз къылгъанда, Азрети Али оларны корьди. О вакъыт он я да он эки яшында эди. Намаздан сонъ: «Бу не?» деп сорады. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем): «Бу Аллаh Таалянынъ динидир. Сени бу динге давет этем. Аллаh Тааля бирдир, ортагъы ёкътыр. Сени бир олгъан, тенъи, ортагъы олмагъан Аллаhкъа имангъа давет этем…» буюрды. Азрети Али: «Эвеля бабама данышайым» деди. Ресулуллах онъа: «Ислямгъа кельмесенъ, бу сырны кимсеге айтма!» буюрды. Азрети Али эртеси саба Ресулуллахнынъ узурына келип: «Я Ресулаллах! Манъа Ислямны огрет» деди ве мусульман олды.16

Азрети Али мусульман олгъанларнынъ учюнджисидир. Ресул-ы Экрем Эфендимиз огърунда косьтерген федакярлыгъы ве Оны озюнден усьтюн тутмасы исе эр тюрлю макътавдан юкъарыдадыр.

Зейд бин Харисе ильк иман эткенлердендир. Азрети Хатидже, Азрети Эбу Бекир ве Азрети Алиден сонъ дёртюнджи, азат олгъан къуллар ичинде исе ильк мусульман олмакънен шерефленди. Онынънен берабер къадыны Умму Эймен де мусульман олгъан эди.17

Азрети Эбу Бекир мусульман олгъанда, тез пек севген аркъадашларынынъ янына кетти. Оларны да мусульман олмагъа къандырды. Асхаб-ы кирамнынъ илери кельгенлеринден Осман бин Аффан, Талха бин Убейдуллах, Зубейр бин Аввам, Абдуррахман бин Авф, Са’д бин Эби Ваккъас киби къавмынынъ илери кельген юксек шахсиетлери буларнынъ энъ белли олгъанларыдыр.18 Анамыз Азрети Хатиджеден сонъ мусульман олгъан бу секиз кишиге Сабикъун-ы Ислям, яни ильк мусульманлар дейлер. Азрети Осман мусульман олмасыны шойле анълата: «Меним кяхин бир тейзем бар эди. Бир кунь оны зиярет эткен эдим. Манъа: „Санъа бир ханым насип олур. Амма не сен ондан эвель бир хатун корьген олурсынъ, не де о сенден эвель бир эркек корьген олур. О гузель юзлю, захиде бир ханым ве бир буюк пейгъамбер къызы олса керек“ деди.

Мен тейземнинъ бу сёзюне айрет эттим. Кене манъа деди ки: „Бир пейгъамбер кельди. Онъа коктен вахий энди.“ Мен дедим ки: „Эй тейзем! Бойле бир сыр шеэрде ич эшитильмеди. Ойле исе бу сёзни ачыкъ айт.“ О вакъыт тейзем: „Муhаммед бин Абдуллахкъа пейгъамберлик кельди. Халкъны динге давет эте. Къыскъа заманда Онынъ дининен алем нурланыр ве къаршы чыкъкъанларнынъ башы кесилир“ деди.

Тейземнинъ бу сёзлери манъа пек тесир этти. Эндишеге тюштим. Азрети Эбу Бекир иле арамызда буюк бир достлукъ бар эди. Бир-биримизден ич айрылмаз эдик. Бу меселени лаф этмек ичюн эки кунь сонъ Азрети Эбу Бекирнинъ янына бардым. Тейземнинъ айткъанларыны анълаткъанымда, манъа деди ки: „Я Осман! Сен акъыллы бир кимсесинъ. Ич корьмеген, эшитмеген, бир шейге файда ве зарар бермектен узакъ олгъан бир къач таш танърылыкъкъа насыл ляйыкъ олур?“ Мен: „Догъру айтасынъ, тейземнинъ сёзю акъикъаттыр“ дедим.»

Азрети Эбу Бекир Азрети Османгъа Ислямиетни анълаткъандан сонъ, оны Ресулю’с-сакъалейн, яни инсанларнынъ ве джинлернинъ пейгъамбери олгъан Эфендимизнинъ узурына алып барды. Севимли Пейгъамберимиз Азрети Османгъа шойле буюрды: «Я Осман! Хакъ Тааля сени дженнетке мусафирликке давет эте. Сен де иджабет эт (къабул эт). Мен бутюн инсанларгъа хидает рехбери оларакъ ёлландым.» Азрети Осман Ресулуллахнынъ юксек аллары ве кулер юзьнен айткъан сёзлери къаршысында озюнден кечип, буюк бир шевкъ ве теслимиетнен: «Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху» деди ве мусульман олды.

Ресулуллах Эфендимиз пейгъамберлигининъ ильк учь йылында инсанларны гизлиден Ислямгъа давет этти. Инсанлар яваш-яваш, бирер-экишер мусульман ола эдилер. Бу заман ичинде мусульманларнынъ сайысы анджакъ отузгъа етишти. Олар да ибадетлерини эвлеринде япа ве Къур’ан-ы Керимнинъ энген ает-и керимелерини гизлиден окъуп эзберлей эдилер.

«Сабикъун-ы Ислям, яни ильк мусульманлар: Эбу Бекир-и Сыддыкъ, Али бин Эби Талиб, Зейд бин Харисе, Осман бин Аффан, Абдуррахман бин Авф, Са’д бин Эби Ваккъас, Зубейр бин Аввам, Талха бин Убейдуллахтыр» (радыяллаху анхум эджмаин)

Якъын акърабаны давет

Ресулуллах Эфендимиз Муддессир суреси энгенинен инсанларны Ислям динине давет этмеге башлагъан эди. Бу даветни гизли япа эди. Бир муддет сонъ: «Якъын акърабанъны Аллаh Таалянынъ азабынен къоркъутып, оларны хакъ динге чагъыр»19 манасындаки ает-и кериме энди. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз Муhаммед алейхисселям акърабасыны динге давет этмек ичюн Азрети Алини ёллады ве эписини Эбу Талибнинъ эвине чагъырды. Оларнынъ огюне бир кишиге етеджек къадар бир табакъ аш ве бир чанакъ сют къойды. Эвеля Озю Бесмеленен башлап, кельген акърабаларына: «Буюрынъыз» буюрды. Кельгенлернинъ сайысы къыркъ киши эди. Амма къоюлгъан аш эписини тойдурды ве ич эксильмеди. Кельгенлер бу муджизе къаршысында шашып къалдылар. Аштан сонъ Пейгъамбер Эфендимиз акърабаларыны Ислямгъа давет этмек ичюн сёзге башламакъ узьре эди. Эмджеси Эбу Леhеб душманлыкъ этип: «Биз бугуньки киби бир сихир корьмедик. Акърабанъыз сизни сихирледи. Эй къардашымнынъ огълу! Мен сенинъ кетиргенинъ киби шер ве яманлыкъ кетирген башкъа бир кимсе корьмедим» деп, сёзлерине акъаретнен девам этти.

Пейгъамберимиз де Эбу Леhебге: «Къурейшнинъ ве бутюн арап къабилелерининъ япалмайджакъ яманлыгъыны манъа сен яптынъ» буюрды. Ич бири мусульман олмадан дагъылдылар. Бу вакъиадан къыскъа бир муддет сонъ акърабасыны кене давет этти. Азрети Али кене эписини чагъырды.

Эвельки киби оларнынъ огюне аш къоюлды. Пейгъамбер Эфендимиз аштан сонъ аякъкъа турып: «Хамд ялынъыз Аллаh Таалягъа махсустыр. Ярдымны анджакъ Ондан истейим. Онъа инанам, Онъа таянам. Шубесиз билем ве бильдирем ки, Аллаh Таалядан башкъа илях ёкътыр, О бирдир. Онынъ тенъи ве ортагъы ёкътыр» буюргъандан сонъ сёзлерине шойле девам этти: «Сизге асла ялан сёйлемейим ве догъруны бильдирем… Сизни бир олгъан ве Ондан башкъа илях олмагъан Аллаh Таалягъа иман этмеге давет этем. Мен Онынъ сизге ве бутюн инсаниетке ёллагъан пейгъамберим. Валлахи, сиз юкъугъа далгъанынъыз киби оледжексинъиз, юкъудан уянгъанынъыз киби де тирильтиледжексинъиз ве бутюн япкъанларынъыздан эсапкъа чекиледжексинъиз; яхшылыкъларынъызнынъ къаршылыгъында мукяфат, яманлыкъларынъызнынъ къаршылыгъында да джеза кореджексинъиз. Булар да я дженнетте эбедий къалмакъ, я да джеэннемде эбедий къалмакътыр. Мен ахирет азабынен инсанлардан ильк къоркъуткъан кимселер сизлерсинъиз.»

Эбу Талиб бу сёзлерни динълегенден сонъ: «Эй мухтерем къардашымнынъ огълу! Санъа ярдым этмектен даа къыйметли бир шей бильмейим. Насиатларынъны менимседик ве къабул эттик, сёзлеринъни де юректен тасдикъ эттик. Шу ан мында топлангъанлар деденъ Абдулмутталибнинъ балаларыдыр. Шубесиз, мен де олардан бирим. Сенинъ истеген шейинъе ичимизде энъ эвель мен чапарым. Этрафынъны сарып, сени къорчаламакътан бир ан кери турмайджагъыма сёз берем. Сен эмир олунгъан шейинъе девам эт. Амма эски динимден айрылмакъ хусуста нефсимни манъа бойсунгъан тапмадым» деди.

Эбу Леhебден гъайры о ердеки акърабалары ве эмджелери йымшакъ лаф эттилер. Амма Эбу Леhеб: «Эй Абдулмутталиб огъуллары! Башкъалары Онынъ элинден тутып мани олмадан эвель сиз мани олунъыз. Эгер бугунь Онынъ дегенлерини къабул этсенъиз, зиллетке, акъаретке огърарсынъыз. Оны къорчаламагъа къалкъсанъыз, эпинъиз ольдюрилирсинъиз…» деп, юзсюз сёзлер айтты ве къоркъутувлар савурды. Эбу Леhебге къаршы Пейгъамбер Эфендимизнинъ аласы: «Эй къардашым! Къардашымнынъ огълуны ве Онынъ динини ярдымсыз быракъмакъ санъа ярашырмы? Валлахи, бугунь яшагъан алимлер Абдулмутталибнинъ союндан бир пейгъамбер келеджегини бильдирелер. Иште о пейгъамбер будыр» деди.

Эбу Леhеб бу сёзлер къаршысында чиркин лафларына девам этти. Эбу Талиб Эбу Леhебге ачувланып: «Эй къоркъакъ! Валлахи, биз сагъ олгъанджа Онынъ ярдымджысы ве къорчалайыджысымыз» деди. Муhаммед алейхисселямгъа дёнип: «Эй къардашымнынъ огълу! Инсанларны Раббинъе имангъа давет этмек истеген заманынъны бильдир; силяланып сенинънен берабер ортагъа чыкъармыз» деди. Сонъра Фахр-и кяинат Эфендимиз кене сёзге башлап: «Эй Абдулмутталиб огъуллары! Валлахи, араплар ичинде меним сизге кетирген, дюньянъыз ве ахиретинъиз ичюн хайырлы олгъан шейимден (яни бу динден) даа усьтюнини ве даа хайырлысыны къавмына кетирген бир кимсе ёкътыр. Мен сизни тильге къолай кельген, мизанда агъыр баскъан эки сёзни айтмагъа давет этем. О да Аллаhтан башкъа илях олмагъанына ве меним Онынъ къулу ве ресулы олгъаныма шаатлыкъ этменъиздир. Аллаh Тааля мени сизни бунъа давет этмеге эмир этти. Ойле исе, къайсынъыз меним бу даветимни къабул этер ве бу ёлда ярдымджым олур?» буюрды. Кимседен сес чыкъмады, башларыны огюне эгдилер. Пейгъамбер Эфендимиз бу сёзлерини учь кере текрарлады. Эр айткъанында Азрети Али аякъкъа тура эди. Учюнджи кересинде: «Я Ресулаллах! Буларнынъ яшча энъ кучюги олсам да, санъа мен ярдымджы олурым» деди. Бунынъ узерине Ресулуллах Эфендимиз Азрети Алининъ элинден тутты.

Дигерлери айрет ичинде дагъылдылар. Аллаh Таалянынъ Хабиби (саллаллаху алейхи ве селлем) акърабаларынынъ бу тутумы къаршысында пек кедерленди.

Амма умютсизликке тюшмеден, олар джеэннемден къуртулсынлар, сеадетке къавушсынлар деп даветке девам этти.

Бисетнинъ дёртюнджи йылында Хиджр суресининъ 94-нджи ает-и керимеси энди. Меален: «(Эй Хабибим!) Санъа эмир олунгъан шейни (эмир ве ясакъларны) ачыкъ ифаде эт. Мушриклерден юзь чевир! Оларнынъ сёзлерине ильтифат этме!» деген иляхий эмир кельгенде, севимли Пейгъамберимиз меккелилерни ачыкътан-ачыкъ Ислямгъа давет этмеге башлады. Бир кунь Сафа тёпесине чыкъып: «Эй Къурейш халкъы! Мында топланып, сёзлеримни динъленъиз!» буюрды. Къабилелер топлангъандан сонъ да: «Эй къавмым! Ич менден ялан сёз эшиттинъизми?» буюргъанда, эписи бирден: «Ёкъ, эшитмедик» дедилер. Шойле буюрды: «Аллаh Тааля манъа пейгъамберлик ихсан этти ве мени сизге пейгъамбер оларакъ ёллады.» Сонъра да: «(Эй Хабибим!) Оларгъа де ки: Эй инсанлар! Мен эпинъизге кельген, ерлернинъ ве коклернинъ саиби Аллаh Таалянынъ Ресулыйым. Эр джанлыны ольдюрген ве тирильткен Одыр. (Ибадетке ляйыкъ) Ондан башкъа илях ёкътыр» манасындаки А’раф суресининъ 158-нджи ает-и керимесини окъуды. Динълегенлерден эмджеси Эбу Леhеб ачувланып: «Къардашымнынъ огълу акълыны джойгъан! Бизим путларымызгъа табынмагъаннынъ, динимизден айрылгъаннынъ сёзюни динълеменъиз!» деп, куфюрде инат этип багъырды. О ердекилер дагъылды ве ич кимсе иман этмеди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ догъру сёзлю, юксек ахлякълы олгъаныны бильгенлери алда, юзь чевирдилер ве душман кесильдилер.

«Якъын акърабанъны Аллаhнынъ азабынен къоркъутып, оларны хакъ динге чагъыр» Шуара: 214

Кене бир кунь Аллаh Таалянынъ: «Санъа эмир олунгъан шейни (эмир ве ясакъларны) ачыкъла» эмрине уйып, Сафа тёпесине кене чыкъты. Юксек ве гур бир сеснен: «Я сабахах! Мында келинъиз, топланынъыз, сизге муим бир хаберим бар» деп сесленди.20 Бу давет узерине къабилелер чапып топландылар. Айрет ве меракъ ичинде беклемеге башладылар. Кельмегенлер адамларыны ёллап, не ичюн топланылгъаныны огренмек истедилер. Кельгенлерден бир джемаат: «Эй Муhаммедуль-Эмин! Бизни мында не ичюн топладынъ, не хабер береджексинъ?» деп сорамагъа башладылар. О да: «Эй Къурейш къабилелери!» хитабынен лаф этмеге башлады. Эр кес буюк бир дикъкъатнен динълей эди… «Меним иле сизинъ алынъыз душманны корьгенде, аилесине хабер бермек ичюн чапкъан ве душманнынъ озюнден эвель аилесине етишип зарар бермесинден къоркъып: „Я сабахах!“ (душман тарафындан къушатылдыкъ, сарылдыкъ! Саба вакъты келип чатты. Тез чатышмагъа азырланынъыз) деп багъыргъан бир кимсенинъ алына бенъзей. Эй Къурейш джемааты! Мен сизге: „Шу дагънынъ артында бир душман ордусы бар, узеринъизге уджюм этмек узьредир“ десем, манъа инанырмысынъыз?» буюрды. Олар: «Эбет, инанырмыз. Чюнки сенде шимдиге къадар догърулыкътан башкъа бир шейге шаат олмадыкъ. Сенинъ ялан айткъанынъны ич корьмедик!…» дедилер.

Бунынъ узерине бутюн Къурейш къабилелерининъ адларыны: «Эй Хашим огъуллары! Эй Абд-и Менаф огъуллары! Эй Абдулмутталиб огъуллары!» деп сайып, шойле буюрды: «Мен сизге келеджеги мутлакъ олгъан шиддетли азапнынъ бильдириджисим. Аллаh Тааля манъа энъ якъын акърабаларымны ахирет азабынен къоркъутмамны эмир этти. Сизни Ля иляхе иллаллаху вахдеху ля шерике лех (Аллаh бирдир, Ондан башкъа илях ёкътыр) деп иман этмеге давет этем. Мен де Онынъ къулу ве ресулыйым. Эгер бунъа иман этсенъиз, дженнетке кирерсинъиз. Сиз „Ля иляхе иллаллах“ демегендже, мен сизге не дюньяда бир файда, не де ахиретте бир насип темин этип оламам.» Динълеген къабилелер арасындан Эбу Леhеб: «Бизни бунынъ ичюнми топладынъ?» деп, ерден алгъан ташны севимли Пейгъамберимизге атты. Дигерлеринден бойле бир мухалефет кельмеди, озь араларында лаф этип дагъылдылар.21

Кунешни сагъ элиме берселер

Севимли Пейгъамберимиз бу даветлерден сонъ къайда бир кимсе я да джемаат корьсе, оларгъа Ислямны анълатты. Акъикъий къуртулыш нефске уймакътан, зулумдан, акъсызлыкътан ве эр тюрлю яман ишлерден узакълашмакънен ве Аллаh Таалягъа иман этмекнен мумкюн олгъаныны бильдирди. Нефслерининъ истеклерине, шехветлерине уйгъанлар, зайыфларны эзгенлер ве азгъынлыкъта аддинден ашкъанлар бунъа шиддетнен къаршы чыкътылар. Бутюн бу бозукъ ишлерине сонъ бериледжегини корип, Муhаммед алейхисселямнынъ бильдиргенлерини инкяр эттилер. Онъа ве иман эткенлерге душман олдылар. Мушриклер эвеля мыскъыл эте эдилер. Сонъра баскъы ве эскенджелерини арттырмагъа къарар бердилер. Му’минлерни къоркъутып сустурмакъ, Ислям давасыны сёндюрмек истей эдилер. Буларнынъ башында Эбу Джехиль, Утбе, Шейбе, Эбу Леhеб, Укъбе бин Эби Муайт, Ас бин Ваиль, Эсвед бин Мутталиб, Эсвед бин Абд-и Ягъус, Велид бин Мугъире… бар эди.

Бир кунь Утбе, Шейбе ве Эбу Джехиль Эбу Талибке: «Сен бизим буюгимизсинъ. Биз санъа даима сайгъы косьтерир, урьмет этермиз. Шимди къардашынънынъ огълу янъы бир дин къурды. Путларымызгъа сёгип, бизни кяфирликнен къабаатлай. Онъа насиат эт. Бу иштен вазгечир. Эгер вазгечмесе, Онъа не япаджагъымызны биз билирмиз…» дедилер.

Эбу Талиб оларны тынчландырып кери ёллады ве Пейгъамберимиз кедерленмесин деп, олып кечкен ишни Ондан сакълады. Бир муддет сонъ мушриклер кене топланып, Эбу Талибнинъ янына кельдилер: «Бундан эвель де санъа кельген, вазиетни бильдирген эдик. Сёзюмизге эмиет бермединъ. О исе даа да путларымызны яманламакъта девам эте. Артыкъ такъатымыз къалмады. Экинъизнен де къанымызнынъ сонъки тамчысына къадар чарпышаджакъмыз. Меккеде я О, я да биз ёкъ олурмыз» дедилер. Эбу Талиб оларны тынчландырмагъа тырышты, амма олар инатларында исрар эттилер.22

Эбу Талиб Ресулуллах Эфендимизнинъ гонълю къырылмасыны истемегени киби, къавмынен арасында бир душманлыкъ чыкъмасыны да истемей эди. Пейгъамберимизнинъ янына келип: «Эй Муhаммед! Бутюн къавм санъа душманлыкъта бирлешти ве манъа шикяетке кельдилер. Акърабалар арасында душманлыкъ яхшы шей дегиль. Олар сенден озьлерине кяфир демемегинъни, бозукъ ёлда олгъанларыны айтып оларны яманламамагъынъны истейлер» деди. Бунынъ узерине Хабиб-и Экрем Эфендимиз шойле буюрды:

«Эй эмдже! Шуны биль ки, кунешни сагъ элиме, айны да сол элиме берселер (не ваде этселер этсинлер), мен бу динден ве оны инсанларгъа теблигъ этмектен, бильдирмектен асла вазгечмем. Я Аллаh Тааля бу динни бутюн дюньягъа яяр, вазифем битер, я да бу ёлда джанымны феда этерим.» Сонъ еринден турды. Мубарек козьлери яшнен толгъан эди.

Ресулуллах Эфендимизнинъ кедерленгенини корьген Эбу Талиб айткъанларына пешман олды. Онынъ бойнуна сарылып: «Эй къардашымнынъ огълу! Ёлунъда девам эт, истегенинъни яп. Мен сагъ олгъан муддетте сени къорчалайджагъым, сакълайджагъым» деди.23

Мушриклернинъ илери кельгенлеринден он киши Эбу Талибнинъ Азрети Муhаммедни къорчалагъаныны анълагъанда, Умаре бин Велидни де янларына алып, Эбу Талибнинъ янына бардылар. Онъа къабул этильмеси мумкюн олмагъан бир теклиф яптылар: «Эй Эбу Талиб! Билесинъ ки, бу Умаре Мекке генчлерининъ энъ гузели, энъ кучьлюси, энъ ахлякълысыдыр. Бундан гъайры, шаирдир де. Оны санъа берейик, озь ишлеринъде къуллан. Умаренинъ ерине бизге Муhаммедни бер, ольдюрейик. Санъа адамгъа адам! Даа не истейсинъ!» Эбу Талиб бу сёзге пек ачувланды: «Сиз эвеля манъа озь огъулларынъызны беринъиз. Оларны мен ольдюрейим. Ондан сонъ къардашымнынъ огълуны берейим» дегенде, мушриклер ишнинъ не къадар агъыр олгъаныны анълап: «Бизим балаларымыз Онынъ япкъаныны япмайлар да…» дедилер. Эбу Талиб айтты: «Ант этем ки, меним къардашымнынъ огълу сизинъ балаларынъызнынъ эписинден хайырлыдыр. Демек, сиз огълунъызны манъа берип бакътыраджакъ, меним джигер-парчамны исе алып ольдюреджексинъиз, ойлеми!… Ыргъачы деве биле озь баласындан гъайрысыны сагъынмаз ве къорчаламаз. Бу иш акъылдан ве мантыкътан пек узакътыр. Артыкъ иш аддинден ашкъандыр. Ким джигер-парчам Муhаммеднинъ (алейхисселям) душманы олса, мен де онынъ душманым. Буны бойле билинъиз де, элинъизден не кельсе, япынъыз!»24 Мушриклер ачув ичинде ерлеринден турып кеттилер. Эбу Талиб аман Хашим огъулларыны ве Абдулмутталиб огъулларыны топлады. Оларгъа вазиетни анълатып, севимли Пейгъамберимизге (саллаллаху алейхи ве селлем) ярдым этмеге разы этти. Ресулуллахны ольдюрмеге узангъан къоллар сындырыладжакъ эди. Бу хусуста мушриклерге къаршы бирлештилер. Тек Эбу Леhеб оларгъа къошулмады. Эбу Талиб оларгъа: «Эй йигитлер! Ярын эр биринъиз къылычыны белине багъласын да, меним артымдан кельсин!» деди.

«Эй эмдже! Шуны биль ки, кунешни сагъ, айны да сол элиме берселер (не ваде этселер этсинлер), мен бу динден ве оны инсанларгъа теблигъ этмектен, бильдирмектен асла вазгечмем. Я Аллаh Тааля бу динни бутюн дюньягъа яяр, вазифем битер, я да бу ёлда джанымны феда этерим» Севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям

Эртеси куню Эбу Талиб Пейгъамбер Эфендимизнинъ эвине барды. Эписи берабер Харем-и шерифке догъру юрдилер. Хашим огъулларынынъ йигитлери оларнынъ артындан кете эдилер. Кябеге барып, мушриклернинъ къаршысына кечтилер. Эбу Талиб мушриклерге: «Эй Къурейш джемааты! Къардашымнынъ огълуны ольдюрмеге къарар бергенинъизни эшиттим. Артымдаки бу генчлернинъ эллери къылычларында, сабырсызлыкънен бир ишаретимни беклегенлерини билесинъизми? Ант этем ки, эгер Муhаммедни ольдюреджек олсанъыз, биринъизни де сагъ къалдырмам!…» дегенден сонъ, севимли Пейгъамберимизни макътагъан шиирлер окъумагъа башлады. Энъ огде Эбу Джехиль олып, анда булунгъан мушриклер дагъылдылар.