Севимли Пейгъамберим

КЯИНАТНЫНЪ СУЛТАНЫ ПЕЙГЪАМБЕР ЭФЕНДИМИЗ

Муhаммед алейхисселям Аллаh Таалянынъ хабиби (севгилиси), яратылгъан бутюн инсанларнынъ ве башкъа махлюкъатнынъ эр джеэттен энъ усьтюни, энъ гузели ве энъ шерефлисидир. Аллаh Тааля Оны медх эткен, бутюн инсанларгъа ве джинлерге пейгъамбер оларакъ сечип ёллагъан; О – сонъки ве энъ усьтюн Пейгъамбердир.

Алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан, эр шей Онынъ урьметине яратылгъан. Мубарек ады «текрар-текрар медх этильген, пек чокъ макъталгъан» манасына кельген Муhаммеддир. Аhмед, Маhмуд, Мустафа киби башкъа мубарек адлары да бар. Бабасынынъ ады Абдуллах эди. Пейгъамберимиз иджреттен 53 (шемсий эсапнен 51) сене эвель Ребиуль-эввель айынынъ он экисинде, базарэртеси геджеси, сабагъа къаршы Мекке-и мукерремеде дюньягъа кельди. Тарихчилер бу куньнинъ милядий 571 сенеси чечек айынынъ йигирмисине расткельгенини бильдирелер.

Догъмаздан бир къач ай эвель бабасы Абдуллах, алты яшында экенде исе анасы Амине вефат этти. Шунынъ ичюн Пейгъамбер Эфендимизге «Дурр-и Етим» (Кяинат седефиндеки бирден-бир, буюк ве энъ къыйметли инджи) лакъабы да берильген. Секиз яшына къадар къартбабасы Абдулмутталибнинъ, онынъ олюминден сонъ исе эмджеси Эбу Талибнинъ янында къалды. Йигирми беш яшында анамыз Хатидже-и Кубрагъа эвленди. Бу къадынындан догъгъан ильк огълунынъ ады Къасым эди. Араплар арасында кишини ильк огълунынъ бабасы оларакъ кунье иле анмакъ адет эди. Шунынъ ичюн Пейгъамберимизге «Эбу’ль-Къасым», яни «Къасымнынъ бабасы» дедилер.

Къыркъ яшында экенде Аллаh Тааля Онъа бутюн инсанларнынъ ве джинлернинъ пейгъамбери олгъаныны бильдирди. Учь сене сонъ эр кесни имангъа чагъырмагъа башлады. Элли эки яшында экенде Мирадж вакъиасы олды.1 Милядий 622 сенесинде, 53 (шемсий эсапнен 51) яшында экенде Меккеден Мединеге иджрет этти. Йигирми еди кере дженк этти: докъузында адий бир аскер оларакъ уджюм этти, башкъаларында баш къомандан еринде эди. Иджрий 11 (милядий 632) сенеси Ребиуль-эввель айынынъ он экисинде, базарэртеси куню уйледен эвель, 63 (шемсий эсапнен 61) яшында экенде Медине-и мунаввереде вефат этти.

Аллаh Тааля бутюн пейгъамберлерине адынен хитап эткен алда, Онъа «Хабибим» (Севгилим) деп ильтифат этти. Дженаб-ы Хакъ бир ает-и керимеде меален2: «Биз сени алемлерге рахмет оларакъ ёлладыкъ»3, бир хадис-и къудсийде де: «Сен олмаса эдинъ, сен олмаса эдинъ, махлюкъатны яратмаз эдим!»4 буюрды. Азрети Сейид Абдулхаким-и Арваси буюргъаны киби: «Эр пейгъамбер озь заманында, озь еринде озь къавмынынъ эписинден эр джеэттен усьтюндир. Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям исе дюнья яратылгъан куньден къыямет къопкъангъа къадар эр заманда, эр мемлекетте кельген ве келеджек бутюн варлыкъларнынъ эр джеэттен энъ фазилетлиси, энъ усьтюнидир. Ич бир кимсе ич бир джеэттен Ондан усьтюн дегильдир. Дженаб-ы Хакъ Оны ойле яраткъандыр.»

Мубарек нурунынъ яратылмасы

Аллаh Тааля эр шейден эвель, яни ич бир шей яратмадан эвель, севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ мубарек нуруны яратты. Тефсир ве хадис алимлеримизнинъ чокъусы шойле бильдирдилер: «Дженаб-ы Хакъ Озь нурундан латиф ве буюк бир джевхер яратты да, ондан бутюн кяинатны сырасынен вуджудгъа кетирди. Бу джевхерге „Нур-ы Муhаммедий“ дейлер. Бутюн рухларнынъ ве джисимлернинъ башлангъычы ве менбасы бу джевхердир.»

«Сен олмаса эдинъ, сен олмаса эдинъ, махлюкъатны яратмаз эдим!» Хадис-и къудсий

Бир кунь Асхаб-ы кирамдан Джабир бин Абдуллах: «Я Ресулаллах! Аллаh Тааля эр шейден эвель не яратты?» деп сорады. Ресулуллах шойле буюрды: «Эр шейден эвель сенинъ Пейгъамберинънинъ, яни меним нурумны Озь нурундан яратты. О вакъыт не левх, не къалем, не дженнет, не джеэннем, не мелек, не семават (коклер), не арз (ер юзю), не кунеш, не ай, не инсан, не де джинлер бар эди.»

Нур-ы Муhаммедий Адем алейхисселямнынъ юреги ве джесед-и шерифи яратылгъанда, онынъ эки къашы арасына къоюлды. Адем алейхисселям озюне рух берильгенде, манълайында Зухре йылдызы киби парлагъан бир нур олгъаныны сезди.

Адем алейхисселям яратылгъанда, Дженаб-ы Хакъ озюне Эбу Муhаммед, яни Муhаммеднинъ бабасы деп хитап эткенини ильхамнен анълады. «Эй Раббим! Манъа не ичюн Эбу Муhаммед куньесини бердинъ?» деп сорагъанда, Аллаh Тааля: «Эй Адем! Башынъны котер!» буюрды. Адем алейхисселям башыны котерип бакъкъанда, Арш-ы аляда5 севимли Пейгъамберимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) нурдан язылгъан Аhмед адыны корьди. О вакъыт: «Эй Раббим! Бу ким?» деп сорады. Аллаh Тааля да: «Бу сенинъ зурриетинъден бир пейгъамбердир. Онынъ ады коклерде Аhмед, ерде исе Муhаммеддир. Эгер О олмаса эди, сени яратмаз эдим. Ерлерни ве коклерни де яратмаз эдим»6 буюрды.

Нурунынъ темиз манълайлардан темиз манълайларгъа кечмеси

Адем алейхисселям яратылгъанда, манълайына севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ нур-ы шерифи къоюлды. О нур онынъ манълайында парламагъа башлады. «Тефсир-и Мазхарий»де бильдирильгени киби, бу нур Адем алейхисселямдан башлап темиз бабалардан ве темиз аналардан кечип, Пейгъамбер Эфендимизге къадар кельди. Буны Аллаh Тааля ает-и керимеде7 меален шойле бильдирди:

«Сен, яни сенинъ нурунъ, эп седжде эткенлер арасындан долаштырылып, санъа кечти, етишти.»8

Бир хадис-и шерифте: «Аллаh Тааля инсанларны яратты. Мени инсанларнынъ энъ яхшы къысмындан вуджудгъа кетирди. Сонъра бу къысымлардан энъ яхшысыны (Арабистанда) сечти. Мени булардан вуджудгъа кетирди. Сонъра эвлерден, аилелерден энъ яхшысыны сечип, мени олардан мейдангъа кетирди. Демек, меним рухум ве беденим махлюкъларнынъ энъ яхшысыдыр. Меним силсилем, деделерим энъ яхшы инсанлардыр» буюрылгъан.

Даа бир хадис-и шерифте исе: «Аллаh Тааля эр шейни ёкътан бар этти. Эр шей ичинден инсанларны севди, къыйметлендирди; инсанлар ичинден де сечкенлерини Арабистанда ерлештирди. Арабистандаки сечильгенлер арасындан мени сечти. Мени эр заманнынъ инсанларынынъ сечильгенлери, энъ яхшылары арасына ерлештирди. Демек, Арабистанда манъа багълы олгъанларны севгенлер мен ичюн северлер. Оларгъа душманлыкъ эткенлер манъа душманлыкъ эткен олурлар» буюрылгъан.

Хакъ Тааля Адемни яраткъанда,
Адемнен сюслетти бутюн алемни.
Адемге мелеклер этти седжде,
Лютф саиби онъа бол ихсан этти.
Мустафа нуруны манълайына къойды,
Биль ки, бу – Хабибимнинъ нуру, деди.
О нур онынъ манълайында ерлешти,
Онынънен нидже заманлар къалды.
Сонъра Аванынъ манълайына кечти, биль,
Анда да нидже ай ве йыл турды.
Шит догъды, бу нур онъа кечти,
Онынъ манълайында нур парлады.
Ибрахимге ве Исмаилге де етишти,
Къалгъанларыны айтсам, сёз узаныр.
Ойле бир-бирине багъланып кетти,
Та Мустафагъа кечкенге къадар.
О алемлерге рахмет кельгенде,
Нур барып, Онда къарар тапты.
Атештен къуртулмакъ истесенъиз,
Ашкънен, дертнен салават кетиринъиз!

«Сен, яни сенинъ нурунъ, эп седжде эткенлер арасындан долаштырылып, санъа кечти, етишти» Шуара: 219

Яратылгъан ильк инсан олгъан Адем алейхисселям Муhаммед алейхисселямнынъ зерресини ташыгъаны ичюн, онынъ манълайында Пейгъамбернинъ нуру парлай эди. Бу зерре эвеля Азрети Авагъа, ондан сонъ Шит алейхисселямгъа кечти ве бойлеликнен темиз эркеклерден темиз къадынларгъа, темиз къадынлардан темиз эркеклерге кече кельди. Муhаммед алейхисселямнынъ нуру да зерренен берабер темиз манълайлардан темиз манълайларгъа кечти. Мелеклер Адем алейхисселямнынъ юзюне эр бакъкъанда, манълайында Муhаммед алейхисселямнынъ нуруны корер ве Онъа истигъфар этер (Онынъ ичюн багъышлав тилер) эдилер.

Адем алейхисселям вефат этеджеги вакъыт огълу Шит алейхисселямгъа шойле деди: «Балам! Манълайынъда парлагъан бу нур сонъки Пейгъамбер Муhаммед алейхисселямнынъ нурудыр. Оны му’мин, афиф ве темиз къадынларгъа теслим эт, огълунъа да бойле весиет эт!»

Муhаммед алейхисселямгъа кельгенге къадар бутюн бабалар огъулларына бойле весиет эттилер. Эписи бу весиетни ерине кетирип, энъ асыл ве энъ тербиели къызларгъа эвлендилер. Нур къадын-эркек темиз манълайлардан кечип, асыл саибине етишти. Ресулуллах Эфендимизнинъ деделеринден бирининъ эки огълу олса я да бир къабиле эки къысымгъа айрылса, Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ нуру энъ шерефли ве хайырлы олгъан тарафта булуна эди. Эр асырда Онынъ дедеси олгъан зат юзюндеки нурдан белли ола эди. Онынъ нуруны ташыгъан сечильген бир сой бар эди; эр асырда бу сойдан олгъан затнынъ юзю пек гузель ве пек нурлу ола эди. Бу нурнен къардашлары арасындан айырыла, ичинде олгъан къабиле де башкъа къабилелерден даа усьтюн, даа шерефли ола эди.9

Пейгъамбер Эфендимиз бир хадис-и шерифинде шойле буюрды: «Меним деделеримнинъ ич бири зина япмады. Аллаh Тааля мени тайиб, яхшы бабалардан, темиз аналардан кетирди. Деделеримден бирининъ эки огълу олса эди, мен оларнынъ энъ хайырлысында, энъ яхшысында олур эдим.» Адем алейхисселямдан берли эвляттан эвляткъа кечип кельген бу нур Тарухкъа, ондан огълу Ибрахим алейхисселямгъа, сонъра огълу Исмаил алейхисселямгъа кечкен. Онынъ да манълайында кунеш киби парлагъан нур эвлятларындан Аднангъа, ондан Ме’аддгъа, ондан да Низаргъа кечкен. Низар догъгъанда, бабасы Ме’адд огълунынъ манълайында нурны корип къуванып, буюк бир зияфет берген ве: «Бойле огъул ичюн бу къадар зияфет аз бир шей» дегени ичюн огълунынъ ады Низар, яни «аз бир шей» манасында къалгъан. Ондан сонъ нур сырасынен кечип, асыл саиби олгъан Хатему’ль-энбия, севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямгъа етишкен.

Пейгъамбер Эфендимиз бир хадис-и шерифте шойле буюрды: «Мен Абдуллах, Абдулмутталиб, Хашим (Амр), Абд-и Менаф (Мугъире), Къусай (Зейд), Киляб, Мурре, Ка’б, Лувей, Гъалиб, Фихр, Малик, Надр, Кинане, Хузейме, Мудрике (Амир), Ильяс, Мудар, Низар, Ме’адд, Аднан огълу Муhаммедим. Мен менсюп олгъан топлулыкъ не вакъыт экиге айрылса, Аллаh Тааля мени мутлакъ оларнынъ энъ хайырлы олгъан тарафына ерлештирди…»10

Башкъа бир хадис-и шерифте де: «Аллаh Тааля Ибрахим огъулларындан Исмаилни сечти. Исмаил огъулларындан Кинане огъулларыны сечти. Кинане огъулларындан Къурейшни сечти. Къурейштен Хашим огъулларыны сечти. Хашим огъулларындан Абдулмутталиб огъулларыны сечти. Абдулмутталиб огъулларындан да мени сечти»11 буюрды.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ шерефли сою Аднангъа къадар бойледир:

Муhаммед алейхисселям Абдуллах Абдулмутталиб (Шейбе) Хашим (Амр) Абд-и Менаф (Мугъире) Къусай (Зейд) Киляб Мурре Ка’б Лувей Гъалиб Фихр Малик Надр Кинане Хузейме Мудрике (Амир) Ильяс Мудар Низар Ме’адд Аднан

Къартбабасы Азрети Абдулмутталиб

Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Къурейш къабилесининъ Хашим огъуллары къысмындандыр. Бабасы Абдуллахтыр. Онынъ да бабасы Шейбедир. Пейгъамберимизнинъ къартбабасы Шейбе Мединеде догъды. Бабасы Хашим вефат эткенде, Шейбе даа бала эди. Бир кунь Мединеде, дайыларынынъ эви огюнде аркъадашларынен окъ атмагъа огрене эди. Оларны сейир эткен буюклер Шейбенинъ манълайында парлагъан нурдан онынъ шерефли бир кишининъ огълу олгъаныны тахмин этип, сукъланып къалдылар.

Окъ атмакъ сырасы Шейбеге кельгенде, о яйыны герип, окъуны нишангъа атты. Окъ тамам нишангъа тийгенде, о эеджаннен: «Мен Хашимнинъ огълуйым. Окъум, эльбетте, нишаныны тапар!» деди. Бу сёзлеринден онынъ меккели Хашимнинъ огълу олгъаныны анъладылар. О вакъыт Хашим артыкъ вефат эткен эди.

Абд-и Менаф огъулларындан бири Меккеге къайткъанда, Хашимнинъ къардашы Мутталибке: «Мединедеки къардашынънынъ огълу Шейбе пек акъыллы бир бала. Манълайында да эр кесни сукъландыргъан бир нур парлай. Бойле къыйметли бир баланы янынъыздан айырмакъ догърумы?» деди. Бунынъ узерине Мутталиб тез Мединеге кетти ве къардашынынъ огълу Шейбени алып, Меккеге кетирди. Мекке сокъакъларында: «Бу бала ким?» деп сорагъанларгъа: «Къулум» дей эди. Ондан сонъ Шейбенинъ ады «Мутталибнинъ къулу» манасына кельген Абдулмутталиб оларакъ къалды.12

«Балам! Манълайынъда парлагъан бу нур сонъки Пейгъамбер Муhаммед алейхисселямнынъ нурудыр. Оны му’мин, афиф ве темиз къадынларгъа теслим эт, огълунъа да бойле весиет эт!» Адем алейхисселям

Абдулмутталиб эмджеси Мутталиб вефат эткенге къадар онынъ янында къалды. Абдулмутталибнинъ мубарек беденинден миск къокъусы келе эди. Манълайында Аллаh Таалянынъ хабиби Муhаммед алейхисселямнынъ нуру парлай, этрафына хайыр ве берекетлер сача эди. Мекке ерлеринде ягъмур ягъмай, къытлыкъ олгъан сайын, меккелилер Абдулмутталибнинъ элинден тутып, оны Себир дагъына чыкъарыр ве дуа этмеси ичюн ялварыр эдилер. О да ич кимсени бош къайтармай, ягъмур ихсан этмеси ичюн Аллаh Таалягъа дуа эте эди. Дженаб-ы Хакъ да Абдулмутталибнинъ манълайында парлагъан севимли Пейгъамберимизнинъ нурунынъ берекетинен онынъ дуасыны къабул эте, бол-бол ягъмур ёллай эди. Бойлеликнен Абдулмутталибнинъ къыймети ве итибары куньден-куньге артты. Меккелилер оны озьлерине реис сайладылар. Онъа къаршы чыкъкъан олмаз, эмри алтына кирген де раатлыкъ ве тынчлыкъ тапар эди. О девирнинъ укюмдарлары да Абдулмутталибнинъ фазилетини ве буюклигини тасдикъ этерлер эди. Тек Иран кисрасы оны къыскъанып, онъа ачыкъ ве гизли душманлыкъ беслей эди. Абдулмутталиб ханиф, яни мусульман эди.13 О тевхид ёлунда эди, Аллаhнынъ варлыгъына ве бирлигине инана, Ондан башкъа бир тюшюнджеси олмай эди ве ханиф олгъан деделеринден Ибрахим алейхисселямнынъ дини узеринде эди. Шунынъ ичюн ич бир вакъыт путкъа табынмады, атта янларына биле якъынлашмады.

Кябенинъ этрафында Аллаh Таалягъа дуа эте, ибадетини япа эди.

Земзем

Бир кунь тюшюнде бир киши: «Эй Абдулмутталиб! Тур, Тайибени къаз!» деди де гъайып олды. Эртеси кунь: «Тур, Беррени къаз!» деди. Учюнджи кунь де айны киши: «Тур, Меднунени къаз!» деп эмир этти. Тюшлернинъ арты кесильмей эди. Дёртюнджи кунь кене о киши: «Эй Абдулмутталиб! Тур, Земзем къуюсыны къаз!» дегенде, Абдулмутталиб: «Земзем не? Къую къайда?» деп сорады. О зат: «Земзем бир сувдыр ки, ич эксильмез ве тюбюне етишильмез. Дюньянынъ дёрт кошесинден кельген хаджыларгъа етер. Джебраил алейхисселямнынъ къанатынен ургъан еринден чыкъкъандыр. Аллаh Таалянынъ Исмаил алейхисселям ичюн яраткъан сувыдыр. Сувсагъанларны къандырыр. Ачларны тойдурыр. Хасталаргъа шифа олур. Ерини бильдирейим. Къурбан кескен вакъытлары артыкъларыны бир ерге тёкерлер. Сен о ерде экенде, къырмызы тумшукълы бир къаргъа келир.

Тумшугъынен ерни къазар. Къаргъа къазгъан ерде бир де къарынджа ювасы корерсинъ. Иште о ер Земземнинъ еридир» деди.14

Абдулмутталиб сабадан огълу Харисни янына алып, Кябеге кетти ве эеджанланып беклемеге башлады. Бир вакъыт тюште айтылгъаны киби къырмызы тумшукълы къаргъа кельди, о ердеки бир чукъургъа къонды ве тумшугъынен ерге урмагъа башлады. Тюбюнден къарынджа ювасы чыкъты. Абдулмутталибнен огълу Харис аман о ерни къазмагъа башладылар. Бир муддет къазгъандан сонъ къуюнынъ агъзы корюнди. Абдулмутталиб буны корьгенде: «Аллаhу экбер, Аллаhу экбер!» деп текбир кетирмеге башлады.

Башындан берли къуюнынъ къазылмасына дикъкъатнен бакъып тургъан къурейшлилер онъа дёнип: «Эй Абдулмутталиб! Бу бабамыз Исмаилнинъ къуюсыдыр. Онда бизим де акъкъымыз бар. Бизни бу ишке ортакъ этмек керексинъ!» дедилер. Абдулмутталиб исе о саат къаршы чыкъты ве: «Ёкъ! Бу иш тек манъа ихсан этильген бир вазифедир» деп джевап берди. Бунынъ узерине къурейшлилер: «Сен ялынъызсынъ. Бир огълунъдан башкъа кимсенъ де ёкъ. Бизге бойле къаршы турып оламазсынъ!» дедилер.

Земзем къуюсы

Земзем къуюсы

Месджид-и Харамнынъ ичинде, Хаджер-и Эсвед кошесининъ къаршысында эди. Таш билезиги бар эди. Тюбю мермер тёшелип, диварларгъа догъру эгилип кете эди. Биринджи Абдулхамид Хан къуюны сув сызмайджакъ шекильде яптыргъан эди. Тарихнинъ къыйметли ядигяры олгъан бу гузель санат эсери 1963 сенесинде йыкътырылды. Къуюнынъ агъзы ве бир къач метр этрафы ерден бир къач метр ашагъы тюшюрильди. Даа сонъ усьтю тамамен ябылып, мермер тёшельди. Шимди бу къую корюнмей.

О вакъыт юреги сыкъылды. Чюнки оны кимсесизликнен айыплай эдилер. Эллерини кокке догъру котерип: «Я Рабби! Манъа он огъул ихсан эйле. Эгер бу дуамны къабул этсенъ, олардан бирини Кябеде къурбан этерим» деп ялварды.15

Абдулмутталиб къазув иши телюкели бир ал алгъаныны, сонъунда шиддетли чатышмалар ола биледжегини тюшюнди. Шунынъ ичюн къазувны ташлап, анълашув ёлуны сайлады.

Ишнинъ бир хакемнен чезильмесини истеди. Ниает Шамда отургъан бир кяхин бунъа бир чаре тапар деп къарар бердилер. Къурейшнинъ илери кельгенлеринден бир джемаатнен ёлгъа чыкътылар. Ёлда сувсызлыкътан ве сыджакътан пек буналгъан керван еринден къыбырдап оламаз алгъа кельди. Артыкъ бир тамчы сув ичюн джан бермеге азыр эдилер. Тек истеклери бу олса да, къавурыджы чёльнинъ ортасында сув тапмакъ мумкюн дегиль эди.

Эр кес умютини кескен бир анда Абдулмутталиб оларгъа: «Келинъиз, келинъиз! Топланынъыз! Эм сизге, эм де айванларынъызгъа етеджек къадар сув таптым!» деп багъырды. Муhаммед алейхисселямнынъ мубарек нуруны манълайында ташыгъан Абдулмутталиб сув къыдыргъанда, девесининъ аягъы буюк бир ташкъа илишкен, таш еринден ойнагъанда, тюбюнден сув чыкъкъан эди. Эр кес чапып кельди.

Къана-къана сув ичип, янъыдан джан таптылар.

Абдулмутталибнинъ бу буюклиги къаршысында утангъан къурейшлилер: «Эй Абдулмутталиб! Артыкъ санъа айтаджакъ сёзюмиз къалмады. Земзем къуюсыны къазмагъа энъ ляйыкъ олгъан сенсинъ. Бу хусуста сенинънен бир даа давалашмайджакъмыз. Хакемге бармагъа да керек къалмады, кери къайтамыз» дедилер ве Мекке ёлуны туттылар. Абдулмутталиб манълайында парлагъан нурнынъ урьметине Земзем къуюсыны къазып, сувыны чыкъармакъ шерефине иришти.16

«Земзем тойдурыджы ве хастагъа шифа бериджидир» Хадис-и шериф

Къурбанлыкъ огъул

Земзем къуюсыны къазгъандан сонъ Абдулмутталибнинъ шаны ве шурети даа зияде артты. Арадан йыллар кечти. Дженаб-ы Хакъ онынъ гонълюнинъ теренлигинден чыкъкъан дуасыны къабул этип, Абдулмутталибке Харистен гъайры он огъул ве алты къыз ихсан этти. Огъулларынынъ адлары Къусем, Эбу Леhеб, Абдулкябе, Хаджль, Зубейр, Эбу Талиб, Абдуллах, Гъайдакъ, Дырар ве Мукъаввим эди. [Хамза ве Аббас даа догъмагъан эди.] Къызлары исе Сафие, Атике, Умму Хаким Бейда, Берре, Умейме ве Эрва эди. Абдулмутталиб балалары арасында энъ зияде Абдуллахны севе эди. Чюнки манълайындаки нур онда парламагъа башлагъан эди.

Бир кунь тюшюнде Абдулмутталибке: «Эй Абдулмутталиб! Адагъынъны ерине кетир!» денильди.

Сабадан Абдулмутталиб бир къочкъар къурбан этти. Геджеси тюшюнде: «Ондан даа буюгини къурбан эт!» деп эмир берильди. Саба бир сыгъыр къурбан этти. Тюшюнде кене «Ондан даа буюгини къурбан эт!» деп эмир берильгенде: «Ондан даа буюги не?» деп сорады. О вакъыт: «Он огъул ихсан этильсе, огъулларынъдан бирини къурбан этмеге адагъан эдинъ. Адагъынъны ерине кетир!» денильди.

Эртеси кунь Абдулмутталиб балаларыны топлап, сенелер эвель эткен дуасыны анълатты. Сонъра огъулларына олардан бирини къурбан этмеси керек олгъаныны бильдирди. Эвлятларындан ич бир къаршылыкъ корьмеди. Атта олар: «Эй бабамыз! Адагъынъны ерине кетир! Истегенинъни япмакъта сербестсинъ!» деп разылыкъ косьтердилер. Абдулмутталиб къур’а чекип, къурбан оладжакъ огълуны белли этти. Къур’а энъ зияде севген огълуна – манълайында Аллаh Таалянынъ хабиби Муhаммед алейхисселямнынъ нуруны ташыгъан Абдуллахкъа чыкъты. Абдулмутталиб бир ан сарсылды, козьлери яшнен толды. Аллаh Таалягъа берген сёзюни ерине кетирмек керек эди. Бир элине пычакъны, бир элине джигер парчасы Абдуллахны алып, Раббине берген сёзюни ерине кетирмек ичюн Кябеге барды. Козю яшлы баба Абдуллахны къурбан этмек ичюн бутюн азырлыкъларыны тамамлады. О вакъыт Къурейшнинъ илери кельгенлери айрет толу бакъышларнен вакъиагъа бакъып тура эдилер.

Араларындан Абдуллахнынъ дайысы: «Эй Абдулмутталиб! Токъта! Биз сенинъ бу огълунъны богъазламанъа асла разы дегильмиз. Эгер бойле бир иш япсанъ, бундан сонъ Къурейш арасында адет олур. Эр кес огълуны къурбан ичюн адап, кесер. Бойле бир ишке баш олма! Раббинъни башкъа бир шекильде разы эт!…» деди. Сонъра: «Бир кяхинге сора, о санъа ёл косьтерсин» деп теклиф этти.

Бу сёз узерине Абдулмутталиб Хайберде яшагъан Къутбе (я да Седжах) адлы кяхинге барды ве алыны анълатты. Кяхин: «Сизде бир инсаннынъ диети не къадардыр?» деп сорады. «Он деведир» деген джевапны алгъанда: «Он деве иле огълунъыз арасында къур’а чекинъиз. Къур’а огълунъызгъа чыкъса, даа он деве къошып, янъыдан къур’а чекинъиз. Къур’а девелерге чыкъкъангъа къадар бойле арттырып девам этинъиз» деди.

Абдулмутталиб тез Меккеге къайтты ве кяхин дегени киби япты. Он деве арттырып, нидже кере къур’а чекти. Къур’а эп Абдуллахкъа чыкъты. Амма девелернинъ сайысы юзге еткенде, къур’а девелерге тюшти. Эминлик ичюн даа эки кере чекти. Эр эки къур’а да девелерге чыкъты. Абдулмутталиб: «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!» деп текбирлернен девелерни къурбан этти. Этлеринден не озю, не де огъулларындан бири алды. Эписини фукъареге пайлады.17

Адем алейхисселямдан берли бир де Исмаил алейхисселямнынъ къурбан этилюв вакъиасы бар. Пейгъамбер Эфендимизнинъ сою Исмаил алейхисселямгъа етишкени ичюн: «Мен эки къурбанлыкънынъ огълуйым» буюрды.18

Бабасы Азрети Абдуллах

Эки дюньянынъ Эфендиси олгъан Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ нуруны манълайында ташыгъан Абдуллах догъгъанда, эхл-и китап бир-бирлерине: «Ахыр заман пейгъамберининъ бабасы Меккеде дюньягъа кельди» деп хабер бердилер. Исраил огъулларынынъ янында юньден орюльген бир джуббе бар эди. Бу джуббе Яхъя алейхисселямнынъ эди, шеит олгъанда онынъ усьтюнде эди ве мубарек къаны бу джуббеге булашкъан эди. Китапларында да: «Бу къан не вакъыт тазеленип тамчыламагъа башласа, ахыр заман пейгъамберининъ бабасы дюньягъа келир» деп языла эди. Иште эхл-и китап бу аляметни корип, Абдуллахнынъ догъгъаныны анъладылар. Къыскъанып нидже кере оны ольдюрмеге къасд этселер де, Аллаh Тааля Абдуллахны манълайындаки нурнынъ берекетинен къорчалады.

Абдуллах булюгъ чагъына иришкенде, эм гузель ахлякъынен, эм де ярашыкълы олгъанынен инсанлар арасында мумтаз бир шахыс олды. Хусусан он секиз яшына киргенде, гузеллиги тиллерге дестан олды. Манълайындаки нур кунеш киби парлай, оны корьген къызларнынъ истер-истемез гонъюллери онъа акъа эди. Гузеллиги ве шурети Мысыргъа къадар яйылгъан эди.

Узакътан-якъындан эр кес онъа къызыны бермек ичюн ярышкъа кирди. Нидже укюмдарлар Абдулмутталибке келип, къызларыны огълуна алмасы ичюн теклиф эттилер. Бунынъ ичюн эр федакярлыкъкъа къатланаджакъларыны да бильдирдилер. Бунынъ киби, эки юзге якъын къыз да Меккеге къадар келип, Абдуллахкъа эвленмек ичюн теклиф эткен эдилер. Амма Абдулмутталиб эр бирини уйгъун сёзнен къайтара эди.

Чюнки Абдулмутталиб огълуна Ибрахим алейхисселямдан берли уйгъан ата-бабаларынынъ динине багълы олгъан энъ тербиели, энъ асыл ве энъ гузель, ханиф, яни мусульман бир къыз къыдыра эди.

Китапларында бильдирильген ахыр заман Пейгъамберининъ озь къавмларындан олмайджагъыны анълагъан Исраил огъуллары къыскъанчлыкътан Абдуллахны ольдюрмеге ант ичтилер. Бу иш ичюн силялы етмиш кишини Меккеге ёлладылар. Фырсат къолламагъа башладылар. Ниает Абдуллах къыргъа чыкъкъан бир кунь, ич кимсе корьмей деп сангъан бир вакъытта къылычларыны чекип, онынъ узерине уджюм эттилер. О кунь, иляхий икмет икътизасынен19, Абдуллахнынъ акърабаларындан Вехб бин Абд-и Менаф да бир къач аркъадашынен авгъа чыкъкъан эди. Олар тамам шу вакъыт Абдуллахнынъ узерине атылгъан Исраил огъулларыны корьдилер. Акърабалыкъ гъайретинен Абдуллахны къуртармакъ ичюн ярдым этмеге къарар бердилер. Амма къаршыдакилер пек чокъ эди. Бу чатышмада енъиледжеклери белли эди. Ниает насиат ёлуны сайламакъны мунасип корьдилер. Оларгъа якъынлашкъанларында, бу алемде ич кимсеге бенъземеген, къара атларгъа минген, къылычлы пек чокъ кимсенинъ гъайыптан йылдырым киби етишкенини, текбир сеслеринен Исраил огъулларына уджюм этип, эписини къылычтан кечиргенини ве гъайып олгъаныны корьдилер. Вехб бу алгъа шашып къалды ве Абдуллахнынъ насыл къорчалангъаныны, Аллаh Таалянынъ къатындаки къыйметини анълады.

Эвге кельгенде, олгъанларны къадынына анълатты. Экиси де къызларына денъ олгъан йигитнинъ Абдуллах олгъаныны къабул этип, Аминени онъа бермеге къарар бердилер.

«Мен эки къурбанлыкънынъ огълуйым» Хадис-и шериф

Абдулмутталиб де Бени Зухре къабилесининъ буюги Вехбнинъ къызы Аминенинъ хусн-у джемалини, иффет ве аясыны, динине багълылыгъыны эшиткен эди. Сой джеэтинден де акъраба эдилер, бир къач батын юкъарыда бирлеше эдилер. Огълу Абдуллахкъа бу къызны истемек ичюн Вехбнинъ эвине барды. Абдулмутталиб Вехбнинъ къызыны огълу Абдуллахкъа истегенде, Вехб: «Эй эмджезаде! Биз бу теклифни сизден эвель алдыкъ» деди ве даа эвель шаат олгъан вакъианы анълатты. Сонъра шуны да къошты: «Аминенинъ анасы бир тюш корьди. Анълаткъанына коре, эвимизге бир нур кирген, онынъ айдынлыгъы ерни ве коклерни туткъан. Мен де бу гедже тюшюмде дедемиз Ибрахим алейхисселямны корьдим. Манъа: „Абдулмутталибнинъ огълу Абдуллахнен къызынъ Аминенинъ никяхыны мен къыйдым. Сен де оны къабул эт!“ деди. Бугунь сабадан берли бу тюшнинъ тесири алтындам. Не вакъыт келирлер экен деп меракъланып тура эдим.» Бу сёзлерни эшиткен Абдулмутталибнинъ тилинден: «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!» сеслери тёкюльди.

Ниает он секиз яшындаки огълу Абдуллахны он дёрт яшындаки Вехбнинъ къызы Аминеге эвлендирди. Аминенен Абдуллахнынъ эвленмеси акъкъында башкъа риваетлер де бар.20

Мубарек нурунынъ анасына кечмеси

Сервер-и алем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ мубарек нуру анасына кечкенде, къашкъырлар ве къушлар бир-бирлерине:

«Кяинатнынъ Эфендисининъ дюньяны шерефлендирмеси якъынлашты. О, ер юзюнинъ эмини21, заманнынъ кунешидир» деп мужде бердилер. О гедже Кябедеки бутюн путлар юзю усьтюне йыкъылды. Шейтанлар аджиз къалып, ишлерини япалмаз олдылар. Мелеклер Иблиснинъ тахтыны парчалап, денъизге аттылар ве Иблиске къыркъ кунь джеза берип, эзиет эттилер. Сонъра о къачып, Эбу Къубейс дагъынынъ усьтюне чыкъты ве шиддетли бир багъырыш къопарды. Иблиснинъ бу багъырышыны эшиткен бутюн ордулары онынъ этрафына топланды. Оларгъа: «Вай сизинъ алынъызгъа! Муhаммеднинъ (алейхисселям) догъмасы якъынлашты. Бундан сонъ Лят ве Уззагъа табынылмаз. Тевхид нуру бутюн алемге яйылыр» деди. О гедже бутюн сихирбазлар ве кяхинлер ишлеринде аджиз къалдылар. Кеханет сонъ тапты. Сихирлери тесирсиз къалды. О гедже ер юзюндекилер коктен: «Ахыр заман пейгъамберининъ бинълердже яхшылыкъ ве ихсаннен келеджек вакъты якъынлашты» деген бир сес эшиттилер.

О заманлары Мекке-и мукерремеде къытлыкъ бар эди. Сенелердир ягъмур ягъмагъан эди. Тереклерде ешиль бир япракъ ёкъ эди, махсулдан бир из де корюнмей эди. Инсанлар сыкъынтыгъа тюшип, не япаджакъларыны бильмез алгъа кельген эдилер. Севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек нуру Азрети Абдуллахтан Азрети Аминеге кечкенден сонъ о къадар ягъмур ягъды, о къадар махсул олды ки, о сенеге «боллукъ сенеси» деп ад бердилер. Азрети Амине Онъа юклю олгъан докъуз ай девамында ич бир агъры ве сыкъынты чекмеди.

Анамыз Аминенинъ юклюлиги эки айлыкъ экенде, акъайы Абдуллах тиджарет ичюн Шамгъа кеткен эди. Къайтышта хасталанды. Медине этрафында, Дару’н-Набигъада, дайылары Неджджар огъулларынынъ янында он секиз я да йигирми беш яшында экенде вефат этти.22 Бу хабер Меккеде эшитильгенде, коджаман шеэр кедерге батты.23

«Пейгъамбер Эфендимизнинъ бабасы Абдуллах огълу догъмадан вефат эткенде, мелеклер: „Эй Раббимиз! Ресулынъ етим къалды“ дедилер» Абдуллах ибн Аббас (радыяллаху анхума)

Асхаб-ы кирамдан Абдуллах ибн Аббас (радыяллаху анхума) шойле анълатты: «Пейгъамбер Эфендимизнинъ бабасы Абдуллах огълу догъмадан вефат эткенде, мелеклер: „Эй Раббимиз! Ресулынъ етим къалды“ дедилер. Аллаh Тааля: „Онынъ къорчалайыджысы ве ярдымджысы – Мен“ буюрды.»

Амине Хатун акъайынынъ олюмине пек кедерленди. Бир шииринде онынъ вефатыны шойле тильге кетирди:

Ич беклемеген бир анда алды оны эджели,
Албуки о пек джумерт, пек мерхаметли эди.

Филь вакъиасы

Филь вакъиасы

Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ догъмасына эки айгъа якъын вакъыт бар эди. Шу вакъыт Филь вакъиасы олды. Инсанларнынъ эр тарафтан агъым-агъым келип Кябени зиярет этмелерине мани олмакъ истеген Хабешистан Къыраллыгъынынъ Йемен валиси Эбрехе Рум императорынынъ ярдымынен Сан’ада «Кулейс» адлы буюк бир килисе яптырды. Инсанларнынъ бу килисени зиярет этмелерини истеди. Араплар исе эскиден берли Кябени зиярет эткенлери ичюн Эбрехенинъ яптыргъан килисесине ич эмиет бермедилер. Онъа акъарет козюнен бакътылар. Атта араларындан бири килисени пислетти.

Бу вакъиагъа ачувлангъан Эбрехе Кябени йыкъмагъа къарар берди ве бу макъсаднен буюк бир орду азырлап, Меккеге догъру юрди. Эбрехенинъ ордусы Меккеге якъынлашкъанда, Къурейшнинъ малларыны ягъма этмеге башлагъан, Абдулмутталибке аит эки юз девени де тартып алгъан эдилер. Абдулмутталиб Эбрехеге барып, девелерини истеди. Эбрехе: «Мен сизинъ мукъаддес Кябенъизни йыкъмагъа кельдим. Сен оны къорчаламакъ истемейсинъ де, девелеринъни истейсинъми?» деди.

Абдулмутталиб: «Мен – девелернинъ саиби. Кябенинъ де, эльбетте, Саиби бар. Оны О къорчалар» деди. «Оны менден къорчалайджакъ кимсе ёкъ!» деди Эбрехе ве девелерини Абдулмутталибке берип, оны ёллады. Сонъра ордусына Кябеге догъру ёлгъа чыкъмагъа эмир берди. Эбрехенинъ ордусында огде юрген «Махмуде» адлы бир филь бар эди; аскерлер онынънен зафер къазанаджакъларына инана эдилер. Эбрехенинъ ёл косьтериджилеринден Нукъайл бин Лебиб коджаман фильнинъ къулагъына эгилип: «Эй Махмуде, йыкъмакъ ичюн баргъанынъ эв Аллаh Таалянынъ эвидир. Тез чёк! Асла илери кетме! Ёкъса эляк олурсынъ» деди. Эбрехе Кябеге юзь туткъанда, бу филь ерге чёкти ве юрмез олды. Албуки Йеменге чевирильгенде, чапып кете эди.

Бойлеликнен Меккеге якъынлашып, уджюм этмеге кучю етмеген Эбрехенинъ ордусынынъ усьтюне Аллаh Тааля эбабиль, яни дагъ къарылгъачы деген къушлардан бир сюрю ёллады. Бу къушларнынъ эр бири нохут я да мерджимек буюклигинде учер таш ташый эди: бири агъзында, экиси де аякъларында. Буларны Эбрехенинъ ордусынынъ усьтюне ташладылар. Ташлар аскерлерни башларындан башлап тик тешип кече эди. Ташкъа нишан олгъан эр аскер аман оле эди. Ает-и керимеде де бильдирильгени киби, орду ашалгъан экин япрагъы киби олды. Бу алны корьген Эбрехе раатсызланып, къачмакъ истеди. Амма къачалмады. Ташларнынъ асыл нишаны о эди ве онъа да тийген эди. Къачкъан сайын, эти парча-парча тёкюлип ольди. Бу вакъиа Къур’ан-ы Керимнинъ Филь суресинде меален шойле бильдирильди: «(Эй Ресулым! Кябени йыкъмакъ истеген) филь саиплерине (филлернен донатылгъан Эбрехе ордусына) Раббинънинъ насыл муамеле эткенини корьмединъми? Оларнынъ (Кябе-и муаззаманы йыкъмакъ шеклиндеки) ийлелерини бошуна чыкъармадымы? Усьтлерине сюрю-сюрю къушлар ёллады. О къушларнынъ эр бири оларнынъ усьтюне чамурдан япылгъан ве атеште пиширильген таш ата эди. Ниает Аллаh Тааля оларны куве ашагъан экин япрагъы киби ёкъ этти. (Къуртлар кемирип догърагъан ашалгъан экин япракълары алына кетирди.)»24

«Мен – девелернинъ саиби. Кябенинъ де, эльбетте, Саиби бар. Оны О къорчалар» Шейбету’ль-Хамд

Арабистан ве этрафындаки медениет меркезлери