ГЕНЧЛИГИ ВЕ ЭВЛЕНМЕСИ
Генчлиги
Эр джеэттен инсанларнынъ энъ усьтюни олгъан Муhаммед алейхисселям даа генчлик йылларында Мекке халкъы арасында тенъдешлерине коре пек бегенильген эди. Гузель ахлякъы, инсанларгъа корюльмеген бир шекильде яхшы муамеле этмеси, сакинлиги, йымшакълыгъы ве дигер юксек хасиетлеринен севильген эди. Инсанлар бу хасиетлери ичюн Онъа сукъланып къалгъан эдилер. Мекке халкъы Онда корьген шашаджакъ дереджедеки догъру сёзлюлик ве ишанчлылыкъ себебинден Онъа «эль-Эмин», яни «озюне эр вакъыт ишанылгъан» лакъабыны бердилер. Бойлеликнен генчлигинде бу адынен мешур олды.
Пейгъамберимизнинъ генчлик йылларында араплар къою бир джахилие деврини яшай эдилер. Путкъа табынмакъ, ички, къумар, зина, файыз ве даа бир чокъ чиркин ишлер араларында яйылгъан эди. Муhаммед алейхисселям оларнынъ бу бозукъ алларындан пек нефрет этер, эр тюрлю яманлыкъларындан даима узакъ турар эди. Бутюн Мекке халкъы Онынъ бу алыны билир ве айрет этер эдилер. Путлардан шиддетнен нефрет эткени ичюн, асла янларына якъынлашмаз эди. Путлар ичюн кесильген къурбанларнынъ этлеринден ич ашамады. Балалыгъында ве генчлигинде озюне аит къоюнларны Джияд дагъында ве этрафында отлатыр, кечимини бойле къазаныр эди. Бу шекильде пек бозулгъан джемиеттен узакъ турар эди. Бир кере Асхаб-ы кирамгъа: «Къоюн отлатмагъан ич бир пейгъамбер ёкътыр» буюргъан эди. «Я Ресулаллах! Сиз де отлаттынъызмы?» дегенлеринде: «Эбет, мен де отлаттым» буюрды.
Севимли Пейгъамберимиз йигирми яшларында экенде Меккеде асайыш тамамен бозулгъан эди. Зулум пек яйгъынлашып, мал, джан ве намус эминлиги къалмагъан эди. Меккенинъ ерли халкъы тиджарет ве Кябени зиярет ичюн кельген ябанджыларгъа адалетсизлик ве зулум эте эдилер. Зулумгъа огърагъан кимселер акъкъыны алмакъ ичюн мураджаат этеджек ер тапалмай эдилер. Шу вакъыт тиджарет макъсадынен Меккеге кельген йеменли бир таджирнинъ малларыны Ас бин Ваиль адлы бир меккели зорнен элинден тартып алгъан эди. Бу вакъиа узерине йеменли Эбу Къубейс дагъына чыкъып, багъыра-багъыра акъкъыны алмакъ ичюн къабилелерден ярдым истеди. Зулумнынъ сонъ дереджесине еткенини косьтерген бойле вакъиалар узерине Хашим ве Зухре огъулларынынъ ве дигер къабилелернинъ илери кельгенлери Абдуллах бин Джуданнынъ эвинде топландылар. Ерли олсун, ябанджы олсун, ич кимсеге зулум ве адалетсизлик япылмамасына, зулумгъа мани олмагъа ве акъсызлыкъкъа огърагъанларнынъ акъкъыны алмагъа къарар бердилер. Бу макъсаднен бир адалет джемиети къурдылар.1
Севимли Пейгъамберимизнинъ генч яшында къатылгъан ве къурулувында да пек тесирли олгъан бу джемиетке Хыльфу’ль-фудуль дедилер.
Даа эвель Фадль адлы эки киши ве Фудайль адлы бир киши де бойле бир джемиет къургъан эдилер. Оларнынъ эвельден къургъан джемиетине нисбетен бу ад берильген эди.
«Насыл мукеммель бир инсан олгъаныны бутюн дюнья тасдикъ эткен Муhаммед алейхисселямгъа пек зияде догърулыгъы ве садакъаты себебинден энъ буюк душманлары, азгъын кяфирлер биле Муhаммедуль-Эмин (Озюне ишанылгъан Муhаммед) дер эдилер» Хусейн Хильми бин Саид (рахметуллахи алейх)
Арабистанда ве этрафында мешур панаирлер ве базарлар
Инсангъа келир насиби,
Гъарипни махрум къоймазлар.
Не этсин Эййубийнинъ джаны,
Джананы шенъ олмагъанда.
Шахым, Хабиб-и Кибрия,
Джемалинъ эр дертке дева.
Насыл олур санъа вефа,
Ашыкъ джан бермегендже.
Бу джемиет зулумны токътатып, Меккеде бозулгъан асайышны янъыдан къурды. Тесири узун муддет девам этти. Ресулуллах Эфендимиз Озюне пейгъамберлик бильдирильгенден сонъ Асхаб-ы кирамгъа анълатып, шойле буюрды: «Абдуллах бин Джуданнынъ эвинде япылгъан анълашувда мен де булундым. О анълашув манъа къырмызы тюклю девелерге (байлыкъкъа) саип олмакътан даа севимлидир. Шимди де бойле бир меджлиске чагъырылсам, иджабет этерим.»2
Тиджаретнен огърашмасы
Меккелилер эскиден берли тиджаретнен огърашып, кечимлерини бу ёлдан тапар эдилер. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) эмджеси Эбу Талиб де тиджаретнен огъраша эди. Севимли Пейгъамберимиз йигирми беш яшларында экенде Меккеде кечим сыкъынтысы пек артты. Шунынъ ичюн меккелилер Шамгъа кетмек ичюн буюк бир тиджарет керваны азырладылар. Бу куньлерде Эбу Талиб Ресулуллах Эфендимизнинъ янына келип: «Эй мухтерем къардашымнынъ огълу! Фукъарелик сонъ аддине етти. Къытлыкъ ве курешнен кечирген бу сонъки йылларымыз элимизде-авуджымызда бир шей къалдырмады. Иште Къурейш керваны азыр, Шамгъа ёлгъа чыкъмакъ узьре. Хатидже Хатун да кервангъа мал ёллайджакъ. Мутлакъ бу ишни япаджакъ ишанчлы кимселер къыдыра. Шубесиз, сенинъ киби эмин, темиз ве вефалы бир кишиге ихтияджы бар. Барып бир лаф этсек де, сенинъ векиль оларакъ кетмегинъни темин этсек, яхшы олур эди. Шубесиз, сени башкъаларындан усьтюн тутар. Аслында мен сенинъ Шамгъа кетмегинъни истемейим, чюнки андаки еудийлернинъ санъа бир зарар бермесинден къоркъам. Амма башкъа чаре де тапалмайым» деди. Пейгъамбер Эфендимиз онъа: «Насыл истесенъ, ойле яп» буюрды.
Азрети Хатидже гузеллиги, малы, акълы, иффети, аясы ве эдебинен Арабистанда буюк шуретке саип бир ханым эди. Шунынъ ичюн эр тарафтан онъа талип олгъан ве рагъбет эткен пек чокъ кимсе бар эди. Амма корьген бир тюшю себебинен о ич кимсеге ильтифат этмеген эди. Тюшюнде коктен ай энип, къойнуна кирген, айнынъ нуру къолтугъындан чыкъып, бутюн алемни айдынлаткъан эди. Сабадан бу тюшни акърабасындан олгъан Варакъа бин Невфельге анълатты. Варакъа: «Ахыр заман Пейгъамбери дюньягъа кельген. Сенинънен эвленир ве сенинъ заманынъда Онъа вахий3 энер. Онынъ динининъ нуру алемни толдурыр. Энъ эвель иман эткен сен олурсынъ. О Пейгъамбер Къурейштен ве Бени Хашимден олур» деди.
Азрети Хатидже бу джевапкъа пек къуванды ве о Пейгъамбернинъ кельмесини беклемеге башлады.
Азрети Хатидже тиджаретнен огъраша, анълашкъан кимселернен ортакълыкъ япа эди. Эбу Талиб анамыз Азрети Хатиджеге алны анълатты. Бунынъ узерине Азрети Хатидже Ресулуллах Эфендимизни корип лаф этмек ичюн эвине давет этти.
Эфендимиз шерефлендиргенде, Онъа пек зияде тазим ве урьмет косьтерди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ назиклигини, незих ве пак джемалини корип, сукъланып къалды. Ресулуллах Эфендимизге: «Догъру сёзлю, ишанчлы, эминликли ве гузель хуйлу олгъанынъызны билем. Бу иш ичюн ич кимсеге бермеген акъымнынъ къат-къат зиядесини береджегим…» деди. Иш акъынынъ микъдары да лаф этильгенден сонъ, анамыз Азрети Хатидже Ресулуллахкъа бу хызметте лязым оладжакъ урбалар берип, эвинден юрек раатлыгъынен ёлгъа озгъарды. Бундан гъайры Ресулуллахнынъ ёлда киймеси ичюн Мейсереге башкъа къыйметли урбалар да берди.
«Бир мусульман аляль къазанып, кимсеге мухтадж олмаса ве къомшуларына, акърабасына ярдым этсе, къыямет куню он дёртюнджи геджедеки ай киби парлакъ, нурлу оладжакътыр» Хадис-и шериф
Анамыз Азрети Хатидже пейгъамберлик аляметлерини бильгили бир христиан олгъан эмджесининъ огълу Варакъа бин Невфельден огренген эди. Ресулуллах Эфендимизнинъ бу зияретинде де Онда пейгъамберлик васыфларыны танып алгъан эди. Шунынъ ичюн Мейсере адлы къулуна: «Керван Меккеден айрыладжакъ вакъыт девенинъ юларыны Муhаммед алейхисселямнынъ элине бер ки, меккелилер ич бир деди-къоду япмасынлар. Шеэрден узакълашып, козьден гъайып олгъанда, бу къыйметли урбаларны Онъа кийдир» деди.
Сонъра девелерининъ энъ гузелини султанларгъа ляйыкъ шекильде донатты ве Мейсереге: «Оны бу девеге буюк бир урьметнен миндирип, юларыны элинъе ал ве озюнъни о Затнынъ хызметкяры биль! Онынъ изинсиз бир иш япма ве Оны сакъламакъ, телюкелерден къорчаламакъ ичюн джанынъны аяма! Баргъан ерлеринъизде чокъ эгленменъиз ве тез келинъиз. Бойлеликнен Хашим огъулларынынъ огюнде утанмайыкъ. Эгер бу айткъанларымны арифи-арифине ерине кетирсенъ, сени азат этерим ве истегенинъ къадар мал да беририм» деди.
Керван азырланды. Меккелилер якъынларынен ведалашмакъ ичюн къалабалыкъ алда топландылар. Севимли Пейгъамберимизнинъ акърабалары, эмджелери ве Хашим огъулларынынъ буюклери де анда азыр эдилер. Пейгъамберимизнинъ аласы Аллаh Таалянынъ Ресулыны (саллаллаху алейхи ве селлем) хызметчи урбасында ве девенинъ юларыны элине алгъан алда корьгенде, тизлеринде дерман къалмады. Агълап, багъырды. «Ах, вах» этип, козьлеринден яшлар тёкип: «Эй Абдулмутталиб! Эй Земзем къуюсыны къазгъан буюк зат! Эй Абдуллах! Къабирлеринъизден турып, башынъызны бу тарафкъа чевирип, шу мубарекнинъ алыны корюнъиз!» деп аджысыны тильге кетирди. Эбу Талиб де айны дуйгъулар ве айны аллар ичинде эди. Ресулуллах Эфендимизнинъ Хакъны корьген мубарек козьлеринден инджи киби яшлар тёкюльди ве: «Мени асла унутманъыз. Гурбет ерлерде гъам ве кедер чеккенимни хатырланъыз» буюрды. Бу сёзлерни эшиткенлернинъ эписи агълашты. Коктеки мелеклер де бу алгъа ортакъ олдылар ве: «Эй Раббимиз! Бу – Озюнъе хабиб этип, энъ буюк макъамны ихсан эткенинъ Муhаммед алейхисселямдыр. Бу алнынъ икмети недир?» дедилер. Аллаh Тааля оларгъа: «Эбет, О Меним Хабибимдир. Амма сиз мухаббет сырыны билалмазсынъыз. Севильген иле севген арасындаки сырларгъа вакъыф оламазсынъыз. Бу макъамны кимсе бильмез. Бу гизли иштен кимсе бир шей анъламаз» буюрды.
Ниает керван ёлгъа чыкъып, Мекке корюнмез олгъанда, Мейсере алгъан эмри узерине къыйметли урбаларны севимли Пейгъамберимизге кийдирди. Чешит кумашларнен орьтюльген ве пек гузель сюслетильген девеге миндирди. Юларыны да озь элине алды.
Бу ёлджулыкъта кервандакилер алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан севимли Пейгъамберимизнинъ усьтюнде Оны кольгелеген бир булутнынъ ве къуш шеклине кирген эки мелекнинъ Онынънен берабер сефер биткенге къадар арекет эткенини корьдилер.4
Ёлда юралмайджакъ дереджеде ёрулып, кервандан кери къалгъан эки девенинъ аякъларыны мубарек элинен сыйпагъандан сонъ, девелернинъ бирден тезлешкени киби нидже алларыны корьгенде, Оны пек севип, шанынынъ пек юдже оладжагъыны анъладылар.
Бусра деген ерге баргъанларында, кене о ердеки манастырнынъ якъынында токътадылар. Корьген бир чокъ аляметлерден Онынъ сонъки пейгъамбер оладжагъыны анълап айткъан рахип Бахира ольген, онынъ ерине Настура адлы башкъа бир рахип кельген эди. Манастырнынъ якъынына келип токътагъан Къурейш керваныны сейир эткен рахип Настура якъындаки къуру бир терекнинъ тюбюне бирининъ отургъаныны ве терекнинъ шу ан ешилленгенини корьгенде, Мейсереге: «Шу терекнинъ тюбюндеки зат ким?» деп сорады. Мейсере: «Бу Къурейш къабилесинден, Харем халкъындан бир зат» деди. Рахип: «Шимдиге къадар бу терекнинъ тюбюне пейгъамберден башкъасы отурмады» деди. Сонъра: «Онынъ козьлеринде бираз къырмызылыкъ бармы?» деп сорады. Мейсере: «Эбет, бар ве козьлеринден ич кетмей» деди. Настура: «Иса алейхисселямгъа Инджильни эндирген Аллаh Тааля акъкъы ичюн, бу зат сонъки пейгъамбер оладжакъ. Кешке мен де Онынъ пейгъамберликнен эмир олунаджакъ заманына етишсем эди!» деди.
Муhаммед алейхисселям Бусра базарында Хатидже Хатуннынъ малларыны саткъанда, Онынънен базарлыкъ эткен бир еудий инанмагъаны ичюн: «Лят ве Узза адлы путлар адынен ант эт де, инанайым» дегенде, Муhаммед алейхисселям: «Мен о путлар адынен асла ант этмем! Оларнынъ янындан кечкенде, юзюмни башкъа тарафкъа чевирем» буюрды. Ондаки дигер аляметлерни де корьген еудий: «Сёз – сенинъ сёзюнъдир. Валлахи, бу зат пейгъамбер оладжакъ бир кимседир» деди ве: «Алимлеримиз китапларда онынъ васфыны тапкъанлар» деп сукъланувыны ифаде этти.
Мейсере Ресулуллах Эфендимизде корьгенлерини ве Онынъ акъкъында эшиткенлерини зихнине накъыш-накъыш ишлей ве Онъа олгъан сукъланувы куньден-куньге арта эди. Мейсеренинъ юрегинде Алемлернинъ Эфендисине къаршы буюк бир мухаббет догъгъан эди. Артыкъ Онъа зевкънен ве урьметнен хызмет эте, энъ кучюк бир ишаретини буюк бир ашкънен ерине кетире эди. Алып кельген маллар сатылды, Пейгъамбер Эфендимизнинъ берекетинен эр вакъыттакинден къат-къат зияде файда этильди. Керван кери къайтмагъа башлады. Меррузахран деген ерге кельгенде, Мейсере севимли Пейгъамберимизге Меккеге мужде хаберини алып бармакъны теклиф этти. Эфендимиз де къабул этип, кервандан айрылды ве Меккеге догъру девесини тезлештирди.
Нефисе бинт-и Мунье Хатун шойле анълатты: «Керваннынъ келеджек вакъты якъынлашкъан эди. Хатидже Хатун эр кунь хызметчилеринен эвининъ дамына чыкъып, керваннынъ ёлларыны беклей эди. Иште ойле бир кунь Хатидженинъ янында эдим. Бирден узакътан девеге минген бир киши корюнди. Онынъ усьтюнде бир булут ве къуш шеклине кирген эки мелек Онъа кольге эте, Пейгъамберимизнинъ мубарек манълайындаки нур ай киби парлай эди. Хатидже Хатун кельгеннинъ ким олгъаныны анълап, гонълю раатланды. Амма бильмегенге салып: „Бу сыджакъ куньде кельген ким ола билир?“ деп сорады. Хызметчилер: „Бу кельген Муhаммедке (алейхисселям) бенъзей“ дедилер ве корьгенлеринден айретке тюштилер.»
Бираздан Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз анамыз Хатидженинъ конагъына кельди ве алны анълатты. Берген муждесинен оны пек къувандырды.
Бир муддет сонъ керван Меккеге кирди. Мейсере, анамыз Азрети Хатиджеге ёлджулыкъ вакътында Пейгъамбер Эфендимизге кольге этильгенини, рахип Настуранынъ айткъанларыны, зайыф девелернинъ насыл тезлешкенини ве бунъа бенъзеген, озю корьген нидже февкъаляде алларны бир-бир анълатты. Пейгъамбер Эфендимизни тили дёнгени къадар медх этти. Азрети Хатидже буларны биле эди, амма бу сёзлер онынъ якъинини арттырды. Мейсереге: «Бу корьгенлеринъни кимсеге айтма!» деп тенбиеледи.5
«Мен о путлар адынен асла ант этмем! Оларнынъ янындан кечкенде, юзюмни башкъа тарафкъа чевирем» Хадис-и шериф
Анамыз Хатидже бу эшиткенлерини хабер бермек ичюн Варакъа бин Невфельнинъ янына барды. Олгъанларны буюк бир сукъланувнен динълеген Варакъа: «Эй Хатидже, бу анълаткъанларынъ догъру олса, Муhаммед алейхисселям бу умметнинъ пейгъамбери оладжакъ» деди.
Пейгъамбер Эфендимиз 12 яшында экенде эмджеси Эбу Талибнен тиджарет ичюн Бусрагъа къадар, 17 яшында эмджеси Зубейрнен Йеменге, 20 яшында Азрети Эбу Бекирнен Шамгъа ве 25 яшында да анамыз Азрети Хатидженинъ малларыны сатмакъ ичюн кене Шамгъа кетти.6 Там дёрт кере сеяаткъа чыкъты. Бу сеяатларындан гъайры ич бир ерге сеяат этмеди.
Анамыз Азрети Хатиджеге эвленмеси
Анамыз Азрети Хатидже Варакъа бин Невфельнинъ берген муждесинен ве севимли Пейгъамберимизнинъ гузель хасиетлерини корьгенден сонъ, Онынъ къадыны олып, хызметинен шерефленмекни истеди. Нефисе бинт-и Мунье бу алны сезип, арагъа кирди. Бу ниетнен Ресул-ы Экремнинъ юксек узурына кельди ве: «Я Муhаммед! Зат-ы алинъизни эвленмектен не тута?» деп сорады. Пейгъамберимиз: «Эвленмек ичюн етерли пара элимде ёкътыр» буюрды. Нефисе Хатун: «Я Муhаммед! Эгер иффетли ве шерефли, мал ве джемаль саиби бир хатунгъа эвленмек истесенъ, хызметинъе азырым» деди. Севимли Пейгъамберимиз: «О хатун ким?» буюргъанда: «Хатидже бинт-и Хувейлид» деди. Ресулуллах Эфендимиз: «Бу ишке ким весиле олур?» буюргъанда исе: «Бу ишни мен япарым» деди ве узурындан айрылды. Азрети Хатиджеге барып, муждени берди. Азрети Хатидже акърабасы Амр бин Эсед иле Варакъа бин Невфельни чагъырып, алны анълатты. Бундан гъайры Ресулуллах Эфендимизге хабер ёллап, белли бир саатте шерефлендирмеси ичюн давет этти. Эбу Талиб ве къардашлары да азырлыкъларыны корьдилер ве Пейгъамбер Эфендимизнен берабер бардылар.
Анамыз Азрети Хатидже эвини донатып сюследи. Бу куньнинъ шукюри оларакъ бутюн зийнетлерини хызметчилерине эдие этти. Сонъра оларны азат этти. Ресулуллах Эфендимиз эмджелеринен анамыз Хатидженинъ эвине кельди. Эбу Талиб: «Бизни Ибрахим алейхисселямнынъ эвлятларындан ве Исмаил алейхисселямнынъ союндан эткен Яраткъанымызгъа хамд олсун. Бизни Бейтуллахнынъ бекчиси этти. Инсанларнынъ къыблеси олгъан ве алемлер таваф эткен о мубарек эвни, эр яманлыкътан къорчалагъан Харем-и шерифни бизге насип этти. Къардашым Абдуллахнынъ огълу Муhаммед ойле бир кимседир ки, Къурейштен ким иле къыяс этильсе, усьтюн чыкъар. Догъру, малы аз, лякин малгъа бакъылмаз. Чюнки мал кольге кибидир, элден-элге кечип кетер. Къардашымнынъ огълунынъ шерефи, усьтюнлиги эпинъизге малюмдыр. Шимди О Хатидже бинт-и Хувейлидни никяхкъа истей. Малымдан не къадар мехир7 берильмесини истейсинъиз? Ант этем ки, Муhаммеднинъ мертебеси юксек оладжакъ» деди. Варакъа бин Невфель бу сёзлерни тасдикъ этти.
Анамыз Хатидженинъ эмджеси Амр бин Эсед: «Шаат олунъыз ки, Хатидже бинт-и Хувейлидни Муhаммед алейхисселямгъа къадынлыкъкъа бердим» деди. Бойлеликнен никях акъди тамам олды. Бир риваетке коре мехир 400 мискъаль алтын, башкъа бир риваетке коре беш юз дирхем, даа бир риваетке коре исе 20 деве эди.8
Эбу Талиб той зияфети ичюн бир деве кесип, о куньге къадар корюльмеген бир аш берди. Эвленюв олды. Анамыз Азрети Хатидже бутюн варлыгъыны Пейгъамбер Эфендимизге эдие этти ве: «Бу малларнынъ эписи юдже шахсынъызгъа аиттир. Мен де санъа мухтаджым ве миннетинъ алтындам» деди.
Анамыз Азрети Хатидже эвлилик аяты бою Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямгъа даима хызмет этип, ярдымджысы олды. Пейгъамбер Эфендимизнинъ бу эвлилиги анамыз Хатидженинъ вефатына къадар йигирми беш сене сюрди. Бунынъ он беш сенеси бисеттен эвель, он сенеси бисеттен (пейгъамберликнинъ бильдирильмесинден) сонъ эди. Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям ильк зевджеси Азрети Хатидже сагъ экенде башкъа бирисине ич эвленмеди. Экиси эркек, дёртю къыз олып, алты баласы олды. Булар: Къасым, Зейнеб, Рукъайе, Умму Гульсум, Фатыма ве Абдуллах (Тайиб я да Тахир)дыр. Пейгъамберлиги вакътында эвленген Азрети Мариеден де Ибрахим адлы бир огълу олгъан эди. Дигер зевджелеринден баласы олмады. Зейнеб къызларынынъ энъ буюги эди. Энъ кучюк къызы Фатыма бабасынынъ энъ севгилиси эди. Иджреттен он учь сене эвель догъды. Эркек эвлятлары кучюк яшта вефат эттилер, Азрети Фатымадан гъайры бутюн къызлары да Ондан эвель вефат эттилер. Анамыз Фатыма да Пейгъамбер Эфендимизден алты ай сонъ вефат этти. Севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ сою Азрети Фатыманынъ эвлятларынен девам этти.9
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз анамыз Хатиджеге эвленгенден сонъ да тиджаретнен огърашты. Къазанчларынен мусафирлерни агъырлар, етимлерге ве фукъарелерге ярдым этер эди.
Зейд бин Харисе
Зейд бин Харисе бала яшларында экенде анасы Су’да иле берабер акърабаларыны зияретке кеткен эди. Шу вакъыт башкъа бир къабиленинъ баскъынына огърадылар. Зейдни эсир алдылар. Меккеге, Сукъ-ы Укяз деген панаиргъа кетирип, сатышкъа чыкъардылар. Азрети Хатидженинъ къардашынынъ огълу Хаким бин Хизам Зейдни 400 дирхемге сатын алды. Хаким бин Хизам да Зейд бин Харисени аласы Азрети Хатиджеге, о да Пейгъамбер Эфендимизге эдие этти. Пейгъамбер Эфендимиз оны аман азат этип, янында къалдырды. Чюнки азат олгъан Зейд бин Харисенинъ кетеджек ери олмагъаны киби, онъа Ресулуллахтан даа яхшы бакъаджакъ кимсеси де ёкъ эди. О да севе-севе Ресулуллахнынъ янында къалды.
Пейгъамберлиги бильдирильмезден эвель де адалет, инсаф, мерхамет, инсан севгиси, кулер юзлюлик, керем, джумертлик, ахткъа вефа (сёзюнде турмакъ), эманетке риает, ярдымсеверлик, федакярлыкъ, ишанчлылыкъ, мазлумны, душкюнни, фукъарени къорчаламакъ, балаларгъа севги ве мухаббет косьтермек, догърулыкъ, догъру сёзлюлик, назиклик, тевазу, итидаль, инсанларны гузель шекильде идаре этмек, джесарет ве шеджаат киби корюнген-корюнмеген, билинген-билинмеген эр тюрлю гузель ахлякъны тамамламакъ ичюн яратылгъан, эр джеэттен кельген ве келеджек бутюн яратылгъанлардан усьтюн олгъан, эр кеснинъ итимадыны къазанып, «эль-Эмин» лакъабыны алгъан Пейгъамбер Эфендимизден корьген гузель муамеле себебинден Зейд бин Харисе Оны бабасындан ве анасындан даа зияде севе, янындан ич айрылмакъ истемей эди.
«Бу малларнынъ эписи юдже шахсынъызгъа аиттир. Мен де санъа мухтаджым ве миннетинъ алтындам» Хатидже-и Кубра (радыяллаху анха)
Анасы ве бабасы огъулларынынъ къайда алып кетильгенини, онъа не япылгъаныны бильмей эдилер. Бабасы Харисе эвлят атешинен янып, юрт-юрт долашып огълуны къыдыра эди. Йеменден чешит мемлекетлерге кеткен акърабаларына ве танышларына къатты тенбиелеп, огълу Зейдден бир хабер кетирмелерини истей, шиирлер айтып, козь яшы тёке эди:
Агъладым Зейдиме, бильмейим, не олды?
Сагъмы, ёкъса онъа эджельми тийди?
Сорама, эй гонъюль, бошуна оны!
Бильмезсинъ, мезары овамы я да къаямы.
Огълуна олгъан асретини тильге кетирген бир шиири де шойледир:
Зейдим, балам! Кеткен кери къайтаджагъыны бильсем, ах!
Сенден башкъасынынъ къайтмасыны истемем, валлах.
Ель эскенде, къайда бир бала корьсем, оны анарым,
Ве догъгъанда кунеш эр саба сени хатырлата.
Фигъан, джигер парчам ичюн бинълердже фигъан,
Минип айваныма къыдырам, алым яман олса да.
Не мен, не де айваным ёрулмакъ, безмек бильмеймиз,
Огълумнынъ тапылып къаршыма чыкъмасы мумкюн экен.
Не къадар умют инсанны алдатса да, о фанийдир ниает,
Огъулларым! Къайс, Амр, Езид, Джебель; Зейдим сизге эманет.
Ниает, Ислямиет кельмезден эвель Бени Кельб къабилесинден Кябени зияретке кельгенлерден базылары Азрети Зейдни корип таныдылар. Азрети Зейд оларгъа: «Аилемнинъ мен ичюн фигъан этеджегини билем, шу бейитлерни оларгъа етиштиринъиз» деди ве ашагъыдаки шиирни окъуды:
Яна юрегим, узакъым мен ювамдан,
Къомшуйым Кябеге, узакъ олсам да анамдан-бабамдан.
Кедеринъиз сакъын юрегинъизни якъмасын,
Мен ичюн фигъанынъыз Аршкъа къадар чыкъмасын.
Хамд олсун Мевлягъа, ойле бир ювадайым ки,
Корьген шерефим ве хайырдан эп дуадайым.
Харисе бу хабер узерине пек къуванды. Тез къардашы Ка’бнен берабер янына чокъ пара алып, Меккеге кельди. Меккеге баргъанда, Пейгъамберимизнинъ эвини огренип, узурына чыкъты ве шойле деди: «Эй Къурейш къавмынынъ эфендиси, эй Абдулмутталибнинъ торуны, эй Бени Хашим союнынъ огълу! Сиз Харем-и шерифнинъ къомшусысынъыз. Мусафирлерге икрам, эсирлерге ихсан этер, оларны эсирликтен къуртарырсынъыз. Къулунъыз олгъан огълумызнынъ къуртулмасы ичюн не къадар пара истесенъ, оны берейик, сербест быракъ, риджа этемиз, бу истегимизни къайтарма!» Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем): «Зейдни чагъырып, озюне алны бильдирейик. Оны сербест быракъайыкъ. Эгер сизге кельмекни сайласа, сиз ич бир пара бермеден оны алып кете билесинъиз. Эгер мени сайлап, янымда къалмакъ истесе, Аллаhкъа ант этем ки, мени сайлагъанны кимсеге бермем, янымда къалыр» буюрды.
Харисе ве къардашы Пейгъамбер Эфендимизнинъ бу джевабындан пек мемнун олдылар ве: «Сен бизге пек адалетли ве инсафлы муамеле эттинъ» дедилер.
Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз Зейдни узурына чагъырып, онъа: «Буларны таныйсынъмы?» буюрды. «Эбет, бири бабам, дигери эмджемдир» дегенде: «Эй Зейд! Сен меним ким олгъанымны огрендинъ, санъа олгъан шефкъатымны, мерхаметимни ве муамелемни корьдинъ. Булар сени алмагъа кельгенлер. Ойле исе, я мени сайла, янымда къал, я да оларны сайла, кет» буюрды.
Бабасы ве эмджеси: «Артыкъ бизни сайлар, Зейдни алып кетермиз» деп беклей эдилер. Зейд: «Мен ич кимсени сизден усьтюн тутмам. Сиз меним эм эмджем, эм де бабам ериндесинъиз. Сизинъ янынъызда къалмакъ истейим» деди.
Бабасы ве эмджеси айретлер ичинде шашып къалдылар. Бабасы ачувланып, Зейдге: «Языкълар олсун санъа! Демек, сен къуллыкъны урриетке, анагъа, бабагъа ве эмджеге усьтюн тутасынъ!» деди. Зейд де бабасына: «Бабачыгъым, мен бу заттан ойле бир шефкъат ве муамеле корьдим ки, Ондан усьтюн кимсени тутып оламам» деп джевап берди.
Пейгъамбер Эфендимиз Зейдни пек севе эди. Онынъ озюне олгъан бу багълылыгъыны ве севгисини корьгенде, оны Кябе-и муаззамада Хиджрге алып барып, о ердекилерге хитап этип: «Шаат олунъыз, Зейд меним огълумдыр. О манъа варис, мен онъа варисим» буюрды. Бабасы ве эмджеси бу алны корьгенде, ачувлары кечти. Къуванып, юртларына къайттылар. Асхаб-ы кирам ондан сонъ Зейдге Зейд бин Муhаммед (Муhаммеднинъ огълу Зейд) демеге башладылар. Даа сонъ Аллаh Тааля Аhзаб суресининъ 5-нджи аетиндеки: «Эвлятларынъызны бабаларынынъ адынен чагъырынъыз, бойлеси Аллаhнынъ къатында даа догърудыр» ве 40-нджы аетиндеки: «Муhаммед (алейхисселям) сизден ич бир эркекнинъ (Зейд киби) бабасы дегильдир» эмирлеринен эвлятлыкъкъа алмакъны да къалдыргъанда, Азрети Зейдни бабасынынъ адынен, яни «Харисенинъ огълу Зейд» (Зейд бин Харисе) деп чагъырмагъа башладылар.10
Кябе хакемлиги
Ресулуллах Эфендимиз отуз беш яшларында экенде Кябе хакемлигини япты. О заман ягъмурлар ве сельлер Кябенинъ диварларыны пек йыпраткъан эди. Бундан гъайры чыкъкъан бир янгъын Кябени тахриб эткен эди.11 Бинаны янъыдан япмакъ керек эди. Бунынъ узерине Къурейш къабилеси Кябени Ибрахим алейхисселямнынъ къойгъан темелине къадар йыкъып, янъыдан япмагъа башлады. Эр къабилеге бир болюгини берип, диварларны котердилер. Бу ишнинъ буюк бир шереф олгъаныны бильген къабилелер Хаджер-и Эсвед ташыны ерине къоймакъ хусуста анълашып оламадылар. Эр къабиле бу шерефке къавушмакъ истегени ичюн, араларында буюк бир келишмезлик чыкъты. Абдуддар огъуллары: «Бу ишни бизден башкъасы япса, къан тёкермиз» деп ахд эттилер. Дёрт-беш кунь сюрген бу келишмезлик себебинден аз къалды къан тёкюледжек эди.
«Мен ич кимсени сизден усьтюн тутмам. Сиз меним эм эмджем, эм де бабам ериндесинъиз. Сизинъ янынъызда къалмакъ истейим» Зейд бин Харисе (радыяллаху анху)
Бир базарэртеси куню эди. Абдулмутталибнинъ дайысы ве яшлы бир зат олгъан Хузейфе бин Мугъире Кябеге ачылгъан Бени Шейбе къапысыны косьтерип: «Эй Къурейш джемааты! Анълашып оламагъан ишинъиз акъкъында укюм бермек ичюн шу къапыдан ильк киреджек затны аранъызда хакем этинъиз» деди. О ердекилер бу теклифни къабул эттилер ве Бени Шейбе къапысына бакъып, ильк киреджек ве ишнинъ энъ назик анында бу ишни чезеджек кимсени беклемеге башладылар. Ниает къапыдан догърулыгъыны, юксек ахлякъыны пек къыйметли сайгъанлары ве «эль-Эмин», яни «озюне эр вакъыт ишанылгъан» дегенлери Муhаммед алейхисселямнынъ киргенини корьдилер. «Иште эль-Эмин. Онынъ укюмине разымыз» дедилер.
Ал севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямгъа анълатылгъанда, хыркъасыны чыкъарып, ерге серди. Хаджер-и Эсведни мубарек хыркъасынынъ узерине къойып: «Эр къабиледен бир киши бир уджундан тутсын» буюрды. Ташны къоюладжакъ ерине къадар котертти.
Сонъра озю ташны къучакълап, шерефли эллеринен ерине къойды. Бойлеликнен чыкъмакъ узьре олгъан буюк бир чатышманынъ огю алынгъаныны корьген къабилелер бу арекеттен мемнун къалдылар. Диварларны къалгъан ерлеринден япып тамамладылар.12
