ახალგაზრდობა და ქორწინება

ახალგაზრდობა

ყოველმხრივ ადამიანთაგან უაღმატებულესი მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) ჯერ კიდევ ახალგაზრდობის წლებში მექქელებს თავის თანატოლებზე ბევრად მეტად მოსწონდათ. უყვარდათ მისი მშვენიერი ზნეობის, ადამიანებისადმი არნახულად კეთილი მოპყრობის, სიმშვიდის, სირბილისა და სხვა მაღალი თვისებების გამო. ადამიანები ამ თვისებების გამო აღფრთოვანებულნი იყვნენ მისით. მასში დანახული საოცარი სიმართლისა და სანდოობის გამო მექქელებმა მას „ელ-ემინი“, ანუ „ის, ვისაც ყოველთვის შეიძლება ენდო“, შეარქვეს. ასე, ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში ამ სახელით გახდა ცნობილი.

ჩვენი შუამავლის ახალგაზრდობის წლებში არაბები ჯაჰილიიეს (უმეცრების) ხანის ღრმა წყვდიადში ცხოვრობდნენ. კერპთაყვანისმცემლობა, სასმელი, აზარტული თამაში, მრუშობა, მევახშეობა და მრავალი სხვა საზიზღარი საქმე მათ შორის გავრცელებული იყო. მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) მათი ეს გახრწნილი მდგომარეობა უაღრესად სძულდა და მათ ყოველგვარ ბოროტებას მუდამ ერიდებოდა. მექქის მთელმა მოსახლეობამ იცოდა მისი ეს თვისება და უკვირდა. რადგან კერპები ძლიერ სძულდა, მათ არასოდეს უახლოვდებოდა. კერპებისთვის შეწირული მსხვერპლის ხორცი არასოდეს უჭამია. ბავშვობასა და ახალგაზრდობაში თავის ცხვარს ჯიიადის მთასა და მის მიდამოებში მწყემსავდა და ასე ირჩენდა თავს. ამრიგად, უკიდურესად გახრწნილ საზოგადოებას შორს უდგა. ერთხელ საჰაბეებს უთხრა: „არ არსებობს შუამავალი, რომელსაც ცხვარი არ ემწყემსოს.“ როცა ჰკითხეს: „ალლაჰის შუამავალო! თქვენც მწყემსავდით?“, ბრძანა: „დიახ, მეც ვმწყემსავდი.“

როცა ჩვენი საყვარელი შუამავალი დაახლოებით ოცი წლისა იყო, მექქაში წესრიგი და სიმშვიდე სრულიად დაირღვა. ჩაგვრა უკიდურესად გავრცელდა; აღარც ქონების, აღარც სიცოცხლისა და აღარც ღირსების უსაფრთხოება აღარ არსებობდა. მექქის ადგილობრივი მოსახლეობა უცხოელებს, რომლებიც ვაჭრობისა და ქააბის მოსალოცად მოდიოდნენ, უსამართლოდ ექცეოდა და ჩაგრავდა. ჩაგრულებს არ ჰქონდათ ადგილი, სადაც თავიანთი უფლების აღსადგენად მიემართათ. ამ დროს მექქაში სავაჭროდ ჩამოსულ ერთ იემენელ ვაჭარს მექქელმა, სახელად ას ბინ ვაილმა, საქონელი ძალით წაართვა და მიითვისა. ამ ამბის შემდეგ იემენელი ებუ ყუბეისის მთაზე ავიდა, ხმამაღლა მოთქვამდა და ტომებს დახმარებას სთხოვდა, რომ მისი უფლება აღედგინათ. ასეთი ამბების შემდეგ, რომლებიც ცხადყოფდა, რომ ჩაგვრამ უკიდურეს ზღვარს მიაღწია, ჰაშიმიანების, ბენი ზუჰრესა და სხვა ტომების წარჩინებულები აბდულლაჰ ბინ ჯუდ’ანის სახლში შეიკრიბნენ. გადაწყვიტეს, რომ არავისთვის – არც ადგილობრივისთვის, არც უცხოსთვის – ჩაგვრა და უსამართლობა არ მიეყენებინათ, ჩაგვრას წინ აღდგომოდნენ და ჩაგრულებს თავიანთი უფლება დაებრუნებინათ. ამ მიზნით სამართლიანობის საზოგადოება დააარსეს.1

ამ საზოგადოებას, რომელსაც ჩვენი საყვარელი შუამავალი ახალგაზრდობაში შეუერთდა და რომლის დაარსებაშიც დიდი როლი ითამაშა, ჰილფულ-ფუდული ეწოდა.

მანამდე ორ კაცს, რომელთაც ფადლი ერქვა, და ერთს, სახელად ფუდაილს, ასეთივე საზოგადოება ჰქონდათ დაარსებული. ეს სახელი მას იმ საზოგადოების მიხედვით ეწოდა, რომელიც მათ ადრე დააარსეს.

„მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ), რომლის სრულყოფილ ადამიანობასაც მთელი ქვეყანა ადასტურებს, უკიდურესი სიმართლისა და ერთგულების გამო უდიდესი მტრებიც კი, თავგასული ურწმუნოებიც, მუჰამმედულ-ემინს (სანდო მუჰამმედს) უწოდებდნენ“ ჰუსეინ ჰილმი ბინ სა’იდი (რაჰმეთულლაჰი ალეიჰ)

არაბეთისა და მისი შემოგარენის სახელგანთქმული ბაზრობები და ბაზრები

ადამიანს თავისი წილი ხვდება,
უცხოს უწილოდ არ ტოვებენ.
რა ქნას ეიიუბის სულმა,
თუ სატრფო მხიარული არ არის?
ჩემო შაჰო, ჰაბიბი ქიბრია,
შენი სახე ყოველი სენის წამალია.
როგორ გამოიჩინოს შენდამი ერთგულება,
თუ მიჯნური სულს არ გასწირავს?

ამ საზოგადოებამ ჩაგვრა შეაჩერა და მექქაში დარღვეული წესრიგი და სიმშვიდე აღადგინა. მისი გავლენა დიდხანს გაგრძელდა. მას შემდეგ, რაც შუამავლობა ეუწყა, ალლაჰის შუამავალმა ეს საჰაბეებს უამბო და ბრძანა: „აბდულლაჰ ბინ ჯუდ’ანის სახლში დადებულ ფიცს მეც დავესწარი. ის ფიცი ჩემთვის წითელბეწვიანი აქლემების (სიმდიდრის) ქონაზე საყვარელია. ახლაც რომ ასეთ შეკრებაზე დამიძახონ, დავთანხმდები.“2

ვაჭრობა

მექქელები ძველთაგანვე ვაჭრობას მისდევდნენ და ამით ირჩენდნენ თავს. ჩვენი შუამავლის (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ბიძა ებუ ტალიბიც ვაჭრობდა. როცა ჩვენი საყვარელი შუამავალი დაახლოებით ოცდახუთი წლისა იყო, მექქაში საარსებო გაჭირვება ძალზე გაიზარდა. ამიტომ მექქელებმა შამში წასასვლელად დიდი სავაჭრო ქარავანი მოამზადეს. ამ დღეებში ებუ ტალიბი ალლაჰის შუამავალთან მივიდა და უთხრა: „პატივცემულო ძმისშვილო! სიღარიბემ უკიდურეს ზღვარს მიაღწია. შიმშილობასა და ბრძოლაში გატარებულმა ამ ბოლო წლებმა ხელში არაფერი შეგვარჩინა. აი, ყურაიშის ქარავანი მზადაა და შამში გასამგზავრებლად ემზადება. ჰატიჯე ჰათუნიც ქარავანს საქონელს გაატანს. უეჭველად ეძებს სანდო ადამიანებს, რომლებიც ამ საქმეს გააკეთებენ. ეჭვი არ არის, რომ შენნაირი სანდო, სუფთა და ერთგული კაცი სჭირდება. კარგი იქნება, მივიდეთ და მოველაპარაკოთ, რომ მის რწმუნებულად წახვიდე. უეჭველად შენ სხვებზე უპირატესობას მოგანიჭებს. სინამდვილეში არ მინდა, შამში წახვიდე, რადგან მეშინია, იქაურმა იუდეველებმა ზიანი არ მოგაყენონ. მაგრამ სხვა გამოსავალსაც ვერ ვპოულობ.“ ჩვენმა შუამავალმა მას უთხრა: „როგორც გინდა, ისე მოიქეცი.“

ჰაზრეთი ჰატიჯე თავისი სილამაზით, ქონებით, ჭკუით, უბიწოებით, მორცხვობითა და ზრდილობით მთელ არაბეთში დიდად სახელგანთქმული ქალბატონი იყო. ამიტომ ყოველი მხრიდან ბევრი იყო, ვისაც მასზე დაქორწინება სურდა და ვინც მას ხელს სთხოვდა. მაგრამ ნანახი სიზმრის გამო არავისთვის ყურადღება არ მიუქცევია. სიზმარში ციდან მთვარე ჩამოვიდა და მის უბეში შევიდა, მთვარის სხივი კი იღლიიდან გამოვიდა და მთელი სამყარო გაანათა. დილით ეს სიზმარი თავის ნათესავს, ვარაყა ბინ ნევფელს, მოუყვა. ვარაყამ თქვა: „ბოლო ჟამის შუამავალი უკვე მოვლენილია. შენზე იქორწინებს და შენს დროს მას ვაჰიი3 გარდამოევლინება. მისი რჯულის სხივი სამყაროს აავსებს. ყველაზე პირველი შენ ირწმუნებ. ის შუამავალი ყურაიშიდან და ბენი ჰაშიმიდან იქნება.“

ჰაზრეთი ჰატიჯეს ეს პასუხი ძალიან გაუხარდა და იმ შუამავლის მოსვლის ლოდინი დაიწყო.

ჰაზრეთი ჰატიჯე ვაჭრობას მისდევდა და იმ ადამიანებთან, ვისთანაც შეთანხმდებოდა, ამხანაგობას დებდა. ებუ ტალიბმა საქმის ვითარება ჩვენს დედას, ჰაზრეთი ჰატიჯეს, უამბო. მაშინ ჰაზრეთი ჰატიჯემ ალლაჰის შუამავალი თავის სახლში მიიწვია, რომ ენახა და მოლაპარაკებოდა.

როცა მობრძანდა, დიდი პატივი და მოწიწება მიაგო. ჩვენი შუამავლის თავაზიანობა და წმინდა, უმწიკვლო სახე რომ დაინახა, აღფრთოვანდა. ალლაჰის შუამავალს უთხრა: „ვიცი, რომ მართალი, სანდო, საიმედო და მშვენიერი ხასიათის ხართ. ამ საქმისთვის იმაზე რამდენჯერმე მეტ საზღაურს მოგცემთ, ვიდრე ოდესმე ვინმესთვის მიმიცია…“ როცა საზღაურის ოდენობაზეც შეთანხმდნენ, ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი ჰატიჯემ, ალლაჰის შუამავალს ამ სამსახურისთვის საჭირო ტანსაცმელი მისცა და გულდამშვიდებულმა თავისი სახლიდან გააცილა. ამასთან, მეისერეს სხვა ძვირფასი ტანსაცმელიც მისცა, რომ ალლაჰის შუამავალს გზაში ეცვა.

„თუ მუსლიმი ჰალალს მოიპოვებს, არავისზე დამოკიდებული არ იქნება და მეზობლებსა და ნათესავებს დაეხმარება, განკითხვის დღეს თოთხმეტი დღის მთვარესავით ნათელი და სხივოსანი იქნება“ ჰადისი შერიფი

ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი ჰატიჯემ, შუამავლობის ნიშნები თავისი ბიძაშვილისგან, განსწავლული ქრისტიანის, ვარაყა ბინ ნევფელისგან შეიტყო. ალლაჰის შუამავლის ამ სტუმრობისასაც მასში შუამავლობის თვისებები შეიცნო. ამიტომ თავის მონას, სახელად მეისერეს, უთხრა: „როცა ქარავანი მექქიდან გავა, აქლემის ავშარა მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) ხელში მიეცი, რომ მექქელებმა ჭორი არ გაავრცელონ. ქალაქს რომ დაშორდებით და თვალს მიეფარებით, ეს ძვირფასი ტანსაცმელი ჩააცვი.“

შემდეგ თავისი აქლემებიდან ყველაზე ლამაზი სულთნების შესაფერისად მორთო და მეისერეს უთხრა: „დიდი პატივით შესვი ამ აქლემზე, ავშარა ხელში აიღე და თავი მის მსახურად ჩათვალე! მისი ნებართვის გარეშე არაფერი გააკეთო და მის დასაცავად, საფრთხისგან მის დასაფარად სიცოცხლე არ დაიშურო! სადაც წახვალთ, დიდხანს ნუ შეყოვნდებით და მალე დაბრუნდით, რომ ჰაშიმიანების წინაშე არ შევრცხვეთ. თუ ჩემს ნათქვამს სიტყვასიტყვით შეასრულებ, გაგათავისუფლებ და რამდენი ქონებაც გინდა, იმდენს მოგცემ.“

ქარავანი მომზადდა. მექქელები ახლობლებთან გამოსამშვიდობებლად დიდ ბრბოდ შეიკრიბნენ. იქ იყვნენ ჩვენი საყვარელი შუამავლის ნათესავები, ბიძები და ჰაშიმიანთა უფროსებიც. როცა ჩვენი შუამავლის მამიდამ უზენაესი ალლაჰის შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) მსახურის სამოსში და ხელში აქლემის ავშარით დაინახა, მუხლებმა უმტყუნა. ატირდა და მოთქმა დაიწყო. ვაებითა და ცრემლებით თავისი ტკივილი ასე გამოხატა: „აბდულმუტტალიბ! ჰოი, ზემზემის ჭის ამომთხრელო დიდებულო! აბდულლაჰ! საფლავებიდან ადექით, თავი აქეთ მოაბრუნეთ და ამ დალოცვილის მდგომარეობას შეხედეთ!“ ებუ ტალიბიც იმავე გრძნობებითა და იმავე მდგომარეობით იყო მოცული. ალლაჰის შუამავლის ჭეშმარიტების მხილველი დალოცვილი თვალებიდან მარგალიტებივით ცრემლები ჩამოცვივდა და ბრძანა: „ნუ დამივიწყებთ. გაიხსენეთ, რომ უცხოეთში დარდსა და მწუხარებას ვითმენ.“ ვინც ეს სიტყვები გაიგონა, ყველამ ტირილი დაიწყო. ზეცაში მყოფმა ანგელოზებმაც ეს მწუხარება გაიზიარეს და თქვეს: „ჩვენო უფალო! ეს მუჰამმედია (ალეიჰისსელამ), რომელიც შენს ჰაბიბად აქციე და უმაღლესი ხარისხი უბოძე. რა სიბრძნეა ამ მდგომარეობაში?“ მაშინ უზენაესმა ალლაჰმა მათ ბრძანა: „დიახ, ის ჩემი ჰაბიბია. მაგრამ თქვენ სიყვარულის საიდუმლოს ვერ შეიცნობთ. ვერ ჩასწვდებით საიდუმლოებებს საყვარელსა და მოყვარულს შორის. ამ ხარისხს ვერავინ შეიცნობს. ამ დაფარული საქმისა ვერავინ ვერაფერს გაიგებს.“

ბოლოს, როცა ქარავანი დაიძრა და მექქა აღარ ჩანდა, მეისერემ, როგორც ნაბრძანები ჰქონდა, ჩვენს საყვარელ შუამავალს ძვირფასი ტანსაცმელი ჩააცვა. სხვადასხვა ქსოვილით დაფარულ და ძალიან ლამაზად მორთულ აქლემზე შესვა. ავშარა კი თავის ხელში აიღო.

ამ მგზავრობისას ქარავნის მგზავრებმა დაინახეს, რომ სამყაროთა მოწყალებად მოვლენილი ჩვენი საყვარელი შუამავლის თავზე ღრუბელი, რომელიც მას ჩრდილავდა, და ფრინველის სახე მიღებული ორი ანგელოზი მასთან ერთად მოძრაობდნენ, ვიდრე მოგზაურობა არ დასრულდა.4

ორი აქლემი ისე დაიღალა, რომ სიარული აღარ შეეძლო და ქარავანს ჩამორჩა; როცა მან დალოცვილი ხელით მათ ფეხებზე ხელი გადაუსვა, აქლემებმა უცებ სიარულს აუჩქარეს. ეს და მისი მრავალი სხვა ასეთი მდგომარეობა რომ ნახეს, უზომოდ შეიყვარეს და მიხვდნენ, რომ მისი ხარისხი ძალიან მაღალი იქნებოდა.

როცა ადგილს, სახელად ბუსრას, მიაღწიეს, კვლავ იქაური მონასტრის მახლობლად დაბანაკდნენ. ბერი ბაჰირა, რომელიც მრავალი ნანახი ნიშნით მიხვდა და თქვა, რომ ის უკანასკნელი შუამავალი იქნებოდა, უკვე მომკვდარიყო და მის ადგილას სხვა ბერი, სახელად ნასტურა, იყო. ბერმა ნასტურამ, რომელიც მონასტრის მახლობლად დაბანაკებულ ყურაიშის ქარავანს უყურებდა, დაინახა, რომ ახლოს მდგარი ერთი ხმელი ხის ქვეშ ვიღაც დაჯდა და ხე იმ წამსვე გამწვანდა, და მეისერეს ჰკითხა: „ვინ არის ის კაცი იმ ხის ქვეშ?“ მეისერემ თქვა: „ეს ყურაიშის ტომის, ჰარამის მკვიდრთაგან ერთი კაცია.“ ბერმა თქვა: „ამ ხის ქვეშ აქამდე შუამავლის გარდა არავინ დამჯდარა.“ შემდეგ ჰკითხა: „მის თვალებში ცოტა სიწითლე ხომ არ არის?“ მეისერემ თქვა: „დიახ, არის და მის თვალებს არასოდეს შორდება.“ მაშინ ნასტურამ თქვა: „ვფიცავ უზენაეს ალლაჰს, რომელმაც ისას (ალეიჰისსელამ) ინჯილი გარდამოუვლინა, ეს კაცი უკანასკნელი შუამავალი იქნება. ნეტავ მივსწრებოდი იმ დროს, როცა მას შუამავლობა ებრძანება!“

როცა მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) ბუსრას ბაზარში ჰატიჯე ჰათუნის საქონელს ყიდდა, ერთმა იუდეველმა, რომელიც მასთან ვაჭრობდა, არ დაუჯერა და უთხრა: „დაიფიცე კერპები, სახელად ლათი და უზზა, და დაგიჯერებ.“ მაშინ მუჰამმედმა (ალეიჰისსელამ) ბრძანა: „მე ამ კერპების სახელით არასოდეს დავიფიცებ! მათ გვერდით რომ ჩავივლი, სახეს სხვა მხარეს ვაბრუნებ.“ იუდეველმა, რომელმაც მასში სხვა ნიშნებიც დაინახა, თქვა: „შენი სიტყვა მართალია. ალლაჰს ვფიცავ, ეს კაცი შუამავალი იქნება“, და თავისი აღფრთოვანება ამ სიტყვებით გამოხატა: „ჩვენმა სწავლულებმა წიგნებში მისი აღწერა იპოვეს.“

მეისერე ყველაფერს, რასაც ალლაჰის შუამავალში ხედავდა და მის შესახებ ისმენდა, მეხსიერებაში ნაქარგივით იბეჭდავდა და მისდამი აღფრთოვანება დღითიდღე ეზრდებოდა. მეისერეს გულში სამყაროთა ბატონისადმი დიდი სიყვარული დაიბადა. ახლა მას სიამოვნებითა და მოწიწებით ემსახურებოდა და მის უმცირეს მინიშნებასაც დიდი სიყვარულით ასრულებდა. წაღებული საქონელი გაიყიდა და ჩვენი შუამავლის ბარაქით ჩვეულებრივზე რამდენჯერმე მეტი მოგება მიიღეს. ქარავანი უკან გამობრუნდა. როცა მერრუზ-ზაჰრანს მიაღწიეს, მეისერემ ჩვენს საყვარელ შუამავალს შესთავაზა, მექქაში სასიხარულო ამბავი წაეღო. მანაც მიიღო, ქარავანს გამოეყო და აქლემს მექქისკენ აუჩქარა.

ნეფისე ბინთი მუნიიემ მოგვითხრო: „ქარავნის დაბრუნების დრო ახლოვდებოდა. ჰატიჯე ჰათუნი ყოველდღე მოახლეებთან ერთად სახლის სახურავზე ადიოდა და ქარავნის გზას გაჰყურებდა. ერთ ასეთ დღეს ჰატიჯესთან ვიყავი. უეცრად შორს აქლემზე ამხედრებული ვიღაც გამოჩნდა. მას ღრუბელი და ფრინველის სახე მიღებული ორი ანგელოზი ჩრდილავდნენ, ჩვენი შუამავლის დალოცვილ შუბლზე კი სხივი მთვარესავით ბრწყინავდა. ჰატიჯე ჰათუნი მიხვდა, ვინ მოდიოდა, და გული მოეფონა. მაგრამ თითქოს არ იცოდა, ისე იკითხა: ‚ვინ შეიძლება მოდიოდეს ასეთ ცხელ დღეს?‘ მოახლეებმა თქვეს: ‚ვინც მოდის, მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) ჰგავს‘, და ნანახით გაოცდნენ.“

ცოტა ხანში უკეთილშობილესი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ჩვენი დედის, ჰატიჯეს, სახლში მობრძანდა და საქმის ვითარება უამბო. მოტანილი სასიხარულო ამბით ის ძალიან გაახარა.

ცოტა ხნის შემდეგ ქარავანი მექქაში შევიდა. მეისერემ ჩვენს დედას, ჰაზრეთი ჰატიჯეს, სათითაოდ უამბო, როგორ ჩრდილავდნენ ჩვენს შუამავალს მგზავრობისას, რა თქვა ბერმა ნასტურამ, როგორ აუჩქარეს დაუძლურებულმა აქლემებმა სიარულს და მრავალი სხვა ასეთი არაჩვეულებრივი მდგომარეობა, რომელიც ნახა. ჩვენს შუამავალს, რამდენადაც ენა მიუწვდებოდა, აქებდა. ჰაზრეთი ჰატიჯემ ეს იცოდა, მაგრამ ამ სიტყვებმა მისი დარწმუნება კიდევ უფრო გაზარდა. მეისერეს მკაცრად დაუბარა: „ეს, რაც ნახე, არავის უამბო!“5

„მე ამ კერპების სახელით არასოდეს დავიფიცებ! მათ გვერდით რომ ჩავივლი, სახეს სხვა მხარეს ვაბრუნებ“ ჰადისი შერიფი

ჩვენი დედა ჰატიჯე ვარაყა ბინ ნევფელთან წავიდა, რომ მოსმენილი ეუწყებინა. ვარაყამ, რომელმაც მომხდარი დიდი აღფრთოვანებით მოისმინა, თქვა: „ჰატიჯე, თუ ის, რასაც მიყვები, მართალია, მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) ამ უმმეთის შუამავალი იქნება.“

ჩვენი შუამავალი სავაჭროდ 12 წლისა ბიძასთან, ებუ ტალიბთან ერთად ბუსრამდე, 17 წლისა ბიძასთან, ზუბეირთან ერთად იემენში, 20 წლისა ჰაზრეთი ებუ ბექირთან ერთად შამში და 25 წლისა ჩვენი დედის, ჰაზრეთი ჰატიჯეს, საქონლის გასაყიდად კვლავ შამში წავიდა.6 სულ ოთხჯერ გაემგზავრა. ამ მოგზაურობების გარდა არსად უმოგზაურია.

ქორწინება ჩვენს დედასთან, ჰაზრეთი ჰატიჯესთან

ვარაყა ბინ ნევფელის სასიხარულო ამბის შემდეგ და ჩვენი საყვარელი შუამავლის მშვენიერი თვისებების დანახვით ჩვენს დედას, ჰაზრეთი ჰატიჯეს, მოუნდა, მისი მეუღლე გამხდარიყო და მისი მსახურების პატივს ღირსებოდა. ნეფისე ბინთი მუნიიე ეს მიხვდა და საქმის მოგვარება იკისრა. ამ განზრახვით უკეთილშობილეს შუამავალს ეახლა და ჰკითხა: „მუჰამმედ! რა გიშლის ხელს დაქორწინებაში?“ ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „დასაქორწინებლად საკმარისი ფული არ მაქვს.“ ნეფისე ჰათუნმა თქვა: „მუჰამმედ! თუ უბიწო და ღირსეულ, ქონებისა და სილამაზის პატრონ ქალბატონზე დაქორწინება გსურს, შენს სამსახურად მზად ვარ.“ ჩვენმა საყვარელმა შუამავალმა ჰკითხა: „ვინ არის ის ქალბატონი?“ თქვა: „ჰატიჯე ბინთი ჰუვეილიდი.“ როცა ალლაჰის შუამავალმა იკითხა: „ამ საქმეს ვინ მოაგვარებს?“, თქვა: „ამას მე მოვაგვარებ“, და მისგან წავიდა. ჰაზრეთი ჰატიჯესთან მივიდა და სასიხარულო ამბავი ახარა. ჰაზრეთი ჰატიჯემ თავისი ნათესავები, ამრ ბინ ესედი და ვარაყა ბინ ნევფელი, დაიბარა და საქმის ვითარება უამბო. ალლაჰის შუამავალსაც შეუთვალა და მიიწვია, რომ განსაზღვრულ საათზე მობრძანებულიყო. ებუ ტალიბი და მისი ძმებიც მოემზადნენ და ჩვენს შუამავალთან ერთად წავიდნენ.

ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი ჰატიჯემ, სახლი მოამზადა და მორთო. ამ დღის მადლიერების ნიშნად ყველა თავისი სამკაული მოახლეებს აჩუქა. შემდეგ ისინი გაათავისუფლა. ალლაჰის შუამავალი ბიძებთან ერთად ჩვენი დედის, ჰატიჯეს, სახლში მობრძანდა. ებუ ტალიბმა თქვა: „ქება-დიდება ჩვენს გამჩენს, რომელმაც იბრაჰიმის (ალეიჰისსელამ) შვილებად და ისმაილის (ალეიჰისსელამ) შთამომავლებად გაგვხადა. ბეითულლაჰის დამცველებად გაგვხადა. გვიბოძა ის დალოცვილი სახლი, რომელიც ადამიანთა ყიბლაა და რომელსაც სამყაროები თავაფს უვლიან, და ჰარემი შერიფი, რომელიც ყოველგვარი ბოროტებისგან დაიფარა. ჩემი ძმის, აბდულლაჰის, შვილი მუჰამმედი ისეთი კაცია, რომ ყურაიშელთაგან ვისაც არ უნდა შეადარონ, ყველას აღემატება. მართალია, ქონება ცოტა აქვს, მაგრამ ქონებას არ უყურებენ, რადგან ქონება ჩრდილივითაა: ხელიდან ხელში გადადის და მიდის. ჩემი ძმისშვილის ღირსება და უპირატესობა თქვენ ყველასთვის ცნობილია. ახლა ის ჰატიჯე ბინთი ჰუვეილიდს ითხოვს. რამდენ მეჰრს7 ისურვებთ, რომ ჩემი ქონებიდან მოგცეთ? ვფიცავ, მუჰამმედის ხარისხი უეჭველად მაღალი იქნება.“ ვარაყა ბინ ნევფელმა ეს სიტყვები დაადასტურა.

ჩვენი დედა ჰატიჯეს ბიძამ, ამრ ბინ ესედმა, თქვა: „მოწმენი იყავით: ჰატიჯე ბინთი ჰუვეილიდი მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ) ცოლად მივეცი.“ ასე შედგა ნიქაჰი (ქორწინება). ერთი გადმოცემით მეჰრი 400 მისყალი ოქრო იყო, მეორე გადმოცემით – ხუთასი დირჰემი, მესამე გადმოცემით კი – 20 აქლემი.8

ქორწილის ნადიმისთვის ებუ ტალიბმა აქლემი დაკლა და იმ დღემდე უნახავი სუფრა გაშალა. ქორწინება შედგა. ჩვენმა დედამ, ჰაზრეთი ჰატიჯემ, მთელი თავისი ქონება ჩვენს შუამავალს აჩუქა და თქვა: „ეს მთელი ქონება თქვენს ამაღლებულ პიროვნებას ეკუთვნის. მე კი შენ მჭირდები და შენი მადლიერი ვარ.“

ჩვენი დედა ჰაზრეთი ჰატიჯე მთელი ცოლქმრული ცხოვრების განმავლობაში მუდამ ემსახურებოდა ჩვენს შუამავალს, მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ), და მისი შემწე იყო. ჩვენი შუამავლის ეს ქორწინება ჩვენი დედის, ჰატიჯეს, გარდაცვალებამდე ოცდახუთი წელი გაგრძელდა. აქედან თხუთმეტი წელი ბისეთამდე იყო, ათი წელი კი – ბისეთის (შუამავლობის უწყების) შემდეგ. სანამ მისი პირველი მეუღლე, ჰაზრეთი ჰატიჯე, ცოცხალი იყო, ჩვენს შუამავალს, მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ), სხვაზე არ უქორწინია. ექვსი შვილი ჰყავდა – ორი ვაჟი და ოთხი ქალიშვილი. ესენი არიან: ყასიმი, ზეინები, რუყაიიე, უმმუ გულსუმი, ფატიმა და აბდულლაჰი (ტაიიბი ანუ ტაჰირი). შუამავლობის დროს დაქორწინებული ჰაზრეთი მარიიესგან ვაჟი ჰყავდა, სახელად იბრაჰიმი. სხვა მეუღლეებისგან შვილი არ ჰყოლია. ზეინები მის ქალიშვილთაგან უფროსი იყო. უმცროსი ქალიშვილი, ფატიმა, მამის ყველაზე საყვარელი იყო. ჰიჯრეთამდე ცამეტი წლით ადრე დაიბადა. მისი ვაჟები მცირეწლოვნები გარდაიცვალნენ, ჰაზრეთი ფატიმას გარდა ყველა ქალიშვილიც მასზე ადრე გარდაიცვალა. ჩვენი დედა ფატიმა ჩვენი შუამავლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის შემდეგ გარდაიცვალა. ჩვენი საყვარელი შუამავლის, მუჰამმედის (ალეიჰისსელამ), შთამომავლობა ჰაზრეთი ფატიმას შვილებით გაგრძელდა.9

უკეთილშობილესი შუამავალი (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ჩვენს დედაზე, ჰატიჯეზე, დაქორწინების შემდეგაც ვაჭრობას მისდევდა. თავიანთი შემოსავლით სტუმრებს მასპინძლობდნენ, ობლებსა და ღარიბებს ეხმარებოდნენ.

ზეიდ ბინ ჰარისე

ზეიდ ბინ ჰარისე ბავშვობაში დედასთან, სუ’დასთან, ერთად ნათესავების მოსანახულებლად წავიდა. ამ დროს მათ სხვა ტომი დაესხა თავს. ზეიდი ტყვედ წაიყვანეს. მექქაში, ბაზრობაზე, რომელსაც სუყი უქაზი ეწოდებოდა, მიიყვანეს და გასაყიდად გამოიტანეს. ჰაზრეთი ჰატიჯეს ძმისშვილმა, ჰაქიმ ბინ ჰიზამმა, ზეიდი 400 დირჰემად იყიდა. ჰაქიმ ბინ ჰიზამმა ზეიდ ბინ ჰარისე თავის მამიდას, ჩვენს დედას, ჰაზრეთი ჰატიჯეს, აჩუქა, მან კი – ჩვენს შუამავალს. ჩვენმა შუამავალმა ის მაშინვე გაათავისუფლა და თავისთან დაიტოვა, რადგან გათავისუფლებულ ზეიდ ბინ ჰარისეს არც წასასვლელი ჰქონდა და არც ვინმე, ვინც მას ალლაჰის შუამავალზე უკეთ მიხედავდა. ისიც სიამოვნებით დარჩა ალლაჰის შუამავალთან.

ჩვენი შუამავალი შუამავლობის უწყებამდეც გაჩენილი იყო იმისთვის, რომ სრულეყო ყოველგვარი მშვენიერი ზნე – ხილული და უხილავი, ცნობილი და უცნობი: სამართლიანობა, მიუკერძოებლობა, მოწყალება, ადამიანთა სიყვარული, ღიმილიანი სახე, კეთილშობილება, გულუხვობა, სიტყვის ერთგულება, მინდობილის (ამანათის) დაცვა, დახმარების სიყვარული, თავგანწირვა, სანდოობა, ჩაგრულის, უმწეოსა და ღარიბის დაცვა, ბავშვებისადმი სიყვარული და სითბო, პატიოსნება, სიმართლე, თავაზიანობა, თავმდაბლობა, ზომიერება, ადამიანთა ბრძნულად წარმართვა, სიმამაცე და გმირობა. ის ყოველმხრივ აღემატებოდა ყველა ქმნილებას, რაც ყოფილა და იქნება, ყველას ნდობა მოიპოვა და „ელ-ემინის“ სახელი მიიღო. იმ კეთილი მოპყრობის გამო, რომელიც მისგან ნახა, ზეიდ ბინ ჰარისეს ჩვენი შუამავალი მამასა და დედაზე მეტად უყვარდა და მისგან განშორება არაფრით სურდა.

„ეს მთელი ქონება თქვენს ამაღლებულ პიროვნებას ეკუთვნის. მე კი შენ მჭირდები და შენი მადლიერი ვარ“ ჰატიჯეთულ ქუბრა (რადიალლაჰუ ანჰა)

დედამ და მამამ არ იცოდნენ, სად წაიყვანეს მათი შვილი და რა უყვეს. მისი მამა ჰარისე შვილის დარდის ცეცხლში იწვოდა და მხარიდან მხარეში დაეხეტებოდა შვილის საძებრად. ნათესავებსა და ნაცნობებს, რომლებიც იემენიდან სხვადასხვა ქვეყანაში მიდიოდნენ, მკაცრად უბარებდა, რომ შვილზე, ზეიდზე, რაიმე ამბავი მოეტანათ, ლექსებს ამბობდა და ცრემლებს ღვრიდა:

ჩემს ზეიდს ვტირი – არ ვიცი, რა დაემართა?
ცოცხალია, თუ აღსასრულის ჟამი ეწია?
ამაოდ ნუ მეკითხები მასზე, ჰოი, გულო!
ვერ გაიგებ, საფლავი ველზეა თუ კლდეებში.
აი, მისი ერთი ლექსიც, რომელშიც შვილის ნატვრას გამოთქვამს:
ზეიდ ჩემო, შვილო ჩემო! ნეტავ ვიცოდე, წასული თუ დაბრუნდება, ვაჰ!
ალლაჰს ვფიცავ, შენ გარდა სხვისი დაბრუნება არ მინდა.
ქარი რომ დაუბერავს, სადაც კი ბავშვს დავინახავ, მას ვიხსენებ,
მზეც, ყოველ დილით რომ ამოდის, შენ მაგონებს.
ვაი, ჩემი გულის ნატეხისთვის ათასგზის ვაი,
ჩემს პირუტყვზე ამხედრებული გეძებ, თუმც საბრალო ვარ.
არც მე და არც ჩემმა პირუტყვმა არ ვიცით არც დაღლა, არც მობეზრება,
სანამ იმედია, რომ შვილი გამოჩნდება და წინ დამიდგება.
რაც გინდა ატყუოს ადამიანს იმედმა, ის ბოლოს მაინც წარმავალია,
შვილებო! ყაის, ამრ, იეზიდ, ჯებელ – ჩემი ზეიდი თქვენ მოგანდეთ.

ბოლოს, ისლამის მოსვლამდე, ბენი ქელბის ტომიდან ქააბის მოსალოცად მოსულმა ზოგიერთმა ადამიანმა ჰაზრეთი ზეიდი დაინახა და იცნო. ჰაზრეთი ზეიდმა მათ უთხრა: „ვიცი, რომ ჩემი ოჯახი ჩემთვის მოთქვამს; ეს ბეითები მათ გადაეცით“, და შემდეგი ლექსი თქვა:

გული მეწვის; შორს ვარ ჩემი ბუდიდან,
მაგრამ ქააბის მეზობელი ვარ, თუმც შორს ვარ დედ-მამისგან.
ნუ დაგწვავთ გულს მწუხარება,
ნუ ავა არშამდე ჩემთვის თქვენი გოდება.
ქება უფალს, ისეთ ბუდეში ვარ,
რომ ნანახი ღირსებისა და სიკეთისთვის მუდამ ვედრებაში ვარ.

ეს ამბავი რომ გაიგო, ჰარისეს ძალიან გაუხარდა. მაშინვე ძმასთან, ქა’ბთან ერთად, ბევრი ფული აიღო და მექქაში ჩავიდა. მექქაში რომ ჩავიდა, ჩვენი შუამავლის სახლი გამოიკითხა, მის წინაშე წარდგა და თქვა: „ყურაიშის ხალხის ბატონო, აბდულმუტტალიბის შვილიშვილო, ბენი ჰაშიმის მოდგმის შვილო! თქვენ ჰარემი შერიფის მეზობლები ხართ. სტუმრებს პატივს სცემთ, ტყვეებს წყალობას უჩენთ და მათ ტყვეობისგან იხსნით. ჩვენი შვილის გასათავისუფლებლად, რომელიც თქვენი მონაა, რამდენი ფულიც გინდა, იმდენს მოგცემთ; გაათავისუფლე, გთხოვთ, ამ ჩვენს თხოვნაზე უარს ნუ გვეტყვი!“ ჩვენმა შუამავალმა (სალლალლაჰუ ალეიჰი ვესელლემ) ბრძანა: „ზეიდს დავუძახოთ და საქმის ვითარება ვაცნობოთ. არჩევანი მას მივანდოთ. თუ თქვენთან წამოსვლას ამჯობინებს, შეგიძლიათ, ყოველგვარი ფულის გადაუხდელად წაიყვანოთ. თუ მე ამირჩევს და ჩემთან დარჩენას მოისურვებს, ალლაჰს ვფიცავ, ვინც მე ამირჩევს, მას არავის დავუთმობ – ჩემთან დარჩება.“

ჰარისე და მისი ძმა ჩვენი შუამავლის ამ პასუხით ძალიან კმაყოფილი დარჩნენ და თქვეს: „შენ ჩვენ ძალიან სამართლიანად და მიუკერძოებლად მოგვექეცი.“

მაშინ ჩვენმა შუამავალმა ზეიდი თავისთან დაიბარა და ჰკითხა: „იცნობ ამათ?“ როცა თქვა: „დიახ, ერთი ჩემი მამაა, მეორე – ჩემი ბიძა“, ჩვენმა შუამავალმა ბრძანა: „ზეიდ! შენ შეიცანი, ვინ ვარ მე, ნახე ჩემი სითბო და მოწყალება შენდამი და ჩემი მოპყრობა. ესენი შენს წასაყვანად მოვიდნენ. მაშ, ან მე ამირჩიე და ჩემთან დარჩი, ან ისინი აირჩიე და წადი.“

მამა და ბიძა ელოდნენ: „ახლა ჩვენ აგვირჩევს და ზეიდს წავიყვანთ.“ ზეიდმა თქვა: „მე თქვენზე უპირატესობას არავის მივანიჭებ. თქვენ ჩემთვის ბიძის ადგილასაც ხართ და მამის ადგილასაც. თქვენთან დარჩენა მსურს.“

მამა და ბიძა გაოცდნენ და ენა დაებათ. მამა გაბრაზდა და ზეიდს უთხრა: „ვაი შენ! მაშ, შენ მონობას თავისუფლებაზე, დედაზე, მამასა და ბიძაზე ამჯობინებ!“ ზეიდმა მამას უპასუხა: „მამიკო, ამ კაცისგან ისეთი სითბო და მოპყრობა ვნახე, რომ მას ვერავის ვამჯობინებ.“

ჩვენს შუამავალს ზეიდი ძალიან უყვარდა. როცა მისი ეს ერთგულება და სიყვარული დაინახა, ქააბეი მუაზზამასთან, ჰიჯრში მიიყვანა და იქ მყოფთ მიმართა: „მოწმენი იყავით, რომ ზეიდი ჩემი შვილია. ის ჩემი მემკვიდრეა, მე – მისი მემკვიდრე.“ ეს რომ ნახეს, ზეიდის მამასა და ბიძას რისხვა გაუქრათ. გახარებულები თავიანთ მხარეში დაბრუნდნენ. ამის შემდეგ საჰაბეებმა ზეიდს ზეიდ ბინ მუჰამმედი (მუჰამმედის შვილი ზეიდი) დაუწყეს ძახილი. მოგვიანებით, როცა უზენაესმა ალლაჰმა სურა აჰზაბის მეხუთე აიათის ბრძანებით: „თქვენი შვილობილები მათი მამების სახელებით მოიხსენიეთ, ეს უფრო სამართლიანია ალლაჰის წინაშე“ და მეორმოცე აიათის ბრძანებით: „მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) არ არის მამა თქვენთაგან რომელიმე კაცისა (როგორიც ზეიდია)“ შვილად აყვანა გააუქმა, ჰაზრეთი ზეიდს მამის სახელით, ანუ „ჰარისეს შვილი ზეიდი“ (ზეიდ ბინ ჰარისე), დაუწყეს ძახილი.10

მსაჯულობა ქააბის დავაში

როცა ალლაჰის შუამავალი დაახლოებით ოცდათხუთმეტი წლისა იყო, ქააბის დავაში მსაჯულობა გასწია. იმ დროს წვიმებსა და ნიაღვრებს ქააბის კედლები ძალიან დაეზიანებინათ. ამასთან, გაჩენილმა ხანძარმაც ქააბა დააზიანა.11 შენობის ხელახლა აშენება იყო საჭირო. ამიტომ ყურაიშის ტომმა ქააბა იმ საძირკვლამდე დაანგრია, რომელიც იბრაჰიმმა (ალეიჰისსელამ) ჩაყარა, და ხელახლა აშენება დაიწყო. თითოეულ ტომს ნაწილი მისცეს და კედლები ააშენეს. ტომები, რომლებმაც იცოდნენ, რომ ეს დიდი პატივი იყო, ვერ შეთანხმდნენ, თუ ვინ დადებდა ჰაჯერულ-ესვედს (შავ ქვას) თავის ადგილას. რადგან ყოველ ტომს ამ პატივის მოპოვება სურდა, მათ შორის დიდი უთანხმოება ჩამოვარდა. აბდუდდარიანებმა ფიცი დადეს: „თუ ამ საქმეს ჩვენ გარდა ვინმე სხვა გააკეთებს, სისხლს დავღვრით.“ ოთხ-ხუთ დღეს გაგრძელებული ამ უთანხმოების გამო სისხლი კინაღამ დაიღვარა.

„მე თქვენზე უპირატესობას არავის მივანიჭებ. თქვენ ჩემთვის ბიძის ადგილასაც ხართ და მამის ადგილასაც. თქვენთან დარჩენა მსურს“ ზეიდ ბინ ჰარისე (რადიალლაჰუ ანჰ)

ორშაბათი დღე იყო. აბდულმუტტალიბის დედის ძმამ, მოხუცმა და პატივცემულმა ჰუზეიფე ბინ მუღირემ, ქააბისკენ გამავალ ბენი შეიბეს კარზე მიუთითა და თქვა: „ყურაიშელებო! იმ საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად, რომელზეც ვერ თანხმდებით, ის, ვინც ამ კარიდან პირველი შემოვა, თქვენ შორის მსაჯულად აირჩიეთ.“ იქ მყოფებმა ეს წინადადება მიიღეს, ბენი შეიბეს კარს მიაჩერდნენ და დაიწყეს ლოდინი იმისა, ვინც პირველი შემოვიდოდა და ამ უაღრესად სათუთ წამს დავას მოაგვარებდა. ბოლოს დაინახეს, რომ კარიდან მუჰამმედი (ალეიჰისსელამ) შემოდიოდა. მის სიმართლესა და მაღალ ზნეობას უაღრესად აფასებდნენ და მუდამ ელ-ემინს, ანუ „მას, ვისაც ყოველთვის შეიძლება ენდო“, უწოდებდნენ. თქვეს: „აი, ელ-ემინი. მისი განაჩენით კმაყოფილი ვართ.“

როცა ჩვენს საყვარელ შუამავალს, მუჰამმედს (ალეიჰისსელამ), საქმის ვითარება აუხსნეს, მოსასხამი (ჰირყა) გაიხადა და მიწაზე გაშალა. ჰაჯერულ-ესვედი თავის დალოცვილ მოსასხამზე დადო და ბრძანა: „ყოველი ტომიდან ერთმა კაცმა ერთ კიდეს მოჰკიდოს ხელი.“ ასე ქვა იმ ადგილამდე ააწევინა, სადაც უნდა ჩაესვათ.

შემდეგ თვითონ აიყვანა ქვა მკლავებში და თავისი ღირსეული ხელებით თავის ადგილას ჩასვა. ტომები, რომლებმაც დაინახეს, რომ ასე აიცილეს დიდი შეტაკება, რომელიც ლამის დაწყებულიყო, ამ გადაწყვეტილებით კმაყოფილი დარჩნენ. მშენებლობა იქიდან განაგრძეს, სადაც შეჩერდნენ, და კედლები დაასრულეს.12