BÎSETA1 WÎ Û DAWETA WÎ

Wehya pêşî

Gava Mezinê me Pêxember çil salî bû, dîsa di meheke Remezanê de xwe kişandibû şikefta Çiyayê Hîrayê û ketibû tefekkurê. Şeva duşemê ya 17ê Remezanê, piştî nîvê şevê, dengek bihîst ku gazî navê Wî dikir. Gava serê xwe rakir û li derdora xwe nêrî, cara duyem eynî deng bihîst û dît ku ji nişka ve nûrekê her der girt. Hema li pey vê Cebraîl3 eleyhisselam hat pêşberî Wî û got: «Bixwîne!» Mezinê me bersiva wî da: «Ez ne xwende me.» Hingê melaîket Ew girt, heta ku taqeta Wî birî givaşt û got: «Bixwîne!» Dîsa bersiv da: «Ez ne xwende me.» Careke din givaşt û got: «Bixwîne!» Gava ferman kir: «Ez ne xwende me», cara sêyem givaşt. Paşê Ew berda û pênc ayetên kerîme yên pêşî yên Sûreyê Eleq anîn, ku meala wan ev e: «(Ey Muhemmed eleyhisselam!) Bi navê Rebbê xwe Allah bixwîne, ku her tişt afirandiye! Wî însan ji xwîna qerisî (ji eleqê) afirandiye! Bixwîne, Allah xwediyê keremeke mezin e. Ew bi qelemê hîn dike, tiştên ku nizanin hînî wan dike.»4 Muhemmed eleyhisselam jî bi wî re xwend. Wehya pêşî bi vî awayî hat û roja Îslamê ya ku hemû cîhanê ronî dike wiha hilat.5

Mezinê me Resûlûllah sellellahû eleyhî we sellem bi lerz û heyecaneke mezin ji şikefta Çiyayê Hîrayê derket û dest bi daketinê kir. Gava gihîşt nîvê çiyê, dengek bihîst. Cebraîl eleyhisselam got: «Ya Muhemmed! Tu Resûlê Allah teala yî, ez jî Cebraîl im» û paniya xwe li erdê xist. Ji cihê ku lê xist av derket û dest bi destnimêjgirtinê kir. Mezinê me Pêxember bi baldarî lê temaşe dikir. Gava Cebraîl eleyhisselam destnimêja xwe qedand, ji Mezinê me Pêxember re got ku bi wî awayî destnimêj bigire ku dîtiye. Piştî ku Pêxemberê me yê delal destnimêja xwe qedand, Cebraîl eleyhisselam bû îmam6 û du rikat nimêj kirin.

Piştî vê Cebraîl eleyhisselam got: «Ya Muhemmed! Rebbê te silavan li te dike» û li pey vê got ku wiha ferman kiriye: «Tu ji cin û însan re Resûlê Min î. Nexwe wan dawetî tewhîdê bike.» Paşê veqetiya û bilindî asîman bû. Bi vî awayî Pêxemberê me yê delal hem Cebraîl eleyhisselam dît, hem jî pê re peyivî.

Silava kevir û daran

Mezinê me Pêxember heta ku gihîşt mala xwe ya seadetê, bihîst ku her kevir û her dara ku di ber re derbas dibû dibêje: «Esselamû eleyke, ya Resûlellah!» Hat mala xwe û ferman kir: «Min binixumînin! Min binixumînin!», û heta ku lerza Wî derbas bû bêhna xwe veda. Paşê tiştên ku dîtibûn ji Dêya me Hezreta Xedîce re vegotin û ferman kir: «Cebraîl (eleyhisselam) ji ber çavên min winda bû. Lê heybet, şîdet û tirsa wî ji ser min neçû. Ez tirsiyam ku ji min re bibêjin mecnûn, zimanê xwe dirêjî min bikin û xerabiya min bibêjin.» Hezreta Xedîce, ku li benda van halan û van rojan bû û ji vê re amade bû, got: «Allah teala biparêze. Heq teala xêrê îhsanî te dike û ji xêrê pê ve tiştekî naxwaze. Bi heqê Allah teala, ez bawer dikim ku tu yê bibî pêxemberê vê ummetê. Çimkî tu ji mêvan hez dikî. Tu rast dibêjî û emîn î. Tu alîkariya bêhêzan dikî, sêwiyan diparêzî û destê xerîban digirî. Xûyê te xweş e; yê ku xwediyê van xisletan be tirs jê re tune ye.»7

Paşê çûn ba Wereqe bin Newfel ku vê meseleyê jê bipirsin. Wereqe piştî ku guh da tiştên ku Mezinê me Resûlûllah vegotin, got: «Mizgînî, ey Muhemmed eleyhisselam! Ez bi Allah teala sond dixwim ku tu ew pêxemberê dawî yî ku Hezretê Îsa xebera wî daye. Melaîketê ku ji te re xuya bû Cebraîl eleyhisselam e, ku berî te ji Mûsa eleyhisselam re hatibû. Ax! Xwezî ez xort bûma. Xwezî ez bigihîştama wî zemanî ku te ji Mekkeyê derdixin û ez biçûma hawara te. Di demeke pir nêzîk de wê emrê teblîx û cîhadê li te bê kirin.» Paşê destê mubarek ê Mezinê me Pêxember maç kir. Demeke dirêj derbas nebû, wefat kir.8

Hatina emrê teblîxê

Wehya pêşî ya ku pêxembertî pê ji Pêxemberê me yê delal re hat ragihandin wiha hatibû. Paşê hat birîn û sê salan nehat. Di vê navê de melaîketê bi navê Îsrafîl eleyhisselam hat û hin tişt hînî Wî kirin. Ev ne wehy bûn. Di vê demê de Mezinê me Resûlûllah carinan gelek diêşiya. Her ku Mezinê me xemgîn dibû, Cebraîl eleyhisselam xuya dibû, digot: «Ey Hebîbullah! Tu pêxemberê Allah teala yî» û xema Wî sivik dikir. Mezinê me Pêxember ferman kir: «Di wî zemanî de bû ku wehy hatibû birîn. Gava ez ji Çiyayê Hîrayê dadiketim, ji nişka ve min ji aliyê asîman dengek bihîst. Min li jor nêrî. Min Cebraîl (eleyhisselam) dît. Di navbera erd û asîman de li ser kursiyekê rûniştibû. Tirs kete dilê min. Ez gihîştim malê. Min got: “Min bi tiştekî binixumînin.” Heq teala wehy şand; ayetên pêşî yên Sûreyê Muddessir anîn, ku meala wan ev e: “Ey Muhemmed eleyhisselam, ê ku xwe di xêliya xwe de pêçayî! Rabe û (kafiran bi ezabê Allah teala) bitirsîne! Rebbê xwe tekbîr bike, tezîm bike! Cilên xwe paqij bihêle!”9 Ji vir pê ve wehy êdî nehat birîn.»

Mezinê me Fexrê Kaînatê (eleyhî efdelusselewat) dest pê kir ku mirovan dawetî Îslamê bike û emir û nehiyên Allah teala teblîx bike. Cebraîl eleyhisselam gava wehy dianî, carinan diket şiklê însanan û di sûretê Dihyeyê Kelbî de dihat, ku ji Eshabê Kîram bû. Carinan wehy îlqayî dilê Mezinê me Pêxember dikir, telqîn dikir; Mezinê me Resûlûllah ew nedidît. Carinan bi xewnê, carinan jî bi gurmîneke bisehm dihat.

Awayê wehyê yê ku li Mezinê me Pêxember herî giran û herî dijwar dihat ev bû. Di van halan de di roja herî sar de jî xwêdan ji eniya mubarek a Resûlûllah dirijiya; eger li ser deveyê bûya, deve ji giraniya wehyê çok dida erdê. Sehabiyên li ba Wî jî giraniya wehyê hîs dikir. Cebraîl eleyhisselam çend caran di şikil û sûretê xwe de hat.

«Ey Muhemmed, ê ku xwe di xêliya xwe de pêçayî! Rabe û (kafiran bi ezabê Allah teala) bitirsîne! Rebbê xwe tekbîr bike, tezîm bike!» Muddessir: 1–3

Allah teala bê melaîket û bê perde, yanî bêyî tu wasiteyekê jî ji Mezinê me Pêxember re wehy kiriye. Ev hal di şeva Mîracê de çêbûye. Teblîxa Îslamê ya Mezinê me Muhemmed Mustefa sellellahû eleyhî we sellem, ku bi hatina wehya pêşî dest bi wezîfeya pêxembertiyê kir, bîst û sê salan dom kir. Sêzdeh salên vê demê li Mekkeyê, deh salên wê jî li Medîneyê derbas bûne. Qur’ana Kerîm di dema 22 sal, 2 meh û 22 rojan de hatiye wehykirin û temam bûye.

Muhemmed eleyhisselam ummî bû; yanî kitêb nexwendibû, nivîs nenivîsîbû û ji tu kesî ders negirtibû. Li Mekkeyê hatibû dinyayê û mezin bûbû, di nav mirovên diyar de gihîştibû. Digel vê jî behsa wan zanîn û bûyeran kir ku di Tewrat û Încîlê de, di kitêbên ku di dewrên Yewnan û Romayê de hatine nivîsîn de hene. Ji bo ragihandina Îslamiyetê, di dawiya sala şeşan û di serê sala heftan a hicretê de ji hukumdarên Rûm, Îran û Hebeşê û ji padîşahên din ên ereban re name şandin. Ji şêstî zêdetir qasidên biyanî hatine huzûra Wî. Ev yek di Qur’ana Kerîm de bi mealî wiha tê ragihandin: «Te berî ku ev Qur’ana Kerîm bê, tu kitêb nedixwend. Te nivîs nedinivîsî. Eger tu xwende û nivîsende bûyayî, dikaribûn bibêjin: “Te ji hinekên din hîn kiriye.”»10

Di hedîsa şerîf de jî wiha ferman kiriye: «Ez Muhemmed im, pêxemberê ummî… Piştî min pêxember tune ye.»11 Allah teala dîsa di Qur’ana Kerîm de wiha ferman dike: «Ew (Muhemmed eleyhisselam) ji ber xwe napeyive. Gotinên Wî bi wehyê ji Wî re tên ragihandin û hînkirin.»12

Mislimanên pêşî (Sabiqûnê Îslamê)

Piştî ku wehya pêşî ji Mezinê me Pêxember re hat, ya ku pêşî îman anî Dêya me Hezreta Xedîce ye.13 Bêyî ku qet dudil bibe Îslamiyet yekser qebûl kir û bi wê yekê şerefdar bû ku bû mislimana pêşî.

Mezinê me Pêxember destnimêjgirtin hînî Dêya me Hezreta Xedîce kir, çawa ku Cebraîl eleyhisselam hînî Wî kiribû. Paşê Mezinê me Pêxember bû îmam û bi hev re du rikat nimêj kirin. Dêya me Xedîce bi awayê herî mukemmel îtaeta her gotin û her emrê Pêxemberê me yê delal kir. Bi vî awayî li ba Allah teala gihîşt dereceyên pir bilind. Gava Mezinê me Resûlûllah xemgîn dibû, gava ji tinazên înkarkaran êş dikişand, wê dilê Wî xweş dikir û kedera Wî radikir. Digot: «Ya Resûlellah! Qet xemgîn nebe, xeman nexwe. Dawiyê dînê me wê xurt bibe û muşrik wê helak bibin. Qewmê te wê îtaeta te bike…» Ji ber van alîkariyên Dêya me Xedîce rojekê Cebraîl eleyhisselam hat û got: «Ya Resûlellah! Silava Allah teala bigihîne Xedîceyê.» Mezinê me Pêxember ferman kir: «Ey Xedîce! Va ye Cebraîl (eleyhisselam) silava Allah teala ji te re radigihîne.»14

Carekê jî Mezinê me Pêxember ferman kir: «Allah teala ferman li min kir ku ez mizgîniya maleke ji durran a li Cennetê bidim Xedîceyê. Li wir ne nexweşî, ne xem, ne jî serêş heye.»

Piştî Hezreta Xedîce, ji mezinan yê ku pêşî bû misliman Hezretê Ebûbekr e, ku ji hevalên nêzîk ên Mezinê me Resûlûllah bû. Hezretê Ebûbekr bîst sal berê xewnek dîtibû: «Heyva çardeşevî ji asîman daketibû, hatibû Kabeya Muezzeme û bûbû parçe parçe; her parçeyek ketibû ser maleke Mekkeyê, paşê ev parçe gihîştibûn hev û bilindî asîman bûbûn. Lê ew parçeyê ku ketibû mala Ebûbekr bilindî asîman nebûbû. Hezretê Ebûbekr, ku ev dîtibû, yekser deriyê malê girtibû, mîna ku nehiştibe ev parçeyê heyvê here.»

Ebûbekr bi heyecan ji xewnê hişyar bûbû; gava bû sibe, yekser beziyabû ba yekî ji alimên cihûyan û xewna xwe jê re vegotibû. Wî alimî bersiv dabû: «Ev yek ji xewnên tevlihev e; loma nayê tabîrkirin.» Lê vê xewnê hişê Ebûbekr her mijûl kiribû û bersiva cihû jî dilê wî rihet nekiribû. Carekê ku ji bo bazirganiyê çûbû, riya wî bi diyarê rahib Behîra ketibû. Gava tabîra xewna ku dîtibû ji Behîra xwest, Behîra pirsî: «Tu ji ku yî?» Gava Hezretê Ebûbekr bersiv da: «Ez ji Qureyşê me», Behîra got: «Li wir pêxemberek wê derkeve û nûra hîdayetê wê bigihîje her derê Mekkeyê. Tu yê di jiyana Wî de bibî wezîrê Wî, piştî wefata Wî jî xelîfeyê Wî.» Hezretê Ebûbekr bi vê bersivê gelek ecêbmayî mabû. Ev xewna xwe û tabîrên wê, heta ku Mezinê me Pêxember pêxembertiya xwe eşkere kir, ji tu kesî re negotibû. Gava Pêxemberê me yê delal Muhemmed eleyhisselam pêxembertiya xwe eşkere kir, Hezretê Ebûbekr yekser beziya ba Mezinê me Pêxember û pirsî: «Delîlên pêxemberan ji bo pêxembertiya wan hene; delîlê te çi ye?» Mezinê me Pêxember di bersiva xwe de ferman kir: «Delîlê vê nubuwweta min ew xewn e ku te tabîra wê ji alimekî cihû xwest. Wî alimî got: “Ji xewnên tevlihev e, nayê tabîrkirin.” Paşê rahib Behîra ew rast tabîr kir.» Û bi xîtaba ji Hezretê Ebûbekr re ferman kir: «Ya Eba Bekr! Ez te dawetî Allah û Resûlê Wî dikim.»

Li ser vê yekê Hezretê Ebûbekr got: «Ez şahidiyê dikim ku tu Resûlê Allah teala yî; pêxembertiya te heq e û nûrek e ku cîhanê ronî dike» û bû misliman.

Li gorî rîwayeteke din jî Hezretê Ebûbekr berî ku pêxembertî ji Mezinê me Pêxember re bê, ji bo bazirganiyê çûbû Yemenê. Di vê seferê de li Yemenê rastî pîremêrekî ji qebîleya Ezd hatibû ku gelek kitêb xwendibûn. Vî pîremêrî li Hezretê Ebûbekr nêrîbû û gotibû: «Ez dibêjim qey tu ji xelkê Mekkeyê yî.» Hezretê Ebûbekr gotibû: «Belê, wisa ye» û di navbera wan de ev axaftin derbas bûbû:

«Ma tu ji Qureyşê yî?»

«Belê!»

«Ma tu ji Benî Temîm î?»

«Belê!»

«Nîşanek din ma.» «Çi ye?»

«Zikê xwe veke, ez bibînim.»

«Bibêje, mebesta te ji vê çi ye?»

«Min di kitêban de xwendiye ku li Mekkeyê pêxemberek wê bê. Du kes wê bibin alîkarên Wî. Yek xort e, yê din pîr e. Yê xort wê gelek zehmetiyan bike hêsanî û gelek belayan rake. Ew kesê pîr jî çermspî û navzirav e û li ser zikê wî xaleke reş heye. Ez dibêjim qey ew kes tu yî. Zikê xwe veke, ez bibînim.»

«Ew (Muhemmed eleyhisselam) ji ber xwe napeyive. Gotinên Wî bi wehyekê jê re tên ragihandin û hînkirin» Necm: 3–4

Li ser vê yekê Hezretê Ebûbekr zikê xwe yê mubarek vekiribû; pîremêr gava xala reş a li ser navika wî dîtibû, gotibû: «Wellahî ew kes tu yî» û gelek wesiyet li Ebûbekr kiribûn. Gava Hezretê Ebûbekr karê xwe qedandibû, ji bo xatirxwestinê çûbû huzûra pîremêr û jê xwestibû ku derbarê Mezinê me Pêxember de çend beytan bibêje. Li ser vê yekê pîremêr dozdeh beyt xwendibûn û Hezretê Ebûbekr ew ji ber kiribûn.

Gava Hezretê Ebûbekr ji seferê vegeriya Mekkeya Mukerreme, giregirên Qureyşê yên wek Uqbe bin Ebî Mueyt, Şeybe, Ebû Cehl û Ebul-Buxterî ji bo ziyareta wî hatibûn mala wî. Ebûbekr, mezinê me, bi xîtaba ji wan re wiha ferman kiribû: «Ma di nav we de tu bûyer çênebûye?» Wan bersiv dabû: «Ma ji vê xerîbtir bûyer dibe? Sêwiyê Ebû Talib dawa pêxembertiyê dike û dibêje ku hûn, bav û kalên we li ser dînekî batil in. Eger xatirê te nebûya, me Ew heta niha sax nedihişt. Tu dostê Wî yê baş î; vî karî tu hel bike.»

Hezretê Ebûbekr ew ji ser xwe avêtin û hîn bû ku Mezinê me Pêxember li mala Hezreta Xedîce ye. Çû û li derî xist. Gava Mezinê me Pêxember derket pêşiya wî, got: «Ya Muhemmed! Ev çi ne ku derbarê te de tên gotin?» Mezinê me Pêxember ferman kir: «Ez pêxemberê Heq teala me. Ez ji te re û ji hemû kurên Adem re hatime şandin. Îman bîne, da ku tu bigihîjî rizaya Heq teala û canê xwe ji Cehennemê biparêzî.»

Gava Hezretê Ebûbekr pirsî: «Delîlê vê çi ye?», Mezinê me Resûlê Ekrem ferman kir: «Delîl çîroka wî pîremêrî ye ku te li Yemenê dît.» Hezretê Ebûbekr got: «Min li Yemenê gelek pîr û xort dîtin.» Mezinê me Pêxember di bersiva xwe de ferman kir: «Ew pîremêrê ku dozdeh beyt bi emanetî dan te û ji min re şandin» û ew beyt hemû xwendin. Gava Hezretê Ebûbekr pirsî: «Kê ev bi te da zanîn?», di bersiva xwe de ferman kir: «Wî melaîketê ku ji pêxemberên berî min re jî hatibû bi min da zanîn.» Hema ku ev ferman kir, Hezretê Ebûbekr got «Destê xwe bide min», destê Wî yê mubarek girt û bi gotina «Eşhedu en la îlahe îllallah we eşhedu enne Muhemmeden ebduhû we resûluh» bû misliman.15 Bi şahiyeke bilind a ku di jiyana xwe de cara pêşî hîs dikir, misliman vegeriya mala xwe. Bi rastî jî di hedîseke şerîf de wiha ferman kiriye: «Min îman li kê erz kiribe, rûyê xwe tirş dikir û bi dudilî dinêrî. Tenê Ebûbekrê Siddîq di qebûlkirina îmanê de qet dudilî û rawestan nekir.»

Rojekê, gava Mezinê me Pêxember bi Dêya me Hezreta Xedîce re nimêj dikir, Hezretê Elî ew dîtin. Wê demê deh an dozdeh salî bû. Piştî nimêjê pirsî: «Ev çi ye?» Resûlê Ekrem sellellahû eleyhî we sellem ferman kir: «Ev dînê Allah teala ye. Ez te dawetî vî dînî dikim. Allah teala yek e, şirîkê Wî tune ye. Ez te dawetî îmana bi Allah dikim, ku yek e û ne hevtayê Wî, ne jî şirîkê Wî heye…» Hezretê Elî got: «Bila ez pêşî bi bavê xwe bişêwirim.» Resûlûllah jê re ferman kir: «Eger tu neyêyî Îslamê, vê sirrê ji tu kesî re nebêje!» Hezretê Elî sibeha din hat huzûra Resûlûllah, got: «Ya Resûlellah! Îslamê hînî min bike» û bû misliman.16

Hezretê Elî yê sêyem e ji wan ên ku bûn misliman. Ew fedakariya ku di riya Mezinê me Resûlê Ekrem de nîşan da û ku Ew di ser xwe re girt jî di ser her cure teqdîrê re ye.

Zeyd bin Harise ji wan e ku pêşî îman anîne. Piştî Hezreta Xedîce, Hezretê Ebûbekr û Hezretê Elî bi wê yekê şerefdar bû ku bû mislimanê çarem, di nav koleyên azadkirî de jî yê pêşî. Bi wî re xanima wî Ummu Eymen jî bûbû misliman.17

Hezretê Ebûbekr gava bû misliman, yekser çû ba wan hevalên xwe ku gelek ji wan hez dikir. Ew jî qanî kirin ku bibin misliman. Yên sereke yên van, şexsiyetên bilind û giregirên qewmê xwe ne ku ji pêşengên Eshabê Kîram in, wek Osman bin Effan, Talhe bin Ubeydullah, Zubeyr bin Ewwam, Ebdurrehman bin Ewf û Se’d bin Ebî Weqqas.18 Ji van heşt kesên ku piştî Dêya me Hezreta Xedîce bûne misliman re Sabiqûnê Îslamê, yanî mislimanên pêşî tê gotin. Hezretê Osman çawa bû misliman wiha vedibêje: «Xaltiyeke min a kahin hebû. Rojekê ez çûbûm ziyareta wê. Ji min re got: “Xanimek wê bibe nesîbê te. Lê ne tu yê berî wê xatûnek dîtibî, ne jî wê berî te mêrek dîtibe. Divê ew xanimeke rûxweşik û zahid û keça pêxemberekî mezin be.”

Ez bi vê gotina xaltiya xwe ecêbmayî mam. Dîsa ji min re got: “Pêxemberek hatiye. Ji asîman wehy jê re nazil bûye.” Min got: “Xaltiyê! Sirreke wiha li bajêr qet nehatiye bihîstin. Nexwe vê gotinê bi eşkereyî bibêje.” Hingê xaltiya min got: “Pêxembertî ji Muhemmed bin Ebdullah re hatiye. Xelkê dawetî dîn dike. Di demeke kurt de alem wê bi dînê Wî bibe nûr û serê yên ku li dijî Wî derkevin wê bê birîn.”

Van gotinên xaltiya min gelek tesîr li min kir. Ez ketim endîşeyê. Di navbera min û Hezretê Ebûbekr de dostaniyeke mezin hebû. Em qet ji hev venediqetiyan. Du roj şûnde ez çûm ba Hezretê Ebûbekr ku em li ser vê meseleyê bipeyivin. Gava min gotinên xaltiya xwe jê re vegotin, ji min re got: “Ya Osman! Tu mirovekî biaqil î. Çend kevirên ku qet nabînin û nabihîzin, ne dikarin feydeyê bidin tiştekî ne jî zirarê, çawa layiqî îlahtiyê dibin?” Min got: “Tu rast dibêjî; gotina xaltiya min rast e.”»

Hezretê Ebûbekr piştî ku Îslamiyet ji Hezretê Osman re vegot, ew bir huzûra Mezinê me, ku Resûlus-Seqeleyn, yanî pêxemberê mirovan û cinan e. Pêxemberê me yê delal ji Hezretê Osman re wiha ferman kir: «Ya Osman! Heq teala te dawetî mêvandariya Cennetê dike. Tu jî îcabet bike (qebûl bike). Ez ji hemû mirovan re rêberê hîdayetê hatime şandin.» Hezretê Osman li ber halên bilind ên Resûlûllah û gotinên ku bi rûkenî gotin ji xwe ve çû; bi şewq û teslîmiyeteke mezin got: «Eşhedu en la îlahe îllallah we eşhedu enne Muhemmeden ebduhû we resûluh» û bû misliman.

Mezinê me Resûlûllah di sê salên pêşî yên pêxembertiya xwe de mirov bi dizî dawetî Îslamê kirin. Mirov hêdî hêdî, yek bi yek û dudu bi dudu dibûn misliman. Di vê demê de hejmara mislimanan tenê gihîşt sihî. Wan jî îbadetên xwe li malên xwe dikirin û ayetên kerîme yên Qur’ana Kerîm ên ku nazil dibûn bi dizî dixwendin û ji ber dikirin.

«Sabiqûnê Îslamê, yanî mislimanên pêşî ev in: Ebûbekrê Siddîq, Elî bin Ebî Talib, Zeyd bin Harise, Osman bin Effan, Ebdurrehman bin Ewf, Se’d bin Ebî Weqqas, Zubeyr bin Ewwam û Talhe bin Ubeydullah» (radiyellahû anhûm ecmeîn)

Daweta xizmên nêzîk

Mezinê me Resûlûllah bi nazilbûna Sûreyê Muddessir dest pê kiribû ku mirovan dawetî dînê Îslamê bike. Ev dawet bi dizî dikir. Demek şûnde ev ayeta kerîme nazil bû, ku meala wê ev e: «Xizmên xwe yên nêzîk bi ezabê Allah teala bitirsîne û wan dawetî dînê heq bike.»19 Li ser vê yekê Pêxemberê me Muhemmed eleyhisselam ji bo ku xizmên xwe dawetî dîn bike Hezretê Elî şand û hemû vexwendin mala Ebû Talib. Li ber wan sêniyek xwarin û tasek şîr danî ku têra kesekî dikir. Pêşî bi xwe bi Besmeleyê dest pê kir û ji xizmên xwe yên hatî re ferman kir: «Kerem bikin.» Yên hatî çil kes bûn. Lê xwarina ku hatibû danîn ew hemû têr kirin û qet kêm nebû. Yên hatî li ber vê mucîzeyê şaş û heyirî man. Piştî xwarinê Mezinê me Pêxember li ber bû ku dest bi gotinê bike û xizmên xwe dawetî Îslamê bike. Apê Wî Ebû Leheb dijminatî kir û got: «Me sêreke wek ya îro nedîtiye. Xizmê we hûn bi sêrekê efsûn kirin. Ey kurê birayê min! Min kesekî din nedîtiye ku wek te şer û xerabî anîbe.» Gotinên xwe bi heqaretê domandin.

Pêxemberê me jî ji Ebû Leheb re ferman kir: «Ew xerabiya ku Qureyş û hemû qebîleyên ereb nikarin bikin, te li min kir.» Bêyî ku yek ji wan bibe misliman belav bûn. Demeke kurt piştî vê bûyerê dîsa xizmên xwe vexwendin. Hezretê Elî dîsa gazî hemûyan kir.

Wek cara berê xwarin danîn ber wan. Piştî xwarinê Mezinê me Pêxember rabû ser lingan û ferman kir: «Hemd tenê ji Allah teala re ye. Ez alîkariyê tenê ji Wî dixwazim. Ez bi Wî îman tînim û xwe dispêrim Wî. Bêguman ez dizanim û didim zanîn ku ji Allah teala pê ve tu îlah tune ye; Ew yek e. Ne hevtayê Wî, ne jî şirîkê Wî heye.» Paşê gotina xwe wiha domand: «Ez tu carî derewan li we nakim û rastiyê didim zanîn… Ez we dawetî îmana bi Allah teala dikim, ku yek e û ji Wî pê ve tu îlah tune ye. Ez pêxemberê Wî me ku Wî ji we re û ji hemû însaniyetê re şandiye. Wellahî, hûn çawa di xew re diçin wisa hûn ê bimirin, çawa ji xewê hişyar dibin wisa jî hûn ê bên vejandin û ji hemû kirinên xwe hûn ê bên hesabkirin; li hember qenciyên xwe hûn ê xelatê, li hember xerabiyên xwe jî hûn ê cezayê bibînin. Ev jî an mayîna ebedî ya li Cennetê ye, an mayîna ebedî ya li Cehennemê ye. Ji nav mirovan yên ku ez pêşî bi ezabê axretê ditirsînim hûn in.»

Ebû Talib piştî ku guh da van gotinan, got: «Ey birazayê min ê muhterem! Ez tiştekî ji alîkariya te biqîmettir nizanim. Me şîretên te ji xwe re girtin û qebûl kirin, gotinên te jî me ji dil tesdîq kirin. Yên ku niha li vir civiyane zarokên bapîrê te Ebdulmuttelib in. Bêguman ez jî yek ji wan im. Tu çi bixwazî, di nav me de yê ku pêşî bibeze wê ez im. Ez soz didim ku ez ê bîstekê jî ji dorgirtin û parastina te paş de nesekinim. Tu karê ku emrê wî li te hatiye kirin bidomîne. Lê di meseleya veqetîna ji dînê xwe yê kevn de min nefsa xwe wisa nedît ku serî li ber min bitewîne.»

Ji bilî Ebû Leheb, xizm û apên Wî yên li wir bi nermî peyivîn. Lê Ebû Leheb gotinên bêedeb gotin û gef xwar: «Gelî kurên Ebdulmuttelib! Berî ku hinekên din destê Wî bigirin û nehêlin, hûn nehêlin. Eger hûn îro gotinên Wî qebûl bikin, hûn ê bikevin zillet û heqaretê. Eger hûn rabin Wî biparêzin, hûn ê hemû bên kuştin…» Li hember Ebû Leheb meta Mezinê me Pêxember got: «Birayê min! Ma li te tê ku tu kurê birayê min û dînê Wî bê alîkar bihêlî? Wellahî alimên ku îro dijîn didin zanîn ku ji nijada Ebdulmuttelib pêxemberek wê bê. Va ye, ew pêxember ev e.»

Li hember van gotinan Ebû Leheb axaftinên xwe yên kirêt domandin. Ebû Talib li Ebû Leheb hêrs bû û got: «Tirsonek! Wellahî heta em sax bin, em alîkar û parêzvanên Wî ne.» Berê xwe da Muhemmed eleyhisselam û got: «Ey kurê birayê min! Bila em bizanin tu kengî dixwazî mirovan dawetî îmana bi Rebbê xwe bikî; em ê çekan hilgirin û bi te re derkevin meydanê.» Paşê Mezinê me Fexrê Kaînatê dîsa dest bi gotinê kir û ferman kir: «Gelî kurên Ebdulmuttelib! Wellahî di nav ereban de kesek tune ye ku ji vî tiştê ku min ji we re aniye û ji bo dinya û axreta we bixêr e (yanî ji vî dînî) bilindtir û bixêrtir tiştek ji qewmê xwe re anîbe. Ez we dawetî gotina du kelîmeyan dikim ku li ser ziman sivik in û di mîzanê de giran tên: şahidiya we ye ku ji Allah pê ve tu îlah tune ye û ez evd û resûlê Wî me. Allah teala ferman li min kir ku ez we dawetî vê bikim. Nexwe kî ji we vê daweta min qebûl dike û di vê rê de dibe alîkarê min?» Deng ji tu kesî derneket. Hemûyan serê xwe xwar kir. Mezinê me Pêxember ev gotinên xwe sê caran dubare kirin. Di her carê de Hezretê Elî radibû ser lingan. Di cara sêyem de got: «Ya Resûlellah! Çiqas ez bi temen yê herî biçûk ê van bim jî, ez ê bibim alîkarê te.» Li ser vê yekê Mezinê me Resûlûllah bi destê Hezretê Elî girt.

Yên din bi heyret belav bûn. Hebîbê Allah teala sellellahû eleyhî we sellem ji ber vê helwesta xizmên xwe gelek xemgîn bû.

Lê bêyî ku bêhêvî bibe, daweta xwe domand, da ku ew ji Cehennemê xelas bibin û bigihîjin seadetê.

Di sala çaran a bîsetê de ayeta kerîme ya 94an a Sûreyê Hicr nazil bû. Gava ev emrê îlahî hat, ku meala wî ev e: «(Ey Hebîbê Min!) Tiştê ku emrê wî li te hatiye kirin (emir û nehiyan) bi eşkereyî bibêje. Rûyê xwe ji muşrikan bizivirîne! Guh nede gotinên wan!», Pêxemberê me yê delal dest pê kir ku mekkeyiyan bi eşkereyî dawetî Îslamê bike. Rojekê derket ser girê Sefayê û ferman kir: «Gelî Qureyşiyan! Li vir bicivin û guh bidin gotinên min!» Piştî ku qebîle civiyan jî pirsî: «Ey qewmê min! Ma we qet gotineke derew ji min bihîstiye?» Hemûyan bi hev re got: «Na, me nebihîstiye.» Ferman kir: «Allah teala pêxembertî îhsanî min kir û ez ji we re pêxember şandim.» Paşê ayeta kerîme ya 158an a Sûreyê E’raf xwend, ku meala wê ev e: «(Ey Hebîbê Min!) Ji wan re bibêje: “Gelî mirovan! Ez Resûlê Allah teala me, xwediyê erd û asîmanan, ku ji we hemûyan re hatime. Yê ku her candarî dimirîne û vedijîne Ew e. Ji Wî pê ve tu îlahê (ku layiqî îbadetê be) tune ye.”» Ji guhdaran apê Wî Ebû Leheb hêrs bû, di kufrê de israr kir û qîriya: «Kurê birayê min dîn bûye! Guh nedin gotina wî kesî ku ji pûtên me re îbadetê nake û ji dînê me vediqete!» Yên li wir belav bûn û tu kesî îman neanî. Digel ku dizanibûn Mezinê me Pêxember rastgo û xwedî exlaqê bilind e, rûyê xwe jê zivirand û bûn dijmin.

«Xizmên xwe yên nêzîk bi ezabê Allah bitirsîne û wan dawetî dînê heq bike» Şuera: 214

Dîsa rojekê, bi peyrewiya emrê Allah teala: «Tiştê ku emrê wî li te hatiye kirin (emir û nehiyan) eşkere bike», careke din derket ser girê Sefayê. Bi dengekî bilind û gur bang kir: «Ya sebahah! Werin vir, bicivin; xebereke min a muhîm ji we re heye.»20 Li ser vê dawetê qebîle bi bez civiyan. Bi heyret û meraq li bendê man. Yên ku nehatin mirovên xwe şandin û xwest hîn bibin ka ji bo çi tê civîn. Komek ji yên hatî dest bi pirsînê kir: «Ey Muhemmedul-Emîn! Te em çima li vir civandin? Tu yê xebera çi bidî me?» Wî jî bi xîtaba «Gelî qebîleyên Qureyşê!» dest bi axaftinê kir. Her kes bi baldariyeke mezin guhdarî dikir… Domand: «Halê min û we dişibe halê wî kesî ku gava dijmin dibîne dibeze da ku xeberê bide malbata xwe û ji tirsa ku dijmin berî wî bigihîje malbata wî û zirarê bide wan, diqîre: “Ya sebahah!” (Dijmin dora me girt! Sibe hat! Yekser xwe ji şer re amade bikin!) Gelî Qureyşiyan! Eger ez ji we re bibêjim ku li pişt vî çiyayî leşkerekî dijmin heye û li ber e ku êrîşî we bike, ma hûn ê ji min bawer bikin?» Wan got: «Belê, em ê bawer bikin. Çimkî me heta niha ji rastiyê pê ve tiştek li te nedîtiye. Me qet nedîtiye ku tu derewan bikî!…»

Li ser vê yekê navên hemû qebîleyên Qureyşê jimartin: «Gelî Benî Haşim! Gelî Benî Ebdumenaf! Gelî kurên Ebdulmuttelib!» (bi vî awayî jimartin) û ferman kir: «Ez ji we re ragihînerê wî ezabê dijwar im ku hatina wî muheqqeq e. Allah teala ferman li min kir ku ez xizmên xwe yên herî nêzîk bi ezabê axretê bitirsînim. Ez we dawetî wê yekê dikim ku hûn bi gotina La îlahe îllallahû wehdehû la şerîke leh (Allah yek e, ji Wî pê ve tu îlah tune ye) îman bînin. Ez jî evd û resûlê Wî me. Eger hûn bi vê îman bînin, hûn ê herin Cennetê. Heta ku hûn nebêjin “La îlahe îllallah”, ez nikarim ji we re ne li dinyayê feydeyekê, ne jî li axretê parekê peyda bikim.» Ji nav qebîleyên ku guhdarî dikir Ebû Leheb got: «Ma te em ji bo vê civandin?» û kevirê ku ji erdê hilda avêt Pêxemberê me yê delal. Ji yên din muxalefeteke wiha nehat; di nav xwe de peyivîn û belav bûn.21

Eger rojê bidin destê min ê rastê jî!

Pêxemberê me yê delal piştî van dawetan li ku derê kesek an civatek didît, Îslam ji wan re vedigot. Da zanîn ku xelasbûna heqîqî bi dûrketina ji peyrewiya nefsê, ji zilmê, ji neheqiyê û ji her cure karên xerab û bi îmana bi Allah teala mumkin dibe. Yên ku li pey daxwaz û şehwetên nefsa xwe diçûn, yên ku bêhêz diperçiqandin û yên ku di harbûnê de zêde çûbûn bi tundî li dijî vê derketin. Dît ku wê dawî li van hemû karên wan ên xerab bê anîn; loma tiştên ku Muhemmed eleyhisselam ragihandin înkar kirin. Bûn dijminê Wî û yên ku îman anîbûn. Muşrikan pêşî tinazên xwe pê dikirin. Paşê biryar da ku zext û îşkenceyên xwe zêde bikin. Dixwestin muminan bitirsînin û dawa Îslamê vemirînin. Yên li serê wan Ebû Cehl, Utbe, Şeybe, Ebû Leheb, Uqbe bin Ebî Mueyt, As bin Wail, Eswed bin Muttelib, Eswed bin Ebdiyexûs, Welîd bin Muxîre… bûn.

Rojekê Utbe, Şeybe û Ebû Cehl ji Ebû Talib re got: «Tu mezinê me yî. Em her tim qedrê te digirin û hurmeta te dikin. Niha kurê birayê te dînekî nû danî. Dijûnan dide pûtên me û me bi kafiriyê tawanbar dike. Şîretê lê bike. Wî ji vî karî vegerîne. Eger venegere, em dizanin ku em ê çawa ji heqê Wî bên…»

Ebû Talib ew aş kirin û vegerandin; ji bo ku dilê Pêxemberê me neêşe, ev yek jî ji Wî veşart. Piştî demekê muşrik dîsa civiyan, hatin ba Ebû Talib û got: «Em berê jî hatibûn ba te û me rewş ji te re gotibû. Te guh neda gotina me. Hîn jî dev ji xerabgotina pûtên me bernade. Êdî taqeta me nema. Em ê bi we herduyan re heta dilopa dawî ya xwîna xwe şer bikin. Li Mekkeyê an Ew namîne, an em.» Ebû Talib xebitî ku wan aş bike, lê ew li ser înada xwe man.22

Ebû Talib nedixwest ku dilê Mezinê me Resûlûllah bimîne; nedixwest ku di navbera Wî û qewm de tu dijminatî derkeve jî. Hat ba Pêxemberê me û got: «Ya Muhemmed! Hemû qewm di dijminatiya te de bûne yek û hatine ba min, gilî dikin. Dijminatiya di navbera xizman de ne baş e. Ew dixwazin ku tu ji wan re nebêjî kafir, nebêjî ku li ser riyeke xerab in û wan xerab nekî.» Li ser vê yekê Mezinê me Hebîbê Ekrem ferman kir:

«Apo! Vê bizane: eger rojê bidin destê min ê rastê û hîvê bidin destê min ê çepê jî (çi soz bidin bila bidin), ez tu carî dev ji vî dînî bernadim; dev ji wê jî bernadim ku wî teblîxî mirovan bikim û bi wan bidim zanîn. An Allah teala vî dînî li hemû cîhanê belav dike û wezîfeya min diqede, an jî ez di vê rê de canê xwe feda dikim.» Û rabû ser piyan. Çavên Wî yên mubarek tijî hêstir bûbûn.

Ebû Talib gava dît ku dilê Mezinê me Resûlûllah êşiyaye, ji gotinên xwe poşman bû, xwe avêt stûyê Wî û got: «Kurê birayê min! Li ser riya xwe here, çi dixwazî bike. Heta ku ez sax bim, ez ê te bigirim bin baskê xwe û biparêzim.»23

Ji giregirên muşrikan deh kes, gava têgihîştin ku Ebû Talib Hezretê Muhemmed diparêze, Umare bin Welîd jî bi xwe re birin û çûn ba Ebû Talib. Teklîfeke wisa lê kirin ku qebûlkirina wê ne mumkin bû: «Ey Ebû Talib! Tu dizanî ku ev Umare di nav xortên Mekkeyê de yê herî bedew, yê herî xurt û yê herî biexlaq e. Herwiha şair e. Em wî bidin te, wî di karên xwe de bixebitîne. Li şûna Umare Muhemmed bide me, em wî bikujin. Ji te re zilamek li şûna zilamekî! Tu êdî çi dixwazî!» Ebû Talib ji vê gotinê bêhed hêrs bû û got: «Pêşî hûn kurên xwe bidin min. Ez wan bikujim. Piştî wê ez ê biraziyê xwe bidim.» Hingê muşrik têgihîştin ku mesele çiqas giran e û got: «Lê zarokên me tiştê ku Ew dike nakin…» Ebû Talib got: «Ez sond dixwim ku biraziyê min ji hemû zarokên we bixêrtir e. Naxwe hûn ê kurê xwe bidin min ku ez wî xwedî bikim, hûn ê jî cegera min bibin û bikujin, ha!… Deveya mê jî ji bilî têjika xwe bêriya yekî din nake û dilê wê bi yekî din naşewite. Ev kar ji aqil û mentiqê gelek dûr e. Êdî kar ji rê derketiye. Kî dijminê cegera min Muhemmed (eleyhisselam) be, ez jî dijminê wî me. Vê wisa bizanin û çi ji destê we tê bikin!»24 Muşrik bi hêrs ji ciyê xwe rabûn û çûn. Ebû Talib yekser Benî Haşim û Benî Ebdulmuttelib civandin. Rewş ji wan re got û ew qani kirin ku alîkariya Pêxemberê me yê delal (sellellahû eleyhî we sellem) bikin. Ew milên ku rabin Resûlûllah bikujin wê bihatana şikandin. Di vê meseleyê de li hemberî muşrikan bûn yek. Tenê Ebû Leheb tevlî wan nebû. Ebû Talib ji wan re got: «Gelî mêrxasan! Sibe bila her yek ji we şûrê xwe bi pişta xwe ve girê bide û li pey min were.»

«Apo! Vê bizane: eger rojê bidin destê min ê rastê û hîvê bidin destê min ê çepê jî (çi soz bidin bila bidin), ez tu carî dev ji vî dînî bernadim; dev ji wê jî bernadim ku wî teblîxî mirovan bikim û bi wan bidim zanîn. An Allah teala vî dînî li hemû cîhanê belav dike û wezîfeya min diqede, an jî ez di vê rê de canê xwe feda dikim» Pêxemberê me yê delal Muhemmed eleyhisselam

Roja din Ebû Talib çû mala Mezinê me Pêxember. Hemû bi hev re ber bi Herema Şerîf ve meşiyan. Mêrxasên Benî Haşim li pey wan dihatin. Gihîştin Kabeyê û li hemberî muşrikan sekinîn. Ebû Talib ji muşrikan re got: «Gelî Qureyşiyan! Min bihîstiye ku we biryar daye hûn biraziyê min bikujin. Ma hûn dizanin ku ev xortên li pişt min, destê wan li ser şûrên wan, bi bêsebrî li benda îşareteke min in? Ez sond dixwim, eger hûn Muhemmed bikujin, ez yekî ji we sax nahêlim!…» Piştî vê gotinê dest bi xwendina şiîran kir ku pesnê Pêxemberê me yê delal didan. Muşrikên li wir, di serî de Ebû Cehl, belav bûn.