IL-GHAZÂ TA’ BANÎ QURAYZA
Meta Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), wara l-Ghazâ ta’ Khandaq, reġa’ lura Medina al-Munawwarah, ġie fid-dar ta’ ommna Hazreti Âisha. Neħħa l-armi u l-armatura tiegħu. Ġismu mbierek kien mimli trab. Ħasel. F’dak il-ħin ġie rikkieb fis-sura ta’ Hazreti Dihya, liebes l-armatura u bl-armi fuqu. Dan kien Jabrâîl ’alaihis-salâm. Meta Sidna l-Profeta resaq lejh, wassallu l-ordni: “O Rasûl ta’ Alla l-Għoli! Janâb al-Haqq qiegħed jordnalek li timxi minnufih fuq ulied Qurayza!” Is-Sultân tal-univers bagħat għal Hazreti Bilâl u tah din l-ordni biex ixandarha lill-Kumpanni nobbli: “O Kumpanni tiegħi! Qumu, irkbu fuq iż-żwiemel u l-iġmla tagħkom! Dawk li jobdu ħa jagħmlu s-salât tal-‘asr fl-art ta’ ulied Qurayza!”
Habîb al-akram minnufih libes l-armatura u ħażżem ix-xabla. Qiegħed l-elmu fuq rasu mbierka, it-tarka fuq dahru, u ħa l-lanza f’idu. Imbagħad rikeb fuq iż-żiemel tiegħu. Mar fost il-Kumpanni tiegħu, ta lil Hazreti Alî l-bandiera tal-Iżlam u bagħtu bħala avangwardja lejn il-fortizza tal-Lhud ta’ Qurayza, li kienet fil-pjanura eżatt fix-xlokk ta’ Medina. Ħalla lil Abdullah ibn Umm Maktûm f’Medina minfloku.1
Il-Kumpanni glorjużi, bil-Profeta maħbub tagħna f’nofshom, telqu minn Medina fost it-takbîr: “Allahu akbar! Allahu akbar!” Fit-triq iltaqgħu ma’ ulied Ghanm. Kienu armati u qegħdin jistennew lil Sidna Rasûlullah. Sidna l-Profeta staqsiehom: “Għadda xi ħadd minn ħdejkom?” Huma qalu: “O Rasûlallah! Għadda minn ħdejna Dihya al-Kalbî. Kien riekeb fuq bagħal abjad bis-sarġ. Fuq dak il-bagħal kien hemm għata tal-bellus tas-satin.” Il-Profeta maħbub tagħna qalilhom:
“Dak hu Jabrâîl. Intbagħat għand Banî Qurayza biex iħawwdilhom il-fortizzi u jitfa’ l-biża’ f’qalbhom…” Sakemm waslu fil-fortizza tal-Lhud ta’ Qurayza, l-armata Iżlamika kienet laħqet it-tlett elef. Hazreti Alî waqqaf il-bandiera tal-Iżlam quddiem il-fortizza tal-Lhud ta’ Qurayza. Meta raw dan, il-Lhud qalu kliem ħażin kontra Sidna l-Profeta. Hazreti Alî mar u rrakkonta l-qagħda lil Sidna l-Profeta. Wara li Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) wasal hemm bi tlett elef suldat, bil-ħniena tiegħu stedinhom għall-Iżlam. Il-Lhud ma aċċettawx din l-offerta sabiħa. Ċaħdu wkoll l-offerta tal-Profeta maħbub tagħna: “Mela, ċedu għall-ordni ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu, inżlu mill-fortizza u rħu ruħkom.”
Għal dan, Sid id-dinjiet qal lil Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs, l-imgħallem tal-arċieri: “O Sa’d! Mur ’il quddiem u isparalhom il-vleġeġ!” Hazreti Sa’d u l-arċieri l-oħra, fost il-ħsejjes tat-takbîr, bdew jisparaw il-vleġeġ tal-ġarbiji tagħhom lejn il-fortizza tal-Lhud. U huma wieġbu bil-vleġeġ u bil-ġebel, u hekk beda l-ġlied. Din il-ġemgħa tal-Lhud, li kienet tagħti daqqa minn wara lill-Musulmani meta kienu f’qagħda dgħajfa u li, mill-għira, ma kinitx taċċetta l-profezija ta’ Muhammad ’alaihis-salâm, ma kellhiex il-qalb tiftaħ il-bieb tal-fortizza u toħroġ fil-mejdan.
“O Kumpanni tiegħi! Qumu, irkbu fuq iż-żwiemel u l-iġmla tagħkom! Dawk li jobdu ħa jagħmlu s-salât tal-‘asr fl-art ta’ ulied Qurayza!” Hadîth sharîf
Il-gwerra baqgħet għaddejja f’għamla ta’ assedju. L-ipokriti li kienu fost is-suldati tal-Iżlam bagħtu bil-moħbi messaġġi fil-fortizza: “La tċedux! Anki jekk jitolbukom titilqu minn Medina, la taċċettawx! Jekk tkomplu tiġġieldu, ngħinukom b’saħħitna kollha u ma nċaħħdukom minn xejn. U jekk ikeċċukom minn Medina, noħorġu u nitilqu magħkom!..” Il-Lhud, li bħala riżultat ta’ din l-aħbar kienu qegħdin jistennew l-għajnuna tal-ipokriti, komplew id-difiża tagħhom b’determinazzjoni u b’tama ġdida. L-assedju twal; għalkemm kien għadda kważi xahar, mingħand l-ipokriti ma waslet ebda għajnuna. Il-biża’ daħal f’qalbhom u bagħtu jgħidu li riedu jagħmlu ftehim.
Biex jagħmel il-ftehim, Lhudi jismu Nabbâsh ibn Qays ġie quddiem Sidna Rasûlullah u qal: “O Muhammad! Urina wkoll lilna l-ħniena li wrejt ma’ ulied Nadîr. Il-ġid u l-armi tagħna ħa jkunu tiegħek! Biss la xxerridx demmna. Ħallina noħorġu minn artna ma’ wliedna u ma’ nisana. U ħallina nieħdu wkoll, minbarra l-armi, tagħbija ta’ ġemel għal kull familja!..” Sid id-dinjiet qal: “Le! Din l-offerta ma nistax naċċettaha!” Din id-darba qal: “Ħallejna l-ħsieb li nieħdu l-ġid. La xxerridx demmna! Ħallina nieħdu n-nisa u t-tfal tagħna!” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Le! M’għandkom l-ebda triq oħra ħlief li tċedu bla kundizzjoni u bla patt għas-sentenza tiegħi, li tobdu u li tirħu ruħkom!” Il-Lhudi Nabbâsh, mifni għalkollox, reġa’ lura fil-fortizza u rrakkonta t-taħdita. Din id-darba ulied Qurayza għerqu f’qtigħ il-qalb u f’niket kbir.2 Il-kap tagħhom, Ka’b ibn Asad, ġie f’sensih u għamel lil niesu din l-istqarrija u din l-offerta: “O nies tiegħi! Kif qegħdin taraw, waqgħet fuqna diżgrazzja kbira. F’din il-qagħda għandi tliet pariri għalikom. Agħżlu dak li tridu minnhom u aġixxu skontu! L-ewwel: ejjew nimxu wara dan ir-raġel u naċċettaw il-profezija tiegħu! Wallahi, ilkoll nafu li hu l-profeta mibgħut minn Alla, li l-karatteristiċi tiegħu rajniehom fil-kotba tagħna. Jekk nemmnu fih, insalvaw demmna, uliedna, nisana u l-ġid tagħna. L-unika raġuni għaliex ma nimxux warajh hija l-għira li għandna lejn l-Għarab, u l-fatt li hu mhuwiex minn ulied Isrâ’îl. Iżda din hija ħaġa li jafha Alla. Ejjew nimxu warajh!..” Il-Lhud kollha f’daqqa oġġezzjonaw u qalu: “Le! Aħna dan ma naċċettawhx u ma nimxux wara ħadd li mhuwiex minna!”
Imbagħad Ka’b għamel it-tieni offerta tiegħu: “Ejjew noqtlu lkoll lil uliedna u lil nisana, u meta ma jibqa’ ħadd warajna li rridu naħsbu fih, nimxu fuq il-Musulmani u niġġieldu sakemm immutu!..” Il-Lhud ċaħdu wkoll din.
Fit-tielet offerta tiegħu, Ka’b qal: “Illejla hija lejlet is-Sibt. Billi l-Musulmani jafu li f’dan il-lejl aħna ma niġġildux, jistgħu jkunu fiduċjużi u mhux attenti. Ejjew nisiltu x-xwabel tagħna u noħorġu lkoll flimkien mill-bieb. Forsi b’attakk għal għarrieda bħal dan nistgħu nirbħu!..”
Il-Lhud qalu: “Aħna ma nistgħux niksru l-projbizzjoni tax-xogħol f’jum is-Sibt!”, u ċaħdu wkoll din l-offerta. Biss l-aħwa Asîd u Tha’laba, u bin zijuhom Asad, aċċettaw l-ewwel offerta u kisbu l-unur li jsiru Musulmani. Ħarġu mill-fortizza u ngħaqdu mal-Kumpanni nobbli.3 Il-Lhud damu żmien twil jiddiskutu bejniethom. Fl-aħħar tellgħu l-bandiera tar-resa u talbu lil Sidna l-Profeta biex jaħtar xi ħadd bħala arbitru (hakam) li jagħti sentenza dwarhom. Sidna Rasûlullah qal: “Agħżlu bħala arbitru lil min tridu mill-Kumpanni tiegħi.” Huma qalu: “Aħna naċċettaw is-sentenza li jagħti Sa’d ibn Mu’âdh.” Sidna l-Profeta aċċetta u ordna li jinġieb Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh.
Sa’d ibn Mu’âdh kien indarab serjament fil-Ghazâ ta’ Khandaq. Sidna Rasûlullah kien qiegħed ifejqu f’tinda fil-Masjid an-Nabawî. Meta ntgħażel bħala arbitru, ġarrew lil Hazreti Sa’d fuq barella sal-fortizza ta’ Qurayza. Fit-triq Hazreti Sa’d kien jgħid bejnu u bejn ruħu: “Wallahi, fit-triq ta’ Alla l-Għoli ma nagħti widen għat-tmaqdir ta’ ħadd li jmaqdar!” Niżżluh mill-barella quddiem Sidna Rasûlullah. Sidna l-Profeta qal: “O Sa’d! Dawn aċċettaw li jċedu skont is-sentenza tiegħek. Ejja, għidli s-sentenza tiegħek dwarhom.” U Sa’d ibn Mu’âdh qal: “Ħajti ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Żgur li Alla l-Għoli u r-Rasûl Tiegħu huma aktar denji li jagħtu s-sentenza.” Sidna Rasûlullah qal: “Alla l-Għoli ordnalek li tagħti int is-sentenza dwar dawn.” Hazreti Sa’d ħa mingħand il-Lhud kelma soda li kienu se jaċċettaw is-sentenza tiegħu. Iż-żewġ naħat bdew jistennew bil-ħerqa s-sentenza li kienet se tingħata. Imbagħad Hazreti Sa’d ħabbar din is-sentenza kbira, li wriet il-kobor tiegħu, li kesħet id-demm fil-vini u li kienet denja tal-ġieħ tiegħu:
“Is-sentenza tiegħi hija din: l-irġiel kollha li huma f’sensihom u li waslu fl-età tal-bulûgh (il-maturità reliġjuża) għandhom jinqatgħulhom rashom! In-nisa u t-tfal tagħhom għandhom jittieħdu lsiera, u l-ġid tagħhom għandu jinqasam bejn il-Musulmani!..”
Quddiem din is-sentenza definittiva, il-Lhud baqgħu mbellhin. Għax fil-ktieb tagħhom stess, il-kastig li kellu jingħata lil min jagħmel tali ribelljoni kien eżatt hekk. Hemm kien miktub: “Meta tasal f’belt biex tiġġieled kontriha, stedinhom għall-paċi. Jekk jaċċettaw u jiftħulek il-bibien tagħhom, dawk kollha li hemm ġewwa ħa jħallsuk it-taxxa u jaqduk. Imma jekk jiddeċiedu li jiġġieldu, assedjahom. Meta, bil-grazzja ta’ Alla l-Għoli, tegħlibhom, għaddi l-irġiel kollha tagħhom mix-xabla. In-nisa, it-tfal u l-ġid tagħhom ħudhom bħala priża!..”
Billi s-sentenza li ta Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh qablet mas-sentenza divina, Sid id-dinjiet, il-Profeta maħbub tagħna, feraħlu u wera l-apprezzament tiegħu billi qal: “Int tajt sentenza dwarhom li taqbel mas-sentenza ta’ Alla l-Għoli, li hija fuq is-seba’ smewwiet, fil-Lawh al-mahfûz!”
Il-Lhud ma setgħux joġġezzjonaw għal din is-sentenza, li kienet imsemmija fil-ktieb tagħhom stess. L-irġiel kollha f’sensihom u bâligh ġew marbuta b’idejhom ma’ għonqhom u ttieħdu Medina. L-għada, b’ordni ta’ Rasûlullah, Hazreti Alî u Hazreti Zubayr wettqu s-sentenza. It-tfal, in-nisa u l-ġid tqassmu bejn il-Kumpanni nobbli.4 B’hekk Medina u l-inħawi tagħha tnaddfu minn dan il-poplu qarrieq, traditur u li jħarbat, li kien jagħti daqqa minn wara lill-Musulmani fl-aktar żminijiet diffiċli tagħhom, li kiser il-ftehimiet kollha u li sa minn meta Sidna l-Profeta kien għadu tifel kien ipprova jeqirdu. Fost l-ilsiera, mara waħda kisbet il-hena li ssir Musulmana. Din il-mara, jisimha Rayhâna, kienet waqgħet fis-sehem ta’ Sidna l-Profeta. Sidna Rasûlullah ħalliha ħielsa li, jekk trid, tibqa’ fir-reliġjon tagħha, u jekk trid, issir Musulmana. Rayhâna qalet li riedet tibqa’ fir-reliġjon tagħha. Intbagħtet fid-dar ta’ Umm Mundhir. Aktar tard, bil-parir u bl-isforz ta’ Tha’laba ibn Sa’ya, qalbha sħonet lejn l-Iżlam. Imbagħad il-Profeta tagħna qalilha: “Tixtieq taqbad it-triq ta’ Alla l-Għoli u tar-Rasûl Tiegħu? Jiena hekk nara li jixraq.” Rayhâna qalet: “Iva.” Il-Profeta maħbub tagħna, li feraħ ħafna b’dan il-pass tagħha, bil-ħniena tiegħu, biex hi wkoll tifraħ u biex il-grad tagħha f’Jannah ikun għoli ħafna, ħelisha u ħadha bħala martu. Taha l-mahr u żżewwiġha bin-nikâh. U t-tieġ tagħhom ukoll sar fid-dar ta’ Umm Mundhir. B’hekk Rayhâna (radiyallâhu ’anhâ) kisbet l-unur li ssir omm il-Musulmani kollha.5
“Le! M’għandkom l-ebda triq oħra ħlief li tċedu bla kundizzjoni u bla patt għas-sentenza tiegħi, li tobdu u li tirħu ruħkom!” Hadîth sharîf
Il-martirju ta’ Sa’d ibn Mu’âdh
Wara li ta s-sentenza dwar il-Lhud ta’ Banî Qurayza, Sa’d ibn Mu’âdh reġa’ ttieħed fit-tinda tiegħu. Il-ferita tiegħu tqalet u l-qagħda tiegħu marret għall-agħar. Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ġie ħdejh, ħaddnu u talab: “O Alla! Sa’d ġġieled fit-triq Tiegħek għall-pjaċir Tiegħek. U emmen fir-Rasûl Tiegħek. Agħtih is-serħan…” Meta sema’ dan il-kliem imbierek tal-Profeta maħbub tagħna, Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh fetaħ għajnejh u lissen bil-mod: “O Rasûlallah! Nibgħatlek is-salâm u r-rispett tiegħi. Nixhed li int il-profeta ta’ Alla l-Għoli.” Wara dan, il-qraba ta’ Sa’d ibn Mu’âdh ħaduh mit-tinda fejn kien qiegħed għad-dar ta’ ulied Abdulashhal. Dak il-lejl il-qagħda tiegħu tqalet ħafna. Jabrâîl ‘alaihis-salâm ġie għand Sidna l-Profeta u qal: “O Rasûlallah! Min hu dak mill-ummah tiegħek li llejla għadda għall-âkhirat u li l-mewt tiegħu tħabbret bħala bxara fost l-anġli?” Għal dan, is-Sultân tal-univers minnufih staqsa kif kien Sa’d ibn Mu’âdh. Qalulu li kienu ħaduh id-dar. Sidna l-Profeta, ma’ xi wħud mill-Kumpanni nobbli, mar għand Sa’d ibn Mu’âdh. Billi fit-triq kienu mexjin malajr ħafna, il-Kumpanni nobbli qalu: “Għejejna, O Rasûlallah!” Sidna l-Profeta fissrilhom għaliex kien qiegħed iħaffef: “Bħalma l-anġli kienu qabilna fil-janâza ta’ Hanzala, hekk se jkunu qabilna wkoll fil-janâza ta’ Sa’d. Mhux se naslu qabilhom.”
Meta wasal għand Sa’d ibn Mu’âdh, Sidna l-Profeta sabu li kien għadda għall-âkhirat. Waqaf ħdejn rasu u, billi semmieh bil-kunya tiegħu, qal: “O Abû Amr! Int kont l-aħjar fost il-kapijiet. Jalla Alla l-Għoli jagħtik il-hena, il-barka u l-aħjar premju! Int wettaqt il-kelma li tajt lil Alla l-Għoli. U Alla l-Għoli se jagħtik dak li wegħdek!” F’dak il-ħin omm Sa’d ibn Mu’âdh, tibki, qalet dan il-bejt:6
Kif tista’ tiflaħ, jaħasra, ommu msejkna!
Is-sabar irid; nibki għal dak li ġrali!
Aslam ibn Hârith irrakkonta hekk: “Rasûlullah ġie fid-dar ta’ Sa’d ibn Mu’âdh. Aħna konna qegħdin nistennew fil-bieb. Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) daħal ġewwa; kien miexi b’passi wesgħin ħafna. Aħna wkoll imxejna warajh. Meta Rasûlullah għamlilna sinjal biex nieqfu, waqafna u rġajna lura. Ġewwa ma kien hemm ħadd ħlief il-ġisem ta’ Sa’d. Wara li dam ftit ġewwa, Rasûlullah ħareġ. Kont kurjuż u staqsejt: ‘O Rasûlallah! X’inhi l-hikma li kont miexi b’passi daqshekk wesgħin?’ Għal dan qal: ’Qatt ma kont f’laqgħa daqshekk iffullata. (Il-post kien mimli anġli.) Wieħed mill-anġli ħadni fuq ġwinħu, u hekk biss stajt noqgħod bilqiegħda.’ Imbagħad, billi semma lil Sa’d ibn Mu’âdh bil-kunya tiegħu, qal: ‘Is-saħħa u l-hena għalik, O Abû Amr! Is-saħħa u l-hena għalik, O Abû Amr! Is-saħħa u l-hena għalik, O Abû Amr!’”
L-għaddi tiegħu għall-âkhirat nikket ħafna lil Rasûlullah u lill-Kumpanni nobbli, u xerrdu d-dmugħ u bkew. Għall-janâza tiegħu nġabru l-Kumpanni nobbli kollha. Il-Profeta maħbub tagħna mexxa s-salât tal-janâza u ġarr il-janâza tiegħu. Waqt li kienu qegħdin iġorru l-janâza ta’ Sa’d ibn Mu’âdh, il-Kumpanni nobbli qalu: “O Rasûlallah! Qatt ma rajna janâza tinġarr daqshekk faċli!” Għal dan, Sidna l-Profeta qal: “Niżlu l-anġli; huma qegħdin iġorruha.” Meta, waqt li l-janâza kienet sejra, l-ipokriti, biex jiċċekknuh, qalu: “Kemm hi ħafifa!”, il-Profeta maħbub tagħna qal: “Għall-janâza ta’ Sa’d niżlu sebgħin elf anġlu. Sa issa qatt ma kienu niżlu fuq l-art f’għadd daqshekk kbir.”
Abû Sa’îd al-Khudrî rrakkonta li nannuh qal: “Jien ukoll kont wieħed minn dawk li ħaffru l-qabar ta’ Sa’d ibn Mu’âdh. Meta bdejna nħaffrulu l-qabar, mill-qabar infirxet madwarna riħa tal-misk!” U Shurahbîl ibn Hasana qal: “Waqt li kienu qegħdin jidfnu lil Sa’d ibn Mu’âdh, xi ħadd ħa ponn ħamrija minn qabru. Meta mbagħad ħadha d-dar, dik il-ħamrija saret misk. Waqt li kienu qegħdin iniżżlu l-janâza fil-qabar, il-Profeta tagħna kien bilqiegħda ħdejn il-qabar; għajnejh imbierka mtlew bid-dmugħ, kien iżomm liħitu mbierka b’idu u kien imnikket ħafna. Qal: ‘Minħabba l-mewt ta’ Sa’d ibn Mu’âdh, l-Arsh triegħed.’” Darba waħda, lill-Profeta tagħna ngħatatlu bħala rigal libsa prezzjuża ħafna. Meta l-Kumpanni nobbli qalu kemm kienet sabiħa, hu qal: “L-imkatar ta’ Sa’d ibn Mu’âdh f’Jannah huma isbaħ minn din.”
Il-vendetta li fittex Abû Sufyân
Wara li reġa’ lura mill-Ghazâ ta’ Khandaq, jum minnhom Abû Sufyân, waqt li kien bilqiegħda f’nofs it-tribù tiegħu, qalilhom: “M’hemmx xi ħadd li jieħu l-vendetta tagħna minn Muhammad?!” Beduwin sema’ dan il-kliem u mar għand Abû Sufyân. Qallu: “Jekk tlaħħaqli l-bżonnijiet tiegħi, jien nagħmel dan ix-xogħol. It-triq nafha tajjeb. U għandi ħanġar jaqta’. U ma nibża’ minn ħadd.” Abû Sufyân laħħaqlu l-bżonnijiet u wettaqlu x-xewqat tiegħu. Xtara ġemel, tah lilu u qallu jżomm din il-ħaġa sigrieta. Il-beduwin ħareġ minn Mekka bil-lejl u fi ftit żmien wasal Medina. Sar jaf li l-Profeta ‘alaihis-salâm kien għand it-tribù ta’ Banî Abdulashhal. Rabat il-ġemel tiegħu f’post u mar hemm bil-mixi. Il-Profeta ‘alaihis-salâm kien qiegħed jagħti l-parir fil-masjid ta’ dik it-tribù. Meta ra lill-beduwin mill-bogħod, qal: “Dan ir-raġel li ġej għandu ħsieb ħażin. Imma l-grazzja u t-tjubija ta’ Alla l-Għoli jkunu velu bejni u bejnu.”
Il-beduwin mexa lejn Rasûlullah. F’dak il-ħin Usayd ibn Hudayr qabdu u ġibdu lura. Qallu: “Ibqa’ ’l bogħod minn Rasûlullah, O misħut!”, u medd idu lejn qaddu. Ra l-ħanġar ma’ qaddu. Fehem li kellu ħsieb ħażin. Il-beduwin inxteħet f’riġlejn Usayd u għajjat: “La tmissx demmi!” Usayd ħadu għand Rasûlullah. Il-Profeta ‘alaihis-salâm qal: “O beduwin, għid il-verità, min int? Xejn ma jiswielek ħlief il-kelma vera. Jekk tigdeb, Alla l-Għoli diġà għarrafni bil-ħsieb tiegħek.” Il-beduwin talab l-amân (il-ħarsien) u qal kif kienet il-ħaġa. B’ordni ta’ Rasûlullah ’alaihis-salâm, tefgħuh il-ħabs.
L-għada bagħat għalih u qallu: “Tajtek l-amân; mur fejn trid. Imma ħa noffrilek xi ħaġa aħjar minn hekk.” Il-beduwin staqsa: “X’inhi?” Il-Profeta ’alaihis-salâm qal: “Irrid li tixhed l-uniċità ta’ Alla u l-profezija tiegħi.” Il-beduwin minnufih qal il-Kalima ash-shahâda u qal: “O Rasûlallah, jien qatt ma bżajt minn ħadd. Meta rajtek, moħħi waqaf. Int sirt taf x’kien hemm f’moħħi. Dan ma kien jafu ħadd ħlief jien u Abû Sufyân. Fhimt li int ir-Rasûl ta’ Alla u li int taħt il-ħarsien Tiegħu, u li l-ħsieb ta’ Abû Sufyân huwa ħsieb tax-xitan.”
“O Alla! Sa’d ġġieled fit-triq Tiegħek għall-pjaċir Tiegħek. U emmen fir-Rasûl Tiegħek. Agħtih is-serħan” Hadîth sharîf
Meta mingħand Abû Sufyân ħareġ ħażen bħal dan, l-għalliem tal-univers (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ordna lil Amr ibn Umayya u lil Damra ibn Aslam biex imorru Mekka u, jekk isibu l-opportunità, joqtlu lil Abû Sufyân. Waqt li dawn iż-żewġ Kumpanni, wara li waslu fil-Haram, kienu qegħdin jagħmlu t-tawâf, ilsira għarfithom. Għajtet: “O nies ta’ Mekka, la tkunux traskurati! Dawn huma Amr ibn Umayya u Damra ibn Aslam!” Meta n-nies għarfuhom, it-tnejn infirdu minn xulxin. Amr daħal f’għar fil-muntanji ta’ Mekka u nħeba. U Ibn Aslam mar Medina. Wara ftit jiem Amr ħareġ mill-għar. Quddiemu ħarġu żewġ spiji ta’ Abû Sufyân. Lil wieħed laqtu bi vleġġa u qatlu, u l-ieħor ħarab. Imbagħad Amr wasal Medina sħiħ u salv. Meta Abû Sufyân sar jaf b’dan, beża’ ħafna.
Xi ġrajjiet importanti tal-ħames sena tal-Ħiġra
Rasûl al-akram, fix-xahar ta’ Dhul-qa’da, iżżewweġ lil Zaynab bint Jahsh.7 Din is-sena niżlu l-versi nobbli tal-hijâb u n-nisa Musulmani ġew ordnati jgħattu ruħhom.8 It-tribù ta’ Muzayna, li kienet tgħix qrib Medina al-Munawwarah, bagħtet delegazzjoni, saret Musulmana u ngħaddet fost l-Emigranti.9 Din is-sena wkoll seħħew terremot u eklissi tal-qamar. Barra minn hekk, din is-sena l-hajj sar fard. Wara l-Ghazâ ta’ Khandaq, parti mit-tribujiet tal-madwar għarfet il-qawwa tal-Istat Iżlamiku. Bdew jaħsbu li l-aktar triq għaqlija kienet li jgħixu fil-ħbiberija mal-Musulmani, u saħansitra li jsiru Musulmani. Xi wħud minnhom ġew quddiem Sidna l-Profeta u kisbu l-unur li jsiru Musulmani.
Sid id-dinjiet (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), biex ir-reliġjon tal-Iżlam tinxtered, għamel gruppi mill-Kumpanni tiegħu u bagħathom jistiednu għall-Iżlam lit-tribujiet tal-madwar. Għand xi tribujiet mar hu stess. Tribujiet bħan-nies ta’ Dûmat al-Jandal aċċettaw il-pariri u saru Musulmani. U tribujiet bħal Ghatafân u ulied Lihyân beżgħu jiltaqgħu mal-armata tal-Iżlam u ħarbu. B’hekk it-tribujiet tal-madwar baqgħu mbeżżgħa.
Il-Ghazâ ta’ Banî Lihyân
Il-politeisti, fil-ġrajja ta’ Rajî’, kienu qatlu martri lil Âsim ibn Thâbit, lil Khubayb ibn Adiyy u lil sħabhom (radiyallâhu ‘anhum ajma’în). Sidna l-Profeta kien imnikket u mfixkel ħafna b’dan. Kien qiegħed jistenna żmien xieraq biex jitlob kont mingħand Banî Lihyân ta’ dak li għamlu, għax kienu wettqu tradiment. Meta l-kundizzjonijiet kienu lesti, mexa fuq Banî Lihyân b’forza ta’ mitejn raġel. F’Medina ħalla minfloku lil Abdullah ibn Umm Maktûm. Biex iqarrqu bl-għadu, għamlu tabirruħhom li sejrin lejn ix-Xam, u waslu ħdejn l-ilma ta’ Rajî’, fejn dawk il-fidili kienu saru martri. Hemmhekk talbu mingħand Janâb al-Haqq il-maħfra għal Âsim u għal sħabu. Meta n-nies ta’ Banî Lihyân semgħu li l-armata tal-Iżlam kienet ġejja, ħarbu fil-muntanji.
Baqgħu hemm jum wieħed. Intbagħtu suldati fl-inħawi kollha, iżda minkejja t-tfittxija kollha ma kienx possibbli jsibuhom. Dak il-biża’ kien biżżejjed għalihom. Imbagħad waslu Usfân. Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qal lil Hazreti Abû Bakr (radiyallâhu ‘anh): “B’għaxart irġiel, fittxu l-inħawi kollha sa Ghanîm u erġgħu lura.” Dawk li ma jemmnux semgħu l-ħoss tal-armata tal-Iżlam u l-biża’ daħal f’qalbhom. Għebu fil-muntanji. Il-Musulmani ma ltaqgħu ma’ ħadd. Iżda din l-ispedizzjoni kienet għall-politeisti tal-madwar bħal dokument tas-saltna tal-Musulmani. Imbagħad reġgħu lura Medina. Din l-ispedizzjoni damet erbatax-il jum.
Il-Ghazâ tal-Ghâba
Tissejjaħ ukoll il-Ghazâ ta’ Dhû Qarad. Rasûlullah kellu għoxrin ġemla bil-frieħ. Kien jirgħahom fil-kampanja bin Abû Dharr (radiyallâhu ‘anh). Wieħed jismu Uyayna ibn Hisn, mit-tribù ta’ Fazâra, ġie lejlet l-Erbgħa b’erbgħin rikkieb, u qatlu martri lil bin Abû Dharr. U l-iġmla saquhom magħhom.
Meta din l-aħbar waslet għand Rasûlullah, ħalla f’Medina minfloku lil Abdullah ibn Umm Maktûm, u hu stess telaq bi ħames mitt rikkieb. Lil Hazreti Miqdâd ibn Aswad (radiyallâhu ‘anh) tah il-bandiera u bagħtu ’l quddiem ma’ parti mill-Kumpanni bħala avangwardja. Bagħat ukoll lil Salama ibn Akwa’ (radiyallâhu ’anh) fuq dawk li ma jemmnux. Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) waqqaf il-kamp f’post jismu Dhû Qarad.
L-avangwardja laħqet in-naħa ta’ wara tal-għadu. Abû Qatâda (radiyallâhu ‘anh) qatel lil Mas’ada al-Fazârî, wieħed minn dawk li ma jemmnux. Ukkâsha (radiyallâhu ‘anh) qatel wieħed li ma jemminx jismu Ibbân ibn Amr. Mill-Musulmani wieħed sar martri. Salama ibn Akwa’ (radiyallâhu ‘anh) mar wara dawk li ma jemmnux. Kien jispara l-vleġeġ tajjeb ħafna. Ħafna minn dawk il-misħutin qatilhom u ħafna oħrajn weġġagħhom. Ġegħilhom iħallu warajhom ħafna ħwejjeġ. Minn idejn dawk li ma jemmnux ħa lura għaxar iġmla. Meta Abû Qatâda (radiyallâhu ‘anh) wasal fil-kamp, Rasûlullah talab għalih: “O Alla! Agħti s-saħħa lil Abû Qatâda u żommu b’saħħtu sa tmiem ħajtu!” Rasûlullah ta ż-żiemel u l-armi ta’ Mas’ada al-Fazârî lil Hazreti Abû Qatâda. Wara Abû Qatâda wasal ukoll Salama ibn Akwa’. Miegħu kellu żewġ żwiemel li kienu baqgħu mill-politeisti. Il-Profeta tagħna laqgħu wkoll lilu, feraħlu u qal: “Illum l-aħjar fost ir-rikkieba tagħna huwa Abû Qatâda, u l-aħjar fost is-suldati bil-mixi tagħna huwa Salama ibn Akwa’.”
Din l-ispedizzjoni kienet lezzjoni li ma tintesiex għall-politeisti, li bi żfaċċatezza kbira kienu medew idejhom fuq il-ġid tal-Profeta, u għat-tribujiet l-oħra. F’Dhû Qarad baqgħu lejl u jum. Imbagħad reġgħu lura Medina. Din l-ispedizzjoni damet ħamest ijiem.
“L-imkatar ta’ Sa’d ibn Mu’âdh f’Jannah huma isbaħ minn din” Hadîth sharîf
Il-miġja tiegħek hija ħniena, ferħ u ħlewwa, O Rasûlallah,
Id-dehra tiegħek hija duwa għall-uġigħ tal-maħbubin, O Rasûlallah.
Kont profeta meta Âdam kien għadu bejn l-ilma u t-tajn,
Jixraq li tkun l-imâm tal-profeti, O Rasûlallah.
Il-perfezzjoni tal-perfetti saret bin-nûr tiegħek,
L-eżistenza tiegħek hija l-manifestazzjoni sħiħa ta’ Alla, O Rasûlallah.
Permezz tiegħek waslu għaż-Żât u għal kull xorta ta’ ħlewwa,
Ix-xogħol tiegħek huwa li tagħti lil min hu fil-bżonn, O Rasûlallah.
Interċedi għal Hüdâyî, kemm fid-dieher kif ukoll fil-moħbi,
Hu tallab marbut mal-bieb tiegħek, O Rasûlallah!
Aziz Mahmûd Hüdâyî