IL-GHAZÂ TA’ KHANDAQ

Leħħet berqa

It-tħaffir tal-foss kien jibda kull jum kmieni filgħodu u jibqa’ għaddej sa filgħaxija. Jum minnhom, waqt it-tħaffir, Hazreti Alî ibn Hakam indarab f’siequ. Rikbuh fuq żiemel u ġabuh quddiem Sidna l-Profeta. Sid id-dinjiet qal “Bismillâhir-rahmânir-rahîm” u mess siequ b’idu. B’miraklu tal-Profeta, f’daqqa waħda d-demm ta’ siequ waqaf u l-uġigħ għadda. It-tħaffir tal-foss baqa’ għaddej. F’ħin minnhom il-Kumpanni ltaqgħu ma’ post iebes ħafna. Ma setgħux iħaffru. Marru għand Rasûl al-akram u għarrfuh. Hu ġie u niżel fil-foss. Talab reċipjent bl-ilma. Ħa sorsa u reġa’ refagħha fir-reċipjent. Imbagħad raxx dak l-ilma fuq l-art iebsa. Ħa l-mazza u b’daqqa waħda farrak dak il-post bħar-ramel. Issa kien faċli biex jitħaffer. Meta, b’dik id-daqqa, inkixef iż-żaqq imbierek tal-Profeta maħbub tagħna, dawk preżenti raw li minħabba l-ġuħ kien rabat ġebla ma’ stonku mbierek. Meta ra lil Rasûlullah f’dik il-qagħda, Hazreti Jâbir ibn Abdullah mar ħdejh u talab permess: “Ommi u missieri jsiru fidwa għalik, O Rasûlallah! Jekk tagħtini permess, immur sad-dar u nerġa’ lura.” X’ġara wara li ħa l-permess, Hazreti Jâbir irrakkontah hekk:

“Meta ngħatajt il-permess, ġejt id-dar u staqsejt lil marti: ‘Rajt fir-Rasûl ‘alaihis-salâm ġuħ li ma jinġarrx. Hemm xi ħaġa x’tiekol fid-dar?’ Hi qalet: ‘M’hemm xejn ħlief dan il-gidi u ftit ħfien xgħir.’ Minnufih dbaħt il-gidi, u marti taħnet ix-xgħir fil-mitħna tal-idejn u għamlitu dqiq. Imbagħad għaġnitu. Qiegħdet il-laħam fil-borma u bdiet issajru fil-forn. Waqt li kont sejjer lura għand Rasûlullah, marti wissietni sew biex ma nispiċċawx mistħija minħabba li l-ikel kien ftit. Imbagħad mort għand Sidna Rasûlullah u għedtlu: ‘O Rasûlallah! Għandi ftit ikel biss. Ħu miegħek raġel jew tnejn u ejja għandna tiekol!’

Imbagħad Sidna Rasûlullah qalli: ‘Għid lil martek biex ma toħroġx mill-forn la l-borma tal-laħam u lanqas il-ħobż sakemm niġi jien.’ Imbagħad dar lejn il-mujâhidîn u qal: ‘O nies tal-Khandaq! Jâbir ħejjielna festin u qiegħed jistedinna għall-ikel. L-ikel tiegħu huwa kemm kotran kif ukoll tajjeb. Qumu! Se mmorru għall-festin ta’ Jâbir!’ Fuq din l-ordni, il-Kumpanni nobbli nġabru u bdew jimxu wara l-Profeta tagħna. Jien minnufih ġrejt lura d-dar, għedt lil marti x’kien ġara u għedtilha: ‘X’se nagħmlu issa?’ Hi staqsietni: ‘Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm ma staqsiekx kemm hemm ikel?’ Għedtilha: ‘Staqsieni u għedtlu.’ Marti staqsiet: ‘Il-Kumpanni nobbli stedinthom int jew Sidna Rasûlullah?’ Meta għedtilha: ‘Stedinhom Rasûlullah’, serrħitli moħħi billi qalet: ‘Ir-Rasûl ‘alaihis-salâm jaf aħjar.’

Ftit wara, fil-bieb tagħna deher il-wiċċ mimli nûr tal-Profeta. Lill-ħafna Kumpanni qalilhom: ‘Idħlu ġewwa bla ma tagħfsu lil xulxin.’ Ħuti l-Kumpanni qagħdu bilqiegħda fi gruppi ta’ għaxra għaxra. In-Nabî l-meqjum talab biex il-ħobż u l-laħam ikollhom il-barka. Imbagħad, bla ma ħareġ il-borma mill-forn, beda jieħu b’kuċċarun dak li kien fiha, iqiegħdu fuq il-ħobż li kien jieħu, u joffrih lill-Kumpanni tiegħu. Baqa’ hekk sakemm il-Kumpanni kollha xebgħu. Naħlef li, għalkemm dawk li kielu kienu aktar minn elf, il-ħobż u l-laħam baqgħu daqskemm kienu. Wara li kilna aħna wkoll, il-bqija qassamnieh lill-ġirien.”3

Hazreti Salmân al-Fârisî kien iħaffer il-foss b’ħila kbira. Waħdu kien jagħmel ix-xogħol ta’ għaxart irġiel. Waqt li kien iħaffer ma’ sħabu l-parti li kienet ingħatatilhom, iltaqgħu ma’ blata bajda, kbira u iebsa ħafna. Tħabtu ħafna biex ikissruha, iżda t-tbatija kollha tagħhom marret għalxejn. Barra minn hekk, inkisrulhom il-mazez, il-pikkijiet u l-pali. Hazreti Salmân mar għand il-Profeta maħbub tagħna u ressaq il-problema quddiemu: “Ommi, missieri u ħajti jsiru fidwa għalik, O Rasûlallah! Waqt li konna nħaffru l-foss, iltqajna ma’ blata iebsa. Għalkemm l-għodda tal-ħadid kollha tagħna nkisret, lanqas biss stajna nċaqilquha minn postha.” Habîb al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) ġie f’dak il-post u talab mazza. Il-Kumpanni nobbli li kienu hemm kienu qegħdin jistennew ir-riżultat bil-ħerqa. Is-Sultân tal-profeti niżel fil-foss. Għolla l-mazza, qal “Bismillâhir-rahmânir-rahîm” u laqat il-blata b’tant saħħa li minn dik id-daqqa leħħet berqa li dawlet lil Medina, u biċċa mill-blata nqalgħet.

Rasûl al-akram qal it-takbîr: “Allahu akbar!” Meta semgħu dan, il-Kumpanni wkoll qalu t-takbîr. Imbagħad ta d-daqqa tat-tieni bil-mazza. Għal darb’oħra berqa li dawlet kollox madwar!…

“Jiena wkoll irrid ikolli sehem fit-thawâb li qegħdin taqilgħu bix-xogħol tagħkom” Hadîth sharîf

U biċċiet jinqalgħu mill-blata… Il-Profeta maħbub tagħna reġa’ qal it-takbîr: “Allahu akbar!” Warajh il-Kumpanni nobbli wkoll qalu t-takbîr. Meta l-mazza niżlet għat-tielet darba, leħħet berqa oħra li dawlet kollox madwar, u l-blata tfarrket biċċiet biċċiet. Sid id-dinjiet reġa’ qal it-takbîr: “Allahu akbar!” U l-Kumpanni onorati tiegħu mxew warajh u reġgħu qalu t-takbîr.

Hazreti Salmân medd idu. Il-Profeta maħbub tagħna tela’ mill-foss. Salmân al-Fârisî qal: “Ommi, missieri u ħajti jsiru fidwa għalik, O Rasûlallah! Issa rajt ħaġa li qatt ma rajt f’ħajti. X’inhi l-hikma ta’ dan?” Imbagħad Sidna l-Profeta dar lejn il-Kumpanni tiegħu u staqsa: “Intom ukoll rajtu dak li ra Salmân?” Huma qalu: “Iva, O Rasûlallah! Meta laqatt il-blata bil-mazza, rajna berqa qawwija tleħħ. Meta int għedt it-takbîr, aħna wkoll għedna t-takbîr.” Sidna l-Profeta qal: “Fid-dawl tal-ewwel daqqa dehruli l-palazzi tal-imperatur tal-Iran (il-kisrâ) (f’Madâ’in). Ġie Jabrâîl (’alaihis-salâm) u għarrafni: ‘L-ummah tiegħek se ssir sid ta’ dawk l-artijiet.’ Fid-daqqa tat-tieni dehruli l-palazzi ħomor tal-provinċja Biżantina (tax-Xam). Ġie Jabrâîl (’alaihis-salâm) u qal: ‘L-ummah tiegħek se ssir sid ukoll ta’ dik l-art.’ Fit-tielet dehruli l-palazzi ta’ San’â (tal-Jemen). Jabrâîl (’alaihis-salâm) għarrafni: ‘L-ummah tiegħek se tirbaħ ukoll dak il-post.’”

Imbagħad, meta s-Sultân tal-univers iddeskriva l-palazz tal-imperatur tal-Iran (il-kisrâ) f’Madâ’in, Hazreti Salmân, li kien minn dawk l-inħawi, qal: “Ħajti ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Naħlef b’Alla l-Għoli, li bagħtek bir-reliġjon vera u bil-Ktieb, li dawk il-palazzi huma eżatt kif iddeskrivejthom. Nixhed li int ir-Rasûl ta’ Alla l-Għoli.” Sidna l-Profeta qal: “O Salmân! Ix-Xam żgur se jinħakem. Eraklju se jaħrab fl-aktar rokna mwarrba ta’ pajjiżu. Intom se taħkmu fuq ix-Xam kollu. Ħadd ma jkun jista’ jżommilkom rasu. Il-Jemen żgur se jinħakem. U dawn l-artijiet, ‘Diyâr al-Mashriq’, żgur se jinħakmu wkoll, u l-kisrâ se jinqatel. Alla l-Għoli se jagħtikom dawn ir-rebħiet warajja.”4

Hazreti Salmân al-Fârisî kien jirrakkonta: “Rajt li dawn il-bxarat kollha ta’ Rasûlullah seħħew.”

L-għadu issa kien wasal. Il-foss kien qiegħed jitħaffer bl-akbar ħeffa u kienu qegħdin jippruvaw itemmuh malajr kemm jista’ jkun. Il-mujâhidîn kienu jħallu x-xogħol biss meta jkun hemm bżonn, wara li jitolbu permess lil Sidna l-Profeta, u wara li jaqdu l-ħtieġa tagħhom kienu jerġgħu jiġru lura għax-xogħol tagħhom.

L-ipokriti, mill-banda l-oħra, kienu traskurati għall-aħħar: kienu jiġu għax-xogħol meta jridu u jitilqu meta jridu, bla ma jitolbu permess. Barra minn hekk, kienu jwaqqgħu għaċ-ċajt ix-xogħol li l-Kumpanni kienu qegħdin jagħmlu b’dan il-mod, u saħansitra dwar il-bxarat li kien ta Sidna l-Profeta kienu jgħidu: “Aħna, mill-biża’ tal-għadu, qegħdin nistkennu fil-fosos, u hu qiegħed iwegħedna l-palazzi tal-Jemen, tal-Biżantju u tal-Persja. Nistagħġbu b’din il-qagħda tagħkom!..”

Għal dan, fil-vers nobbli li niżel dwar il-mujâhidîn, intqal, fit-tifsira tiegħu: “Il-fidili veri huma biss dawk li jemmnu f’Alla l-Għoli u fir-Rasûl Tiegħu, u li, meta jkunu miegħu (ma’ Rasûlullah) għal xi xogħol komuni (li jolqot lil kulħadd), ma jitilqux qabel ma jitolbuh permess. Dawk li jitolbuk permess (O Maħbub Tiegħi!) huma dawk li tassew jemmnu f’Alla l-Għoli u fir-Rasûl Tiegħu. Meta dawn il-fidili jitolbuk permess għal xi ħtieġa tagħhom, agħti permess lil min trid minnhom u itlob il-maħfra ta’ Alla l-Għoli għalihom. Bla dubju, Alla l-Għoli huwa Ghafûr ar-Rahîm, li jaħfer ħafna u ħanin ħafna.”5

U fil-versi nobbli li niżlu dwar l-ipokriti ntqal, fit-tifsira tagħhom: “La tqisux is-sejħa tar-Rasûl ta’ Alla l-Għoli bħalma ssejħu lil xulxin! Alla l-Għoli żgur jaf lil dawk minnkom li, filwaqt li jistaħbew wara xulxin, jinsterqu (u jiżgiċċaw) bil-moħbi. Dawk li jmorru kontra l-ordni tiegħu ħa joqogħdu attenti li ma jaqgħux f’fitna f’din id-dinja u f’kastig ta’ wġigħ fl-âkhirat! Oqogħdu attenti! Kull ma hemm fis-smewwiet u fl-art huwa ta’ Alla l-Għoli. Hu jaf ukoll f’liema qagħda intom (il-karatteristiċi kollha tagħkom, l-intenzjonijiet tagħkom, jekk intomx fidili jew ipokriti). Alla l-Għoli se jgħarrafkom b’kull ma għamiltu f’jum il-qiyâmat, meta titreġġgħu lura Għandu. Alla l-Għoli jaf b’kollox.”6

Kienu għaddew sitt ijiem minn meta beda t-tħaffir tal-foss. Kulħadd kien temm xogħlu kif jixraq. Iżda post wieħed, minħabba li ż-żmien ma kienx biżżejjed, ma setax jitħaffer wiesa’ u fond biżżejjed. Sidna l-Profeta wera t-tħassib tiegħu għal dan il-post u qal: “Il-politeisti ma jistgħux jgħaddu minn imkien ieħor ħlief minn hawn.” Qiegħed għassiesa hemmhekk.

Alla l-Għoli huwa l-isbaħ Wakîl

Meta l-armata politeista resqet qrib ħafna ta’ Medina, Huyayy, il-kap ta’ ulied Nadîr il-Lhud, għarraf lill-kmandant tal-armata ta’ Quraysh li l-Lhud ta’ Qurayza f’Medina kellhom ftehim mal-Musulmani, iżda li hu seta’ jqarraq bil-kap tagħhom, Ka’b ibn Asad, u jġibu fuq in-naħa tagħhom. Il-kmandant qallu: “O Huyayy! Mur minnufih għand Ka’b ibn Asad. Ħa jiksru l-ftehim li għamlu mal-Musulmani u jgħinuna.” Wieħed mill-patti ta’ dak il-ftehim kien: “Jekk xi armata tal-għadu tattakka Medina, jingħaqdu mal-Musulmani u jiffaċċjaw l-għadu.”

Il-Lhudi Huyayy infired mill-armata politeista u bil-lejl wasal id-dar ta’ Ka’b, il-kap ta’ Banî Qurayza. Ħabbat il-bieb, qal min hu u qal: “O Ka’b! Ġibt l-armata kollha ta’ Quraysh u ħafna tribujiet, bħal ulied Kinâna u ulied Ghatafân, f’armata ta’ għaxart elef raġel. Issa Muhammad u l-Kumpanni tiegħu m’għandhom l-ebda salvazzjoni. Ħlifna ma’ Quraysh li ma nitilqux minn hawn qabel ma neqirduhom għalkollox!..” Ka’b wera t-tħassib tiegħu: “Jekk Muhammad u l-Kumpanni tiegħu ma jinqatlux, u Quraysh u Ghatafân jerġgħu lura lejn arthom, nibqgħu waħedna hawn. Nibża’ li fl-aħħar joqtluna lkoll!..” Huyayy wieġbu: “Biex titneħħa din il-biża’, itlob minn Quraysh u minn Ghatafân sebgħin raġel bħala ostaġġi. Sakemm dawn l-ostaġġi jkunu għandek, huma ma jistgħux jitilqu minn hawn. U jekk jintrebħu u jitilqu, jien ma nitlaqx minn maġenbkom. Id-diżgrazzja li taqa’ fuqkom taqa’ fuqi wkoll.” Hekk qarraq b’Ka’b, u mbagħad bil-Lhud l-oħra. Ġegħilhom iqattgħu l-ftehim mal-Musulmani. B’hekk il-ftehim inkiser.

Huyayy reġa’ lura fl-armata politeista u rrakkonta x’kien ġara. Għarrafhom li Banî Qurayza kienu se jagħtu daqqa lill-Musulmani minn wara.

“O nies tal-Khandaq! Jâbir ħejjielna festin u qiegħed jistedinna għall-ikel. L-ikel tiegħu huwa kemm kotran kif ukoll tajjeb. Qumu! Se mmorru għall-festin ta’ Jâbir!” Hadîth sharîf

Fis-seba’ jum, il-politeisti, b’armata kbira ta’ għaxart elef raġel, ġew fuq in-naħa tat-tramuntana u tal-majjistral ta’ Medina u waqqfu l-kamp tagħhom. Dan il-kamp kien biswit il-post fejn kien tħaffer il-foss. Il-ħsieb tal-politeisti kien li b’din l-armata kbira jaħarqu u jġarrfu lil Medina minn tarf għall-ieħor, jeqirdu lil Sidna l-Profeta u lill-Kumpanni tiegħu, u jġibu fix-xejn l-Iżlam. Mid-dehra, din kienet armata kbira ħafna, li kien diffiċli tiffaċċjaha. Meta raw l-ostaklu tal-foss, li qatt ma kien għadda minn moħħhom, il-politeisti baqgħu mbellhin u qatgħu qalbhom. Għax il-foss kien wiesa’ daqs kemm żiemel tajjeb li jiġri b’ħeffa ma setax jaqbżu. Min jaqa’ fih ma kienx joħroġ faċilment. U speċjalment għal raġel liebes l-armatura kien diffiċli ħafna jitla’ ’l fuq. Meta sar jaf li l-politeisti waslu, il-Profeta maħbub tagħna minnufih ġabar il-Kumpanni tiegħu, li kienu għajjenin wara sitt ijiem ta’ xogħol bla waqfien, u waqqaf il-kamp tiegħu fuq din in-naħa tal-foss, f’riġlejn il-Muntanja Sal’. Warajhom kien hemm il-Muntanja Sal’ u Medina, quddiemhom il-foss, u lil hinn minnu l-għadu… Għal darb’oħra Ibn Umm Maktûm tħalla f’Medina minflok Sidna l-Profeta. In-nisa u t-tfal tqiegħdu fil-fortizzi. L-armata Iżlamika ta’ tlett elef raġel kellha sitta u tletin rikkieb. Il-bnadar kienu jġorruhom Hazreti Zayd ibn Hâritha u Hazreti Sa’d ibn Ubâda.7 It-tinda tal-ġilda ta’ Rasûlullah twaqqfet f’riġlejn il-Muntanja Sal’. Il-Kumpanni nobbli, li kienu se jerġgħu juru ħafna qlubija, bdew isegwu b’attenzjoni kull moviment tal-għadu. F’dak il-ħin, Hazreti Umar ġie quddiem il-Profeta maħbub tagħna u qal: “O Rasûlallah! Skont kif smajt, il-Lhud ta’ Qurayza kisru l-ftehim ta’ bejnietna u qegħdin iħejju għall-gwerra kontrina!” Għal din l-aħbar mhux mistennija, Sid id-dinjiet wieġeb: “Hasbunallâhu wa ni’mal-wakîl (Alla l-Għoli huwa biżżejjed għalina. X’Wakîl sabiħ huwa!)” Tnikket ħafna. L-armata Iżlamika issa sabet ruħha bejn żewġ nirien. Fit-tramuntana u fil-punent kien hemm l-armati politeisti, u fix-xlokk il-Lhud. Rasûlullah bagħat lil Hazreti Zubayr ibn Awwâm lejn il-fortizza ta’ ulied Qurayza. Hazreti Zubayr mar u sar jaf x’kienet il-qagħda. Meta reġa’ lura, irrakkonta dak li ra: “O Rasûlallah! Rajthom isewwu l-fortizzi tagħhom u jagħmlu taħriġ u manuvri tal-gwerra. Barra minn hekk, kienu qegħdin jiġbru wkoll l-annimali tagħhom.” Għal dan, Habîb al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) bagħat lil Sa’d ibn Mu’âdh, Sa’d ibn Ubâda, Khawwât ibn Jubayr, Amr ibn Awf u Abdullah ibn Rawâha għand ulied Qurayza biex jagħtuhom parir u jġeddu l-ftehim.8 Dawn il-ħames Kumpanni, li ngħataw dan id-dmir, marru fil-fortizza tal-Lhud ta’ Qurayza u tawhom parir. Iżda l-parir ma swa xejn. Anzi, bdew ukoll jinsultawhom. Bħala l-aħħar kelma qalu: “Billi keċċejtu lil ħutna, ulied Nadîr, minn arthom, ksirtulna driegħna u ġwinħajna. U min hu dan Muhammad! Bejnietna u bejnu m’hemm ebda kelma u ebda ftehim. Aħna ħlifna li nattakkaw lill-Profeta tagħkom ilkoll f’daqqa u noqtluh. Żgur se nżommu ma’ ħutna u ngħinuhom!..” Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh u sħabu ġew quddiem Rasûlullah u fissrulu l-qagħda b’mod mgħotti, li mhux kulħadd seta’ jifhmu. Sidna l-Profeta qal: “Żommu l-aħbar tagħkom sigrieta. Għiduha biss lil min diġà jafha. Għax il-gwerra hija kollha prudenza u qerq.”9

Il-Kumpanni nobbli kienu qegħdin jistennew lil Sidna l-Profeta fuq din in-naħa tal-foss, u kienu qegħdin jistaqsu lilhom infushom x’kien se jagħmel. Ftit wara, is-Sultân tal-univers ġie fost il-Kumpanni qalbiena tiegħu u qal it-takbîr: “Allahu akbar! Allahu akbar!” Meta semgħu dan, il-Kumpanni glorjużi qalu t-takbîr b’leħen wieħed, xandru l-kobor tal-isem imbierek ta’ Janâb al-Haqq u nisslu l-biża’ fil-qlub ta’ dawk li ma jemmnux, li lil hinn mill-foss kienu qegħdin jogħlew bħar-ramel. Meta semgħu t-takbîr, il-politeisti qalu: “Żgur waslet xi aħbar ta’ ferħ għand Muhammad u l-Kumpanni tiegħu.”

Sidna l-Profeta qal lill-Kumpanni tiegħu: “O komunità tal-Musulmani! Ifirħu bir-rebħa u bl-għajnuna ta’ Alla l-Għoli!”, u hekk tahom il-bxara li kienu se jirbħu. Il-Kumpanni glorjużi, sa dakinhar, kienu ħadu sehem f’ħafna sarâyâ (spedizzjonijiet militari) u fil-ghazawât ta’ Badr u ta’ Uhud. Kull darba kienu għelbu lill-politeisti, li kienu aktar minnhom fl-għadd u fil-qawwa, bil-permess ta’ Alla l-Għoli u bil-barka tat-talba ta’ Rasûl al-akram. Ladarba fuq quddiem tagħhom kien hemm il-“kuruna” tal-ħlejjaq kollha, ma kien hemm ebda xogħol li ma setgħux jagħmlu, u ebda tbatija li ma setgħux iġorru. Kien kiesaħ, in-nuqqas tal-ikel kien qawwi u l-ġuħ kbir… Ħafna minnhom, fosthom Sidna l-Profeta, kienu rabtu ġebel ma’ żaqqhom imbierka. Quddiemhom l-għadu kien jogħli bħar-ramel!… Iżda għall-Kumpanni glorjużi la l-għadd kbir tal-għadu u lanqas it-tbatijiet li kienu qegħdin iġarrbu ma kellhom ebda importanza. Alla l-Għoli kien l-isbaħ Wakîl… Lilu kienu ntrabtu, Fuqu kienu jistrieħu, Għandu kienu stkennu. Qabel ma jieħdu deċiżjoni għal attakk ġenerali, il-kmandanti ewlenin ta’ Quraysh u l-mexxejja tat-tribujiet l-oħra li kienu ġew ma’ Quraysh bdew ifittxu madwar il-foss post minn fejn setgħu jgħaddu. Daru l-foss minn tarf għall-ieħor. Fl-aħħar waqfu fil-post dejjaq li kien baqa’ nofsu lest minħabba l-għaġla, u ddeċidew li jattakkaw minn hemm. Is-suldati politeisti wkoll kienu jimxu wara l-kmandanti tagħhom, u kienu jistagħġbu jħarsu darba lejn il-foss u darba lejn il-Kumpanni glorjużi. Kienu jgħidu: “Naħilfu li dan mhuwiex mod li jużawh l-Għarab. Żgur li dan irrakkomandah dak ir-raġel Persjan!” Meta l-kmandanti ta’ Quraysh urew lis-suldati tagħhom il-post dejjaq tal-foss u staqsew: “Min jista’ jaqbeż minn hawn u jgħaddi għan-naħa l-oħra?”, minn fosthom infirdu ħames rikkieba. Dawn kellhom jgħaddu għan-naħa l-oħra tal-foss biex jiġġieldu wieħed kontra wieħed. Il-Kumpanni nobbli glorjużi u s-suldati politeisti bdew isegwu bil-kurżità x’se jagħmlu dawn il-ħames rikkieba. Ir-rikkieba ġibdu lura biex jieħdu r-rankatura. Imbagħad dawru ras iż-żwiemel tagħhom lejn l-aktar post dejjaq tal-foss u ħeffew. Il-ħames żwiemel tar-razza, jiġru bl-akbar ħeffa, irnexxielhom jgħaddu għan-naħa l-oħra tal-foss b’qabża waħda. Ħafna rikkieba oħra riedu jimxu warajhom, iżda ma rnexxilhomx u baqgħu fuq in-naħa l-oħra tal-foss. Fost dawk li qasmu kien hemm lottatur b’saħħtu ħafna jismu Amr ibn Abdûd, li qatt ħadd ma kien tefgħu b’dahru mal-art; kulħadd kien jibża’ minnu u ħadd ma kellu l-qalb joħroġ kontrih. Waħdu kien jiswa daqs armata sħiħa. Il-fatt li, minn armata ta’ għaxart elef raġel, kien eżatt hu li ħareġ hawn kien juri dan. Kien liebes armatura minn rasu sa saqajh. Fuq iż-żiemel tiegħu kellu dehra li tbeżża’. Dan ir-raġel, li d-dehra tiegħu biss kienet iddaħħal il-biża’ fil-qlub, għajjat lejn il-mujâhidîn: “Hawn xi ħadd li jista’ jiġġieled miegħi? Ħa joħroġ fil-mejdan!…” Meta ra dan il-monument tal-kburija, Hazreti Alî ġie quddiem il-Profeta maħbub tagħna u talab permess: “Ħajti ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Ħallini niġġieled miegħu jien.” Lanqas biss kellu l-armatura fuqu.

“O Salmân! Ix-Xam żgur se jinħakem. Eraklju se jaħrab fl-aktar rokna mwarrba ta’ pajjiżu. Intom se taħkmu fuq ix-Xam kollu. Ħadd ma jkun jista’ jżommilkom rasu. Il-Jemen żgur se jinħakem. U dawn l-artijiet, ‘Diyâr al-Mashriq’, żgur se jinħakmu wkoll, u l-kisrâ se jinqatel. Alla l-Għoli se jagħtikom dawn ir-rebħiet warajja” Hadîth sharîf

Il-Kumpanni nobbli kienu qegħdin iħarsu lejh b’għira tajba. Il-Profeta maħbub tagħna neħħa l-armatura mbierka tiegħu u libbisha lil Hazreti Alî. Ħażżmu bix-xabla tiegħu. Neħħa t-turban minn fuq rasu mbierka u, b’idejh imbierka stess, kebbu hu nnifsu madwar rasu. Imbagħad talab b’ħerqa: “O Alla! Fil-Ghazâ ta’ Badr bin zijuwi Ubayda, u fil-Ghazâ ta’ Uhud zijuwi Hamza, saru martri. Maġenbi baqa’ Alî, ħija u bin zijuwi. Int ħarsu. Agħtih l-għajnuna Tiegħek. Tħallinix waħdi!” Il-Kumpanni nobbli qalu: “Âmîn!” Fost it-talb u t-takbîr, l-Iljun ta’ Alla l-Għoli, li kien miexi ’l quddiem bil-mixi, waqaf quddiem Amr ibn Abdûd, li kien fuq iż-żiemel tiegħu bħal fatat. Amr, li kien miksi bl-armatura kollu ħlief għajnejh, ma għarafx lil dan l-eroj u staqsieh min kien. Meta hu ppreżenta ruħu: “Jiena Alî ibn Abî Tâlib”, Amr, bħallikieku kien jitħassru, qallu: “O bin ħija! Missierek ħabib tiegħi. Għalhekk ma rridx inxerred demmek. M’hemmx wieħed minn zijietek li joħroġ kontrija?” Iżda Hazreti Alî qanqlu b’dan il-kliem: “O Amr! Wallahi, jien irrid inxerred demmek. Iżda m’għandniex inkunu t-tnejn f’qagħda ndaqs? Mhux hekk jixraq lill-ġieħ tal-qlubija? U jien bil-mixi, u int fuq iż-żiemel!…”

Meta sema’ dan, Amr ħass il-qlubija tiegħu tixgħel; minnufih niżel minn fuq iż-żiemel, qatagħlu riġlejh bix-xabla u, mimli rabja, qagħad quddiem Hazreti Alî. Hekk kif kien se jattakka, l-Iljun ta’ Alla l-Għoli staqsieh: “O Amr! Smajt li int ħlift li, meta tiltaqa’ ma’ xi ħadd minn Quraysh, twettaqlu waħda miż-żewġ xewqat tiegħu. Dan veru?” Meta hu wieġeb: “Iva, veru”, Hazreti Alî stiednu għall-fidi: “Mela l-ewwel xewqa tiegħi hi li temmen f’Alla l-Għoli u fir-Rasûl Tiegħu u ssir Musulman!” Meta sema’ dan, Amr irrabja u qal: “Ħalli dan! Dan m’għandix bżonnu!” Hazreti Alî qal: “It-tieni xewqa tiegħi hi li tieqaf mill-ġlied u terġa’ lura Mekka. Għax jekk ir-Rasûl ’alaihis-salâm jegħleb lill-għadu, int b’dan l-għemil tiegħek tkun għentu!…” Meta Amr qal: “Ħalli dan ukoll! Jien ħlift li ma nqiegħed ebda fwieħa fuqi qabel ma nieħu l-vendetta. Jekk għandek xi xewqa oħra, għidha!”, Hazreti Alî qal: “O għadu ta’ Alla l-Għoli! Issa ma baqa’ xejn ħlief li niġġieled miegħek!”

Amr daħaq b’dan il-kliem u qal: “Ħaġa tal-għaġeb tassew! Qatt ma għadda minn moħħi li fl-art tal-Għarab kien hemm xi qalbieni li jissogra joħroġ kontrija! O bin ħija! Naħlef li ma rridx noqtlok. Għax missierek kien ħabib tiegħi. Jien ridt joħroġ kontrija wieħed mill-kbarat ta’ Quraysh, bħal Abû Bakr, bħal Umar.” Meta Hazreti Alî qal: “Ikun x’ikun, jien ħriġt hawn biex noqtlok”, id-demm tela’ f’ras Amr. Għolla x-xabla u niżżilha f’ħakka t’għajn. L-Iljun ta’ Alla l-Għoli, Hazreti Alî (karramallâhu wajhah), li kien qiegħed jistenna xi ħaġa bħal din, qabeż fil-ġenb bħal berqa u laqa’ d-daqqa bit-tarka tiegħu. Iżda Amr kien farrak ħafna tarki bħal din. Lanqas l-aktar tarki b’saħħithom ma kienu jifilħu għad-daqqa tiegħu. Hekk ġara issa wkoll. It-tarka ta’ Hazreti Alî tfarrket, u barra minn hekk ix-xabla ħakket ma’ rasu u weġġgħetu. Issa kien imiss lil Hazreti Alî jagħti d-daqqa.

Stkenn f’Alla l-Għoli, għajjat: “Yâ Allah!..” u niżżel lil Dhulfiqâr fuq għonq Amr. Malli niżżlu, fl-armata Iżlamika qamu l-għajjat “Allahu akbar!.. Allahu akbar!..”, li bihom tħawwdu l-art u s-sema, u fl-armata ta’ dawk li ma jemmnux qamu l-għajjat u l-biki… Iva, it-talba tas-Sultân tal-profeti, il-kuruna tal-ħlejjaq kollha, kienet intlaqgħet. Amr, dak il-ġgant, kien mixħut mal-art; id-demm kien ħiereġ minn ġismu qisu minn mizieb, u rasu kienet taret flimkien mal-elmu. Meta raw li Amr, li fih l-aktar kienu jafdaw, waqa’ mal-art, sħabu minnufih attakkaw lil Hazreti Alî. Meta raw dan, il-Kumpanni nobbli ġrew hemm. Zubayr ibn Awwâm weġġa’ lil Nawfal ibn Abdullah u waqqgħu fil-foss flimkien maż-żiemel tiegħu.

Hazreti Alî niżel fil-foss u qasam lil Nawfal fi tnejn. L-oħrajn qasmu l-foss b’diffikultà u ħarbu lura. Il-kmandant suprem tal-armata politeista, sa mill-bidu nett tal-gwerra, kien qata’ qalbu għalkollox.

Issa kien ċar kif kienet se tkun il-gwerra. Il-foss kien iżomm milli jsir ġlied wiċċ imb wiċċ. Iż-żewġ naħat kienu jippruvaw jagħmlu telf lil xulxin billi jisparaw il-vleġeġ. Dan ma kien iservi għal xejn ħlief biex itawwal il-ħin sakemm jasal riżultat. Meta l-politeisti fehmu li b’dan il-mod ma setgħux jirbħu, iddeċidew li l-aħjar triq kienet li jattakkaw min-naħat kollha tal-foss, u bdew l-attakk. L-armata kbira tal-għadu ta’ għaxart elef raġel kienet titħabat biex taqsam il-foss, filwaqt li l-armata glorjuża tal-Iżlam ta’ tlett elef raġel kienet tagħmel ħilitha bil-vleġeġ u bil-ġebel biex ma tħallihomx jaqsmu l-foss. Bdiet taqbida tal-biża’. Din it-taqbida damet sa filgħaxija.

Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), bil-lejl, qiegħed għassiesa f’diversi postijiet tal-foss. Hu stess beda jgħasses fil-post id-dejjaq. Bagħat Medina grupp ta’ ħames mitt raġel biex idur ir-ronda, u ordnalhom jgħidu t-takbîr b’leħen għoli fit-toroq. B’hekk kull periklu li seta’ jiġi mil-Lhud jew mill-politeisti ta’ Quraysh jitwaqqaf fil-ħin, u n-nisa u t-tfal ikunu mħarsa.

Il-Lhud ta’ Qurayza, imbagħad, bagħtu lil Huyayy ibn Akhtab għand il-politeisti u talbu forza ta’ elfejn raġel biex jagħmlu attakki għal għarrieda bil-lejl. Kienu bi ħsiebhom jattakkaw bil-lejl lin-nisa u lit-tfal, li kienu bla difiża. Iżda l-fatt li l-mujâhidîn kienu jduru r-ronda sa filgħodu u jgħidu t-takbîr bl-għajjat “Allahu akbar!” daħħal biża’ kbir f’qalbhom. Irtiraw fil-fortizzi tagħhom u bdew jistennew l-opportunità. Minn żmien għal żmien ippruvaw jidħlu Medina fi gruppi żgħar.

Lejl wieħed, Ghazzâl, wieħed mill-kbarat ta’ ulied Qurayza, bi grupp ta’ għaxart irġiel irnexxielu jasal sat-torri fejn kienet iz-zija tal-Profeta, ommna Safiyya. Ġewwa kien hemm nisa u tfal. Ma kellhom lanqas arma waħda biex jiddefendu ruħhom. Il-Lhud l-ewwel bdew jisparaw il-vleġeġ lejn it-torri, u mbagħad jippruvaw jidħlu ġewwa. Wieħed minnhom irnexxielu jgħaddi fil-bitħa ta’ ġewwa u beda jifli l-madwar biex jidħol. F’dak il-ħin, iz-zija qalbiena tal-Profeta maħbub tagħna, wara li wissiet lil dawk ta’ magħha biex ma jagħmlu l-ebda ħoss, niżlet isfel u ġiet ħdejn il-bieb. Rabtet rasha sew b’maktur, ħadet id-dehra ta’ raġel, qabdet lasta f’idha u daħħlet sikkina ma’ qaddha. Bil-mod fetħet il-bieb, resqet minn wara dak il-Lhudi u b’saħħa kbira niżżlet il-lasta fuq rasu. Bla ma tilfet mument, qatlet lill-Lhudi li kien waqa’ mal-art. Imbagħad waddbet ras il-Lhudi maqtul lejn il-Lhud li kienu barra jisparaw il-vleġeġ. Meta raw ir-ras maqtugħa ta’ sieħbhom quddiem saqajhom, il-Lhud beżgħu ħafna u bdew jaħarbu.

Waqt li kienu jaħarbu, kienu jgemgmu: “Kienu qalulna li l-Musulmani ma ħallew l-ebda raġel fi djarhom, iżda bagħtuhom kollha għall-gwerra!..”10 Filgħodu l-gwerra kompliet bl-istess qawwa. Il-vleġeġ kienu jtiru jsaffru fl-arja. Sid id-dinjiet (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qal lill-Kumpanni glorjużi tiegħu: “Naħlef b’Alla l-Għoli, li l-eżistenza tiegħi qiegħda f’id il-qudra Tiegħu, li t-tbatijiet li qegħdin niffaċċjaw żgur se jitneħħew minn fuqkom u li intom se toħorġu għas-serħan”, tahom il-parir biex ikollhom is-sabar, u tahom il-bxara li r-rebħa kienet se tkun ta’ dawk li jemmnu. Meta rċevew din il-bxara, il-Kumpanni qalbiena nsew it-tbatijiet bħall-ġuħ u n-nuqqas tal-ikel.

“O komunità tal-Musulmani! Ifirħu bir-rebħa u bl-għajnuna ta’ Alla l-Għoli!” Hadîth sharîf

Ġġieldu b’ruħhom u b’ġisimhom u ma ħallew l-ebda politeista jaqsam il-foss.

Hazreti Sa’d ibn Mu’âdh, wieħed mill-ewlenin fost il-Kumpanni nobbli, kien jiġġieled b’qlubija kbira. Waqt il-ġlied indarab f’driegħu b’vleġġa li sparalu politeista jismu Hibbân ibn Qays ibn Araqa. Il-vleġġa laqtet arterja u ġabet telf kbir ta’ demm. Hazreti Sa’d, midrub, meta ra lil dawk ta’ madwaru jippruvaw iwaqqfu d-demm, fehem li l-qagħda tiegħu kienet serja u talab: “O Rabb tiegħi! Jekk Quraysh se jkomplu l-gwerra, agħtini ħajja. Għax ma nieħu pjaċir b’xejn daqskemm nieħu pjaċir niġġieled kontra dawn il-politeisti li weġġgħu lir-Rasûl Tiegħek u qalulu giddieb. Jekk il-gwerra ta’ bejnietna qiegħda tispiċċa, għollini għall-grad tal-martirju. Iżda tiħux ruħi qabel ma nara t-tmiem ta’ Banî Qurayza.” It-talba tiegħu ntlaqgħet u d-demm waqaf. Ipokriti bħal Abdullah ibn Ubayy, li mid-dehra kienu jiġġieldu fost il-Kumpanni nobbli, kienu jieħduha bil-mod għall-aħħar u ma kinux jersqu lejn il-linji ta’ quddiem. Barra minn hekk, kienu jagħmlu kulma setgħu biex jaqtgħu qalb il-mujâhidîn, u kienu jippruvaw iqajmu l-fitna billi jgħidu: “Muhammad jibqa’ jwegħedkom it-teżori tal-imperatur Biżantin (il-qaysar) u tal-imperatur tal-Iran (il-kisrâ). Iżda issa ninsabu magħluqin fil-foss. Mill-biża’ lanqas nistgħu mmorru nagħmlu l-ħtiġijiet tagħna. Alla u r-Rasûl Tiegħu ma jagħmlu xejn ħlief iqarrqu bina, u lanqas ma jwegħduna xi ħaġa minn din id-dinja!…” Kull meta kienu jsibu ruħhom fl-irkien, kienu jħallu l-postijiet tad-dmir tagħhom bl-iskuża li l-għadu seta’ jattakka djarhom. Dawn l-għemejjel tal-ipokriti wkoll kienu inkwiet ieħor u tbatija oħra. L-armata politeista kienet qiegħda tonfoq is-saħħa kollha tagħha biex tasal għal riżultat malajr kemm jista’ jkun, iżda quddiem id-difiża erojka tal-Kumpanni onorati ma setgħet tagħmel xejn. Il-post li l-aktar kienu jattakkaw kien il-passaġġ id-dejjaq. Il-Profeta maħbub tagħna ma kienx jitlaq minn hemm, u kien iħeġġeġ lill-Kumpanni tiegħu għall-ġlied. Il-Kumpanni nobbli, li xtaqu jiksbu l-unur li jiġġieldu maġenb il-Profeta nnifsu, kienu juru fil-mejdan tal-ġlied qlubija li qatt ma dehret bħalha. F’ħin minnhom deher li l-politeisti bdew jisparaw il-vleġeġ bil-qawwa. Il-mira tagħhom kollha kienet it-tinda fejn kien is-Sultân tal-univers.

Il-ġisem imbierek tal-Profeta maħbub tagħna kien mgħotti b’armatura. Fuq rasu mbierka kellu l-elmu. Kien wieqaf dritt quddiem it-tinda u, skont kif kienet sejra l-gwerra, kien jagħti l-ordnijiet lill-Kumpanni tiegħu. Il-politeisti xi drabi kienu jaqbżu f’daqqa fuq il-post li kien jidher l-aktar dgħajjef, u l-Kumpanni mbierka kienu jiġru hemm u jiġġieldu b’imħabba sakemm ireġġgħu lura lill-għedewwa tar-reliġjon.

“Daqqa waħda tax-xabla ta’ Alî tiswa aktar mill-’ibâdât kollha tal-bnedmin u tal-ġinn” Hadîth sharîf

Il-Ghazâ ta’ Khandaq

Dik it-taqbida, li qatt ma kienet dehret bħalha, kienet qalila ħafna: il-Kumpanni qalbiena ma kellhomx ħin lanqas iħarsu madwarhom. It-taqbida, li dakinhar bdiet filgħodu, damet sa tard. Kull meta kien jasal il-ħin tas-salât, il-Kumpanni glorjużi kienu jgħidu: “O Rasûlallah! Ma stajniex nagħmlu s-salât”, u Sid id-dinjiet, is-Sultân tal-univers, b’niket kbir kien iwieġeb: “Wallahi, lanqas jien ma stajt nagħmilha.” Għall-ħabta tal-ħin tal-‘ishâ, b’attakk qawwi ħafna, imbuttaw lura u xerrdu l-merħla politeista li ma kinitx ħallietilhom jagħmlu l-‘ibâda tagħhom. Quraysh u Ghatafân, li ma setgħux jerġgħu jinġabru minn din it-taħwida, irtiraw fil-kampijiet tagħhom biex jgħaddu l-lejl. Il-mujâhidîn ukoll imxew lejn it-tinda tal-Profeta maħbub tagħna. Imbagħad Fakhr al-âlam (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet, għalkemm ma kinitx id-drawwa nobbli tiegħu li jisħet, minħabba s-salât ma felaħx iżjed u sħet lill-politeisti: “Bħalma żammewna nitħabtu sa ma niżlet ix-xemx u ċaħduna mis-salât tagħna, jalla Alla l-Għoli jimlielhom djarhom, żaqqhom u l-oqbra tagħhom bin-nar!” Wara li għamel il-qadâ’ tas-salât taż-zuhr, tal-’asr u tal-maghrib, li kienu baqgħu ma saru, mexxa s-salât tal-’ishâ.

O Rabb tiegħi, egħleb lil dawk li ma jemmnux

Wara dawn it-taqbidiet li għamlu biex jeqirdu l-Iżlam għalkollox, il-politeisti fehmu li l-Musulmani ma setgħux jintrebħu bi nhar. Skonthom, l-unika soluzzjoni kienet li jorganizzaw attakki għal għarrieda bil-lejl bl-istess qawwa. Il-Musulmani setgħu jintrebħu biss b’dan il-mod. Minnufih wettqu din id-deċiżjoni u, flimkien mal-Lhud ta’ ulied Qurayza, bdew jattakkaw bil-lejl. Il-politeisti qasmu s-suldati tagħhom fi gruppi u kienu jattakkaw bit-turni. Dan baqa’ għaddej għal jiem sħaħ. Il-Profeta maħbub tagħna, fuq quddiem, u l-Kumpanni nobbli qalbiena, għalkemm bil-ġuħ, bla rqad u għajjenin, komplew jiddefendu. Ma ħallew l-ebda suldat tal-għadu jaqsam il-foss għal din in-naħa. Din id-difiża, magħmula b’ruħhom u b’ġisimhom, kienet aktar tal-biża’, aktar qalila, aktar iebsa u aktar ta’ tbatija mill-ghazawât kollha ta’ qabel.

Lill-politeisti, li kienu ilhom jiem jiġġieldu, beda jonqoshom l-ikel. Iż-żwiemel u l-iġmla tagħhom ukoll bdew imutu, għax ma kinux isibu lanqas ftit ħaxix niexef fl-art. Għalhekk il-kmandant tal-politeisti bagħat grupp taħt il-kmand ta’ Dirâr ibn Khattâb għand il-Lhud ta’ Qurayza biex iġibu l-provvisti. Il-Lhud, li kienu ssagrifikaw kulma kellhom għal dawk li ma jemmnux, minnufih għabbew għoxrin ġemel bil-qamħ, bix-xgħir, bit-tamal u bit-tiben għall-annimali, u tawhomlhom. Waqt li Dirâr kien sejjer lura ferħan mas-suldati tiegħu, qrib Qubâ ltaqgħu ma’ grupp ta’ Kumpanni. Il-Kumpanni qalbiena minnufih attakkaw. Wara taqbida mdemmija, ġagħlu lill-politeisti jaħarbu, wasslu l-iġmla mgħobbija għand Sidna l-Profeta u kisbu ħafna mit-talb tiegħu.11 Is-Sultân tal-univers (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien jitħassar il-Kumpanni qalbiena tiegħu, li f’din it-taqbida qalila, li damet kważi xahar, sabu ruħhom f’qagħdiet iebsa ħafna, u kien juri magħhom ħniena ferm akbar minn dik ta’ missirijiethom. Quddiem dawn l-isforzi tal-Kumpanni glorjużi tiegħu, li kienu ’l fuq mill-ħila tal-bniedem, kien iqiegħed ġbinu mbierek mal-art u jitlob lil Alla l-Għoli għalihom b’ħerqa hekk:

“O Int li tasal fl-għajnuna ta’ min jinsab fl-irkien! O Alla, li twieġeb it-talba ta’ min hu fil-bżonn u bla ħila! Int żgur tara u taf il-qagħda tiegħi u tal-Kumpanni tiegħi. O Rabb tiegħi! Egħleb lil dawk li ma jemmnux, ixħet il-firda bejniethom, agħtina l-għajnuna kontrihom u agħtina r-rebħa!..”

Il-Profeta maħbub tagħna, f’dawk l-aħħar jiem, kien itenni ta’ spiss din it-talba. Il-politeisti, minħabba t-tbatijiet li kien iġibilhom ukoll in-nuqqas tal-ikel, kienu qegħdin jonfqu s-saħħa kollha tagħhom biex jeqirdu lill-Musulmani malajr kemm jista’ jkun. Filgħaxija waħda, waqt li kienu qegħdin jiġġieldu hekk, ġie quddiem Sidna l-Profeta raġel mill-armata politeista li f’qalbu kienet daħlet l-imħabba tal-Iżlam. Dan kien Nu’aym ibn Mas’ûd mit-tribù ta’ Ghatafân. Qal lill-Profeta maħbub tagħna: “O Rasûlallah! Ġejt biex nixhed li Alla l-Għoli huwa wieħed u li int profeta veru. Il-ħamd lil Alla, ksibt l-unur li nsir Musulman. Sa issa ġġilidt kontrikom. Minn issa ’l quddiem niġġieled kontra dawk li ma jemmnux. Lest nagħmel kulma tordnali! O Rasûlallah! Lanqas in-nies tiegħi ma jafu li sirt Musulman.” Rasûl al-akram qal: “Tista’ tidħol fost dawn li ma jemmnux, tiżra’ l-firda u tipprova tifridhom minn xulxin?” Hu wieġeb: “O Rasûlallah! Bl-għajnuna ta’ Alla l-Għoli nista’ nifridhom minn xulxin. Iżda għandi permess ngħid kulma rrid?” Sidna l-Profeta qal: “Il-gwerra hija qerq; tista’ tgħid dak li trid.”

Hazreti Nu’aym ibn Mas’ûd l-ewwel mar għand il-Lhud ta’ Qurayza u qal: “Tafu kemm inħobbkom. Iżda dak li se nitkellmu dwaru ħa jibqa’ bejnietna; ħadd ma għandu jsir jafu!” Il-Lhud ħalfu: “Ħadd mhu se jsir jafu.” Imbagħad Hazreti Nu’aym qal: “Il-kwistjoni ta’ dan ir-raġel (Sidna l-Profeta) hija diżgrazzja tassew. Tafu x’għamel lil ulied Nadîr u lil ulied Qaynuqâ’. Ilkoll rajtu kif keċċiehom minn arthom u minn djarhom. Issa ġew Quraysh u Ghatafân u qegħdin jiġġieldu kontra l-Musulmani, u intom qegħdin tgħinuhom. Għalkemm ilna niġġieldu jiem sħaħ, għadna ma wasalna għal ebda riżultat. Jekk jibqa’ hekk, jidher li l-assedju se jitwal. Il-ġid, il-proprjetajiet, l-art u t-tfal ta’ Quraysh u ta’ Ghatafân mhumiex hawn bħal tagħkom. Jekk f’din il-gwerra jsibu l-opportunità u jirbħu, jiġbru l-priża u jitilqu. U jekk jintrebħu, jitilqu u jħallukom waħedkom mal-Musulmani. Iżda intom m’għandkom la s-saħħa u lanqas il-qawwa biex tegħlbu lill-Musulmani. Il-qagħda tal-gwerra llum turi li l-Musulmani se jirbħu. Jekk jiġri kif qiegħed naħseb jien, il-Musulmani mhux se jħallukom qabel ma joqtlukom ilkoll bix-xabla. Għalhekk irridu nieħdu xi miżura malajr!…”12 Il-Lhud, li semgħu dan il-kliem b’eċitament u biża’ kbir, kienu kuntenti ħafna li Hazreti Nu’aym kien jaħseb fihom daqshekk, u qalu: “Int urejtna l-ħbiberija tiegħek kif jixraq. Għidilna wkoll x’miżura għandna nieħdu.” Nu’aym ibn Mas’ûd, li kien qiegħed jistenna dan, qal: “Is-sewwa hu dan: tidħlux fil-gwerra mal-Musulmani qabel ma tieħdu xi wħud mill-kbarat ta’ Quraysh u ta’ Ghatafân bħala ostaġġi! Sakemm l-ostaġġi jkunu għandkom, huma ma jistgħux jaħarbu mill-gwerra u jitilqu!” Il-Lhud, li qablu li din ukoll kienet miżura tajba ħafna, irringrazzjawh, onorawh u laqgħuh tajjeb. Hazreti Nu’aym telaq minn għand il-Lhud u mar dritt fil-kamp ta’ Quraysh. Qal lill-kmandanti tagħhom: “Tafu l-għadawa tiegħi lejn Muhammad u kemm inħobbkom. Sirt naf xi ħaġa, u qist li hu dmir kbir, kif titlob il-ħbiberija tagħna, li nwassalhielkom. Iżda għandkom tagħtuni kelmtkom u taħilfu li dak li se ngħidilkom ma tgħiduh lil ħadd!” Huma wkoll ħalfu u qalu bil-kurżità: “Għid, qegħdin nisimgħuk.” Hu qal: “Kunu afu li l-Lhud ta’ Qurayza jiddispjaċihom li għamlu alleanza magħkom u bagħtu messaġġ lil Muhammad: ‘Ħa nieħdu ostaġġi minn Quraysh u mill-kbarat ta’ Ghatafân u nagħtuhomlok biex taqtagħlhom rashom. Imbagħad ningħaqdu miegħek u niġġieldu sakemm naqilgħu mill-għeruq lill-politeisti! Iżda trid taħfer lil ħutna, ulied Nadîr, u tagħtihom lura arthom!’ U Muhammad aċċetta dawn it-talbiet tal-Lhud! Jekk il-Lhud jitolbukom ostaġġi, la taċċettawx, għax se joqtluhom kollha! U ħa ma jisma’ ħadd dak li għedtilkom!…” Quraysh irringrazzjaw ħafna lil Hazreti Nu’aym għal din l-aħbar importanti u wrewh ħafna rispett.

“Naħlef b’Alla l-Għoli, li l-eżistenza tiegħi qiegħda f’id il-qudra Tiegħu, li t-tbatijiet li qegħdin niffaċċjaw żgur se jitneħħew minn fuqkom u li intom se toħorġu għas-serħan” Hadîth sharîf

Nu’aym ibn Mas’ûd (radiyallâhu ’anh) telaq minn hemm u mar għand Ghatafân. Qalilhom ukoll dak li kien qal lil Quraysh.

Ġurnata wara, il-kmandant ta’ Quraysh bagħat jgħid lil ulied Qurayza: “Għalina sar diffiċli ħafna li nibqgħu hawn. Għax kiesaħ, u l-annimali tagħna qegħdin imutu bil-ġuħ. Illejla ħejju ruħkom sew, biex għada nattakkaw ilkoll flimkien b’qawwa kbira.” Il-Lhud wieġbu: “L-ewwel, aħna nhar ta’ Sibt ma niġġildux; u t-tieni, biex inkunu nistgħu ningħaqdu magħkom fil-ġlied, għandkom tagħtuna bħala ostaġġi ħafna mill-kbarat tagħkom. Jekk l-assedju jitwal u intom ma tifilħux u terġgħu lura lejn artkom, tkunu tajtuna f’idejn Muhammad. Imma jekk tagħtuna ostaġġi, ma titilqux u tħalluna!…” Meta din l-aħbar waslet għand il-kmandant ta’ Quraysh, qal: “Mela Nu’aym ibn Mas’ûd kien qal is-sewwa!” U reġgħu bagħtu jgħidu lil-Lhud: “Aħna ma nagħtukom lanqas raġel wieħed minn tagħna bħala ostaġġ. Jekk għada tiġu u tiġġieldu magħna, aħjar; inkella aħna mmorru lura lejn artna. U intom tibqgħu waħedkom ma’ Muhammad u mal-Kumpanni tiegħu!…”

Meta semgħu dan, il-Lhud ta’ Qurayza ħasbu li l-kliem ta’ Nu’aym kien sar veru, u wieġbu: “F’dan il-każ, lanqas aħna ma ningħaqdu magħkom biex niġġieldu kontra l-Musulmani…” B’hekk il-biża’ daħal fil-qlub taż-żewġ naħat.13 Ġie Jabrâîl ‘alaihis-salâm għand Sidna l-Profeta u tah il-bxara li Alla l-Għoli kien se jeqred lill-politeisti b’maltempata. Għal dan, Sid id-dinjiet niżel fuq irkupptejh imbierka, medd idejh imbierka u rringrazzja lil Alla l-Għoli billi qal: “O Alla! Nirringrazzjak talli ħennejt għalija u għall-Kumpanni tiegħi.” Imbagħad wassal il-bxara lill-Kumpanni qalbiena tiegħu. Dak il-lejl kien lejlet is-Sibt. Dlam tal-biża’ kien għatta kollox, b’mod li wieħed ma kienx jara lanqas lil ta’ ħdejh. Imbagħad qabdet kesħa qarsa, u warajha beda jonfoħ riħ qawwi ħafna.

Hazreti Hudhayfa ibn Yamân iddeskriva dak il-lejl hekk: “Konna f’lejl tali li sa dakinhar qatt ma konna rajna lejl aktar mudlam minnu. Flimkien ma’ dik id-dalma qawwija beda jonfoħ ukoll riħ tal-biża’, bi storbju qisu ragħad. F’dak il-ħin Sidna l-Profeta għarrafna li l-armata politeista kienet inħakmet mit-taħwida u mill-biża’ u li kienu nqalgħu bejniethom. Aħna, mill-kesħa qarsa, mill-ġuħ u mill-biża’ tal-lejl, ma stajniex inqumu fuq saqajna, u konna qegħdin nistennew fejn konna, mgħottijin b’xi ħaġa fuqna. Rasûlullah qam jagħmel is-salât u qatta’ parti mil-lejl jagħmel is-salât.

Imbagħad dar lejna u qal: ‘Hemm xi ħadd minnkom li jmur sal-armata politeista, jifli l-qagħda tagħhom u jġibli l-aħbar? Nitlob lil Alla l-Għoli li min iġibli din l-aħbar ikun sieħbi f’Jannah.’ Dawk preżenti ma setgħux iqumu mill-ġuħ u mill-kesħa qarsa. Imbagħad Sidna Rasûlullah ġie ħdejja. Kont qiegħed mgħaffeġ fuq irkupptejja mill-kesħa u mill-ġuħ. Sidna Rasûlullah messni u staqsa: ‘Min int?’ Għedt: ‘Jiena Hudhayfa, O Rasûlallah.’ Sidna Rasûlullah qal: ‘Mur ara x’qegħdin jagħmlu dawk in-nies! Sakemm terġa’ lura għandi, tisparalhomx vleġeġ, twaddbilhomx ġebel, u tolqothomx la bil-lanza u lanqas bix-xabla. Sakemm terġa’ lura għandi, la l-kesħa u lanqas is-sħana ma jagħmlulek ħsara, u la tinqabad ilsir u lanqas tiġi ttorturat.’

Ħadt ix-xabla u l-qaws u ħejjejt ruħi biex immur. Sidna Rasûlullah talab għalija: ‘O Alla, ħarsu minn quddiemu u minn warajh, mil-lemin u mix-xellug tiegħu, minn fuqu u minn taħtu.’

Bdejt nimxi lejn il-politeisti. Qisni kont miexi f’ħammam. Wallahi, ma kien fija la biża’, la kesħa u lanqas rogħda. Fl-aħħar wasalt fil-kamp tal-politeisti. Il-kmandanti u l-kbarat tagħhom kienu qabbdu n-nar f’post imkenn u kienu qegħdin jisħnu. Abû Sufyân kien qiegħed jgħid: ‘Minn hawn irridu nitilqu.’ Minnufih ġieni f’moħħi li noqtlu hemmhekk. Ħriġt vleġġa mill-ġarbija u qegħedtha fil-qaws. Ridt nolqtu bid-dawl tan-nar. Eżatt meta kont se nispara, ftakart li Rasûlullah kien qalli: ‘Sakemm terġa’ lura għandi, la tqanqal l-ebda inċident’, u ħallejt il-ħsieb li noqtlu. Wara dan, ħassejt fija kuraġġ kbir. Dħalt fost il-politeisti u qgħadt ħdejn in-nar. Ir-riħ qawwi li qatt ma kien deher bħalu u l-armata inviżibbli ta’ Alla l-Għoli (l-anġli) kienu qegħdin jagħmlulhom dak li kien miktub. Bir-riħ, il-borom u l-platti tagħhom kienu jinqalbu, in-nirien u d-dwal tagħhom kienu jintfew, u t-tined tagħhom kienu jaqgħu fuq rashom. F’ħin minnhom, il-kmandant tal-armata politeista, Abû Sufyân, qam u qal: ‘Fostkom jista’ jkun hemm għassiesa u spiji; oqogħdu attenti, kulħadd iħares min hu ta’ ħdejh! Kulħadd jaqbad minn idu lil min hu bilqiegħda ħdejh!’ Abû Sufyân qisu ħass li daħal xi barrani fosthom. Minnufih meddejt idejja, qbadt minn idejhom liż-żewġ irġiel li kienu bilqiegħda fuq il-lemin u fuq ix-xellug tiegħi, u qabel ma staqsewni huma, staqsejthom jien isimhom. B’hekk żammejt milli jagħrfuni. Fl-aħħar Abû Sufyân indirizza l-armata tiegħu hekk: ‘O nies ta’ Quraysh! M’intomx f’post fejn wieħed jista’ jibqa’. Iż-żwiemel u l-iġmla bdew imutu. Il-ġuħ ħakem kullimkien.

Taraw x’ġara minna minħabba r-riħ. Qumu minnufih u itilqu! Ara, jien sejjer!’, qal, u rikeb fuq il-ġemel tiegħu. L-armata politeista mfarrka nġabret u telqet lejn Mekka. Fuqhom kien nieżel ir-ramel u ċ-ċagħaq.14 Meta l-armata politeista telqet, jien ukoll imxejt lejn Sidna Rasûlullah. Meta wasalt f’nofs it-triq, quddiemi dehru xi għoxrin rikkieb bi turbani bojod (anġli). Qaluli: ‘Għarraf lil Rasûlullah: Alla l-Għoli qered lill-għadu…’ Meta wasalt lura għand Sidna Rasûlullah, kien qiegħed jagħmel is-salât fuq tapit. Iżda malli wasalt lura, reġgħu qabduni l-kesħa u r-rogħda li kelli qabel ma tlaqt. Wara s-salât, Sidna Rasûlullah staqsieni x’aħbar ġibt. Għarraftu fi x’qagħda ħażina kienu waqgħu l-politeisti u li kienu telqu. Rasûlullah feraħ ħafna b’din l-aħbar u tbissem. Kien ilna jiem ma norqdu. Il-Profeta tagħna ħadni ħdejh u għattieni b’tarf it-tapit li kien fuqu. Hekk qattajna l-lejl sa filgħodu. Fil-ħin tas-sahar Rasûlullah qajjimni. Meta sebaħ, mill-armata politeista ma kien baqa’ ebda sinjal.” Sakemm waslu qrib Mekka, warajhom baqa’ jonfoħ riħ qawwi, u warajhom kienu jibqgħu jisimgħu l-ħsejjes tat-takbîr.

Meta l-politeisti ta’ Quraysh ħallew il-kamp tagħhom u ħarbu, it-tribujiet politeisti l-oħra li kienu ġew warajhom ukoll telqu minn Medina. Għerqu fin-niket u fid-dwejjaq ta’ telfa kbira ħafna li qatt ma setgħu jinsew. Waqt li huma kienu qegħdin iġarrbu din it-telfa, Sid l-univers (sallallâhu ’alaihi wa sallam) u l-Kumpanni glorjużi tiegħu (radiyallâhu ’anhum) kienu jinxteħtu fis-sajda tar-radd il-ħajr lil Alla l-Għoli, ifaħħruh u jroddulu ħajr.

“O Alla! Nirringrazzjak talli ħennejt għalija u għall-Kumpanni tiegħi” Hadîth sharîf

Il-mujâhidîn, fost l-għajjat “Allahu akbar!.. Allahu akbar!..”, qabdu t-triq lejn Medina mimlija nûr. It-toroq ta’ Medina f’daqqa waħda mtlew bit-tfal, li kienu ħarġu jilqgħu lis-Sultân tal-univers u lil missirijiethom imbierka, liz-zijiet tagħhom min-naħa tal-missier u tal-omm u lil ħuthom il-kbar. U Sidna l-Profeta wkoll kien iwieġibhom bi tbissima… Fil-Ghazâ ta’ Khandaq sitt Musulmani saru martri… Dwar din il-ghazâ, Alla l-Għoli qal fil-versi nobbli, fit-tifsira tagħhom: “Alla l-Għoli radd lura lil dawk li ma jemmnux (fil-Ghazâ ta’ Khandaq) fl-għadab tagħhom, mingħajr ma kisbu ebda ġid u ebda rebħa. U hekk Alla l-Għoli (bl-anġli u bir-riħ) kien biżżejjed għall-fidili fil-ġlied (biex jirnexxu). Alla l-Għoli jista’ kollox. Huwa l-’Azîz, li jegħleb kollox.”15

“O intom li temmnu! Ftakru fil-grazzji ta’ Alla l-Għoli fuqkom. Meta (fil-Ghazâ ta’ Khandaq) ġew fuqkom l-armati, Aħna bgħatna fuqhom riħ u armati (ta’ anġli) li intom ma rajtuhomx…”16

Wara din il-gwerra, il-Profeta maħbub tagħna qal: “Issa d-dawr huwa tagħkom. Minn issa ’l quddiem Quraysh ma jkunux jistgħu jiġu fuqkom.”

Il-Ghazâ ta’ Banî Qurayza