IL-ĠRAJJA TA’ HUDAYBIYA

In-niyya – ’umra, it-tmiem – Hudaybiya

Kien ix-xahar ta’ Dhul-qa’da tas-sitt sena tal-Ħiġra. Lejl minnhom, in-Nabî l-meqjum (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ra fil-ħolma li hu, mal-Kumpanni nobbli, mar Mekka al-Mukarramah u għamel it-tawâf madwar il-Kâ’ba l-Imqaddsa, u li xi wħud minnhom qassru xagħarhom u oħrajn qaxxruh. Meta Sidna Rasûlullah rrakkonta din il-ħolma lill-Kumpanni tiegħu, huma tqanqlu ħafna. Għall-ewwel darba mill-Ħiġra ’l hawn kienu se jmorru Mekka, l-art sabiħa tagħhom, fejn twieldu u trabbew u li kienet mimlija tifkiriet morri u ħelwin. Kienu se jżuru l-Kâ’ba l-imqaddsa, li lejha kienu jduru fil-ħames salât ta’ kuljum u li tant kienu jixxennqu għaliha, u jagħmlu t-tawâf madwarha. X’bxara sabiħa kienet din!.. Malli rċevew il-bxara tal-Profeta maħbub tagħna: “Intom żgur se tidħlu fil-Masjid al-Harâm!”, il-Kumpanni nobbli minnufih bdew iħejju ruħhom. Meta t-tħejjijiet intemmu, Habîb al-akram ħalla f’Medina minfloku lil Abdullah ibn Umm Maktûm. Fl-ewwel Tnejn tax-xahar ta’ Dhul-qa’da rikeb fuq il-ġemla tiegħu jisimha l-Qaswâ. Flimkien mal-elf u erba’ mitt Kumpann li kienu ħejjew ruħhom għall-vjaġġ, sellmu lil dawk li kienu se jibqgħu Medina. Għamlu n-niyya tal-‘umra u mxew lejn il-belt imqaddsa ta’ Mekka. Magħhom ħadu x-xwabel tagħhom, li kienu l-armi tal-vjaġġatur, u sebgħin ġemel biex jissagrifikawhom. Mitejn min-nies tal-karavana kienu fuq iż-żwiemel, u erbgħa kienu nisa mill-Kumpanni. Waħda minn dawn in-nisa kienet il-mara mbierka u safja tal-Profeta maħbub tagħna, ommna Hazreti Umm Salama. Meta waslu fil-mîqât jismu Dhul-Hulayfa, libsu l-ihrâm u għamlu s-salât taż-zuhr. Imbagħad immarkaw il-widnejn tal-iġmla li kellhom jiġu ssagrifikati u rabtulhom ħabel ma’ għonqhom. Lil Nâjiya ibn Jundub al-Aslamî ngħatawlu xi għajjiena u ġie fdat bl-iġmla. Abbâd ibn Bishr inħatar kmandant ta’ grupp ta’ għoxrin rikkieb u ntbagħat ’il quddiem jesplora. Bishr ibn Sufyân intbagħat Mekka bħala messaġġier.1 Il-Profeta maħbub tagħna u l-Kumpanni qalbiena, libsin l-ihrâm u mlibbsa l-abjad, bdew ifaħħru lil Alla l-Għoli, jistqarru l-għoli ta’ ismu u jitolbuh b’ħerqa:

“Labbayk, Allâhumma labbayk! Labbayk, lâ sharîka laka labbayk! Innal-hamda wan-ni’mata laka wal-mulk, lâ sharîka lak!”

(Hawn jien, O Alla, hawn jien! Lis-sejħa Tiegħek wieġibt bi kliemi u b’dak kollu li jien, darba wara l-oħra, u ċċedejt għall-ordni Tiegħek. Int m’għandek l-ebda sieħeb; b’dak kollu li jien dort Lejk. It-tifħir u l-grazzja huma Tiegħek biss. U s-saltna wkoll hija Tiegħek. Int m’għandek l-ebda sieħeb.) B’din it-talbiya mbierka l-art u s-sema kienu jdoqqu, u Dhul-Hulayfa kienet miksija b’arja mimlija nûr. Kulħadd kien imqanqal, u telqu minn Dhul-Hulayfa biex jaslu Mekka malajr kemm jista’ jkun.

Fit-triq, Hazreti Umar u Hazreti Sa’d ibn Ubâda resqu lejn Habîb al-akram u wrew it-tħassib tagħhom: “O Rasûlallah! Se mmorru bla armi fuq nies li qegħdin fi gwerra magħkom? Nibżgħu li Quraysh jattakkawk u jagħmlu xi ħsara lill-ġisem imbierek tiegħek!..” Is-sayyid taż-żewġ dinjiet qalilhom: “Jiena għamilt in-niyya tal-’umra. F’din il-qagħda ma rridx inġorr l-armi.”

Il-vjaġġ kien għaddej fil-kwiet. Kienu jieqfu għand diversi tribujiet li kienu fit-triq, u Sidna l-Profeta kien jistedinhom għall-Iżlam. Xi wħud kienu jżommu lura milli jaċċettaw, u oħrajn kienu jibagħtu r-rigali. B’dan il-mod għaddew nofs it-triq u waslu f’post jismu Ghadîr al-Ashtât, lil hinn minn Usfân. Hemmhekk Hazreti Bishr ibn Sufyân, li qabel kien ġie fdat iwassal l-aħbar lin-nies ta’ Mekka, reġa’ lura wara li tkellem ma’ Quraysh. Irrakkonta lil Sidna l-Profeta dak li ra: “O Rasûlallah! Quraysh saru jafu li int ġej. Mill-biża’ għamlu festini għat-tribujiet tal-madwar u talbuhom l-għajnuna. Bagħtu lejkom grupp ta’ mitejn rikkieb biex jesplora. It-tribujiet tal-madwar aċċettaw din it-talba u nġabru f’post jismu Baldah. Ġabru ħafna suldati u ħalfu li ma jħallukomx tidħlu Mekka.”

Għal din l-aħbar, Sid id-dinjiet tnikket ħafna u qal: “Quraysh inqerdu. Il-gwerra diġà kilithom u temmithom… Il-politeisti ta’ Quraysh jaħsbu li għandhom xi qawwa? Wallahi, qatt mhu se nieqaf niġġieled kontrihom, sakemm din ir-reliġjon, li Alla l-Għoli bagħatni biex inxerridha, ma tirbaħx u ma tkunx fuq kollox, sakemm rasi ma tinfiridx minn ġismi!” Imbagħad dar lejn il-Kumpanni qalbiena tiegħu u staqsiehom il-fehma u l-opinjoni tagħhom dwar dan. Il-Kumpanni glorjużi, li kienu taw lilhom infushom lil Rasûlullah b’dak kollu li huma, qalu: “Alla l-Għoli u r-Rasûl Tiegħu jafu aħjar. Ħajjitna ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Aħna ħriġna fit-triq bin-niyya li nagħmlu t-tawâf madwar il-Baytullah. Ma ġejniex la biex noqtlu lil ħadd u lanqas biex niġġieldu. Iżda jekk iridu jżommuna milli nżuru l-Kâ’ba, żgur niġġieldu kontrihom u nilħqu l-għan tagħna!..” Din id-determinazzjoni tal-Kumpanni nobbli għoġbot lill-Profeta maħbub tagħna. Qal: “Mela, imxu bl-isem imbierek ta’ Alla l-Għoli!..” Il-Kumpanni, miġburin madwar Sidna l-Profeta, qalu t-talbiya “Labbayk, Allâhumma labbayk!..” u t-takbîr “Allahu akbar! Allahu akbar!..”, u bdew miexja ’l quddiem lejn Mekka.

Jum minnhom, fil-ħin taż-zuhr, Bilâl al-Habashî qal l-adhân Muhammadî bil-ġmiel kollu ta’ leħnu u ħabbar li kien daħal il-ħin tas-salât. F’dak il-ħin wasal hemm il-grupp ta’ mitejn rikkieb ta’ Quraysh, daħal bejn Mekka u l-Kumpanni u waqaf lest għall-attakk. Minkejja dan, Sid id-dinjiet, mal-Kumpanni għoljin tiegħu, għamel il-fillieri u qam għas-salât. Kienet dehra li tiswa li taraha: madwar elf u erba’ mitt Kumpann weqfin fil-fillieri, bla ċaqliq fil-qiyâm wara l-Profeta maħbub tagħna, u jitgħawġu għar-rukû’. U meta niżlu lkoll flimkien fis-sajda, kienu jixbhu muntanja maestuża li titbaxxa u terġa’ tiddritta.

“Naħlef b’Alla l-Għoli, li kull ma jitlobni Quraysh naċċettah, bil-kundizzjoni li tiġi rispettata d-Dar imqaddsa (il-Bayt ash-sharîf)” Hadîth sharîf

L-ispedizzjoni ta’ Hudaybiya

L-umiltà tagħhom quddiem Alla l-Għoli, meta qiegħdu ġbinhom onorat mal-art, daħħlet l-imħabba tal-Iżlam fil-qlub ta’ xi wħud mir-rikkieba ta’ Quraysh. Meta l-Kumpanni nobbli taw is-salâm u temmew is-salât, il-kmandant tar-rikkieba ta’ Quraysh qal b’dispjaċir: “Kieku ħadna vantaġġ minn din il-qagħda tagħhom u attakkajna, konna noqtlu l-biċċa l-kbira minnhom!.. Għaliex ma attakkajniex waqt li kienu fis-salât?” Imbagħad għarraf lil sħabu li din id-darba ma kinux se jitilfu l-opportunità: “La tinkwetawx. Xorta waħda se jqumu għal salât oħra, li hija għażiża għalihom aktar minn ħajjithom u minn uliedhom!..” Alla l-Għoli għarraf lil Sidna l-Profeta b’dan il-kliem tagħhom billi bagħat il-wahy permezz ta’ Jabrâîl ‘alaihis-salâm. Fil-vers nobbli li niżel intqal, fit-tifsira tiegħu: “(O Maħbub Tiegħi!) Meta tkun fosthom u tmexxilhom (lill-Kumpanni tiegħek) is-salât (quddiem l-għadu), (aqsamhom f’żewġ gruppi,) grupp minnhom ħa jieqaf miegħek (fis-salât, u l-ieħor quddiem l-għadu). U ħa jieħdu l-armi tagħhom magħhom. Dawk li jkunu miegħek fis-salât u jagħmlu rak’a waħda ħa jmorru (filwaqt li joqogħdu attenti minn għemejjel li jħassru s-salât) quddiem l-għadu. Imbagħad ħa jiġi l-grupp l-ieħor, li jkun għadu ma għamilx is-salât, u jagħmel miegħek it-tieni rak’a, u huma wkoll ħa jieħdu magħhom l-armatura, l-għodda tal-ħarsien u l-armi tagħhom. (Ħa jgħidu t-tashahhud miegħek. Meta int tagħti s-salâm, huma, bla ma jagħtu s-salâm, ħa jmorru quddiem l-għadu; dawk li qabel għamlu rak’a waħda ħa jerġgħu jiġu, jagħmlu waħedhom rak’a oħra u jagħtu s-salâm. U dawk li għamlu t-tieni rak’a mal-imâm ħa jerġgħu jiġu wkoll, jagħmlu rak’a oħra, itemmu s-salât u jagħtu s-salâm.) Dawk li ma jemmnux jixtiequ li ma tiħdux ħsieb l-armi u l-ħwejjeġ tagħkom, biex jaħbtu għalikom f’daqqa waħda… Ma jkollkom ebda ħtija jekk, minħabba x-xita jew għax tkunu morda, tħallu l-armi tagħkom. Iżda xorta waħda, ħudu l-prekawzjonijiet kollha. Bla dubju, Alla l-Għoli ħejja għal dawk li ma jemmnux kastig ta’ tkasbir.”2 Meta, fil-ħin tal-‘asr, Hazreti Bilâl qal l-adhân, ir-rikkieba ta’ Quraysh reġgħu waqfu bejn Mekka u l-Kumpanni nobbli, lesti għall-attakk. Sidna l-Profeta mexxa lill-Kumpanni tiegħu fis-salât kif jingħad fil-vers nobbli. Il-politeisti stagħġbu b’kemm il-Musulmani kienu jagħmlu s-salât b’attenzjoni. Alla l-Għoli tefa’ l-biża’ f’qalbhom. Ma kellhomx il-qalb jagħmlu xejn. Telqu minn hemm biex iwasslu l-aħbar Mekka. Sidna l-Profeta u l-Kumpanni tiegħu wkoll telqu minn hemm lejn Mekka. Meta waslu fil-konfini ta’ Mekka mqaddsa, il-Qaswâ, il-ġemla ta’ Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam), f’daqqa waħda niżlet għarkupptejha, mingħajr ebda raġuni li tidher. Tħabtu ħafna biex iqajmuha, iżda ma qamitx. Għal dan, is-Sultân tal-univers qal: “Hija m’għandhiex id-drawwa li tinżel għarkupptejha hekk. Iżda Alla l-Għoli, li darba żamm l-iljunfant (ta’ Abraha) milli jidħol Mekka, issa żamm ukoll lill-Qaswâ. Naħlef b’Alla l-Għoli, li l-eżistenza tiegħi qiegħda f’id il-qudra Tiegħu: kull ħaġa li Quraysh jitolbu mingħandi minn dawk li Alla l-Għoli għamel harâm li jsiru fil-Haram (bħal li jitħalla l-ġlied u t-tixrid tad-demm), żgur inwettqilhom it-talba!”

Imbagħad riedu jqajmu lill-Qaswâ. Il-ġemla qabżet u qamet. Ma daħlitx ġewwa l-konfini tal-Haram, iżda waqfet eżatt fuq il-konfini, f’post jismu Hudaybiya. Sidna l-Profeta u l-Kumpanni nobbli waqfu f’dan il-post, fejn kien hemm ftit ilma.

“Il-politeisti ta’ Quraysh jaħsbu li għandhom xi qawwa? Wallahi, qatt mhu se nieqaf niġġieled kontrihom, sakemm din ir-reliġjon, li Alla l-Għoli bagħatni biex inxerridha, ma tirbaħx u ma tkunx fuq kollox, sakemm rasi ma tinfiridx minn ġismi!” Hadîth sharîf

Rasûl al-akram waqqaf it-tinda tiegħu barra l-konfini ta’ Mekka mbierka. Beda jistenna hemm mal-Kumpanni tiegħu. Meta kien jidħol il-ħin, kienu jagħmlu s-salât ġewwa l-konfini ta’ Mekka al-Mukarramah. Fil-bjar ma kienx baqa’ ilma la għax-xorb u lanqas għall-użu. Kien hemm ilma biss fil-buqar ta’ Sidna l-Profeta. Il-Kumpanni, li kienu f’qagħda iebsa, qalu: “Ħajjitna ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Ilma m’għandniex ħlief fil-buqar tiegħek. Intlifna.”

Sid id-dinjiet qal: “Sakemm jien fostkom, intom ma tintilfux.” Imbagħad qal “Bismillâh” u qiegħed idu mbierka fuq il-buqar. Meta refagħha u qal: “Ħudu!..”, minn bejn subgħajh imbierka beda joħroġ l-ilma bħal minn funtana. Il-Kumpanni nobbli xorbu sa ma xebgħu, għamlu l-wudû’, imlew il-qrab tal-ilma kollha tagħhom u sqew iż-żwiemel u l-iġmla tagħhom. Il-Profeta maħbub tagħna, il-baħar tal-ħniena, li kien qiegħed iħares lejn il-Kumpanni tiegħu bi tbissima, faħħar lil Alla l-Għoli. Hazreti Jâbir ibn Abdullah, li dakinhar kien preżenti hemm, qal: “Konna elf u erba’ mitt ruħ. Anki kieku konna mitt elf, dak l-ilma kien ikun biżżejjed għalina lkoll.”

Bay’at ar-Ridwân

Waqt li Rasûl al-akram kien f’Hudaybiya, Budayl, il-kap tat-tribù ta’ Khuzâ’a, li minn dejjem kienet ħabiba tal-Musulmani, ġie quddiemu u għarrafu li l-armata ta’ Quraysh, ma’ tribujiet tal-madwar li ngħaqdu magħha, kienet waqfet ħdejn Hudaybiya u li ħalfu li jiġġieldu sakemm l-armata tagħhom titferrex. Għal dan, Sidna l-Profeta qal: “Aħna ma ġejniex hawn biex niġġieldu ma’ ħadd. Ġejna biss biex nagħmlu l-‘umra, nżuru l-Kâ’ba l-Imqaddsa u nagħmlu t-tawâf madwarha. Minkejja dan, min jipprova jżommna milli nżuru l-Baytullah, niġġieldu kontrih. Bla dubju, il-gwerer għejew ħafna lil Quraysh, dgħajfuhom u ġabulhom ħafna ħsarat. Jekk iridu, naħtrilhom żmien ta’ waqfien mill-ġlied. F’dak iż-żmien ikunu fis-sigurtà min-naħa tiegħi. Ħa ma jidħlux bejni u bejn it-tribujiet l-oħra; ħa jħalluni waħdi magħhom. Jekk jien nirbaħ lil dawk it-tribujiet u Janâb al-Haqq jagħtihom il-hidâya u jsiru Musulmani, il-politeisti ta’ Quraysh, jekk iridu, jistgħu jsiru Musulmani bħalhom. U jekk jien, kif jaħsbu huma, ma nirbaħx lill-ġemgħat l-oħra, mela huma stess ikunu sabu s-serħan u jkunu kisbu l-qawwa. Jekk il-politeisti ta’ Quraysh ma jaċċettawx dan u jqumu jiġġieldu miegħi, naħlef b’Alla l-Għoli, li l-eżistenza tiegħi qiegħda f’id il-qudra Tiegħu, li niġġieled kontrihom għal din ir-reliġjon li qiegħed nipprova nxerred, sakemm rasi tinfired minn ġismi. Dak iż-żmien Alla l-Għoli, bla dubju, iwettaq il-wegħda Tiegħu li jgħinni!”

Budayl, il-kap tat-tribù ta’ Khuzâ’a, telaq biex iwassal fil-kamp ta’ Quraysh dak li qal Sidna l-Profeta. Wara li semgħu mingħand Budayl il-kliem ta’ Rasûlullah, il-politeisti bagħtu għand Sidna l-Profeta wieħed mill-kbarat tagħhom, Urwa ibn Mas’ûd, biex jitkellem miegħu. Meta Urwa qal li Quraysh kienu ddeċidew b’mod sod li ma jħallu lil ħadd jidħol Mekka, Habîb al-akram qal: “O Urwa! Għid, għall-imħabba ta’ Alla! Jista’ wieħed iżomm milli jiġu ssagrifikati dawn l-iġmla tas-sagrifiċċju, u milli tiġi miżjura din il-Kâ’ba l-Imqaddsa u jsir it-tawâf madwarha?” Imbagħad irrakkonta wkoll lil Urwa dak li kien qal lill-kap tat-tribù ta’ Khuzâ’a.

Urwa, minn naħa waħda, kien jisma’ lil Sidna l-Profeta, u min-naħa l-oħra kien josserva l-imġiba u l-għemil tal-Kumpanni nobbli, kif kienu jġibu ruħhom ma’ xulxin u ma’ Sid id-dinjiet, u r-rispett u l-qima tagħhom. Wara li sema’ l-offerta tal-Profeta maħbub tagħna, qam u mar jirrakkontaha lil Quraysh. Meta wasal għandhom, qal: “O nies ta’ Quraysh! Tafu li mort bħala mibgħut quddiem ħafna slaten, bħall-imperatur Biżantin (il-qaysar), in-Negus u l-imperatur tal-Iran (il-kisrâ). Naħlef li sa issa qatt ma rajt sultân jingħata r-rispett u l-qima li l-Musulmani juru lil Muhammad. Ħadd mill-Kumpanni tiegħu ma jitkellem jekk ma jiħux permess mingħandu. Jekk taqa’ xagħra minn rasu, jaħtfuha u jżommuha f’sidirhom għall-barka. Meta jitkellmu quddiemu, ibaxxu leħinhom tant li bilkemm jinstemgħu. Mir-rispett li għandhom lejh, ma jistgħux iħarsu lejn wiċċu, iżda jniżżlu għajnejhom. Jekk jagħti xi sinjal jew xi ordni lill-Kumpanni tiegħu, jagħmlu ħilithom iwettquh, anki jekk jiswielhom ħajjithom.

O ġemgħa ta’ Quraysh! Kemm tridu tmiddu idejkom fuq ix-xwabel tagħkom u tużaw kull mezz, huma ma jagħtukomx lanqas xagħra waħda tal-Profeta tagħhom. Anzi lanqas iħallu li tasallu xi ħsara jew li xi ħadd imissu. Din hija l-qagħda. Aħsbu sew x’se jiġri wara! U billi l-qagħda hija hekk, Muhammad qiegħed joffrilna waqfien mill-ġlied tajjeb; ħudu vantaġġ minnu!”

Il-politeisti ta’ Quraysh ma aċċettawx dan il-kliem, ġiebu ruħhom ħażin ma’ Urwa u qanqluh. Meta mill-kamp ta’ Quraysh ma waslet ebda aħbar, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) bagħat lil Khirâsh ibn Umayya bħala mibgħut biex itenni l-offerti tiegħu. Il-politeisti ġiebu ruħhom b’mod goff ħafna mal-mibgħut tal-Iżlam. Dbaħulu l-ġemel u kiluh, u lilu stess qabżu fuqu biex joqtluh. Khirâsh ibn Umayya, li bilkemm ħarab minn idejhom, ġie quddiem Sidna l-Profeta u rrakkonta x’ġara, u Sidna l-Profeta tnikket ħafna għall-insult li sar lill-mibgħut tiegħu. F’dak il-ħin, mill-kamp tal-politeisti deher Hulays, il-kap tat-tribù tal-Ahâbish. Kien ġej lejn Sidna l-Profeta. Il-politeisti kienu fdawlu d-dmir ta’ mibgħut. Meta ra lil Hulays ġej, il-Profeta maħbub tagħna qal: “Dan li ġej huwa minn poplu li jirrispetta s-sagrifiċċji u li jagħmel ħiltu jwettaq l-ordnijiet ta’ Alla l-Għoli u jagħmel ’ibâda. (O Kumpanni tiegħi!) Suqu l-iġmla tas-sagrifiċċju lejh, ħa jarahom!” Il-Kumpanni nobbli ħallew l-iġmla tas-sagrifiċċju jimxu lejh u qalu t-talbiya: “Labbayk, Allâhumma labbayk!” Meta ra l-annimali tas-sagrifiċċju, b’għonqhom marbut u b’widnejhom immarkati, Hulays ħares lejhom fit-tul. Għajnejh imtlew bid-dmugħ, u b’leħen imnikket li kien ġej mill-fond ta’ ruħu, ma setax iżomm milli jgħid: “Il-Musulmani m’għandhom l-ebda ħsieb ieħor ħlief li jagħmlu t-tawâf u jżuru l-Kâ’ba. Kemm hu ħażin li żżommhom minn dan! Naħlef bir-Rabb tal-Kâ’ba li Quraysh se jinqerdu minħabba dan l-għemil żbaljat tagħhom!” Meta sema’ dan il-kliem, Sid id-dinjiet qal: “Iva, hekk hu, O ħija minn ulied Kinâna.” Hulays, mill-mistħija, ma setax jiġi quddiem Sidna Rasûlullah, u lanqas biss iħares lejn wiċċu mbierek. Reġa’ lura fil-kamp ta’ Quraysh. Irrakkonta dak li ra u qal il-fehma tiegħu fil-beraħ: “Jien ma naħsibx li hu sewwa li intom iżżommuh milli jżur il-Kâ’ba.” Il-politeisti ta’ Quraysh irrabjaw ħafna u akkużaw lil Hulays bl-injoranza.

“O Urwa! Għid, għall-imħabba ta’ Alla! Jista’ wieħed iżomm milli jiġu ssagrifikati dawn l-iġmla tas-sagrifiċċju, u milli tiġi miżjura din il-Kâ’ba l-Imqaddsa u jsir it-tawâf madwarha?” Hadîth sharîf

Din id-darba l-politeisti bagħtu bħala mibgħut lil Mikraz ibn Hafs, magħruf għall-moħqrija tiegħu. Hu wkoll ħa t-tweġiba tiegħu u reġa’ lura. Wara l-missjoni ta’ Mikraz, il-politeisti qabadhom il-biża’ li l-Musulmani jattakkawhom għal għarrieda.

Sidna l-Profeta ma riedx iħalli l-ħidma f’nofsha, u ried jibgħat wieħed mill-Kumpanni tiegħu li kien rispettat fost Quraysh. Fl-aħħar ġie deċiż li jintbagħat Hazreti Uthmân. Il-Profeta maħbub tagħna qal lil Uthmân ibn Affân: “Għidilhom: ‘Aħna ma ġejniex hawn biex niġġieldu ma’ ħadd. Ġejna biss biex nagħmlu t-tawâf u nżuru l-Kâ’ba l-Imqaddsa. Se nissagrifikaw l-iġmla tas-sagrifiċċju li għandna magħna u nerġgħu lura’, u stedinhom għall-Iżlam!” Barra minn hekk, ordnalu jagħti lill-Musulmani li kienu Mekka l-bxara li Mekka kienet se tinħakem fi żmien qasir.3

Hazreti Uthmân mar għand il-politeisti u rrakkontalhom eżatt dak li qal Sidna l-Profeta. Huma ċaħdu wkoll l-offerta li ġab Hazreti Uthmân. Qalu li, jekk irid, kien jista’ jagħmel it-tawâf madwar il-Baytullah hu biss. U Hazreti Uthmân qal: “Sakemm ir-Rasûl ‘alaihis-salâm ma jagħmilx it-tawâf madwar il-Baytullah, lanqas jien ma nagħmlu!” Il-politeisti, li rrabjaw ħafna b’dan, żammewh. Lill-Kumpanni waslet l-aħbar: “Uthmân sar martri.” Meta għarrfu lil Sidna l-Profeta, tnikket ħafna u qal: “Jekk din l-aħbar hija vera, ma nitilqux minn hawn qabel ma niġġieldu ma’ dan il-poplu.” Imbagħad qagħad taħt siġra jisimha samura, u stieden lill-Kumpanni tiegħu għall-bay’a billi qal: “Alla l-Għoli ordnani li intom tagħtuni l-bay’a.” Il-Kumpanni qalbiena qiegħdu idejhom fuq l-id imbierka ta’ Sidna l-Profeta u taw kelmthom: “Tajna l-bay’a li niġġieldu quddiemek u nwettqu r-rebħa sakemm Alla l-Għoli jagħtik ir-rebħa, jew li nsiru martri f’din it-triq!” Sidna l-Profeta qiegħed waħda minn idejh fuq l-oħra u ta l-bay’a lilu nnifsu f’isem Hazreti Uthmân, li ma kienx preżenti. Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien kuntent ħafna b’din il-bay’a tal-Kumpanni tiegħu u qal: “Ħadd minn dawk li taw il-bay’a minn qalbhom taħt is-siġra ma jidħol f’Jahannam.” Din il-bay’a ssejħet “Bay’at ar-Ridwân”.4 Il-Kumpanni nobbli (radiyallâhu ‘anhum), bix-xwabel misluta, issa ma setgħux jibqgħu kwieti f’posthom, u kienu qegħdin jistennew biss sinjal mir-Rasûl ‘alaihis-salâm. F’dak il-ħin l-ispiji ta’ Quraysh, li kienu qegħdin jgħassu l-kamp tal-Iżlam, raw li l-mujâhidîn kienu taw il-bay’a lill-Profeta maħbub tagħna li jiġġieldu f’din it-triq sakemm jixorbu x-xarba tal-martirju, u li kienu qegħdin iħejju ruħhom. Minnufih marru fil-kamp ta’ Quraysh u rrakkontaw x’kien ġara. Sidna l-Profeta, biex ikun lest għal kull possibbiltà, bil-lejl kien iħalli l-għassiesa biex iħarsu lill-Kumpanni. Lejl minnhom, f’dawk il-jiem li fihom Hazreti Uthmân kien miżmum, grupp ta’ ħamsin politeista taħt it-tmexxija ta’ Mikraz attakka biex jaħbat għas-suldati tal-Iżlam waqt li kienu reqdin. Dak il-lejl kienu għassa Muhammad ibn Maslama u sħabu. Wara ġlieda qasira qabdu sew lil dawk li ma jemmnux li kienu ġew. Mikraz biss irnexxielu jaħrab. Il-priġunieri ġabuhom quddiem Sidna Rasûlullah. Xi wħud intefgħu l-ħabs, u oħrajn ġew maħfura. Il-politeisti riedu jattakkaw għal għarrieda wkoll il-lejl ta’ wara, iżda reġgħu nqabdu. Sidna l-Profeta ħafrilhom ukoll lilhom u ħelishom.

It-trattat tal-paċi ta’ Hudaybiya

Meta fehmet li l-armata tal-Iżlam kienet qiegħda tistenna bil-lejl u bi nhar lesta għall-ġlied u li setgħet tattakka f’kull mument, il-biża’ daħal fil-qalb tal-armata ta’ dawk li ma jemmnux. Raw li ma kien hemm ebda triq oħra ħlief il-ftehim, u malajr għażlu delegazzjoni ta’ mibgħutin. Lil din id-delegazzjoni, magħżula taħt it-tmexxija ta’ Suhayl ibn Amr, intqal: “Agħmlu ftehim bil-kundizzjoni li din is-sena ma jidħlux Mekka.”

Il-Profeta maħbub tagħna laqa’ l-mibgħutin ta’ Quraysh. L-ewwel talba tal-mibgħutin kienet li jinħelsu l-irġiel tagħhom li kienu l-ħabs. Sid id-dinjiet qal: “Sakemm ma teħilsux il-Kumpanni tiegħi li żammejtu Mekka, jien ma neħlisx dawn l-irġiel tagħkom!” Suhayl qal: “Fil-verità, ġibt ruħek magħna b’ġustizzja u b’ħaqq kbir”, u ħa ħsieb li jinħelsu Hazreti Uthmân, li kien miżmum Mekka, u xi għaxra mill-Kumpanni li kienu ntefgħu l-ħabs qabel. Wara dan, inħelsu wkoll il-politeisti li kienu nqabdu u ntefgħu l-ħabs waqt l-attakki għal għarrieda.

Wara taħditiet twal intlaħaq il-ftehim. Wasal il-ħin li jinkiteb. Bħala kittieb intgħażel Hazreti Alî. Biex jinkiteb it-trattat tal-paċi tħejjew karta u inkwatur. Habîbullah, li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet, qal lil Hazreti Alî: “Ikteb!”

“Bismillâhir-rahmânir-rahîm!” Suhayl minnufih oġġezzjona għal dan: “Naħlef li jien ma nafx xi tfisser il-kelma ‘Rahmân’. La tiktibx hekk; ikteb ‘Bismika Allâhumma’! Inkella ma naqbilx għall-paċi!” Sidna l-Profeta kien jara hikmiet kbar ħafna f’li ssir il-paċi. Għalhekk qal: “Anki ‘Bismika Allâhumma’ hija sabiħa”, u ordna lil Hazreti Alî jiktibha hekk. Wara li nkitbet, Sidna l-Profeta qal: “Dawn huma l-artikli li fuqhom Muhammad Rasûlullah ftiehem u għamel il-paċi ma’ Suhayl ibn Amr, u li ffirma biex il-partijiet iwettqu l-kundizzjonijiet tagħhom”, u Suhayl qabad lil Hazreti Alî minn idu. Dar lejn Sidna l-Profeta u qal: “Naħilfu li, kieku aċċettajna li int ir-Rasûl ta’ Alla, ma konniex immorru kontrik u ma konniex inżommuk milli żżur il-Kâ’ba. Għalhekk, minflok ‘Rasûlullah’, ikteb ‘Muhammad, bin Abdullah’!”

Sidna l-Profeta aċċetta wkoll dan u qal: “Wallahi, anki jekk intom tgħidu li jien giddieb, jien xorta waħda, bla ebda dubju, ir-Rasûl ta’ Alla l-Għoli. Li nikteb ismi u isem missieri ma jneħħix il-profezija tiegħi. O Alî! Ħassar dak u ikteb ‘Muhammad ibn Abdullah’.”

Ħadd mill-Kumpanni nobbli ma kien kuntent f’qalbu li titħassar il-kelma “Rasûlullah”. F’daqqa waħda nsew kollox u qalu: “O Alî! Ikteb ‘Muhammad Rasûlullah’; inkella bejnietna u bejn dawn il-politeisti tiddeċiedi biss ix-xabla!..” Sidna l-Profeta kien kuntent b’din il-ħeġġa tal-Kumpanni tiegħu, iżda b’idejh imbierka għamlilhom sinjal biex jisktu. Meta ordna lil Hazreti Alî jħassarha, hu talab skuża: “Ħajti ssir fidwa għalik, O Rasûlallah! Idi ma tiflaħx tħassar din il-kwalità mbierka tiegħek!..” Il-Profeta maħbub tagħna talbu juri l-post. Meta wrieh, ħa l-kitba minn idu, ħassar dak il-kliem b’sebgħu mbierek u ordna li jinkiteb “bin Abdullah”. Imbagħad bdew jinkitbu l-artikli: 1) Il-ftehim jibqa’ fis-seħħ għaxar snin; f’dan iż-żmien iż-żewġ naħat ma jiġġildux kontra xulxin.

“Ħadd minn dawk li taw il-bay’a minn qalbhom taħt is-siġra ma jidħol f’Jahannam” Hadîth sharîf

Il-Musulmani din is-sena ma jżurux il-Kâ’ba, iżda jkunu jistgħu jżuruha wara sena. 3) Il-Musulmani li jiġu jżuru l-Kâ’ba jibqgħu tlett ijiem, u magħhom ma jkollhom ebda arma oħra ħlief l-arma tal-vjaġġatur. 4) Waqt li l-Musulmani jagħmlu t-tawâf madwar il-Kâ’ba, il-politeisti ta’ Mekka joħorġu ’l barra mill-Kâ’ba u jħalluhom jagħmlu t-tawâf b’mod ħieles.

Jekk xi ħadd minn Quraysh isir Musulman u jmur Medina mingħajr il-permess tal-gwardjan tiegħu, jintbagħat lura; u jekk xi ħadd mill-Musulmani jgħaddi għan-naħa ta’ Quraysh u jmur Mekka, ma jintbagħatx lura. Meta Hazreti Umar staqsa dwar dan l-artiklu: “O Rasûlallah! Se taċċetta wkoll din il-kundizzjoni?”, il-Profeta maħbub tagħna tbissem u qal: “Iva. Dawk li jitilqu minn għandna u jmorru għandhom, jalla Alla l-Għoli jbegħedhom minna!”
Jekk xi ħadd mill-Kumpanni jiġi Mekka bin-niyya li jagħmel il-hajj jew l-’umra, ħajtu u ġidu jkunu fis-sigurtà.
Jekk xi ħadd mill-politeisti, waqt li jkun sejjer ix-Xam, l-Eġittu jew xi mkien ieħor, jgħaddi minn Medina, ħajtu u ġidu wkoll ikunu fis-sigurtà.
It-tribujiet Għarab l-oħra jkunu jistgħu jidħlu taħt il-ħarsien tan-naħa li jridu, u jkunu ħielsa jingħaqdu mal-Musulmani jew mal-politeisti.5

Wasal il-ħin li jiġi ffirmat il-ftehim. F’dak il-ħin raw raġel ġej lejn l-armata tal-Iżlam, ikaxkar il-ktajjen ma’ saqajh. Resaq, u resaq, u għajjat: “Salvawni!..” Meta sema’ dan il-leħen, il-kap tad-delegazzjoni ta’ Quraysh minnufih qabeż minn postu. Ħa friegħa ta’ siġra bix-xewk u beda jagħtih fuq rasu u fuq wiċċu. Iżda hu ġabar il-ħila kollha tiegħu, inxteħet ħdejn l-irkupptejn imbierka ta’ Rasûlullah u talab: “Salvani, O Rasûlallah!” Dan kien Musulman li missieru kien qabbdu bil-ktajjen għax f’Mekka kien kiseb l-unur tal-Iżlam. Kuljum kienu jagħmlulu tortura qawwija u jġegħluh iqim l-idoli. Ħa vantaġġ mill-fatt li l-politeisti marru Hudaybiya, qata’ l-ktajjen, ħareġ minn Mekka bla ma rah ħadd u ġera fost il-Musulmani. Dan il-bniedem imbierek, li kien kiseb il-hidâya, kien Hazreti Abû Jandal, bin Suhayl, il-kap tad-delegazzjoni tal-politeisti. Suhayl wera lil ibnu Abû Jandal u qal lil Sidna l-Profeta: “Skont il-ftehim li għadna kemm ktibna, dan huwa l-ewwel raġel li għandek treġġagħli lura!”

Sidna l-Profeta u l-Kumpanni tqanqlu sal-qiegħ. Kulħadd kien qiegħed jistenna bil-ħerqa x’tweġiba kien se jagħti Rasûlullah. Minn naħa waħda t-trattat tal-paċi, u mill-oħra wieħed mill-Kumpanni taħt it-tortura… Sid id-dinjiet qal lil Suhayl: “Aħna dan it-trattat tal-paċi għadna ma ffirmajniehx!” Suhayl ħarġilha: “O Muhammad! L-artikli tal-ftehim ktibniehom u lestejniehom qabel ma ibni wasal hawn. Jekk ma treġġagħlix lura lil ibni, jien qatt ma niffirma t-trattat tal-paċi!” Għalkemm Sidna l-Profeta qal: “Żommu barra mill-ftehim għall-ħatri”, il-politeisti ma aċċettawx. Waqt li Suhayl ibn Amr kien qiegħed ikaxkar lil ibnu, Abû Jandal kien jgħajjat: “O Rasûlallah! O ħuti Musulmani!.. Għalkemm sirt Musulman u fittixt kenn għandkom, se tagħtuni f’idejn il-politeisti? Taħsbu li hu xieraq li kuljum jagħmluli tortura li ma tinġarrx? O Rasûlallah! Se treġġagħni lura biex iġegħluni nabbanduna r-reliġjon tiegħi?!..”

Kien diffiċli ħafna tiflaħ għal din it-talba li taqsam il-qalb. Il-Kumpanni, bil-qalb midruba, bdew jibku. Anki l-għajnejn imbierka tal-Profeta maħbub tagħna, il-baħar tal-ħniena, imtlew bid-dmugħ. Mar ħdejn Suhayl u talbu: “Ejja, tagħmilx hekk! Agħtihuli lili!” Iżda Suhayl wieġeb: “Impossibbli; ma nagħtihx!” Għal dan il-Profeta maħbub tagħna farraġ lil Abû Jandal billi qal: “O Abû Jandal! Stabar ftit ieħor! Iflaħ għal dak li qegħdin jagħmlulek! Il-premju ta’ dan itolbu mingħand Alla l-Għoli. Alla l-Għoli żgur se jagħti lilek u lill-Musulmani dgħajfa u bla ħadd bħalek wesgħa u triq ’il barra”, u żied: “Ma jixraqlniex li ma nżommux il-kelma li tajna.” Hu qal: “Sewwa, O Rasûlallah”, u wera li kien se jistabar.

Din il-ġrajja li taqsam il-qalb lanqas il-politeisti tad-delegazzjoni ma felħu għaliha, u qalu: “O Muhammad! Għall-ħatrek, lil Abû Jandal se nieħduh taħt il-ħarsien tagħna. Ma nħallux lil Suhayl jagħmillu tortura!”

Wara dan, Rasûlullah u l-Kumpanni nobbli serħu ftit. (Suhayl ibn Amr sar Musulman wara r-rebħa ta’ Mekka u sar wieħed mill-Kumpanni nobbli.) It-trattat tal-paċi nkiteb f’żewġ kopji u ġie ffirmat miż-żewġ naħat. Il-politeisti reġgħu lura fil-kamp tagħhom.6 Id-delegazzjoni ta’ Quraysh kienet ferħana ħafna b’dawn l-artikli, li kienu jidhru kontra l-Musulmani. Għall-kuntrarju, dan it-trattat tal-paċi kien rebħa kbira għall-fidili, u dawn l-artikli kienu favur il-Musulmani. Qabel kollox, il-politeisti kienu qegħdin jaċċettaw li l-Musulmani kienu stat. Jekk politeista minn Mekka, waqt li jkun sejjer ix-Xam jew l-Eġittu għall-kummerċ jew għal xi ħaġa oħra, jgħaddi minn Medina, ħajtu u ġidu kienu jkunu fis-sigurtà. B’hekk il-politeisti kienu se jaraw mill-qrib kif jgħixu l-Musulmani, jibqgħu mistagħġba bil-ġustizzja tal-Iżlam u bl-imġiba sabiħa tal-Kumpanni ma’ xulxin, u jibdew iħobbu l-Iżlam. Fl-aħħar kienu se jsiru Musulmani u jingħaqdu mal-fillieri tal-Kumpanni. B’dan il-ftehim, li kellu jdum għaxar snin, il-Musulmani kienu se jiżdiedu u jissaħħu. L-Iżlam kien se jinxtered kullimkien. Iżda l-artiklu: “Jekk xi ħadd minn Quraysh isir Musulman u jrid jistkenn f’Medina, jintbagħat lura” nikket ħafna lil Sidna l-Profeta, u qal: “Alla l-Għoli żgur se joħloq għalihom wesgħa u triq ’il barra.” Mal-politeisti ma kien baqa’ xejn x’isir. Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qal lill-Kumpanni nobbli: “Qumu! Issagrifikaw is-sagrifiċċji tagħkom. Wara li tqaxxru raskom, oħorġu mill-ihrâm.” Sidna l-Profeta ssagrifika s-sagrifiċċju tiegħu qabel kulħadd. Imbagħad qaxxarlu rasu l-barbier tiegħu, Hazreti Khirâsh ibn Umayya. Il-Kumpanni nobbli kienu jaħtfu dak ix-xagħar imbierek fl-arja qabel ma jaqa’ mal-art, u kienu jżommuh għall-barka. Il-Kumpanni wkoll issagrifikaw is-sagrifiċċji tagħhom; xi wħud qaxxru xagħarhom u oħrajn qassruh.7

“O Abû Jandal! Stabar ftit ieħor! Iflaħ għal dak li qegħdin jagħmlulek! Il-premju ta’ dan itolbu mingħand Alla l-Għoli. Alla l-Għoli żgur se jagħti lilek u lill-Musulmani dgħajfa u bla ħadd bħalek wesgħa u triq ’il barra” Hadîth sharîf

F’Hudaybiya baqgħu xi għoxrin jum. Sidna l-Profeta, flimkien ma’ sħabu, qabad it-triq lura lejn Medina. Fit-triq Alla l-Għoli niżżel lil Sidna l-Profeta s-Sûrah al-Fath u tah il-bxara li kien se jtemm il-grazzja u l-għajnuna Tiegħu. F’dawk il-jiem li fihom is-Sultân tal-univers (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), rebbieħ, onora lil Medina mimlija nûr bil-miġja tiegħu, Abû Basîr, mit-tribù ta’ Thaqîf ta’ Quraysh, kiseb l-unur li jsir Musulman. Meta fehem li ma setax jgħix fost il-politeisti, Abû Basîr ġie Medina bil-mixi. Iżda, kif kien jitlob il-ftehim ta’ Hudaybiya, telaq minn Medina u mar joqgħod f’post jismu Îs, fuq il-kosta tal-Baħar l-Aħmar.8

Dan il-post kien jinsab fuq it-triq tal-kummerċ li minnha l-politeisti ta’ Quraysh kienu jmorru x-Xam. Minn hemm ’il quddiem, dawk minn Quraysh li kienu jsiru Musulmani kienu jħallu Mekka u jmorru mhux Medina, iżda Îs, għand Abû Basîr. L-ewwel wieħed minnhom kien Hazreti Abû Jandal. Minn hemm ’il quddiem baqgħu ġejjin. Saru ħamsin, mija, mitejn, tliet mija. Il-karavana ta’ Quraysh, meta tmur ix-Xam, kellha bilfors tgħaddi minn hemm. Hazreti Abû Basîr u l-Musulmani li kienu miegħu kienu jaqbdu lill-politeisti li jgħaddu minn hemm u jitolbuhom isiru Musulmani. Ma’ dawk li ma kinux isiru Musulmani kienu jiġġieldu u jpoġġuhom f’qagħda iebsa. Meta raw li t-toroq tal-kummerċ tagħhom lejn ix-Xam kienu maqtugħa, il-politeisti ta’ Mekka bagħtu delegazzjoni Medina. Talbu bil-ħniena biex jitneħħa l-artiklu tat-trattat tal-paċi ta’ Hudaybiya: “Jekk xi ħadd minn Quraysh isir Musulman u jmur Medina mingħajr il-permess tal-gwardjan tiegħu, jintbagħat lura!..” Sidna l-Profeta ħenn għalihom u aċċetta din it-talba tagħhom. B’hekk it-toroq tal-kummerċ lejn ix-Xam reġgħu nfetħu għal Quraysh. U l-Musulmani, bħala premju tas-sabar tagħhom, ġew Medina, għand Sidna l-Profeta.

O L-ISBAĦ FOST IS-SBIEĦ!

O l-isbaħ fost is-sbieħ, ħaraqtni bl-imħabba tiegħek!
Għajnejja ma jaraw xejn; moħħi kull mument fil-ħolma tiegħek!
Int is-sultân ta’ “Qâba qawsayn”, u jien ilsir ribelli,
Kif jista’ dan il-mitluf jitkellem fuq li jkun mistieden tiegħek?
B’ħarsa ta’ ħniena tiegħek qajjimt qlub mejta,
Fittixt kenn fil-ħniena bla tarf tiegħek u ħabbatt fuq biebek!
Int l-għajn tat-tjubija, int baħar ta’ duwi!
Agħtini qatra ta’ grazzja, għax bqajt bla duwa għall-uġigħ tiegħi!
Kulħadd jiġi Mekka, għall-Kâ’ba, għal Safâ u Marwa,
Imma jien, minħabba fik, qsamt muntanji u għoljiet!
Ilbieraħ filgħaxija, f’ħolma, rasi messet is-smewwiet,
Ħsibt li l-qaddejja ta’ biebek kienu qegħdin jagħfsu fuq għonqi!
O Hazreti Jâmî, ir-rożinjol tal-maħbub tiegħi!
Minn fost il-versi tiegħek, għażilt u ħadt dan il-bejt:
“Bħal klieb bil-ġarab, b’ilsienhom imdendel ’l isfel,
Fit-tama ta’ qatra waħda, wasalt sal-baħar tal-ġenerożità tiegħek.”
Mawlânâ Khâlid al-Baghdâdî (quddisa sirruh)

“Tabilħaqq, Aħna rebbaħniek rebħa biċ-ċar” Al-Fath: 1

L-Ittri ta’ Stedina ta’ Sidna Rasûlullah

Ix-xemx ma kinitx tiddi fuq id-dinja,
Li kieku ma ġietx dik ir-ruħ;
Ma kinitx tagħti d-dawl lid-dinja,
Li kieku ma waslitx is-siegħa tat-twelid tiegħu.
Wiċċu bħall-ward ma kienx jingħaġen
Bil-kristall u bil-ferħ,
Li kieku, bin-nûr li jiddi fil-qlub,
Ma sarx ġisem tal-laħam.
Eyyübî