ITTRI TA’ STEDINA
L-ittri mibgħuta lill-ħakkiema
Wara li reġa’ lura minn Hudaybiya, in-Nabî al-muhtaram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) xtaq li l-Iżlam jinfirex mad-dinja kollha u li n-nies jeħilsu mit-turment ta’ Jahannam u jiksbu l-hena veru. Għax hu kien intbagħat bħala ħniena għad-dinjiet kollha. Għalhekk ħaseb li jibgħat mibgħuta għand il-ħakkiema tal-madwar u jistedinhom għall-Iżlam. Lejn l-aħħar tax-xahar ta’ Dhul-hijja tas-sitt sena tal-Ħiġra, fil-bidu tax-xahar ta’ Muharram tas-seba’ sena, bagħat lil Amr ibn Umayya (radiyallâhu ‘anh) għand il-ħakkiem tal-Abissinja, lil Dihya Kalbî (radiyallâhu ‘anh) għand il-ħakkiem tal-Biżantju u lil Hâtib ibn Abî Balta’a (radiyallâhu ‘anh) għand il-ħakkiem tal-Eġittu. Barra minn hekk, bl-istess dmir, bagħat lil Abdullah ibn Hudhâfa (radiyallâhu ‘anh) għand il-ħakkiem tal-Iran, lil Shujâ’ ibn Wahb (radiyallâhu ‘anh) lejn Ghassân, lil Salît ibn Amr (radiyallâhu ‘anh) lejn Yamâma, u lil Alâ Hadramî għand Mundhir ibn Sâwî, l-emir tal-Baħrejn.1 Dawn il-mibgħuta kienu l-aktar magħżulin fost il-Kumpanni nobbli: kienu dawk li kellhom l-isbaħ dehra u l-isbaħ kliem. Għal kull ħakkiem inkitbet ittra separata ta’ stedina għall-Iżlam. Il-Profeta maħbub tagħna ssiġilla t-taħt tal-ittri bis-siġill imnaqqax fil-ħaġra taċ-ċurkett tal-fidda tiegħu, li fuqu kien hemm miktub fi tliet linji, minn isfel għal fuq, “Muhammad, Rasûl, Allah”. Bħala miraklu ta’ Sidna l-Profeta, il-mibgħuta li kellhom jintbagħtu għand il-ħakkiema qamu filgħodu u kull wieħed minnhom kien jaf il-lingwa tal-istat li kien sejjer fih.2
Ittra lin-Negus Ashama
Hazreti Amr ibn Umayya, li kien sejjer l-Abissinja, kellu jitlob ukoll lin-Negus Ashama jibgħat Medina lill-Kumpanni nobbli li kienu emigraw hemm qabel. Rasûlullah kien bagħat żewġ ittri lin-Negus. Amr ibn Umayya malajr wasal l-Abissinja u deher quddiem ir-re, in-Negus Ashama. L-ewwel ippreżentalu l-ewwel ittra. In-Negus niżel minn fuq it-tron tiegħu u ħa l-ittra b’rispett u b’imħabba kbira ħafna. Biesha, messha ma’ wiċċu u ma’ għajnejh, imbagħad fetaħha u qabbad lil min jaqrahielu: “Bismillâhir-rahmânir-rahîm! Mingħand ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli, Muhammad ’alaihis-salâm, lir-re tal-Abissinja, in-Negus Ashama!… Is-sliem ikun fuq min jimxi wara l-hidâya!…
“O ħakkiem! Jien nistiednek temmen f’Alla l-Għoli, li m’għandu la xbieh u lanqas sieħeb, tagħmel ‘ibâda Lilu, timxi warajja u temmen f’dak li Alla l-Għoli bagħatli. Għax jien ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli, inkarigat li nwassal dan” Il-Profeta maħbub tagħna Muhammad ’alaihis-salâm
Waħda mill-ittri li Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam)
bagħat lill-ħakkiema
Fis-siġill fir-rokna t’isfel tax-xellug tal-ittra, fi tliet linji, minn isfel għal fuq, hemm miktub il-kliem “Muhammad, Rasûl, Allah”. Dan is-siġill, imnaqqax fil-ħaġra ta’ ċurkett tal-fidda, kien jiġi ttimbrat taħt kull ittra ta’ stedina li kienet tintbagħat. Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) uża dan iċ-ċurkett bħala s-siġill tal-istat sa ma għadda għall-âkhirat. Imbagħad sar is-siġill ta’ Hazreti Abû Bakr, wara ta’ Hazreti Umar, u t-tielet ta’ Hazreti Uthmân, fi żmien il-khilâfa tagħhom. Hazreti Uthmân seta’ jużah sitt xhur biss. Jum minnhom iċ-ċurkett żelaq minn saba’ l-khalîfa u waqa’ fil-Bir ta’ Arîs. Minkejja t-tfittxijiet kollha, qatt ma nstab.
O ħakkiem! Nixtieqlek is-sliem, u nfaħħar lil Alla l-Għoli għall-grazzji li tak. M’hemm ebda alla ħlief Hu. Huwa l-Malik (Hu biss għandu l-ħakma fuq l-univers kollu). Huwa l-Quddûs (ħieles minn kull difett u minn kull nuqqas). Huwa s-Salâm (Dak li jżomm lill-qaddejja Tiegħu fis-sliem minn kull periklu). Huwa l-Mu’min (Dak li jagħti s-sigurtà). Huwa l-Muhaymin (Dak li jgħasses u jħares kollox).
Nixhed li Îsâ (’alaihis-salâm) huwa r-rûh u l-kelma ta’ Alla l-Għoli, li Hu qiegħed f’Maryam, is-safja ħafna, il-kasta, li kienet twarrbet għalkollox minn kull ħajja tad-dinja. B’hekk hi ħarġet tqila b’Îsâ. Kif Alla l-Għoli ħalaq lil Âdam bil-qudra Tiegħu, hekk ukoll ħalaq lil Îsâ.
O ħakkiem! Jien nistiednek temmen f’Alla l-Għoli, li m’għandu la xbieh u lanqas sieħeb, tagħmel ‘ibâda Lilu, timxi warajja u temmen f’dak li Alla l-Għoli bagħatli. Għax jien ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli, inkarigat li nwassal dan. Issa wassaltlek it-tagħrif meħtieġ u tajtek il-parir li jiżguralek il-hena ta’ din id-dinja u tal-âkhirat. Aċċetta l-parir tiegħi! Is-sliem ikun fuq dawk li sabu l-hidâya u waslu fit-triq it-tajba.”
Ir-re Ashama, li sema’ l-ittra ta’ Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam) b’adab u b’umiltà kbira, minnufih qal il-Kalima ash-shahâda u sar Musulman:
“Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ’abduhu wa rasûluh.” Imbagħad qal: “Naħlef li hu l-profeta li l-Lhud u l-Insara, in-nies tal-Ktieb, kienu qegħdin jistennew, u l-profeta li l-profeti ta’ qabel ħabbru l-miġja tiegħu. Kieku kelli l-possibbiltà mmur ħdejh, żgur kont immur u nieħu l-unur li naqdih!” B’rispett qiegħed l-ittra f’kaxxa sabiħa u qal: “Sakemm dawn l-ittri jkunu hawn, il-ġid u l-barka ma jitilqux mill-Abissinja.”3 In-Negus Ashama qara b’rispett l-ordnijiet li kienu miktuba fit-tieni ittra u, fuq ordni tal-Profeta, għamel in-nikâh ta’ ommna Umm Habîba, il-mara mbierka tal-Profeta maħbub tagħna, ma’ Rasûl al-akram. Imbagħad, wara li laqa’ bħala mistednin lil ommna Umm Habîba u lill-Kumpanni nobbli li kienu hemm għal madwar xahrejn, tellagħhom fuq bastimenti u bagħathom Medina b’ħafna rigali. Fl-ittra li bagħat magħhom għarraf li kien emmen.
Ittra lil Eraklju, l-imperatur Biżantin
Hazreti Dihya Kalbî kien ġie inkarigat jistieden lill-imperatur Biżantin għall-Iżlam. Kellu jagħti l-ittra lil Hârith, il-ħakkiem ta’ Ghassân f’Busrâ, u dan kellu jibgħatha lill-imperatur Biżantin Eraklju. Hazreti Dihya, li ħa b’rispett kbir l-ittra ta’ stedina ta’ Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), mar malajr Busrâ. Iltaqa’ ma’ Hârith u spjegalu l-qagħda. Hârith bagħat ma’ Dihya lil Adî ibn Hâtim, li kien għadu mhux Musulman, u bagħathom għand Eraklju, li dak iż-żmien kien f’Ġerusalemm. It-tnejn flimkien waslu Ġerusalemm u fittxew mod kif jiltaqgħu mal-imperatur. L-irġiel tal-imperatur qalulu: “Meta tidħol quddiem il-qaysar, timxi b’rasek baxxa, u meta tersaq qrib, tinxteħet fl-art u tagħmel sajda. Sakemm ma jagħtikx permess tqum mis-sajda, qatt ma tgħolli rasek mill-art.” Dan il-kliem tqal fuq Hazreti Dihya, u qalilhom: “Aħna l-Musulmani ma nagħmlu sajda lil ħadd ħlief lil Alla l-Għoli. Barra minn hekk, li bniedem jagħmel sajda lil bniedem ieħor imur kontra n-natura li biha nħoloq.” Imbagħad l-irġiel tal-qaysar qalu: “Mela l-qaysar qatt ma jaċċetta l-ittra li ġibt, u jkeċċik minn quddiemu.” Hazreti Dihya wieġeb: “Il-profeta tagħna, Muhammad ‘alaihis-salâm, ma jħalli lil ħadd jagħmillu sajda, anzi lanqas li jitbaxxa ftit quddiemu. Min irid jitkellem miegħu, anki jekk ikun ilsir, jagħtih kas. Jilqgħu quddiemu, jisma’ x’jinkwetah, ineħħilu t-tbatija u jferraħlu qalbu. Għalhekk dawk kollha li jimxu warajh huma ħielsa u onorati.”
“Naħlef li hu l-profeta li l-Lhud u l-Insara, in-nies tal-Ktieb, kienu qegħdin jistennew, u l-profeta li l-profeti ta’ qabel ħabbru l-miġja tiegħu” In-Negus Ashama (rahmatullâhi ’alaih)
Wieħed minn dawk li semgħu dan il-kliem qal: “Ladarba m’intix se tagħmel sajda lill-qaysar, ħa nurik triq oħra, biex tkun tista’ twettaq id-dmir li ħadt fuqek. Quddiem il-palazz hemm post fejn jistrieħ il-qaysar. Kuljum, wara nofsinhar, joħroġ f’din il-bitħa u jdur fiha. Hemmhekk hemm minbar. Jekk ikun hemm xi kitba fuqu, l-ewwel jeħodha u jaqraha, imbagħad jistrieħ. Issa mur, qiegħed l-ittra fuq dak il-minbar u stenna barra. Meta jara l-ittra, jibgħat għalik. Imbagħad twettaq dmirek.”
Għalhekk Hazreti Dihya ħalla l-ittra fil-post li qalulu. Eraklju ħa l-ittra u talab traduttur li jaf l-Għarbi. It-traduttur beda jaqra l-ittra ta’ Rasûlullah. Fil-quċċata tal-ittra kien hemm miktub: “Bismillâhir-rahmânir-rahîm! Mingħand ir-Rasûl ta’ Alla l-Għoli, Muhammad (‘alaihis-salâm), lil Eraklju, il-kbir tal-Biżantini.” Yannâq, bin ħu Eraklju, irrabja ħafna li l-ittra bdiet hekk, u ta daqqa ta’ ponn qawwija f’sider it-traduttur. Bis-saħħa tad-daqqa t-traduttur waqa’ mal-art, u l-ittra mbierka waqgħet minn idu. Meta Eraklju staqsa lil Yannâq: “Għaliex għamilt hekk?”, dan wieġeb: “Ma tarax l-ittra? Mhux biss beda l-ittra b’ismu qabel ismek, imma lanqas ma qal li int ir-re, u kiteb: ‘lil Eraklju, il-kbir tal-Biżantini’. Għaliex ma kitibx ‘lir-re tal-Biżantini’, u għaliex ma bediex b’ismek? L-ittra tiegħu llum ma għandhiex tinqara.”
Imbagħad Eraklju qal: “Wallahi, jew int bla moħħ għalkollox, jew miġnun sew. Ma kontx naf li int hekk. Trid iċċarrat l-ittra u tarmiha qabel ma nara x’fiha? Naħlef b’ħajti: jekk hu r-Rasûl ta’ Alla, kif jgħid, għandu dritt jikteb ismu qabel ismi fl-ittra tiegħu u jsejjaħli l-kbir tal-Biżantini. Jien biss sidhom, mhux ir-re tagħhom.” U keċċa lil Yannâq minn quddiemu. Imbagħad bagħat għal wieħed jismu Uskûf, l-aktar għaref fost l-Insara, il-kap tagħhom u l-konsulent tiegħu stess, u qabbdu jaqra l-ittra. Fil-kumplament tal-ittra kien hemm miktub: “Is-sliem ikun fuq dawk li jimxu wara l-hidâya ta’ Alla l-Għoli u jaslu fit-triq it-tajba!” U wara: “(O kbir tal-Biżantini!) Nistiednek għall-Iżlam. Aċċetta l-Iżlam biex issib is-salvazzjoni. Sir Musulman biex Alla l-Għoli jagħtik ħlas doppju. Jekk iddawwar wiċċek, il-ħtija tal-Insara kollha tkun fuqek. (O Rasûl Tiegħi!) Għid: ’O nies tal-Ktieb (Lhud u Nsara)! Ejjew għal kelma komuni bejnna u bejnkom: li ma nqimu xejn ħlief lil Alla l-Għoli, li ma nxierku xejn Miegħu, u li ħadd minna ma jagħraf lil xi ħadd minn fostna bħala Rabb Ħallieq minflok lil Alla l-Għoli. Jekk jagħtu daharhom lil din il-kelma, għidu: Ixhdu li aħna Musulmani veri!’”4
Waqt li kienet qiegħda tinqara l-ittra ta’ Rasûl al-akram (sallallâhu ’alaihi wa sallam), qtar l-għaraq kienu nieżlin minn ġbin Eraklju. Meta spiċċat l-ittra, qal: “Minn żmien Sulaymân ‘alaihis-salâm ’l hawn qatt ma rajt ittra li tibda hekk, b’‘Bismillâhir-rahmânir-rahîm’.” Meta Eraklju staqsa lil Uskûf x’kienet il-fehma tiegħu dwar din il-kwistjoni, Uskûf qal:
“Wallahi, hu l-profeta li Mûsâ u Îsâ (’alaihimas-salâm) tawna l-bxara tal-miġja tiegħu. Fil-fatt konna qegħdin nistennew li jiġi.”
Eraklju staqsa: “X’parir tagħtini nagħmel f’din il-ħaġa? X’taħseb li hu xieraq?” Uskûf wieġeb: “Naħseb li hu xieraq li timxi warajh.” Eraklju qal: “Naf tajjeb ħafna dak li qiegħed tgħid. Imma m’għandix il-ħila nimxi warajh u nsir Musulman. Għax mhux biss nitlef is-saltna tiegħi, imma joqtluni wkoll.” Imbagħad bagħat għal Hazreti Dihya u għal Adî ibn Hâtim. Adî qal: “O ħakkiem! Dan ir-raġel ta’ ħdejja, minn dawk l-Għarab li għandhom il-merħliet u l-iġmla, qiegħed jitkellem dwar ġrajja tal-għaġeb li seħħet f’pajjiżu.” Meta Eraklju staqsa: “X’inhi din il-ġrajja f’pajjiżkom?”, Hazreti Dihya wieġeb: “Fostna deher raġel. Ħabbar li hu profeta. Parti min-nies qiegħda timxi warajh, u parti oħra qiegħda tmur kontrih. Bejnietna, il-fidili, u bejn dawk li ma jemmnux qiegħed isir il-ġlied.”
Wara dan Eraklju beda jistħarreġ dwar Sidna l-Profeta. Ordna lill-gvernatur ta’ Damasku jsib xi ħadd mill-istess nisel ta’ Rasûl al-akram. Sadanittant kiteb ukoll ittra lil għaref f’Ruma, ħabib tiegħu li kien jaf l-Ebrajk, u staqsieh dwar din il-kwistjoni. Mingħand ħabibu f’Ruma waslet ittra li kienet tgħid li r-raġel li kien semma kien il-profeta tal-aħħar żmien. Il-gvernatur ta’ Damasku, min-naħa tiegħu, iltaqa’ ma’ karavana ta’ Quraysh li kienet sejra għall-kummerċ. Fosthom kien hemm ukoll il-kap ta’ Quraysh, Abû Sufyân, li kien għadu mhux Musulman. Abû Sufyân jgħid: “Konna f’Gaża, meta l-gvernatur ta’ Eraklju f’Damasku ġie fuqna qisu se jattakkana, u staqsa: ‘Intom mill-poplu ta’ dak ir-raġel tal-Ħiġaż?’ Għidna: ‘Iva.’ Qal: ‘Ejjew! Se tiġu magħna għand l-imperatur!’” Ħa lil Abû Sufyân u lil sħabu Damasku. Il-gvernatur ta’ Damasku ressaq lil Abû Sufyân u lil dawk li kienu miegħu quddiem Eraklju. F’dak iż-żmien Eraklju kien f’Ġerusalemm, f’Bayt al-Maqdis. Kien bilqiegħda mal-wazir tiegħu, bil-kuruna fuq rasu. Hemmhekk laqa’ lil Abû Sufyân u lil madwar tletin ruħ minn Mekka li kienu miegħu.
Sejjaħ traduttur u staqsiehom: “Min minnkom huwa l-eqreb fin-nisel lejn ir-raġel li jgħid li hu profeta?” Abû Sufyân wieġeb: “Jien l-eqreb lejh fin-nisel.” Eraklju ried li Abû Sufyân jitressaq qrib tiegħu, u qal lill-oħrajn joqogħdu wara Abû Sufyân. Meta Eraklju staqsa: “X’inhi l-qrubija bejnietkom?”, qal: “Huwa bin zijuwi.” (Għax in-nannu ta’ Abû Sufyân huwa Umayya, u n-nannu ta’ Rasûlullah huwa Abdulmuttalib. In-nanniet tagħhom kienu kuġini, ulied żewġ aħwa. Għalhekk qal: “Huwa bin zijuwi.” In-nisel tagħhom jingħaqad f’Abd Manâf, in-nannu tan-nanniet tagħhom.) Għalkemm Abû Sufyân għall-ewwel kien gideb, beża’ mit-theddida tar-re u ma setax jibqa’ jigdeb.
“Wallahi, hu l-profeta li Mûsâ u Îsâ (’alaihimas-salâm) tawna l-bxara tal-miġja tiegħu. Fil-fatt konna qegħdin nistennew li jiġi” Uskûf ta’ Ġerusalemm
Imbagħad seħħet din il-konversazzjoni bejniethom. Eraklju: – Kif inhu n-nisel fostkom tar-raġel li jgħid li hu profeta? – Huwa l-aktar wieħed ta’ nisel nobbli fi żmienu. Fin-nisel huwa l-aktar distint fostna. – Qablu, kien hemm xi ħadd fostkom li qal li hu profeta? – Le. – Kien hemm qatt xi re fost l-antenati tiegħu? – Le. – Il-kbarat tal-poplu jimxu warajh, jew il-foqra u d-dgħajfa? – Dawk li jimxu warajh huma l-foqra, id-dgħajfa, iż-żgħażagħ u n-nisa. Mix-xjuħ u mill-kbarat tal-poplu tiegħu mhux ħafna jimxu warajh. – Dawk li jimxu warajh qegħdin jiżdiedu jew jonqsu? – Qegħdin jiżdiedu. – Hemm xi ħadd li, wara li daħal fir-reliġjon tiegħu, telaq minnha għax ma għoġbitux jew għax irrabja? – M’hemmx. – Qabel ma qal li hu profeta, qatt rawh jigdeb? – Le. – Dan il-profeta qatt kiser xi ftehim jew ma żammx kelmtu? – Le, qatt. Imma issa għamilna miegħu ftehim biex ma niġġildux għal xi żmien. Ma nafux x’se jagħmel f’dan iż-żmien. – X’jordnalkom? – Jordnalna nagħmlu ‘ibâda biss lil Alla, li huwa Wieħed, u ma nxierku xejn Miegħu. Jipprojbielna nqimu dak li kienu jqimu l-antenati tagħna (l-idoli). Jordnalna nagħmlu s-salât, ngħidu l-verità, ngħinu lill-foqra, inżommu ’l bogħod mill-harâm, inżommu l-ftehim, ma nittradux dak li jkun fdat f’idejna u nżuru lill-qraba. Din il-konversazzjoni saret f’Bayt al-Maqdis, u hemmhekk inqrat l-ittra mbierka ta’ Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam). Meta Eraklju bies l-ittra, messha ma’ għajnejh u qegħedha fuq rasu, l-għagħa fost il-Biżantini kibret aktar.
Il-qaysar ordna li Abû Sufyân u n-nies ta’ Quraysh li kienu miegħu jinħarġu barra. Abû Sufyân, li kien għadu mhux Musulman, hemmhekk kien qal, b’ġurament, li kien jemmen li l-kawża tal-Profeta maħbub tagħna kienet se tirnexxi. Hazreti Dihya qagħad quddiem Eraklju u, b’wiċċu mbierek u sabiħ u b’leħnu ħelu, qal: “O qaysar! Bagħatni għandek raġel minn Busrâ (Hârith), li huwa aħjar minnek. Naħlef b’Alla l-Għoli li dak li bagħatni għandu (Rasûlullah) huwa aħjar kemm minnu kif ukoll minnek. Għandek tisma’ kliemi b’umiltà u taċċetta l-pariri li qegħdin jingħatawlek! Għax jekk tkun umli, tifhem il-pariri. Jekk ma taċċettax il-pariri, ma tistax tkun ġust!”
Meta Eraklju qal: “Kompli”, Hazreti Dihya qal: “Mela, jien nistiednek temmen f’Alla l-Għoli, li Lilu Îsâ ‘alaihis-salâm kien jagħmel is-salât. Nistiednek temmen f’dan il-Profeta ummî, li l-ewwel Mûsâ ‘alaihis-salâm, u warajh Îsâ ‘alaihis-salâm, ħabbru l-miġja tiegħu. Jekk taf xi ħaġa dwar dan u trid tikseb il-hena ta’ din id-dinja u tal-âkhirat, ġibhom quddiem għajnejk. Inkella titlef il-hena tal-âkhirat u tibqa’ fil-kufr (nuqqas ta’ fidi) u fix-shirk. U kun af sew ukoll li Alla l-Għoli, li huwa r-Rabb tiegħek, jeqred lill-oppressuri u jbiddel il-grazzji.”
Eraklju qal: “Jien ma nħalli ebda kitba li tasal f’idejja mingħajr ma naqraha, u ma nħalli ebda għaref li jiġi għandi jitlaq mingħajr ma nistaqsih u nitgħallem dak li ma nafx. Minn dan ma nara xejn ħlief ġid u tjieba. Agħtini ż-żmien biex naħseb sakemm insib il-verità.” Aktar tard Eraklju sejjaħ lil Hazreti Dihya ħdejh u tkellem miegħu waħdu. Dak li kellu f’qalbu għarrfu hekk: “Jien naf li r-raġel li bagħtek huwa l-profeta tal-aħħar żmien, li l-kotba ħabbru l-miġja tiegħu u li kien mistenni. Imma jekk nimxi warajh, nibża’ li l-Biżantini joqtluni. Ħa nibagħtek għand Safâtir: huwa l-akbar għaref tagħhom, u jirrispettawh aktar minni. L-Insara kollha jimxu warajh. Jekk jemmen hu, il-Biżantini kollha jemmnu. Imbagħad jien ukoll nikxef bil-miftuħ dak li għandi f’qalbi u t-twemmin tiegħi.”
Wara dan Eraklju kiteb ittra, taha lil Hazreti Dihya u bagħtu għand Safâtir.
Il-patri Safâtir
Rasûlullah kien bagħat ittra lil Safâtir ukoll. Meta Safâtir qara l-ittri u sema’ l-kwalitajiet ta’ Sidna l-Profeta, qal li ma kien hemm ebda dubju li hu l-profeta tal-aħħar żmien, li Hazreti Mûsâ u Hazreti Îsâ ħabbru l-miġja tiegħu, u emmen. Mar id-dar, għalaq ruħu ġewwa, u għal tliet ġimgħat ma ħariġx għall-prietki li kien jagħmel kull nhar ta’ Ħadd. L-Insara għajtu: “X’ġara minn Safâtir, li minn mindu tkellem ma’ dak l-Għarbi ma reġax ħareġ? Irridu narawh!”
Safâtir neħħa l-ilbies iswed ta’ qassis li kellu fuqu. Libes ħwejjeġ bojod, ħa l-bastun f’idu u mar il-knisja. Wara li ġabar lin-nies tal-belt, qam fuq saqajh u qal: “O Nsara! Kunu afu li waslitilna ittra mingħand Ahmad (’alaihis-salâm). Qiegħed jistedinna għar-reliġjon vera. Jien naf b’mod ċar u nemmen li hu r-rasûl veru ta’ Alla l-Għoli.” Meta l-Insara semgħu dan, inxteħtu fuq Safâtir u qatluh martri bis-swat. Hazreti Dihya ġie u għarraf lil Eraklju b’dak li ġara.
Eraklju qal: “Ma għidtlekx? Safâtir huwa aktar maħbub u għażiż għand l-Insara minni. Kieku jisimgħu kliem bħal dan minni, joqtluni bħalu.” Iżda fir-rakkont li Bukhârî jsemmi fis-“Sahîh” tiegħu, u li rrakkonta Zuhrî, jingħad: “Eraklju sejjaħ lill-kbarat tal-Biżantini fil-palazz tiegħu f’Homs u ordna li jingħalqu l-bibien. Imbagħad tela’ f’post għoli u qal: ‘O poplu Biżantin! Tridu tiksbu l-hena u l-paċi, tridu li s-saltna tagħkom tibqa’ għal dejjem, u tridu timxu wara dak li qal Hazreti Îsâ?’ Il-Biżantini staqsew: ‘O re tagħna! X’għandna nagħmlu biex niksbu dan?’ Eraklju qal: ‘O poplu Biżantin! Ġbartkom għal ħaġa tajba. Waslitli ittra mingħand Hazreti Muhammad. Qiegħed jistedinni għar-reliġjon tal-Iżlam. Wallahi, hu l-profeta li dejjem konna qegħdin nistennew, li nsibuh miktub fil-kotba tagħna u li nafu s-sinjali tiegħu. Ejjew nimxu warajh u nsibu s-salvazzjoni f’din id-dinja u fl-âkhirat!’ Imbagħad kulħadd beda jgħid kliem ħażin u jgerger, u ġrew lejn il-bibien biex jaħarbu barra. Iżda billi l-bibien kienu magħluqa, ma setgħux joħorġu. Meta Eraklju ra din l-imġiba tal-Biżantini u fehem kif kienu qegħdin jaħarbu mill-Iżlam, beża’ għal ħajtu u qal: ‘O poplu Biżantin! Il-kliem li għidt kien biex inkejjel kemm intom marbuta mar-reliġjon tagħkom. Rajt b’għajnejja r-rabta tagħkom mar-reliġjon tagħkom u l-imġiba tagħkom, li ferrħitni.’ Imbagħad il-Biżantini nxteħtu fis-sajda quddiem Eraklju, u meta nfetħu l-bibien tal-palazz, ħarġu u telqu.”5 Eraklju sejjaħ lil Hazreti Dihya u rrakkontalu x’kien ġara. Tah rigali, wieħed aktar prezzjuż mill-ieħor. Barra minn hekk kiteb ittra lil Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam). L-ittra tiegħu u r-rigali li kien ħejja bagħathom lill-Profeta maħbub tagħna ma’ Hazreti Dihya.
“Ma hemm ebda dubju li hu l-profeta tal-aħħar żmien, li Hazreti Mûsâ u Hazreti Îsâ ħabbru l-miġja tiegħu” Il-patri Safâtir
Eraklju kien xtaq isir Musulman, iżda minħabba l-biża’ li jitlef it-tron u ħajtu ma emminx. Fl-ittra li kiteb lil Sidna l-Profeta kien hemm: “Lil Muhammad, ir-Rasûl ta’ Alla, li Hazreti Îsâ ħabbar il-miġja tiegħu, mingħand il-qaysar, ir-re tal-Biżantini! Il-mibgħut tiegħek wasal għandi bl-ittra tiegħek. Nixhed li int ir-rasûl veru ta’ Alla. Fil-fatt aħna sibniek miktub fl-Injîl, u Hazreti Îsâ kien tana l-bxara tiegħek. Stedint lill-Biżantini jemmnu fik, iżda ma riedux. Kieku semgħu minni, żgur kien ikun ta’ ġid għalihom. Nixtieq ħafna nkun ħdejk, naqdik u naħsillek saqajk.” Hazreti Dihya telaq minn għand Eraklju u wasal Hismâ. Fit-triq, fil-wied ta’ Shanâr, wieħed mill-widien ta’ Judhâm, Hunayd ibn Ûs, ibnu u l-irġiel tiegħu serqu lil Hazreti Dihya. Ħadulu kull ma kellu ħlief ħwejġu l-qodma. F’dak il-post, Dubayb ibn Rifâ’a ibn Zayd u l-poplu tiegħu kienu ħaddnu l-Iżlam. Meta Dihya ġie għandhom u rrakkontalhom x’kien ġara, marru fuq Hunayd ibn Ûs u t-tribù tiegħu u ħadu lura l-oġġetti kollha.
Aktar tard Rasûlullah bagħat lil Zayd ibn Hâritha kontra Hunayd ibn Ûs u l-irġiel tiegħu. Dawk kollha li kienu jgħixu f’dak il-post emmnu. Meta Hazreti Dihya wasal Medina, mingħajr ma għadda minn daru, mar dritt għand il-bieb ta’ Habîb al-akram. Ħabbat il-bieb. Il-Profeta tagħna staqsa: “Min hu?” Dihya wieġeb: “Dihya Kalbî.” Sid id-dinjiet qal: “Idħol.” Hazreti Dihya daħal u rrakkonta dak kollu li ġara bid-dettalji kollha. Qara lil Sidna l-Profeta l-ittra ta’ Eraklju, u hu qal: “Għad jibqa’ għal xi żmien (fis-saltna). Sakemm l-ittra tiegħi tkun għandhom, is-saltna tagħhom tibqa’ għaddejja.”
Għalkemm Eraklju kiteb fl-ittra tiegħu li emmen fil-Profeta tagħna, Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) qal: “Qiegħed jigdeb. Ma ħalliex ir-reliġjon tiegħu.” Eraklju geżwer l-ittra tal-Profeta maħbub tagħna f’biċċa satin tal-ħarir u żammha f’kaxxa tonda tad-deheb. Il-familja ta’ Eraklju ħarset din l-ittra u żammitha moħbija minn kulħadd. Kienu jgħidu u jemmnu li s-saltna tagħhom tibqa’ għaddejja sakemm din l-ittra tkun f’idejhom. U tabilħaqq hekk ġara.6
Ittra lil Muqawqis, ir-re tal-Eġittu
Qabel ma bagħat lil Hâtib ibn Abî Balta’a għand il-ħakkiem tal-Eġittu, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) staqsa: “O Kumpanni tiegħi! Min minnkom jieħu din l-ittra għand il-ħakkiem tal-Eġittu, u jistenna l-ħlas tiegħu mingħand Alla l-Għoli?” Hazreti Hâtib qabeż minn postu, qam fuq saqajh u qal: “O Rasûlallah! Neħodha jien!” Il-Profeta tagħna qal: “O Hâtib! Jalla Alla l-Għoli jagħmel imbierek għalik dan id-dmir tiegħek!” Hazreti Hâtib ibn Abî Balta’a ħa l-ittra mingħand il-Profeta maħbub tagħna. Sellem u mar lejn daru. Ħejja l-bhima tiegħu. Wara li sellem ukoll lill-familja tiegħu, qabad it-triq. Hazreti Hâtib sar jaf li Muqawqis, il-ħakkiem tal-Eġittu, kien f’Lixandra, u wasal fil-palazz tiegħu. L-għassies tal-bieb, li sar jaf x’kien l-iskop tiegħu qabel ma daħħlu, wera rispett kbir lejn Hazreti Hâtib u ma ħallieh jistenna xejn. Dak il-ħin Muqawqis kien fil-baħar, fuq bastiment, jitkellem mal-irġiel tiegħu. Hazreti Hâtib tela’ f’dgħajsa u mar fejn kien Muqawqis. Tah l-ittra tal-Profeta tagħna. Muqawqis ħa l-ittra minn idejn Hâtib u beda jaqra:
“Bismillâhir-rahmânir-rahîm!
Mingħand Muhammad, il-qaddej u r-rasûl ta’ Alla l-Għoli, lil Muqawqis, il-kbir tal-Kopti (il-poplu antik tal-Eġittu)! Is-sliem ikun fuq dawk li jimxu wara l-hidâya. Nistiednek għall-Iżlam, biex issib is-salvazzjoni. Sir Musulman, biex issib is-salvazzjoni u tikseb il-ħlas doppju ta’ Alla l-Għoli. Jekk iddawwar wiċċek, id-dnub tal-Kopti kollha jkun fuqek! (O Rasûl Tiegħi!) Għid: ’O nies tal-Ktieb (Lhud u Nsara)! Ejjew għal kelma komuni bejnna u bejnkom: li ma nqimu xejn ħlief lil Alla l-Għoli, li ma nxierku xejn Miegħu, u li ħadd minna ma jagħraf lil xi ħadd minn fostna bħala Rabb Ħallieq minflok lil Alla l-Għoli. Jekk jagħtu daharhom lil din il-kelma, għidu: Ixhdu li aħna Musulmani veri!’”7
Meta nqrat l-ittra tas-Sultân tal-univers, Muqawqis qal lil Hazreti Hâtib: “Jalla jkun għall-ġid!” Ir-re tal-Eġittu ġabar il-kmandanti u l-irġiel tal-istat tiegħu u beda jitkellem ma’ Hâtib. Qal: “Se nistaqsik xi ħwejjeġ li rrid nifhem, u se nitkellem miegħek dwarhom.” Meta Hazreti Hâtib qal: “Tkellem, ejja nitkellmu!”, Muqawqis staqsa: – Għidli dwar dak li bagħatkom. Huwa profeta? Għidli ftit dwaru! – Iva, huwa profeta. – Jekk tassew huwa profeta, għaliex ma talabx kontra l-poplu tiegħu, li keċċieh minn art twelidu u ġiegħlu jfittex kenn f’post ieħor? – Int temmen li Îsâ ibn Maryam ‘alaihis-salâm huwa profeta, hux hekk? Meta l-poplu tiegħu ried jaqbdu u joqtlu, hu xorta waħda ma talabx kontrihom, u Janâb al-Haqq tellgħu fis-sema ta’ din id-dinja u ppremjah. Ma kellux jitlob lil Alla l-Għoli biex jeqred il-poplu tiegħu? Ma għamilx hekk.
“O Hâtib! Jalla Alla l-Għoli jagħmel imbierek għalik dan id-dmir tiegħek!” Hadîth sharîf
– Weġibt tajjeb ħafna. Tabilħaqq, int raġel għaref li ġej minn ħdejn bniedem li għandu l-għerf. Ibqa’ magħna llejla; għada nagħtik it-tweġiba tiegħi.
Hazreti Hâtib, b’riferenza għall-Fir’awn ta’ żmien Hazreti Mûsâ, qal lil Muqawqis: – Qablek, hawn kien hemm re. Hu qal lill-poplu tiegħu: “Jien l-akbar alla!”, u b’hekk stqarr li kien ir-rabb tagħhom. Alla l-Għoli kkastigah bit-turment ta’ din id-dinja u tal-âkhirat u ħa vendetta minnu. Ħu tagħlima minn dan, u la ssirx int tagħlima għall-oħrajn! – Aħna għandna reliġjon. Ma nħallux din ir-reliġjon tagħna sakemm ma jkunx hemm waħda aħjar minnha. – Ir-reliġjon li hi aħjar minn dik li int marbut magħha, u li tgħid li ma tħallihiex sakemm ma jkunx hemm waħda aħjar, bla ebda dubju hija l-Iżlam. Aħna nistiednuk għal din l-aħħar reliġjon ta’ Alla l-Għoli, l-Iżlam. Alla l-Għoli temm ir-reliġjon Tiegħu bih u għamlu biżżejjed għan-nies, u dan huwa ċert. Dan il-Profeta stieden għar-reliġjon tal-Iżlam mhux lilek biss, imma lin-nies kollha. Minn fost in-nies kollha, Quraysh kienu dawk li rreaġixxew l-aktar kontrih u ġabu ruħhom l-aktar ħorox miegħu, il-Lhud kienu l-aktar għedewwa tiegħu, u l-Insara kienu l-eqreb lejh. Naħlef b’Alla l-Għoli li l-bxara li ta Mûsâ ‘alaihis-salâm dwar Îsâ ‘alaihis-salâm hija eżatt bħall-bxara li ta Îsâ ‘alaihis-salâm dwar Muhammad ‘alaihis-salâm. Għalhekk, meta aħna nistiednuk għall-Qur’ân al-karîm, huwa bħal meta int tistieden lil-Lhud għall-Injîl. Bla dubju taf li kull profeta ntbagħat lil poplu li seta’ jifhmu u jagħrfu, u li kien wâjib għal dak il-poplu li jobdi lil dak il-profeta. Issa, int wieħed minn dawk li laħqu ż-żmien ta’ dan il-Profeta. Aħna nistiednuk għal din ir-reliġjon il-ġdida.
Wara dan il-kliem ta’ Hazreti Hâtib, Muqawqis qal: – Ħarist lejn il-qagħda ta’ dan il-profeta. Fl-ordnijiet u fil-projbizzjonijiet tiegħu ma sibt xejn li jmur kontra r-raġuni. Sa fejn fhimt, hu mhux saħħar, mhux bassar u mhux giddieb.
Sibt fih xi sinjali tal-profezija. Li joħroġ fid-dieher ħwejjeġ moħbija huwa wieħed minn dawn is-sinjali. Minn dan ir-raġel ħarġu aħbarijiet dwar xi sigrieti. Imbagħad, billi qal: “Ħallini naħseb ftit!”, talab iż-żmien.
Billejl Muqawqis qajjem lil Hazreti Hâtib u qallu li ried jistaqsi ħafna mistoqsijiet oħra dwar Sidna l-Profeta.
Imbagħad seħħet din il-konversazzjoni bejniethom:
– Irrid nistaqsik tliet ħwejjeġ dwaru, bil-kundizzjoni li twieġebni l-verità.
– Staqsi dak li trid! Jien dejjem ngħidlek il-verità.
– Għal xiex jistieden lin-nies Muhammad?
– Jistedinhom jagħmlu ‘ibâda lil Alla l-Għoli biss. Jordna li jagħmlu l-ħames salât ta’ bil-lejl u ta’ binhar, li jsumu x-xahar ta’ Ramadân u li jżommu l-kelma mogħtija. Jipprojbixxi li jittiekel il-laħam tal-annimali mejta.
“(O Rasûl Tiegħi!) Għid: ‘O nies tal-Ktieb (Lhud u Nsara)! Ejjew għal kelma komuni bejnna u bejnkom: li ma nqimu xejn ħlief lil Alla l-Għoli, li ma nxierku xejn Miegħu, u li ħadd minna ma jagħraf lil xi ħadd minn fostna bħala Rabb Ħallieq minflok lil Alla l-Għoli. Jekk jagħtu daharhom lil din il-kelma, għidu: Ixhdu li aħna Musulmani veri!’” Âl-i Imrân: 64
Imbagħad Muqawqis staqsa:
– Iddeskrivili s-sura u d-dehra tiegħu (kif jidher fiżikament)! Hâtib iddeskrivieh fil-qosor. Ħafna ħwejjeġ ma semmiehomx. Imbagħad Muqawqis qal:
– Għad fadal xi ħwejjeġ li ma semmejtx: f’għajnejh hemm ftit ħmura, u fuq dahru għandu s-siġill tal-profezija. Jirkeb ħmar, jilbes is-sûf (drapp tas-suf) u jgħix bit-tamal u b’ikel bi ftit laħam. Iħarsuh iz-zijiet tiegħu jew ulied iz-zijiet tiegħu. Hazreti Hâtib qal: – Dawn ukoll huma l-kwalitajiet tiegħu.
Muqawqis reġa’ staqsa lil Hazreti Hâtib dwar il-Profeta tagħna: – Juża l-kuħl? – Iva! Iħares fil-mera, jimxat xagħru, u kemm meta jivvjaġġa kif ukoll meta jkun id-dar qatt ma jinfired mill-mera, mill-kaxxa tal-kuħl, mill-moxt u mill-miswâk tiegħu! – Jien kont naf li kien fadal profeta li għad irid jiġi, u ħsibt li kien se joħroġ mis-Sirja (ix-Xam). Għax il-profeti ta’ qabel dejjem ħarġu minn hemm. Għalkemm kont rajt ukoll fil-kotba li l-aħħar profeta kien se joħroġ fl-Għarabja, f’art ta’ ħruxija, ta’ dejqa u ta’ faqar. Iż-żmien li fih jidher il-profeta li sibna l-kwalitajiet tiegħu miktuba fil-kotba bla dubju huwa dan iż-żmien. Aħna sibna d-deskrizzjoni tiegħu miktuba hekk fil-ktieb: “Ma jiżżewwiġx żewġ aħwa nisa flimkien, jaċċetta r-rigali u ma jaċċettax is-sadaqa. Joqgħod u jgħix mal-foqra u mal-imsejkna.” Il-Kopti mhux se jisimgħu minni jekk nitlobhom jimxu warajh. U jien ma nistax inħalli s-saltna tiegħi; f’dan jien xħiħ ħafna. Dak il-profeta se jaħkem fuq il-pajjiżi, u warajh il-Kumpanni tiegħu jaslu sa dawn l-artijiet tagħna u joqogħdu hawn. Fl-aħħar jegħlbu lil dawk li jinsabu hawn. Jien la ngħid kelma waħda minn dan lill-Kopti, u lanqas irrid li xi ħadd ikun jaf b’din il-konversazzjoni tagħna!
Wara din il-konversazzjoni, Muqawqis sejjaħ lis-segretarju tiegħu, li kien jikteb bl-Għarbi, u qabbdu jikteb din it-tweġiba għall-ittra tal-Profeta tagħna: “Lil Muhammad, bin Abdullah, mingħand Muqawqis, il-kbir tal-Kopti! Is-sliem ikun fuqek. Qrajt l-ittra li bgħattli. Fhimt dak li semmejt fiha u l-istedina li għamilt. Jien ukoll kont naf li kien se jiġi profeta, imma ħsibt li kien se joħroġ mis-Sirja. Lqajt lill-mibgħut tiegħek bil-ġieħ. Qiegħed nibgħatlek żewġ ilsiera nisa, li għandhom valur kbir fost il-Kopti, u ħwejjeġ biex tilbes. Tajtek ukoll rigal bagħla biex tirkibha.” Muqawqis ma għamel xejn aktar minn hekk, u lanqas sar Musulman. Żamm lil Hazreti Hâtib bħala mistieden fl-Eġittu għal ħamest ijiem. Wera rispett kbir lejh u għamillu ħafna ġieħ. Imbagħad qal: “Erġa’ lura minnufih f’pajjiżek, għand sidek! Ordnajt li jintbagħtulu żewġ ilsiera nisa, żewġ bhejjem tal-irkib, elf mithqâl (mithqâl wieħed = 4.8 g) deheb, għoxrin libsa ħwejjeġ fini magħmula fl-Eġittu u rigali oħra. Għalik għedt li jingħatawlek mitt dinâr u ħames ilbiesi. Issa itlaq minn quddiemi! Oqgħod attent li l-Kopti ma jisimgħux kelma waħda minn fommok!” Barra minn hekk, Muqawqis bagħat ukoll lil Sidna l-Profeta rigal ta’ tazza tal-kristall, għasel ifuħ, turban, drapp tal-kittien speċjali tal-Eġittu, fwejjaħ bħall-injam tal-agar u l-misk, bastun, kuħl f’kaxxa, żejt tal-ward, moxt, mqass, miswâk, mera, labra u ħajt.
Muqawqis bagħat lil Hazreti Hâtib ibn Abî Balta’a, il-mibgħut tal-Iżlam, akkumpanjat minn suldati għassiesa. Meta rifsu l-art tal-Għarabja, iltaqgħu ma’ karavana li kienet sejra Medina. Hâtib bagħat lura lis-suldati ta’ Muqawqis u ngħaqad ma’ dik il-karavana.
Hâtib ibn Abî Balta’a wasal Medina bir-rigali u deher quddiem Rasûlullah. Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) aċċetta r-rigali ta’ Muqawqis. Meta Hâtib tah l-ittra ta’ Muqawqis u wassal kliemu, Sidna l-Profeta qal: “X’raġel ħażin! Ma felaħx jaqta’ qalbu mis-saltna tiegħu. Iżda s-saltna li żammitu milli jemmen mhux se tibqa’ għandu!”8
Iż-żewġ ilsiera nisa li Muqawqis bagħat bħala rigal lill-Profeta tagħna kienu Mâriya u oħtha Sîrîn. Meta Hâtib ibn Abî Balta’a pproponielhom fit-triq li jsiru Musulmani, aċċettaw u saru Musulmani. Sidna l-Profeta feraħ ħafna li ommna Hazreti Mâriya saret Musulmana, u onoraha billi żżewwiġha. Minnha kellu iben jismu Ibrâhîm. Lil Sîrîn taha lil Hassân ibn Thâbit, wieħed mill-Kumpanni tiegħu, il-poeta tal-Profeta.
Miż-żewġ bhejjem tal-irkib, tal-aqwa razza u b’kisja griża qrib ħafna tal-abjad, il-bagħla ngħatat l-isem Duldul u l-ħmar l-isem Ufayr jew Ya’fûr. Sa dakinhar fl-Għarabja qatt ma kienet dehret bagħla b’kisja bajda. L-ewwel bagħla bajda li raw il-Musulmani kienet Duldul. Sidna l-Profeta kien jixrob l-ilma mit-tazza tal-kristall li ngħata rigal. Muqawqis kien wera rispett kbir lejn l-ittra tal-Profeta tagħna u qegħedha f’kaxxa magħmula mill-avorju.
Issiġilla l-kaxxa u fdaha f’idejn waħda mill-ilsiera nisa tiegħu. (Din l-ittra nstabet fis-sena 1267 (1850 WK) fost kotba Kopti f’monasteru qadim fir-reġjun ta’ Akhmîm fl-Eġittu; inxtrat mis-Sultân Ottoman Abdulmajîd Hân, is-96 khalîfa, u tqiegħdet f’Istanbul, fil-Palazz ta’ Topkapi, fit-Taqsima tar-Relikwi Mqaddsa.)
Ittra lill-kisrâ tal-Iran, Khusraw Parwîz
Għand il-ħakkiem tal-Iran kien intbagħat Abdullah ibn Hudhâfa. Meta Hazreti Abdullah ippreżenta l-ittra prezzjuża ta’ Sid id-dinjiet lill-imperatur kburi tal-Iran (il-kisrâ), dan taha lis-segretarju tiegħu biex jaqraha.
“Bismillâhir-rahmânir-rahîm!
Mingħand Muhammad (’alaihis-salâm), ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli, lill-kisrâ, il-kbir tal-Persjani…”
Is-segretarju kien għadu kemm qara sa hawn, meta d-demm tela’ f’ras il-kisrâ kburi; inxtegħel bir-rabja, ħataf l-ittra u ċarratha. Kien irrabja għall-aħħar għax Sidna l-Profeta kien beda l-ittra bl-isem imbierek tiegħu. Meta ried ikeċċi minn quddiemu wkoll lil Hazreti Abdullah ibn Hudhâfa, il-mibgħut tal-Iżlam, Hazreti Abdullah qal lill-kisrâ u lil dawk li jqimu n-nar li kienu miġbura madwaru:
“O poplu tal-Persja! Intom ma temmnux fil-profeti u ma taċċettawx il-kotba. Fuq din l-art fejn tgħixu qegħdin tgħaddu l-jiem magħduda tagħkom; qegħdin tgħixu ħajja ta’ ħolma!…
“O Alla! Kif hu (il-kisrâ) ċarrat l-ittra tiegħi biċċiet, hekk ukoll Int ċarrat lilu u s-saltna tiegħu biċċiet!…” Hadîth sharîf
O kisrâ! Kemm ħakkiema qablek qagħdu fuq dan it-tron u ħakmu! Dawk li wettqu l-ordnijiet ta’ Alla l-Għoli telqu minn din id-dinja wara li rebħu l-âkhirat tagħhom; u dawk li ma wettquhomx telqu milquta mill-kastig divin!…
O kisrâ! Din l-ittra li ġibt u ppreżentajtlek kienet fil-fatt xorti kbira għalik. Int ħqartha. Naħlef b’Alla l-Għoli li meta dik ir-reliġjon li int qiegħed tiddisprezza tasal hawn, tfittex fejn taħrab!…”
Imbagħad ħalla l-palazz tal-kisrâ u rikeb il-bhima tiegħu. Malajr tbiegħed minn hemm. Meta wasal Medina u rrakkonta l-ġrajja lis-Sultân tal-univers, dan qal: “O Alla! Kif hu ċarrat l-ittra tiegħi biċċiet, hekk ukoll Int ċarrat lilu u s-saltna tiegħu biċċiet!…”
Alla l-Għoli aċċetta t-talba tar-Rasûl Tiegħu: lejl minnhom il-kisrâ ġie milqut b’sikkina u mqatta’ biċċiet minn ibnu stess. U fi żmien Hazreti Umar, l-artijiet kollha tal-Iran inħakmu u għaddew f’idejn il-Musulmani.9
Ittra lil Hârith ibn Abî Shimr, il-ħakkiem ta’ Ghassân
Hazreti Shujâ’ ibn Wahb kien intbagħat għand il-ħakkiem ta’ Ghassân. Shujâ’ (radiyallâhu ‘anh) l-ewwel tkellem mal-għassies tal-bieb tal-ħakkiem. Meta stiednu għall-Iżlam, dan aċċetta u bagħat ir-rispett u s-salâm tiegħu lil Rasûlullah. Mingħajr ma ħallieh jistenna xejn, daħħal lil Hazreti Shujâ’ jiltaqa’ mal-ħakkiem. Meta Hârith ibn Abî Shimr qara l-ittra, irrabja u tefagħha mal-art. Hazreti Shujâ’ minnufih reġa’ lura Medina al-Munawwarah u għarraf lill-Maħbub ta’ Alla l-Għoli b’dak li ġara. Il-Profeta maħbub tagħna tnikket li l-ittra tiegħu ntefgħet mal-art u qal: “Jalla tinqered is-saltna tiegħu!” Ftit żmien wara, Hârith ibn Abî Shimr miet u l-istat tiegħu tfarrak.10
Ittra lil Hawdha ibn Alî, il-ħakkiem ta’ Yamâma
Salît ibn Amr kien intbagħat għand il-ħakkiem ta’ Yamâma. Hawdha kien Nisrani. Sidna l-Profeta kiteb fl-ittra tiegħu: “Bismillâhir-rahmânir-rahîm! Mingħand Muhammad (’alaihis-salâm), ir-rasûl ta’ Alla l-Għoli, lil Hawdha ibn Alî! Is-sliem ikun fuq dawk li sabu l-hidâya u waslu fit-triq it-tajba! (O Hawdha!) Kun af li l-Iżlam se jinfirex sal-aktar postijiet imbiegħda fejn jistgħu jaslu l-iġmla u ż-żwiemel, u se jegħleb ir-reliġjonijiet kollha. Aċċetta int ukoll l-Iżlam, biex issib is-salvazzjoni. Jekk issir Musulman, it-tmexxija tal-artijiet li huma taħt is-saltna tiegħek inħalliha f’idejk…”
Hawdha, il-ħakkiem ta’ Yamâma, ma riedx jaċċetta din l-istedina mbierka. L-imħabba tas-saltna u r-regħba għall-kariga kienu għamewlu għajnejh. Għalhekk baqa’ mċaħħad minn xorti għolja daqs li jikseb it-talba tas-Sultân tal-univers. Il-mibgħut tal-Iżlam, Hazreti Salît ibn Amr, tħassru u qal:
“O Hawdha, ħakkiem ta’ Yamâma! Int il-kbir ta’ dan il-poplu! L-imperaturi li int taħsibhom kbar mietu u saru trab.
Il-kbar veri huma dawk li jistħoqqilhom Jannah, billi jwettqu l-ordnijiet ta’ Alla l-Għoli u jżommu ruħhom ’il bogħod mill-projbizzjonijiet Tiegħu. Jekk xi komunità ngħatat l-unur li temmen, oqgħod attent li ma twarrabhiex mit-triq it-tajba tagħha bit-twemmin korrott tiegħek!… Tassew, jien nagħtik il-parir li twettaq l-ordnijiet ta’ Alla l-Għoli u li żżomm ruħek ’il bogħod mill-projbizzjonijiet Tiegħu. Jekk temmen f’Alla l-Għoli u twettaq l-ordnijiet Tiegħu, tidħol f’Jannah. Jekk timxi wara x-xitan, tibqa’ f’Jahannam.
Jekk taċċetta dawn il-pariri tiegħi, tkun fis-sigur minn dak li tibża’ minnu u tikseb dak li tittama. Jekk twarrab il-pariri tiegħi, ma fadal xejn x’nista’ nagħmel għalikom. Il-bqija aħsibha int!…”
Hawdha lanqas dawn il-pariri sbieħ tal-mibgħut tal-Iżlam ma sema’. Salît ibn Amr fehem li ma kienx hemm aktar għalfejn jibqa’ Yamâma, u malajr reġa’ lura Medina. Għarraf lill-Profeta maħbub tagħna bir-riżultat. Rasûl al-akram tnikket li Hawdha baqa’ mċaħħad mill-hena li jidħol fl-Iżlam. Ftit żmien wara waslet l-aħbar tal-mewt ta’ Hawdha. L-imħabba tiegħu għas-saltna u r-regħba tiegħu għall-kariga spiċċaw fil-qabar tiegħu, li hu ħofra ta’ Jahannam.11
Ittra lil Mundhir ibn Sâwî, l-emir tal-Baħrejn
Alâ ibn Hadramî ħa l-ittra lill-emir tal-Baħrejn. L-emir qara l-ittra mbierka b’imħabba, fehem x’kien fiha u ngħata l-unur tal-fidi.
Hu ma qalx bħall-oħrajn (ħlief in-Negus Ashama): “L-oħrajn jgħiduli hekk u hekk, u nitlef it-tron tiegħi.”
Billi qal “Ash-hadu an lâ ilâha illallâh wa ash-hadu anna Muhammadan ’abduhu wa rasûluh!”, salva lilu nnifsu u lil dawk mis-sudditi tiegħu li mxew warajh min-nar ta’ Jahannam. Hekk, raġel ieħor ta’ kariga, li ġie mistieden b’ittra biex isir Musulman, wera l-għaqal li jemmen. Xi wħud mis-sudditi tiegħu mxew warajh u saru Musulmani; oħrajn ma emmnux. Mundhir kiteb ittra dwar il-qagħda tiegħu u bagħatha lill-Profeta maħbub tagħna ma’ Alâ ibn Hadramî (radiyallâhu ‘anh). L-ittra ta’ tweġiba ta’ Sidna l-Profeta kienet hekk: “Lil dawk li jobduk għandu jiġi mgħallem l-Iżlam. Dawk li jirribellaw u jibqgħu ostinati għandhom iħallsu l-jizya. Dak li jidbħu l-Majûs ma għandux jittiekel, u la għandhom jagħtuhom bniet għaż-żwieġ u lanqas jieħdu bniethom.”
B’hekk is-seba’ mibgħuta tal-Iżlam wettqu dmirhom u għarrfu lill-istati l-kbar ta’ dak iż-żmien bl-eżistenza tal-Iżlam. Ħabbrulhom il-hena veru u ma ħallew ebda lok għall-kliem “Ma konniex smajna” f’jum il-qiyâmat. Fil-qosor, minn dawk il-ħakkiema tnejn emmnu: wieħed kien in-Negus u l-ieħor Mundhir. L-oħrajn baqgħu fil-kufr. Ir-re tal-Abissinja, Ashama (rahmatullâhi ‘alaih), kien ingħata l-unur li jsir Musulman, li jara lil xi wħud mill-Kumpanni nobbli, li jikseb it-talba mbierka ta’ Sidna l-Profeta u li jagħmel in-nikâh ta’ Rasûlullah ma’ Umm Habîba (radiyallâhu ’anhâ).
“O Alla! It-tbatijiet li Umm Rûmân sofriet fit-triq Tiegħek u għar-Rasûl Tiegħek mhumiex moħbija Minnek” Hadîth sharîf
L-imperatur Biżantin Eraklju u s-sultân tal-Eġittu Muqawqis ma sarux Musulmani, iżda wrew rispett kbir lejn l-ittri li rċevew, taw tweġibiet ġentili, ittrattaw tajjeb lill-mibgħuta u bagħtu rigali lil Rasûlullah.
Il-ħakkiema ta’ Ghassân u tal-Iran ittrattaw ħażin lill-mibgħuta u wrew bil-miftuħ l-għadawa tagħhom. Il-ħakkiem ta’ Yamâma, min-naħa l-oħra, ittratta lill-mibgħut tal-Iżlam bil-ġentilezza.
Ġrajjiet oħra fis-sitt sena tal-Ħiġra
Bejn Khawla bint Tha’laba ibn Qays ibn Mâlik al-Khazrajî u żewġha Aws ibn Sâmit ibn Ahzamî Ansârî seħħ zihâr, u niżlet is-Sûrah al-Mujâdala. Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ippermetta t-tiġrijiet taż-żwiemel u tal-iġmla. Meta l-ġemla tiegħu, li sa dakinhar qatt ma kien għelibha ħadd, inqabżet mill-ġemel ta’ beduwin u l-Kumpanni tnikktu, qal: “Kull perfezzjoni għandha t-tmiem tagħha, jiġifieri kull telgħa għandha n-niżla tagħha.”
Umm Rûmân (radiyallâhu ‘anhâ), omm ommna Âisha (radiyallâhu ‘anhâ), għaddiet għall-âkhirat. Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) mexxa s-salât tal-janâza tagħha u kien preżenti għad-difna tagħha. Rasûlullah stess niżżilha fil-qabar. Sidna l-Profeta taha l-bxara ta’ Jannah u qal: “Lil min jieħu pjaċir iħares lejn waħda mill-hûri ta’ Jannah, ħa jħares lejn Umm Rûmân.” U wara li talab il-maħfra għaliha, qal: “O Alla! It-tbatijiet li Umm Rûmân sofriet fit-triq Tiegħek u għar-Rasûl Tiegħek mhumiex moħbija Minnek.”