IT-TAWASSUL MA’ SIDNA L-PROFETA

It-tawassul1 bil-Profeta dejjem sar: qabel ma nħalaq, wara li nħalaq, matul ħajtu f’din id-dinja u wara mewtu, fid-dinja tal-barzakh (tal-qabar); u se jsir ukoll f’jum il-qiyâmat, wara l-qawmien, fil-pjanura tal-Arasât u f’Jannah. Il-wasîla hija kull ħaġa li Alla l-Għoli għamilha kawża biex wieħed jersaq Lejh u biex jitwettqu l-ħtiġijiet. It-tawassul b’Rasûl al-akram, jiġifieri li wieħed jagħmel lil Rasûlullah wasîla għand Alla l-Għoli u jitlob l-għajnuna u l-interċessjoni tiegħu, huwa permess (jâ’iz). Dan huwa mill-ħwejjeġ li għamlu s-salaf as-sâlihîn (il-Kumpanni, it-Tâbi’în u t-Taba’ at-tâbi’în), l-għorrief u l-Musulmani l-oħra. Ħadd mill-Musulmani ma qies dan ħażin. Sa issa ma nstab ħadd li ma jaċċettahx, ħlief nies b’twemmin mgħawweġ. Missier il-bnedmin, Âdam ’alaihis-salâm, meta tniżżel fuq l-art, għamel lill-Profeta wasîla. Il-Profeta maħbub tagħna rrakkonta dan f’wieħed mill-hadîths sharîf tiegħu hekk: “Meta Âdam (’alaihis-salâm), minħabba l-iżball tiegħu, ħareġ minn Jannah, qal: ‘O Rabb tiegħi! Aħfirli għall-ġieħ ta’ Muhammad.’ Alla l-Għoli qal: ‘O Âdam! Kif sirt taf b’Muhammad? Għadni ma ħlaqtux.’ Âdam (’alaihis-salâm) qal: ‘O Rabb tiegħi! Meta ħlaqtni u nfaħt fija r-ruħ, ftaħt għajnejja, ħarist u rajt li fuq it-tarf tal-Arsh kien miktub “Lâ ilâha illallâh, Muhammadun Rasûlullah”. Dak li ismu tħobbu flimkien ma’ Ismek – huwa hu.’ Alla l-Għoli qal: ‘Għedt is-sewwa, O Âdam! Fost il-ħlejjaq Tiegħi, lilu nħobb l-aktar. Billi tlabt il-maħfra għall-ġieħ tiegħu, ħfirtlek.’”2 Skont rakkont ieħor, Hu qal: “Huwa profeta li se jiġi min-nisel tiegħek. Kieku ma ħlaqtx lilu, ma kontx noħloq la lilek u lanqas lin-nisel tiegħek. Billi għamiltu wasîla fl-interċessjoni, ħfirtlek u ħennejt għalik.”3

Ta’ dan hemm eluf ta’ eżempji. Xi wħud minnhom jingħataw hawn taħt. Raġel agħma miż-żewġ għajnejn talab lil Rasûlullah biex jitlob ħalli jinfetħulu għajnejh. Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qal: “Jekk trid, nitlob. Iżda jekk tistabar u tissaporti, ikun aħjar għalik.” Ir-raġel qal: “M’għadx fadalli saħħa nistabar. Nitolbok bil-ħrara biex titlob.” Għalhekk il-Profeta qallu: “Mela agħmel il-wudû’ u aqra din it-talba!”

“Allâhumma innî as’aluka wa atawajjahu ilayka bi-Nabiyyika Muhammadin Nabiyyir-rahmah. Yâ Muhammad! Innî atawajjahu bika ilâ Rabbî fî hâjatî hâdhihî li-tuqdâ lî. Allâhumma shaffi’hu fiyya.”

L-għaref tal-hadîth Imâm Nasâ’î jgħarraf li, meta dak ir-raġel qara din it-talba, Alla l-Għoli laqa’ t-talba u għajnejh infetħu. Hazreti Uthmân ibn Hunayf jirrakkonta din il-ġrajja dwar it-tawassul b’Rasûlullah: “Meta Uthmân ibn Affân kien khalîfa, raġel li kellu inkwiet kbir ilmenta miegħi, għax kien jistħi jmur quddiem il-khalîfa. Għedtlu: ‘Mill-ewwel agħmel il-wudû’! Mur fil-Masjid as-sa’âda! Aqra t-talba li ssemmiet hawn fuq u għid dak li tixtieq.’ Il-miskin, wara li qara t-talba, mar fejn kien il-khalîfa u ddaħħal quddiemu. Il-khalîfa qiegħdu fuq is-sajjâda tiegħu, sema’ l-inkwiet tiegħu u laqa’ t-talba tiegħu. Meta l-miskin ra li l-ħaġa tiegħu f’daqqa waħda ssolviet, ġie għandi ferħan. Qal: ‘Jalla Alla l-Għoli jkun kuntent bik! Kieku ma kellimtx int lill-khalîfa, ma kontx neħles minn dan l-inkwiet.’ Ħaseb li kont jien li tkellimt mal-khalîfa.”

“(O Âdam!) Huwa profeta li se jiġi min-nisel tiegħek. Kieku ma ħlaqtx lilu, ma kontx noħloq la lilek u lanqas lin-nisel tiegħek. Billi għamiltu wasîla fl-interċessjoni, ħfirtlek u ħennejt għalik” Hadîth qudsî

Meta Hazreti Umar kien khalîfa, darba kien hemm nixfa. Bilâl ibn Hârith, wieħed mill-Kumpanni, mar ħdejn it-turba ta’ Rasûlullah u qal: “O Rasûlallah! L-ummah tiegħek ftit fadlilha biex tmut bil-ġuħ. Nitolbok bil-ħrara biex tkun wasîla ħalli tinżel ix-xita.” Dak il-lejl Rasûlullah deherlu fil-ħolm u qal: “Mur għand il-khalîfa! Wasslilu s-salâm tiegħi! Ħa joħroġ għat-talba għax-xita!” Meta Hazreti Umar ħareġ għat-talba għax-xita, bdiet nieżla x-xita. Alla l-Għoli jilqa’ t-talbiet minħabba dawk li jħobb. Alla l-Għoli għarraf li jħobb ħafna lil Muhammad ‘alaihis-salâm. Għalhekk, jekk xi ħadd jitlob billi jgħid: “Allâhumma innî as’aluka bi-jâhi Nabiyyikal-Mustafâ”, it-talba tiegħu ma tiġix miċħuda. Madankollu, li wieħed jagħmel lil Rasûlullah wasîla għal affarijiet żgħar ta’ din id-dinja ma jaqbilx mal-adab. Burhânuddîn Ibrâhîm al-Mâlikî qal: “Raġel fqir li kien bil-ġuħ ħafna ġie ħdejn il-Hujra as-sa’âda u qal: ‘O Rasûlallah! Jien bil-ġuħ.’ Ftit wara ġie xi ħadd, ħa lill-fqir id-dar tiegħu u tah jiekol. Meta l-fqir qal li t-talba tiegħu ntlaqgħet, dak ir-raġel qal: ‘Ħija! Ħallejt il-familja tiegħek u, billi ġarrabt it-tbatijiet ta’ toroq twal, ġejt iżżur lil Rasûlullah. Jixraq li tmur quddiem Rasûlullah għal biċċa ħobż? F’dik il-preżenza għolja kien imissek titlob Jannah u grazzji ta’ dejjem! Dak li jintalab hawn, Alla l-Għoli ma jiċħdux.’ Dawk li jingħataw l-unur li jżuru lil Rasûlullah għandhom jitolbu li hu jinterċedi għalihom f’jum il-qiyâmat.” Jum minnhom l-Imâm Abû Bakr al-Muqrî kien bilqiegħda fil-Masjid as-sa’âda mal-Imâm Tabarânî u ma’ Abush-Shaykh. Billi kienu ilhom xi jiem ma jieklu xejn, kienu bil-ġuħ ħafna. L-Imâm Abû Bakr ma felaħx aktar u qal: “Jien bil-ġuħ, O Rasûlallah!”, u warrab f’rokna. Wieħed mis-sayyids ġie b’żewġ qaddejja u qal: “Ħuti! Tlabtu l-għajnuna lil nannu Rasûlullah minħabba l-ġuħ. Hu ordnali biex nitmagħkom.” Kielu flimkien dak li ġab. Il-bqija ħallihulhom u telaq. Wieħed mill-għorrief Iżlamiċi, Abû Abdullah ibn Nu’mân al-Marrâkushî at-Tilimsânî (683 / 1284 WK), fil-ktieb prezzjuż tiegħu “Misbâh az-zulâm” jikteb fit-tul dwar mijiet ta’ Musulmani li, billi għamlu lil Rasûlullah wasîla, kisbu x-xewqat tagħhom, u dwar it-talbiet tagħhom. Wieħed minn dawk li, billi għamlu lil Rasûlullah wasîla, kisbu x-xewqat tagħhom huwa Muhammad ibn Munkadir. Jirrakkonta: “Raġel ħalla għand missieri tmenin munita tad-deheb u mar għall-jihâd. Qal: ‘Żommhomli! Tista’ tgħin ukoll lil min ikun f’diffikultà kbira.’ F’Medina waqa’ l-ġuħ. Missieri qassam il-muniti kollha lil dawk li kienu bil-ġuħ. Sid il-muniti ġie u talabhom. Missieri qal: ‘Ejja għada filgħaxija.’ Mar ħdejn il-Hujra as-sa’âda u, sas-sebħ, talab bil-ħrara lil Rasûlullah. F’nofsillejl ġie raġel u qal: ‘Ifrex idek!’ Tah borża muniti tad-deheb u għeb. Missieri għadd il-muniti d-dar u, meta ra li kienu tmenin, ferħan tahom minnufih lil sidhom.”

Hazreti Abû Abdullah at-Tilimsânî, f’dan il-ktieb, jirrakkonta wkoll ġrajja li ġratlu hu stess:

“Fis-sena 637 (1239 WK) tlaqna mill-fortizza ta’ Sadar ma’ grupp ta’ nies magħżula. Magħna kien hemm raġel li kien jiggwidana. Wara li mxejna għal xi żmien, spiċċalna l-ilma. Bdejna nfittxu l-ilma. Sadanittant jien ukoll mort naqdi l-bżonnijiet tiegħi. F’dak il-ħin ħakimni ngħas qawwi ħafna. ‘Xorta se jqajmuni meta jitilqu’, għedt, u qegħedt rasi mal-art.

Meta qomt, sibt ruħi waħdi għalkollox f’nofs id-deżert. Sħabi kienu nsewni u telqu. Mill-waħda ħakimni biża’ kbir. Bdejt nimxi fid-deżert ’il hemm u ’l hawn. Ma kontx naf fejn kont u lanqas fejn kelli mmur. Kullimkien kien hemm ramel ċatt. Ftit wara dalam. Mill-karavana li konna nivvjaġġaw magħha ma kien hemm l-ebda traċċa. Kont waħdi għalkollox fid-dlam tal-lejl. Il-biża’ tiegħi kiber aktar. Imħawwad, bdejt nimxi aktar malajr. Wara li mxejt għal xi żmien, bil-għatx kbir, għajjien u mifni, waqajt mal-art. Kont diġà qtajt qalbi mill-ħajja u bdejt inħoss li l-mewt kienet qiegħda toqrob. Kont f’uġigħ li ma jitfissirx; it-tbatija u l-miżerja laħqu l-quċċata. F’daqqa waħda ġieni ħsieb f’moħħi. Fid-dlam tal-lejl, ġbart saħħti kollha u, bis-sinċerità u bl-ikhlâs, għal darb’oħra, għall-aħħar darba, ilfajt: ‘O Rasûlallah! Għajnuna! Nitolbok tgħinni, bil-permess ta’ Alla l-Għoli!’ Malli għedt dan, smajt lil xi ħadd isejjaħli. Meta ħarist lejn in-naħa minn fejn kien ġej il-leħen, rajt li kien qiegħed isejjaħli, fid-dlam tal-lejl, xi ħadd li qatt ma kont rajt qabel, liebes ħwejjeġ bojod bħas-silġ, u jxerred id-dawl madwaru. Resaq lejja u qabadni minn idi. F’dak il-waqt l-għeja u l-għatx kollu tiegħi għebu. Kien qisni twelidt mill-ġdid. Qalbi f’daqqa waħda ntrabtet miegħu. Għal xi żmien imxejna id f’id. Ħassejt li kont qiegħed ngħix wieħed mill-ħlew waqtiet ta’ ħajti. Meta qsamna għolja tar-ramel, rajt id-dwal tal-karavana li kont qiegħed nivvjaġġa magħha u smajt l-ilħna ta’ sħabi. Resaqna lejhom. L-annimal li kont nirkeb kien miexi warajhom, l-aħħar wieħed. F’daqqa waħda ġie u waqaf quddiemi. Meta rajt l-annimal tiegħi quddiemi, għajjatt bil-ferħ. Meta għajjatt, dak li ġie miegħi ġibed idu minn idi. Imbagħad qabadni minn idi u tellagħni fuq l-annimal tiegħi. U mbagħad qal: ‘Aħna ma nibagħtux lura b’idejh vojta lil min jitlobna xi ħaġa u jfittex l-għajnuna tagħna’, dar u telaq. Dakinhar fhimt li kien Rasûlullah. Waqt li kien sejjer lura u jitbiegħed, deher in-nûr li kien ixerred madwaru fid-dlam tal-lejl jitla’ lejn is-sema. Meta għeb minn quddiem għajnejja, f’daqqa waħda ġejt f’tiegħi. ‘Kif ma bistlux idejh u saqajh lil Rasûlullah!’ ilmentajt, iżda kien tard wisq, l-opportunità kienet għaddiet.” Abul-Khayr al-Aqta’ baqa’ ħamest ijiem bil-ġuħ f’Medina. Ġie ħdejn il-Hujra as-sa’âda u sellem lil Rasûlullah. Qal li kien bil-ġuħ. Warrab f’ġenb u raqad. Fil-ħolm ra li ġie Rasûlullah. Fuq il-lemin tiegħu kien hemm Abû Bakr as-Siddîq, fuq ix-xellug Umar al-Fârûq, u quddiemu Alî al-Murtadâ.

Hazreti Alî ġie u qal: “O Abul-Khayr! Qum, għaliex qiegħed mimdud? Rasûlullah ġej!” Qam minnufih. Rasûlullah ġie u tah ħobża kbira. Abul-Khayr jgħid: “Billi kont bil-ġuħ ħafna, bdejt niekol minnufih. Meta kilt nofsha, qomt. In-nofs l-ieħor sibtu f’idi.”

“Min jiġrilu xi ħsara, ħa jagħmel wudû’ perfett u jagħmel salât ta’ żewġ rak’ât! Imbagħad ħa jgħid: ‘O Rabb tiegħi! Minnek nitlob. Lilek nitlob bil-ħrara, billi nagħmel wasîla l-Profeta Tiegħek Muhammad ‘alaihis-salâm, li huwa ħniena għad-dinjiet. Yâ Muhammad! Lilek nagħmel wasîla għand ir-Rabb tiegħi biex jilqa’ t-talba tiegħi. O Rabb tiegħi! Agħmel li hu jinterċedi għalija!’” Hadîth sharîf

Fil-ktieb “Misbâh az-zulâm” jingħad ukoll: Ahmad ibn Muhammad as-Sûfî jgħid: “Fid-deżerti tal-Ħiġaż tlift kulma kelli. Ġejt Medina. Ħdejn il-Hujra as-sa’âda sellimt lil Rasûlullah. Qgħadt f’ġenb u rqadt. Rasûlullah deherli u qal: ‘Ġejt, Ahmad? Iftaħ idek!’ Imlieli idi bil-muniti tad-deheb. Qomt. Idejja kienu mimlija deheb.” L-Imâm Samhûdî wkoll, fil-ktieb tiegħu “L-Istorja ta’ Medina”, jirrakkonta ġrajja li ġratlu: “Waqgħetli ċ-ċavetta tal-bieb. Ma stajtx insibha. Ġejt quddiem il-Hujra as-sa’âda u għedt: ‘O Rasûlallah! Tlift iċ-ċavetta, ma nistax nidħol id-dar!’ F’dak il-waqt ġie tifel. Wera ċ-ċavetta f’idu u qal: ‘Sibt din. Forsi tiegħek?’”

Mustafâ Ishqî Efendi ta’ Kilis, fil-ktieb tal-istorja “Mawârid-i Majîdiyya”, jgħid: “Għext f’Mekka għoxrin sena. Ġbart sittin munita tad-deheb u fis-sena 1247 (1831 WK) ġejt Medina ma’ marti u wliedi. Fit-triq il-flus spiċċawlna. Qgħadt bħala mistieden għand wieħed li kont naf u ġejt ħdejn il-Hujra as-sa’âda. Tlabt l-għajnuna lil Rasûlullah. Wara tlett ijiem, fid-dar fejn konna qegħdin, ġie bey u qal li kien kerili dar. Ġarr l-affarijiet tiegħi hemm. Ħallas il-kera ta’ sena. Wara xi xhur mardt u bqajt xahar fis-sodda. Fid-dar ma baqa’ xejn la x’nieklu u lanqas x’inbigħu. Bl-għajnuna ta’ marti tlajt fuq il-bejt, faċċata tat-turba ta’ Rasûlullah, bil-ħsieb li ngħid l-inkwiet tiegħi u nitlob l-għajnuna. Meta għollejt idejja, stħajt nitlob xi ħaġa ta’ din id-dinja. Ma stajt ngħid xejn. Inżilt fil-kamra tiegħi. L-għada ġie xi ħadd u qal: ‘It-tali efendi bagħtlek dawn il-muniti tad-deheb rigal.’ Ħadt il-borża. Għalkemm l-għajxien tagħna tjieb, ma stajtx neħles mill-marda. Bl-għajnuna ta’ ħaddieħor ġejt quddiem il-Hujra as-sa’âda u tlabt il-fejqan lil Rasûlullah. Ħriġt mill-masjid u, mingħajr ma tlabt għajnuna lil ħadd, mort id-dar bil-mixi. Meta dħalt id-dar, mill-marda ma kien baqa’ l-ebda sinjal. Biex ma tolqotnix l-għajn ħażina, għal xi jiem kont noħroġ fit-triq nistrieħ fuq bastun. Iżda l-flus spiċċaw. Ħallejt il-familja fid-dlam u ġejt fil-Masjid an-Nabawî. Wara s-salât tal-‘ishâ għedt lil Rasûlullah l-inkwiet tiegħi. Fit-triq resaq lejja raġel li ma kontx naf u tani borża f’idi. Fiha kien hemm disgħa u erbgħin munita tad-deheb, kull waħda ta’ disa’ qroxx. Xtrajt ix-xemgħat u l-ħtiġijiet u ġejt id-dar.”

Fit-tieni volum tat-traduzzjoni tal-ktieb “Şakâyık-ı Nu’mâniyye” jingħad: L-ewwel shaykh al-Islâm tal-istat Ottoman u l-mujaddid ta’ żmienu, l-għaref Iżlamiku kbir Mawlânâ Shamsuddîn Muhammad ibn Hamza al-Fanârî, waqgħetlu l-katarretta f’għajnejh u ma baqax jara. Lejla waħda, meta Rasûlullah qallu: “Agħmel it-tafsîr tas-Sûrah Tâhâ!”, hu qal: “Bħalma m’għandix is-saħħa nfisser il-Qur’ân al-karîm fil-preżenza għolja tiegħek, lanqas għajnejja ma jaraw.” Rasûlullah, it-tabib tal-profeti, ħareġ mill-khirqa mbierka tiegħu biċċa qoton, xarrabha bir-riq imbierek tiegħu u qegħedha fuq għajnejh. Mollâ Fanârî qam, sab il-qoton fuq għajnejh u, meta neħħieh, beda jara. Radd ħajr lil Alla l-Għoli u faħħru. Żamm il-ħjut tal-qoton u ħalla bħala rieda li, meta jmut, jitqiegħdu fuq għajnejh. Meta fis-sena 834 (1431 WK) għadda għall-âkhirat f’Bursa, wettqu r-rieda tiegħu.

Il-khalîfa Abbâsi Abû Ja’far al-Mansûr kien qiegħed jitkellem fil-Masjid an-Nabawî mal-Imâm Mâlik. L-Imâm Mâlik qal: “O Mansûr! Dan huwa l-Masjid as-sa’âda! Tkellem bil-mod! Haqq ta’âlâ, fis-Sûrah al-Hujurât, fit-tifsira tagħha: ‘La tgħollux leħinkom fuq il-leħen ta’ Rasûlullah!’4 ċanfar grupp ta’ nies. U bil-vers nobbli ‘Dawk li jbaxxu leħinhom fil-preżenza ta’ Rasûlullah…’5 faħħar lil dawk li jitkellmu bil-mod. Ir-rispett lejn Rasûlullah wara mewtu huwa daqs ir-rispett lejh meta kien ħaj.” Mansûr baxxa rasu u staqsa: “O Abû Abdullah! Għandi noqgħod b’wiċċi lejn il-qibla jew lejn il-Qabr as-sa’âda?” Hazreti Imâm Mâlik qal: “Iddawwarx wiċċek minn Rasûlullah! Dak il-Profeta għoli (sallallâhu ta’âlâ ‘alaihi wa sallam), li f’jum il-qiyâmat se jinterċedi, se jkun f’jum il-qiyâmat il-wasîla tas-salvazzjoni kemm għalik kif ukoll għal missierek Âdam ‘alaihis-salâm. Għandek iddur lejn il-Qabr as-sa’âda, tintrabat mar-ruħ imbierka ta’ Rasûlullah u titlob l-interċessjoni tiegħu. Fil-vers nobbli 64 tas-Sûrah an-Nisâ jingħad, fit-tifsira tiegħu:

’Li kieku dawk li naqsu lejn in-nafs tagħhom (għamlu l-ħażen lilhom infushom) ġew għandek u talbu l-maħfra ta’ Alla l-Għoli, u r-Rasûl Tiegħi wkoll talab il-maħfra għalihom, kienu jsibu lil Alla l-Għoli li jilqa’ t-tawba u kollu ħniena.’ Dan il-vers nobbli jwiegħed li t-tawba ta’ dawk li jagħmlu lil Rasûlullah wasîla tintlaqa’.” Għalhekk Mansûr qam minn postu, waqaf quddiem il-Hujra as-sa’âda u beda jitlob bil-ħrara: “O Rabb tiegħi! F’dan il-vers nobbli wegħedt li tilqa’ t-tawba ta’ dawk li jagħmlu lir-Rasûl Tiegħek wasîla. Jien ukoll ġejt fil-preżenza għolja tal-Profeta għoli Tiegħek u qiegħed nitolbok il-maħfra. Bħalma ħfirt lill-qaddejja Tiegħek li talbu l-maħfra meta hu kien ħaj, aħfirli lili wkoll! O Rabb tiegħi! Nitolbok bil-ħrara, billi nagħmel wasîla l-Profeta għoli Tiegħek, li huwa n-Nabiyy ar-rahmah (il-profeta tal-ħniena). O Muhammad ‘alaihis-salâm, l-ogħla fost il-profeti! Billi għamilt it-tawassul bik, tlabt bil-ħrara lir-Rabb tiegħi. O Rabb tiegħi! Agħmel li dak il-Profeta għoli jinterċedi għalija!” Talab wieqaf b’dahru lejn il-qibla u b’wiċċu lejn it-tieqa tal-Muwâjaha as-sa’âda. Il-Minbar an-Nabawî kien fuq ix-xellug tiegħu. Il-parir li l-Imâm Mâlik ta lill-khalîfa Mansûr juri li dawk li jitolbu quddiem il-Hujra as-sa’âda għandhom ikunu attenti ħafna. Intqal li mhuwiex xieraq li dawk li ma jkunux jistgħu juru l-adab u r-rispett li jixraq lil dak il-post jibqgħu żmien twil f’Medina al-Munawwarah. Raħħal mill-Anatolja għex ħafna snin f’Medina al-Munawwarah, iżżewweġ hemm u daħal f’ċertu servizz fil-Hujra as-sa’âda. Jum minnhom marad bid-deni u xtaq l-ayran. Minn qalbu għadda dan il-ħsieb: “Kieku kont fir-raħal tiegħi, kont inġiegħel jagħmluli l-ayran mill-ħalib meqrus u nixorbu.” Dak il-lejl Rasûlullah deher fil-ħolm lil Shaykh al-haram efendi u ordna li x-xogħol ta’ dak ir-raġel jingħata lil ħaddieħor. Meta Shaykh al-haram qal: “O Rasûlallah! Dak is-servizz qiegħed jagħmlu t-tali mill-ummah tiegħek”, hu qal: “Għid lil dak ir-raġel! Ħa jmur fir-raħal tiegħu u jixrob l-ayran!..” L-għada, meta ngħarraf b’dan il-kmand, ir-raħħal qal: “B’qalbi kollha!” u mar lura f’pajjiżu.

“Li kieku dawk li naqsu lejn in-nafs tagħhom ġew għandek u talbu l-maħfra ta’ Alla l-Għoli, u r-Rasûl Tiegħi wkoll talab il-maħfra għalihom, kienu jsibu lil Alla l-Għoli li jilqa’ t-tawba u kollu ħniena” An-Nisâ: 64

Jekk ħsieb wieħed biss li għadda mill-qalb ġab daqshekk ħsara, minn hawn wieħed għandu jifhem kemm tkun kbira l-ħsara – Alla jħarisna – ta’ kelma mhux xierqa, anki jekk tingħad biċ-ċajt, jew ta’ għemil li ma jaqbilx mal-adab.

Int il-fidi fil-qalb tal-fidil li jħobbok,
M’għandux niket, int id-duwa tal-uġigħ tiegħu,
Jistenna l-interċessjoni tiegħek, int il-firmân ta’ qalbu,
Min jittama l-għajnuna, żgur jiksibha, O Rasûlallah.