IS-SORSI

- Il-Qur’ân al-karîm

- Envâr-üt-tenzîl – Qâdî Baydâwî

- Tefsîr-i Mazharî – Thanâ’ullâh Pânipatî

- Tefsîr-i Kurtubî – Imâm Qurtubî

- Tefsîr-i Beydâvî – Qâdî Baydâwî

- Tefsîr-i Kebîr – Fakhruddîn Râzî

- Tefsîr-i Hâzin – Alâ’uddîn Baghdâdî

- Tefsîrü’l- Kur’ân – Imâm Tirmidhî

- Tefsîrü’l- Kur’ân-ı azim – Abul-Fidâ

- Sahîh-i Buhârî – Imâm Bukhârî

- Sahîh-i Müslim – Imâm Muslim

- Sünen-i Dârekütnî – Dâraqutnî

- Sünen-i Tirmizî – Imâm Tirmidhî

- Muvattâ – Imâm Mâlik

- Müstedrek – Hâkim Nîsâbûrî

- Sünen-i İbni Mâce – Ibn Mâja

- Sünen-i Beyhekî – Bayhaqî

- Sünen-i Dâvûd – Abû Dâwûd

- Sünen-i sâgir – Imâm Nasâ’î

- Müsned – Bazzâr

- Müsned – Dârimî

- Müsned – Abû Ya’lâ

- Müsned – Imâm Ahmad ibn Hanbal

- Sahîh – Ibn Hibbân

- Ahbâr-u Mekke – Azraqî

- Birgivî Vasiyetnâmesi – İmâm-ı Birgivî

- Câliyetü’l-ekdâr – Mawlânâ Khâlid Baghdâdî

- Câmi-ul Ehâdis – Suyûtî

- Cevâb Veremedi – Harputlu İshâk Efendi

- Delâilü’n-Nübüvve – Abû Nu’aym Isfahânî

- Delâilü’n-Nübüvve – Bayhaqî

- Dinî Sözlük – Türkiye Gazetesi

- El-Bidâye ve’n-nihâye – Ibn Kathîr (Abul-Fidâ)

- Ensâbu’l-eşrâf – Balâdhurî

- El-Envâr – Baghawî

- El-İktifâ fî megâz-il-Mustafâ vesselâset-il-hulefâ – Kilâ’î

- El-Leâli’l-Masnûa – Suyûtî

- El-Mu’cemu’s-sağîr – Imâm Tabarânî

- El-Muhabber – Ibn Habîb

- El-Musannef – Imâm Abdurrazzâq San’ânî

- El-Musannef – Imâm Ibn Abî Shayba

- El-Vefâ bi ahvâl-il-Mustafâ – Ibn al-Jawzî (Abdurrahmân al-Jawzî / Abul-Faraj ibn al-Jawzî)

- Evsaf-un Nebî – Suyûtî

- Feyz-ül-kadîr – Munâwî

- Fütühu’l-büldân – Balâdhurî

- Herkese Lâzım Olan Îmân – Hacı Feyzullah Efendi

- Hilyet-ül-evliyâ – Abû Nu’aym

- İhyâ – Imâm Ghazâlî

- İnsân-u’l-uyûn – Nûruddîn Alî Halabî

- İsâbe – Ibn Hajar Asqalânî

- İsbâtü’n-Nübüvve – Imâm Rabbânî

- İslâm Âlimleri Ansiklopedisi – Türkiye Gazetesi

- İstiâb – Ibn Abdilbarr

- İ’tikâdnâme – Mawlânâ Khâlid Baghdâdî

- Keşf-ül-hafâ – Ismâ’îl Ajlûnî

- Kısas-ı Enbiyâ – Ahmed Cevdet Paşa

- Kimyâ-i Se’âdet – Imâm Ghazâlî

- Me’âricü’n-Nübüvve Tercümesi (Peygamberler Tarihi) – Altıparmak Muhammed Efendi

- Mecma’uz-zevâid – Haythamî

- Megâzî – Wâqidî

- Mektûbât-ı İmâm-ı Rabbânî – Imâm Rabbânî

- Mektûbât-ı Ma’sûmiyye – Muhammad Ma’sûm Fârûqî

- Mevâhib-i ledüniyye – Qastallânî

- Mevlid-i Şerîf (Vesîletü’n-necât) – Süleyman Çelebi

- Mir’ât-ı Kâinât – Nişancızâde Muhammed Efendi

- Mu’cem-ül-Kebîr – Tabarânî

- Mukaddime – Dârimî

- Ravd-ül-ünf – Suhaylî

- Siret – Ibn Kathîr

- Sîret-i Resûl – Ibn Ishâq

- Sîretü’n-Nebeviyye – Ibn Hishâm

- Sîretü’n-Nebî – Ahmad ibn Zaynî Dahlân

- Siyerü’l-Kebîr – Imâm Muhammad

- Siyer-il-kebîr şerhi – Imâm Sarakhsî

- Sübülü’l-Hüdâ – Shamsuddîn Shâmî

- Şemâil-i şerîfe – Imâm Tirmidhî

- Şifâ-i şerîf – Qâdî Iyâd

- Şevâhidü’n-Nübüvve – Mawlânâ Abdurrahmân Jâmî

- Şu’ab-ül-îmân – Bayhaqî

- Tabakât-ül-kübrâ – Abdulwahhâb Sha’rânî

- Tabakât-üs-Sahâbe – Ibn Sa’d

- Târih-ül-Kebîr – Bukhârî

- Tahrîc – Khuzâ’î

- Tarih-i Dımeşk (Şâm târîhi) – Ibn Asâkir

- Tam İlmihâl Se’âdet-i Ebediyye – Hüseyin Hilmi Işık

- Târih-i Taberî – Tabarî

- Târih-ül-İslâm – Imâm Dhahabî

- Terâtîb-ül-idâriyye – Kattânî

- Usudü’l-gâbe – Ibn al-Athîr

- Uyûn-ül-eser – Ibn Sayyid an-Nâs

ABDULHAMÎD HÂN II

L-ALBUMS “YILDIZ” – MEKKA U MEDINA

F’RITRATTI

Il-masjid b’koppla waħda u minaret wieħed, li jidher fir-ritratt il-kbir u fuq il-lemin tar-ritratt t’isfel fuq il-lemin, huwa l-post imbierek fejn Rasûlullah onora d-dinja bit-twelid tiegħu.

Fil-Ħiġra Sidna l-Profeta ħalla din id-dar imbierka f’idejn Aqîl ibn Abî Tâlib, ħu Hazreti Alî (radiyallâhu ‘anh). In-neputijiet ta’ Aqîl imbagħad biegħuha lil Muhammad ibn Yûsuf ath-Thaqafî, ħu Hajjâj.

Aktar tard din id-dar imbierka xtratha Khayzurân Khâtûn, omm il-khalîfa Abbâsid Hârûn ar-Rashîd, u għamlitha masjid.

Dan il-masjid, li wara l-Abbâsidi kienu jħarsuh il-Mamluki, inżamm b’ħafna attenzjoni anki fi żmien l-Ottomani.

Il-Kanûnî Sultân Süleyman Hân bena l-masjid mill-ġdid, u l-post fejn twieled il-Profeta tagħna dawru b’kankell bi vireg tal-fidda.

Is-Sultân Ahmed Hân I ukoll qiegħed ġewwa dan il-kankell il-kursî tal-maqâm, li kien għamel fl-għamla ta’ benniena tad-deheb.

Il-ħtiġijiet ta’ dan il-masjid, li l-ommijiet tas-sultani (vâlide sultân) ħadu ħsiebu b’ħafna attenzjoni, kienu jlaħħqu għalihom in-nisa tal-palazz.

F’dan l-akbar servizz tatu Emetullah Râbia Gülnûş Sultân, il-mara tas-Sultân Mehmed IV (omm Mustafâ II u Ahmed Hân III).

Dan il-masjid ġie restawrat ħafna drabi matul l-istorja.

Il-masjid twaqqa’ fl-1924. Id-dar li x-shaykh Abbâs Qattân bena fl-1950 fuq dak il-post, mill-1959 ’il hawn qed isservi bħala l-Librerija Pubblika ta’ Mekka.

L-AĦĦAR TRAĊĊI OTTOMANI FL-ART IMQADDSA – IL-PORTIĊI (RIWÂQ)

L-ewwel saqaf tad-dell madwar il-Baytullah tqiegħed fi żmien Hazreti Uthmân (radiyallâhu ’anh). Il-portiċi li aktar tard bena l-khalîfa Abbâsid Mahdî tħassru maż-żmien.

Il-Kanûnî Sultân Süleyman fada r-restawr tal-portiċi f’idejn Mimar Sinan, u wara dan ir-restawr żdiedu l-koppli fuq il-portiċi. Mimar Mehmed Ağa, wieħed mill-istudenti ta’ Mimar Sinan, fl-1590 għamel żidiet ġodda fuq il-kolonni tal-portiċi, u l-pilastri u l-arkati tal-injam ġeddidhom bl-irħam.

Ħadu ħsiebhom ukoll fi żmien is-Sultân Abdulazîz u Abdulhamîd Hân II.

Fl-2014, fi ħdan il-proġett tat-tkabbir tal-Kâ’ba, il-portiċi tneħħew minn posthom u nġarrew f’sit tal-kostruzzjoni qrib Arafât. Fl-2016 reġgħu tqiegħdu f’posthom.

IL-MAWŻOLEW TA’ HAZRETI UTHMÂN

IL-KÂ’BA ASH-SHARÎFA

ID-DAĦLA TAĊ-ĊIMITERJU TA’ JANNAT AL-MU’ALLÂ

GĦASSA OTTOMANA – MEKKA AL-MUKARRAMAH

MEDINA AL-MUNAWWARAH

1. Il-Fortizza ta’ Ajyâd

Il-Fortizza ta’ Ajyâd inbniet fi żmien is-Sultân Abdulhamîd Hân I, bejn l-1781 u l-1783, biex tħares il-Kâ’ba, għas-sigurtà tal-pellegrini u għall-ordni u d-difiża tal-belt ta’ Mekka; fl-Ewwel Gwerra Dinjija kien hemm il-gwarniġjon Tork. Iżda l-Fortizza ta’ Ajyâd, tifkira Ottomana, twaqqgħet fl-2002.

2. Il-Muntanja ta’ Umar

3. Il-Fortizza ta’ Hind: Il-Fortizza ta’ Hind ukoll bnieha s-Sultân Selîm Hân III fl-1806, biex iżid is-sigurtà ta’ Mekka.

MEDINA AL-MUNAWWARAH

1. Il-Muntanja ta’ Uhud
2. Il-Minaret Majîdiyya

Il-Minaret Majîdiyya, bħall-minareti l-oħra tal-masjid, imsejħa Bâb as-Salâm u Bâb ar-Rahma, bnieh is-Sultân Abdulmajîd Hân. Il-minareti jirriflettu l-istil tal-arkitettura Ottomana. 3. Il-Qubba-i Sa’âda (Qubba-i Khadrâ – il-Koppla l-Ħadra): Is-sultân Turkmen tal-Eġittu, Sayfuddîn Sâlih Qalâwûn, fis-sena 678 [1279 WK] bena l-koppla tal-lum fuq il-Hujra-i Sa’âda u kisieha biċ-ċomb. Il-koppla nżebgħet ħadra fis-sena 1253 [1837 WK] bl-ordni tas-Sultân Mahmûd Hân II (rahmatullâhi ’alaih).

4. Il-Minaret Ra’îsiyya

Il-Minaret Ra’îsiyya bnewh il-Mamluki, u ġie restawrat fi żmien il-Kanûnî Sultân Süleyman Hân u Mehmed Hân IV. Dan il-minaret ewlieni jissejjaħ Ra’îsiyya għax minnu l-muezzin ewlieni kien isejjaħ l-adhân.

5. L-Għassa ta’ Khâlidiyya

6. Il-Qishla-i Asâkir-i Shâhâna (il-kwartieri tas-suldati Ottomani)

4. Il-Fortizza ta’ Fulful

Il-Fortizza ta’ Fulful bnieha s-Sultân Selîm Hân III bejn l-1800 u l-1801, għax is-sigurtà ta’ Mekka ma kinitx meqjusa biżżejjed.

Fl-1885, meta Osman Nuri Paşa kien l-amîr ta’ Mekka, inbidlet fi sptar.

Nota:

Il-Fortizzi ta’ Hind u ta’ Fulful ukoll twaqqgħu, qabel il-Fortizza ta’ Ajyâd.

7. Il-Masjid al-Ghamâma

“Ghamâma” bl-Għarbi tfisser “sħaba”. Billi s-sħaba li kienet tagħmel id-dell lil Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kienet tistennieh f’dan il-post kull meta kien imur il-Masjid an-Nabawî, dan il-post ingħata l-isem ta’ “il-post tas-sħaba”, u l-istess isem ingħata lill-masjid. Sidna l-Profeta kien jagħmel hawnhekk is-salât tal-’Îd. Il-masjid ġie restawrat fi żmien is-Sultân Abdulmajîd Hân.

8. Il-Masjid ta’ Hazreti Abû Bakr

Fl-iskrizzjoni Ottomana li tinsab illum fil-masjid ta’ Hazreti Abû Bakr hemm miktub li l-masjid ġie restawrat għall-aħħar darba mis-Sultân Abdulazîz Hân. Ir-ritratt ittieħed ftit snin wara dak ir-restawr.

9. Il-Masjid ta’ Hazreti Alî

Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) mexxa hawnhekk is-salât tal-‘Îd tar-Ramadân. Hazreti Alî (radiyallâhu ‘anh) ukoll, waqt li kien khalîfa u waqt li Hazreti Uthmân (radiyallâhu ‘anh) kien assedjat f’daru, mexxa s-salât tal-‘Îd fl-istess post. Għalhekk il-masjid ingħata l-isem ta’ “Il-Masjid ta’ Hazreti Alî”.

10. Is-Sabîl ta’ Fâtimatuz-Zahrâ

1. Il-Maqâm Mâlikî
2. Il-Maqâm Hanafî
3. Il-Hajar al-Aswad
4. Il-Maqâm Ibrâhîm u l-Maqâm Shâfi’î

6. Il-Maqâm Hanbalî

7. Il-Muwaqqitkhâna: Muwaqqitkhâna jissejħu l-binjiet li jixbhu osservatorju żgħir, li fihom jaħdmu l-muwaqqit, jiġifieri dawk li jiddeterminaw il-ħin u l-ħinijiet tas-salât, u li fihom jinżammu l-għodod għall-kejl tal-ħin u l-arloġġi rranġati. Ġeneralment jinsabu ħdejn il-moskej il-kbar. L-uffiċjali li jirranġaw l-arloġġi, u speċjalment jiddeterminaw il-ħinijiet tas-salât, jissejħu muwaqqit, u l-ispejjeż tagħhom jitħallsu mill-waqfijiet. 8. Il-Librerija: Is-Sultân Abdulmajîd Hân, li postu jkun Jannah, fis-sena 1262 (1846 WK) bidel tnejn mill-binjiet qodma fuq in-naħa tal-lvant tal-Kâ’ba, kull waħda b’koppla ta’ sitt metri dijametru, waħda f’muwaqqitkhâna u l-oħra f’librerija [Mirâtü’l Haremeyn – Mirâtü’l Mekke, II, 770]. Abdulmajîd Hân ta lil-librerija 3653 volum ta’ kotba.

1. Il-ġnien ta’ Fâtimatuz-Zahrâ
2. Il-koppla tal-mihrâb ta’ Uthmân

1. Il-mawżolew ta’ Hazreti l-Imâm Mâlik u ta’ Hazreti Nâfi’

2. Il-mawżolew ta’ Hazreti Aqîl ibn Abî Tâlib (bin ziju l-Profeta tagħna) u ta’ Hazreti Abdullah ibn Ja’far at-Tayyâr (neputi ta’ ziju l-Profeta tagħna, bin Ja’far at-Tayyâr)

3. Il-mawżolew tal-Azwâj al-mutahharât:

F’dan il-mawżolew huma midfuna n-nisa kollha tal-Profeta, ħlief Hazreti Khadîja u Hazreti Maymûna. Dan il-mawżolew, li fih jinsab ukoll il-qabar ta’ Hazreti Âisha, reġa’ bnieh il-Kanûnî Sultân Süleyman fl-1543.

4. Il-mawżolew ta’ Hazreti Ibrâhîm, bin Rasûlullah (radiyallâhu ’anh)

L-ewwel wieħed mill-familja tal-Profeta tagħna li ndifen f’Jannat al-Baqî’ kien ibnu Ibrâhîm, li għadda għall-âkhirat għadu tarbija tat-tbiż.

U Hazreti Uthmân ibn Maz’ûn kien l-ewwel wieħed mill-Kumpanni li ndifen f’Jannat al-Baqî’. 5. Il-mawżolew tal-Banât an-Nabî: Hawnhekk huma midfuna l-ibniet tal-Profeta, Hazreti Ruqayya, Hazreti Umm Kulthûm u Hazreti Zaynab (radiyallâhu ’anhunna).

6. Il-mawżolew ta’ Hazreti Fâtima bint Asad (radiyallâhu ’anhâ)

7. Murdi’at al-mursalîn Hazreti Halîma as-Sa’diyya: Hawnhekk hija midfuna l-omm tat-trabbija tal-Profeta (’alaihis-salâm), Hazreti Halîma (radiyallâhu ’anhâ).

8. Il-mawżolew ta’ Hazreti Uthmân ibn Affân (radiyallâhu ’anh): Il-mawżolew tat-tielet khalîfa, Hazreti Uthmân (radiyallâhu ’anh), bnieh Salâhuddîn Ayyûbî fl-1205. Fi żmien l-Ottomani ġie restawrat u miżmum. 9. Il-mawżolew tal-Ahl al-bayt: F’dan il-mawżolew huma midfuna Hazreti Abbâs (ziju l-Profeta), Hazreti l-Imâm Hasan al-Mujtabâ, Hazreti l-Imâm Zayn al-Âbidîn, Hazreti l-Imâm Muhammad Bâqir u Hazreti l-Imâm Ja’far as-Sâdiq (radiyallâhu ’anhum).

10. Il-mawżolew ta’ Hazreti Fâtimatuz-Zahrâ
Nota:

F’Jannat al-Baqî’ huma midfuna erbat ibniet u iben wieħed tal-Profeta. Abdurrahmân ibn Awf, Sa’d ibn Abî Waqqâs, Abdullah ibn Mas’ûd, Suhayb ibn Sinân, Abû Hurayra, Abû Sufyân ibn Harb, Sa’d ibn Mu’âdh u Sufyân ibn Hârith (radiyallâhu ‘anhum) huma l-aktar magħrufin fost il-Kumpanni midfuna f’Jannat al-Baqî’ li l-oqbra tagħhom ma jidhrux fir-ritratt. Meta Medina ġiet okkupata fl-1806, il-lapidi u l-mawżolej ta’ Jannat al-Baqî’ twaqqgħu. Fi żmien is-Sultân Abdulhamîd Hân II il-lapidi ssewwew u l-mawżolej reġgħu nbnew. Dan ir-ritratt ittieħed wara dak il-bini mill-ġdid.

Iżda fl-1926, wara li ntemm is-servizz tal-Ottomani lill-Haramayn, Jannat al-Baqî’ reġa’ ġarrab l-istess xorti.

1. Il-mawżolew ta’ Khadîjatul-Kubrâ (radiyallâhu ’anhâ): Il-mawżolew tal-mara tal-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), Hazreti Khadîja (radiyallâhu ‘anhâ), f’Jannat al-Mu’allâ, bnieh il-Kanûnî Sultân Süleyman fl-1543, taħt is-sorveljanza tal-gvernatur ta’ Mekka, Dâvûd Paşa.

Qabel dan, fil-post tal-mawżolew kien hemm sarkofagu tal-injam.

2. Il-mawżolew tal-Ajdâd-i Rasûlillâh: F’dan il-mawżolew jinsabu l-oqbra tan-nannu tal-Profeta, Abdulmuttalib, u tal-antenat tiegħu Abd Manâf.

3. Il-mawżolew ta’ Abû Tâlib

4. Il-mawżolew li huwa l-maqâm tal-omm imbierka tal-Profeta maħbub, Hazreti Âmina (radiyallâhu ’anhâ)

Il-qabar ta’ ommna Hazreti Âmina, skont l-aktar rakkont magħruf, jinsab f’Abwâ’. Iżda f’xi sorsi jingħad ukoll li l-fdalijiet tagħha ttieħdu f’Jannat al-Mu’allâ.

Nota:

Dawn il-mawżolej irrestawrahom is-Sultân Abdulhamîd Hân II fl-1879.

Evliyâ Çelebi jikteb li fi żmien l-Ottomani f’Jannat al-Mu’allâ kien hemm ħamsa u sebgħin mawżolew tan-nannu u taz-ziju tal-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), ta’ Kumpanni oħra u tal-kbar tal-Iżlam.

L-’ÎD TAL-QURBÂN F’MINÂ

Il-Masjid Jabal Ayniyya: F’dan il-post Hazreti Hamza (radiyallâhu ’anh) inqatel martri. Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) għamel is-salât hawnhekk armat u liebes it-tagħmir tal-gwerra.

IL-MASJID HAMÎDIYYA – MEKKA

ID-DAR TA’ HAZRETI AYYÛB SULTÂN

IL-KWARTIERI MILITARI OTTOMANI – MEKKA

IL-ĦAMMAM TAYYIBA – MEDINA

IL-MINARET RA’ÎSIYYA – MEDINA

XOGĦOL TAL-ARKITETTURA OTTOMANA – MEKKA

MEKKA (Il-masjid fuq il-lemin huwa d-dar fejn twieled il-Profeta maħbub tagħna.)