XI SUNNAHS ZAWÂ’ID TA’ SIDNA L-PROFETA

L-importanza li Sidna l-Profeta ta lill-indafa, lill-ordni u lir-regolarità

Sidna l-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam) kien jagħti importanza kbira lill-indafa, lill-ordni u lir-regolarità. Kien iħobb jibda kull ħaġa min-naħa tal-lemin u jagħmilha bl-id il-leminija.6 Il-ħasil wara l-bżonn biss kien jagħmlu bl-id ix-xellugija.

Kemm jista’ jkun, kien jagħmel kollox f’għadd fard. Kien jgħid: “Min għandu x-xagħar, ħa jieħu ħsiebu sewwa!”

Meta l-Profeta tagħna kien fil-masjid, daħal raġel b’xagħru u leħjtu mħawdin. Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Dan ir-raġel lanqas żejt tal-ward ma għandu biex iqiegħed xagħru f’postu?”, u mbagħad għamillu sinjal b’idu biex minnufih joħroġ u jirranġa xagħru u leħjtu. Meta r-raġel għamel hekk u reġa’ lura, il-Profeta tagħna qal: “Aħjar li wieħed minnkom jiġi hekk, jew li jiġi b’xagħru u leħjtu mħawdin bħal xitan?”

Anki fl-ivvjaġġar kien iġorr iż-żejt fi flixkun. Meta kien jidlek iż-żejt, l-ewwel kien iqiegħed biċċa drapp irqiqa fuq rasu, u l-kappell kien jilbsu fuq id-drapp. B’hekk minn barra ma kienx jidher li kien dilek iż-żejt. Il-Profeta tagħna kien imexxet leħjtu darbtejn kuljum.

Anas ibn Mâlik jgħid: “Rasûl ‘alaihis-salâm spiss kien jidlek xagħru mbierek biż-żejt tal-ward, u kien imexxet leħjtu mbierka wara li jxarrabha bl-ilma.”7 Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien jaqta’ ftit mit-tul u mill-ġnub ta’ leħjtu mbierka. Qabel ma joħroġ għas-salât tal-Ġimgħa, kien iqassar il-mustaċċi mbierka tiegħu u jaqta’ dak li kien kiber mid-dwiefer imbierka tiegħu. Lill-Musulmani wkoll kien jordnalhom iqassru l-mustaċċi tagħhom.

Kull meta l-Profeta tagħna kien iħares fil-mera, kien ifaħħar lil Alla l-Għoli u jagħmel din it-talba: “O Alla! Bħalma ħloqt id-dehra tiegħi sabiħa, sebbaħ ukoll l-akhlâq tiegħi!”

Il-Profeta tagħna, kull lejl qabel ma jorqod, kien jidlek il-kuħl f’għajnejh imbierka tliet darbiet. Il-kuħl kien jidilku tliet darbiet f’għajnu l-leminija mbierka u darbtejn f’għajnu x-xellugija mbierka. Kien jgħid: “Idilku l-kuħl! Għax ileqq l-għajn u jkabbar ix-xagħar (ix-xagħar tat-tebqet il-għajn).”8

L-għorrief tal-Iżlam għarrfu li huwa permess għar-raġel li jidlek il-kuħl bħala mediċina, iżda mhux bħala żina. Il-kelmiet jamâl u zîna m’għandhomx jitħalltu ma’ xulxin.

Jamâl ifisser li wieħed ineħħi l-kruha, ikollu d-dinjità, u juri l-grazzja biex jirringrazzja għaliha. Li wieħed juri l-grazzja biex jidher u jiftaħar mhuwiex jamâl, iżda kburija. Sidna Rasûlullah kien jagħti importanza kbira lill-użu tal-miswâk. Qatt ma kien iħallih ’il bogħod minnu. Kien jgħid: “Użaw il-miswâk minn fergħa tas-siġra tal-arâk!” Il-miswâk jagħti riħa tajba lill-ħalq. Kien jgħid ukoll: “Hija s-sunnah tiegħi u tal-profeti ta’ qabli!”

Sidna l-Profeta qal: “Li ma kontx nibża’ li nagħti tbatija lill-ummah tiegħi, kont nordnalhom jużaw il-miswâk ma’ kull salât!”9 “Qiegħed nirrakkomandalkom bil-qawwa li tużaw il-miswâk!”

“Il-miswâk huwa ndafa għall-ħalq u gost ta’ Rabbi!” Meta l-Profeta maħbub tagħna kien jidħol id-dar, l-ewwel ħaġa li kien jagħmel kienet li jnaddaf snienu mbierka bil-miswâk. Ma kienx jorqod mingħajr ma jkollu l-miswâk ħdejh, u meta kien iqum, kien jibda billi jnaddaf snienu mbierka bil-miswâk. Anki meta kien iqum billejl għas-salât tat-tahajjud, kien inaddaf snienu mbierka bil-miswâk.10 Ommna Âisha (radiyallâhu ’anhâ) qalet: “Ma kien hemm la lejl u lanqas jum li fih il-Profeta ‘alaihis-salâm raqad u, meta qam, ma użax il-miswâk qabel il-wudû’!” Ibrâhîm, bin il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ’alaihi wa sallam), kien għadda għall-âkhirat. Fid-difna, waħda mill-briks tat-tajn li tqiegħdu fuq il-qabar kienet mgħawġa. Daħħal idu u ddrittaha. Fisser li l-briks mgħawġa la kienet tagħmel ġid u lanqas ħsara lill-mejjet, iżda li hu kien jiddejjaq b’dak li ma kienx f’ordni u regolari.

Id-dar tal-hena ta’ Sidna l-Profeta

Meta l-Profeta maħbub tagħna bena l-masjid tiegħu f’Medina, bena ħdejh żewġ kmamar tal-briks tat-tajn u għattiehom bi zkuk u friegħi tal-palma tat-tamal. Meta nbena l-masjid imbierek, saret kamra għal Âisha u oħra għal Sawda (radiyallâhu ‘anhumâ). Il-bieb tal-kamra ta’ ommna Âisha kien jagħti għat-triq li kienet twassal għall-masjid. Il-bieb tal-kamra li saret għal ommna Sawda kien iħares lejn it-tielet bieb tal-masjid, il-bieb ta’ Âl Uthmân. Meta l-Profeta tagħna żżewweġ nisa oħra, aktar tard l-għadd tal-kmamar żdied u saru disgħa. Dawn ukoll inbnew bejn il-kamra ta’ ommna Âisha u l-qibla. Xi kmamar kienu tal-briks tat-tajn, oħrajn tal-ġebel. Xi wħud kienu magħmula minn friegħi tal-palma tat-tamal (fl-istil ta’ Baghdâd) u miksija minn barra bit-tajn, u s-saqaf ukoll kien magħmul minn friegħi tal-palma tat-tamal. Hasan ibn Abil-Hasan (radiyallâhu ’anh) jgħid: “Meta kont żagħżugħ, kont nidħol fid-djar ta’ Rasûlullah, u b’idi kont nilħaq is-saqaf. Is-saqaf tal-kamra ta’ Rasûlullah ma kien xejn ħlief drapp minsuġ tax-xagħar, miġbud fuq zokk taċ-ċipress jew tal-ġnibru.”

Skont dak li jgħarraf l-Imâm Bukhârî, “il-bieb tad-dar ta’ Rasûlullah ma kellux ħabbata, u kienu jħabbtu fuqu bit-tarf ta’ qaws”. Muhammad ibn Hilâl u Atâ’ al-Khurâsânî raw il-kmamar tan-nisa tal-Profeta tagħna, u għarrfu li kienu magħmula minn friegħi tal-palma tat-tamal, u li minflok bibien kellhom purtieri tad-drapp oħxon iswed tax-xagħar. Skont ix-xhieda ta’ Dâwûd ibn Qays, li kien rahom b’għajnejh, il-wisa’ ta’ kull kamra, mill-bieb sal-ħitan tal-ġenb, kien madwar 6–7 dhirâ’11 (3–3.5 m), u t-tul minn ġewwa, bejn wieħed u ieħor, għaxar dhirâ’ (4.8 m). (Dhirâ’ waħda hija 48 cm.)

“Il-miswâk huwa ndafa għall-ħalq u gost ta’ Rabbi!” Hadîth sharîf

Fil-jum li fih waslet u nqrat f’Medina l-ittra tal-khalîfa Abdulmalik dwar l-esproprjazzjoni tal-kmamar tan-nisa ta’ Sidna l-Profeta biex jingħaqdu mal-masjid, ħafna ma setgħux iżommu d-dmugħ, u n-nies ta’ Medina bkew bħal fil-jum li fih il-Profeta tagħna għadda għall-âkhirat.12

Sa’îd ibn Musayyab ukoll wera n-niket tiegħu b’dan il-kliem: “Naħlef b’Alla! Kemm kont nixtieq li ħallewhom kif kienu! B’hekk iż-żgħażagħ ta’ Medina li qegħdin jikbru, u dawk li jiġu Medina minn barra, kienu jaraw b’xiex kien kuntent Rasûl ’alaihis-salâm f’ħajtu, u n-nies ma kinux jixxennqu għal ħafna ġid u jiftaħru bih.”

Il-ħajja ta’ Sidna l-Profeta ġewwa d-dar

Hazreti Husayn jirrakkonta: “Staqsejt lil missieri kif Sidna l-Profeta kien iqatta’ ħinu ġewwa d-dar. Missieri rrakkonta hekk: Minn mindu kien jidħol id-dar, Sidna l-Profeta kien jaqsam ħinu fi tlieta: għall-‘ibâda lil Alla, għall-ħwejjeġ ta’ niesu tad-dar, u għall-ħwejjeġ personali tiegħu. Il-ħin li kien iżomm għalih innifsu kien jerġa’ jaqsmu bejnu u bejn in-nies. F’dak il-ħin kienu jidħlu għandu biss l-aqwa fost il-Kumpanni. Permezz tagħhom kien iwassal lill-poplu l-ħwejjeġ tar-reliġjon, u ma kien iżomm u ma kien iwarrab xejn minn dak li kien jirrigwarda lill-poplu. Kienet id-drawwa ta’ Sidna l-Profeta li l-ħin li kien jappartjeni lill-ummah tiegħu jaqsmu bejn in-nies tal-virtù, skont il-grad tal-għola tagħhom fir-reliġjon, u jsejħilhom għandu skont dan. Minnhom, wieħed kellu ħtieġa waħda, ieħor tnejn, u ieħor aktar. Sidna l-Profeta kien jieħu ħsieb il-ħtiġijiet reliġjużi tagħhom, iwieġeb il-mistoqsijiet tagħhom bit-tweġibiet meħtieġa, u mbagħad kien jgħid: ‘Dawk li huma hawn iwasslu dan lil dawk li mhumiex hawn! Ġibuli l-ħtieġa ta’ min ma jistax jiġi hu stess għandi biex iressaq il-ħtieġa tiegħu. Għax tabilħaqq, min iressaq il-ħtieġa ta’ min ma jistax iressaq il-ħtieġa tiegħu, Alla jżommlu saqajh sodi fuq is-Sirât f’jum il-qiyâmat!’

Għand Sidna l-Profeta ma kien jitkellem ħadd u ma kien jissemma xejn ħlief dan. U lanqas hu stess ma kien jaċċetta xi ħaġa oħra mingħand ħadd. Min kien jidħol għand Sidna l-Profeta kien jidħol ifittex l-għarfien, u kien joħroġ bħala l-akbar għaref, wara li jkun daq il-ħlewwa tal-għarfien, u bħala gwida għall-oħrajn!”

Il-ħajja ta’ Sidna l-Profeta barra mid-dar

Hazreti Husayn staqsa lil missieru Hazreti Alî dwar il-ħajja ta’ Sidna l-Profeta barra mid-dar. Dan ukoll irrakkontah hekk:

Sid l-univers, barra mid-dar, ma kienx jitkellem jekk mhux meta kliemu kien se jkun ta’ ġid għall-Musulmani, iqarribhom lejn xulxin u jneħħi l-firda u l-bruda ta’ bejniethom. Kien jonora lill-aktar bniedem ta’ akhlâq nobbli f’kull poplu, u kien jaħtru gvernatur fuq niesu.13 Kien iħares lill-poplu min-nies ħżiena u mill-ħażen, u hu stess kien joqgħod attent li ma jaqax f’qagħdiet bħal dawn. Ma kien iċaħħad lil ħadd minn wiċċu daħkani u mill-akhlâq sabiħ tiegħu.

Meta ma kienx jara lill-Kumpanni tiegħu, kien ifittixhom u jistaqsi lill-Kumpanni x’kien qiegħed jiġri bejniethom. It-tajjeb kien ifaħħru u jsaħħu; il-ħażin kien iċanfru u jdgħajfu. Kulma kien jagħmel kien bil-qies u bla kontradizzjoni. Ma kienx jieqaf iwissi lill-Musulmani, għax kien jibża’ li jaqgħu fl-ghafla. Il-qagħdiet kollha tiegħu kienu sodi. Sidna Rasûlullah kellu ħila sħiħa għall-’ibâda u għall-ubbidjenza. Ma kienx jaqbeż il-ħaqq, u lanqas jonqos milli jħarsu. Dawk qrib tiegħu kienu l-aħjar fost in-nies.

Għandu, l-ogħla fost il-Kumpanni kien dak li l-parir tiegħu kien l-aktar wiesa’, u l-ogħla fil-grad kien dak li l-aktar kien jgħin u jagħmel il-ġid lil min hu fil-bżonn. Sid l-univers ma kienx joqgħod u ma kienx iqum mingħajr ma jsemmi lil Alla.

Fil-laqgħat ma kienx iwarrab post għalih innifsu, u kien jipprojbixxi lil ħaddieħor jagħmel dan. Kull fejn ikun, meta kien jasal għand grupp ta’ nies bilqiegħda, ma kienx imur fil-post tal-unur, iżda kien joqgħod fit-tarf tal-laqgħa, u kien jordna lill-Musulmani jagħmlu l-istess.

Lil kull min kien bilqiegħda miegħu kien jagħtih sehmu u jonorah b’mod li kulħadd kien jaħseb li għand Rasûlullah ma kien hemm ħadd aktar għażiż minnu. Ma’ min kien joqgħod miegħu jew jiġi jressaqlu l-ħtieġa tiegħu kien ikollu s-sabar f’kollox, sakemm dak iqum u jitlaq.14

Meta xi ħadd kien jitolbu xi ħaġa, ma kienx jiċħadhielu: jew kien jagħtihielu, jew kien jibagħtu lura bi kliem ħelu u ġentili. L-akhlâq sabiħ tiegħu kien tant wiesa’ li kien iħaddan lin-nies kollha. Għalihom kien sar missier ħanin. Fil-ħaqq, għandu kulħadd kien indaqs. Il-laqgħa ta’ Sidna l-Profeta kienet laqgħa ta’ għarfien, ta’ ħaya, ta’ sabar u ta’ fiduċja.

Fil-laqgħa tiegħu ma kinux jogħlew l-ilħna, ma kien jiġi akkużat ħadd, u l-iżbalji u l-iżvarjar li saru ma kinux jiġu mxandra. Dawk li kienu fil-laqgħa ta’ Sid l-univers kienu indaqs ma’ xulxin; il-preċedenza ta’ wieħed fuq l-ieħor kienet biss fit-taqwâ. Ilkoll kienu umli. Kienu jonoraw lill-kbar, juru tħannin u ħniena lejn iż-żgħar, jagħtu preċedenza lil min hu fil-bżonn fuq l-oħrajn u jistinkaw biex jaqdu l-ħtiġijiet tiegħu, u kienu jħarsu u jieħdu ħsieb il-barranin u lil min jiġi minn barra. Sidna l-Profeta dejjem kellu wiċċ daħkani u akhlâq ħelu. Il-ħlewwa u l-maħfra tiegħu kienu kbar ħafna. Ma kienx ta’ qalb iebsa. Ma kien jitlewwem ma’ ħadd. Qatt ma kien jgħajjat u qatt ma kien jgħid kliem ikrah. Ma kien iċanfar lil ħadd. Ma kienx xħiħ. Għal dak li ma kienx jogħġbu, kien jagħmel bħallikieku ma rahx. Min kien jittama f’xi ħaġa ma kienx iqatta’ qalbu, u d-dispjaċir tiegħu għal xi ħaġa ma kienx jurih fil-beraħ.

Sidna Rasûlullah kien iżomm ’il bogħod minn tliet ħwejjeġ:

- mit-tilwim man-nies,

- mill-kliem żejjed,

“Ma nikolx waqt li nkun imserraħ fuq xi ħaġa” Hadîth sharîf

- milli jindaħal f’ħwejjeġ bla siwi u fiergħa.

U fi tliet ħwejjeġ kien iħalli lin-nies bi kwiethom:

- ma kien jikkundanna u ma kien iċanfar lil ħadd, la f’wiċċu u lanqas minn wara dahru,

- ma kienx ifittex in-nuqqasijiet u l-iżbalji ta’ ħadd,

- ma kien jgħid lil ħadd kelma li ma ġġiblux thawâb u ġid.

Meta Sidna l-Profeta kien jitkellem, dawk li kienu miegħu kienu jibqgħu siekta u bla ċaqliq, daqslikieku kien hemm għasfur poġġut fuq rashom; meta kien itemm kliemu u jiskot, kienu jgħidu dak li kellhom jgħidu, iżda quddiemu qatt ma kienu jargumentaw u jitlewmu. Meta xi ħadd kien jitkellem quddiem Sidna l-Profeta, l-oħrajn kienu jiskotu sakemm itemm. Għand Sidna l-Profeta, il-kliem tal-aħħar wieħed li tkellem kien jgħodd daqs il-kliem tal-ewwel wieħed. Jekk dawk li kienu fil-laqgħa tiegħu kienu jidħku b’xi ħaġa, kien jidħaq magħhom; jekk kienu jistagħġbu b’xi ħaġa, kien jistagħġeb magħhom. Il-ħruxija u l-goffaġni fil-kliem u fil-mistoqsijiet tal-barranin u ta’ dawk ta’ barra li kienu jiġu għandu kien jissaportiha, biex il-Kumpanni tiegħu jġibu ruħhom bħalu. Sidna l-Profeta kien jgħid: “Meta taraw lil xi ħadd fil-bżonn jitlob dak li għandu bżonn, għinuh jiksbu!”

Sidna l-Profeta ma kienx jaċċetta tifħir li ma kienx jaqbel mal-verità. Ma kien jaqta’ l-kliem ta’ ħadd, ħlief jekk dak kien jaqbeż il-ħaqq. Meta kien jaqbeż il-ħaqq, kien jaqtagħlu kliemu u jipprojbixxih, jew kien iqum u jitlaq mil-laqgħa. Is-skiet ta’ Sid l-univers kien jistrieħ fuq erba’ ħwejjeġ: hilm (ħlewwa), hadhar (attenzjoni), taqdîr (kejl) u tafakkur (riflessjoni). Il-kejl tiegħu kien jidher minnufih mill-fatt li kien iħares lejn in-nies kollha bl-istess mod u jisma’ lil kulħadd. Ir-riflessjoni tiegħu kienet tidher mill-ħsieb tiegħu dwar il-ħwejjeġ ta’ din id-dinja u tal-âkhirat.

Il-ħlewwa u s-sabar kienu miġbura fih. Xejn minn din id-dinja ma kien jirrabjah. Fir-rigward tal-attenzjoni: b’din il-kwalità kienu miġbura fih erba’ virtujiet:

- kien jieħu l-aħjar, biex in-nies jimxu warajh,

- kien iħalli l-ħwejjeġ koroh, biex in-nies iżommu ’l bogħod minnhom,

- il-ħsieb tiegħu kien jużah għall-ħwejjeġ li kienu ta’ ġid għall-ummah tiegħu,

- l-isforz kollu tiegħu kien jagħmlu għall-ħwejjeġ li kienu jiżguraw il-hena tal-ummah tiegħu f’din id-dinja u fl-âkhirat.

Qatt ma ġara li Sid l-univers qal “Le!” għal xi ħaġa. Meta kienu jitolbuh xi ħaġa li ried jagħmel, kien jgħid: “Tajjeb!”; meta kienu jitolbuh xi ħaġa li ma riedx jagħmel, kien jiskot, u minn dak is-skiet kienu jifhmu li ma riedx jagħmilha. Kien jistinka għall-hena ta’ kulħadd f’din id-dinja u fl-âkhirat. Meta, f’ghazâ, talbuh jagħmel talba biex dawk li ma jemmnux jinqerdu, qal:

“Jien ma ntbgħattx biex nisħet, ħalli n-nies ibatu. Jien intbgħatt biex nagħmel il-ġid lil kulħadd, ħalli n-nies isibu l-mistrieħ.”

Fit-tifsira tal-vers 107 tas-Sûrah al-Anbiyâ ntqal: “Aħna bgħatniek bħala ħniena u tjubija għad-dinjiet.” Għalhekk dejjem kien jistinka għall-ġid ta’ kulħadd. Skont dak li jgħarraf Anas ibn Mâlik, meta Sidna l-Profeta kien jiltaqa’ ma’ xi ħadd, kien jagħmel miegħu l-musâfaha15; sakemm dak ma kienx jiġbed idu, Sidna l-Profeta ma kienx jiġbed idu, u sakemm dak ma kienx idawwar wiċċu, Sidna l-Profeta ma kienx idawwar wiċċu minnu.

Anas ibn Mâlik jirrakkonta wkoll: “Staqsejna lil Sidna l-Profeta: ‘O Rasûlallah! Għandna nitbaxxew quddiem xulxin?’ Qal: ‘Le!’ Staqsejna: ‘Għandna ngħannqu lil xulxin?’ Qal: ‘Le! Iżda agħmlu l-musâfaha ma’ xulxin!’”16

Barâ’ ibn Âzib irrakkonta li Sidna l-Profeta qal: “Meta żewġ Musulmani jiltaqgħu u jagħmlu l-musâfaha, jinħafrilhom qabel ma jinfirdu minn xulxin!”

Sid l-univers dejjem kien mitluf fil-ħsieb. Is-skiet tiegħu kien idum aktar mill-kliem tiegħu. Rasûlullah ma kienx jitkellem mingħajr bżonn. Fil-bidu u fit-tmiem ta’ kliemu kien isemmi isem Alla.

Kien jitkellem bi kliem qasir u mimli tifsira. Il-kliem ta’ Rasûlullah dejjem kien veru u f’postu. Meta Rasûlullah kien jitkellem, ma kienx juża kelma żejda u lanqas kelma nieqsa. Ma kien iweġġa’ l-qalb ta’ ħadd, u ma kien iħares lejn ħadd b’disprezz.

Sidna Rasûlullah ma kienx jirrabja għad-dinja jew għall-ħwejjeġ tad-dinja. Iżda meta xi ħadd kien irid jikser xi jedd, xejn ma kien iwaqqaf ir-rabja tiegħu sakemm dak il-jedd jitreġġa’ lura.

Għall-persuna tiegħu qatt ma kien jirrabja u qatt ma kien jieħu vendetta. Meta kien jindika xi ħaġa, ma kienx jindikaha b’subgħu, iżda b’idu kollha. Meta kien jistagħġeb, kien idawwar il-pożizzjoni ta’ idu: jekk il-pala ta’ idu kienet lejn is-sema, kien idawwarha lejn l-art, u jekk kienet lejn l-art, kien idawwarha lejn is-sema. Meta kien jitkellem, kien jagħmel ġesti b’idu u jħabbat il-pala ta’ idu l-leminija mbierka fuq in-naħa ta’ ġewwa tas-saba’ l-kbir ta’ idu x-xellugija. Meta kien jirrabja, minnufih kien iħalli r-rabja tiegħu u ma kienx jurieha. Meta kien ferħan u kuntent, kien jagħlaq għajnejh imbierka. L-aktar daħka qawwija tiegħu kienet tbissima. Meta kien jitbissem, is-snien imbierka f’ħalqu mbierek kienu jidhru bħall-perli.17

Kien iħobb jagħti preċedenza lil-lemin fl-għemejjel tajba;
Fil-wudû’ u fl-ilbies kien jgħaġġel, dak is-sors tal-ġenerożità.
Kien jimtedd fuq ġenbu l-lemin, b’wiċċu lejn il-qibla;
F’kull nifs kien jikkontempla l-ghayb, dak is-sors tal-ġenerożità.

“Meta żewġ Musulmani jiltaqgħu, isellmu lil xulxin u jagħmlu l-musâfaha, jinħafrilhom qabel ma jinfirdu minn xulxin!” Hadîth sharîf

Is-sodda tiegħu kienet tal-ġilda, l-imħadda mimlija bil-fibra tal-palma;
Billejl ftit kien jorqod, dejjem imqajjem, dak is-sors tal-ġenerożità.
Għajnejh kienu jorqdu, imma qalbu ma kinitx torqod, kienet mal-Maħbub;
Sa mill-eternità kien miġbud mis-sbuħija Tiegħu, dak is-sors tal-ġenerożità.

Kif Sidna l-Profeta kien jimtedd u jorqod

Meta Sidna l-Profeta kien irid jorqod fuq is-sodda tiegħu, kien jimtedd fuq ġenbu l-lemin imbierek, iqiegħed idu l-leminija mbierka taħt ħaddu l-lemin imbierek, u mbagħad jagħmel din it-talba: “O Alla! Ċedejt ruħi Lilek. Dawwart wiċċi Lejk. Ħwejġi fdajthom f’idejk. Fuqek nistrieħ. Nibża’ mill-kastig Tiegħek u nittama fil-ħniena Tiegħek. M’hemmx kenn ħlief il-ħniena Tiegħek, u m’hemmx minn xiex wieħed jgħasses ruħu ħlief mill-kastig Tiegħek.

Fil-ħniena Tiegħek biss wieħed ifittex il-kenn, u bil-ħniena Tiegħek biss wieħed jinħeles. Nemmen fil-Ktieb li niżżilt u fil-Profeta li bgħatt.

O Rabb tiegħi! B’ismek qegħidt ġenbi fl-art. Jekk iżżomm ruħi, ittrattaha bil-ħniena Tiegħek! Jekk terħiha, ħarisha kif tħares lill-qaddejja twajba Tiegħek!

O Alla! B’ismek immut u b’ismek nerġa’ nqum għall-ħajja. O Alla, Int li titmagħna u tisqina, li tipprovdi u taqdi l-ħtiġijiet kollha tagħna, li tagħtina kenn u rifuġju! Infaħħrek bla qies. Kemm hawn nies li m’għandhom lil ħadd jaqdilhom il-ħtiġijiet tagħhom u lil ħadd jagħtihom kenn! O Alla! Ħarisni mill-kastig Tiegħek fil-jum li fih tiġbor il-qaddejja Tiegħek Quddiemek! O Alla! L-Ewwel (Awwal) Int! M’hemm xejn Qablek! L-Aħħar (Âkhir) Int! M’hemm xejn Warajk! Id-Dieher (Zâhir) Int! M’hemm xejn ’il fuq Minnek!”

Meta kien iqum mill-irqad, kien jagħmel din it-talba: “M’hemmx alla ħlief Int! Nigglorifikak u nxandar li Int ħieles minn kull nuqqas. O Alla! Nitolbok il-maħfra ta’ dnubieti u l-ħniena Tiegħek.

It-tifħir lil Alla, li tana l-ħajja mill-ġdid wara l-mewt. U f’jum il-qiyâmat ir-ritorn tagħna jkun Għandu.”18 Imbagħad kien jagħmel din it-talba: “O Alla! Żidli l-għarfien! Tħallix lil qalbi tiżvija wara li wrejtni t-triq it-tajba! Agħtini ħniena mill-preżenza għolja Tiegħek! Għax Int Dak li l-maħfra Tiegħu hija l-akbar!” Barâ’ ibn Âzib jirrakkonta: Sid l-univers qalli:

“Meta tmur fis-sodda, agħmel il-wudû’ kif tagħmlu għas-salât! Imbagħad imtedd fuq ġenbek il-lemin u għid: ‘O Alla! Ċedejt ruħi Lilek. Dawwart wiċċi Lejk. Fuqek nistrieħ. Nibża’ mill-kastig Tiegħek u nittama fil-ħniena Tiegħek. M’hemmx kenn Għandek ħlief il-ħniena Tiegħek, u m’hemmx protezzjoni mill-kastig Tiegħek! Fil-ħniena Tiegħek biss wieħed ifittex il-kenn, u bil-ħniena Tiegħek biss wieħed jinħeles. Nemmen fil-Ktieb li niżżilt u fil-Profeta li bgħatt!’ Jekk tmut f’dak il-lejl, tmut fuq il-fitra tal-Iżlam. Min jgħid dan u jmut f’dak il-lejl, imut fuq il-fitra tal-Iżlam!”

Sidna l-Profeta qal: “Meta wieħed minnkom iqum billejl mis-sodda tiegħu u mbagħad jerġa’ lura biex jimtedd, ħa jfarfarha tliet darbiet, għax ma jafx x’ġara warajh u x’ġie poġġa fuq is-sodda.” Abdullah ibn Tikhfa (radiyallâhu ’anh), wieħed mill-Ashâb as-Suffa, jirrakkonta: “Mas-sebħ kont rieqed fil-masjid fuq żaqqi, jiġifieri b’wiċċi ’l isfel, meta xi ħadd messni b’siequ.

– ‘Min hu dan?’ staqsa.

– ‘Jien Abdullah ibn Tikhfa,’ għedt.

U x’rajt? Kien Sid l-univers! Minnufih qomt.

– ‘Dan huwa mod ta’ kif wieħed jimtedd li Alla l-Għoli l-inqas iħobb!’ qal.”19 Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ma kienx jagħfas siequ mal-art mingħajr wudû’.

Qatt ma deher li Sidna Rasûlullah mar għall-bżonn u mbagħad ma għamilx il-wudû’.

Il-mixja ta’ Sidna l-Profeta

Hind ibn Abî Hâla jirrakkonta: “Meta Sid l-univers kien jimxi, kien jerfa’ saqajh mill-art b’saħħa, ma kienx jixxengel min-naħa għal oħra, kien jagħmel passi kbar u jmil ftit ’il quddiem, daqslikieku kien nieżel minn post għoli, u kien jimxi b’dinjità, bil-kalma u b’mod naturali.

Meta kien irid iħares lejn xi naħa, kien idur kollu u mbagħad iħares. Ma kienx iħares ’l hawn u ’l hemm bla bżonn.

Il-ħarsa tiegħu lejn l-art kienet iddum aktar mill-ħarsa tiegħu lejn is-sema.

U lejn l-art kien iħares b’tarf għajnejh. Fit-triq kien jimxi wara l-Kumpanni tiegħu.

Meta kien jiltaqa’ ma’ xi ħadd, kien l-ewwel wieħed li jsellem.”

Abû Hurayra jirrakkonta: “Ma rajt lil ħadd jimxi aktar malajr minn Sid l-univers. Meta kien jimxi, kien daqslikieku l-art kienet tintwiela taħt saqajh! Aħna konna nagħmlu kull sforz biex inlaħħqu miegħu, waqt li Sid l-univers ma kien jagħmel l-ebda sforz meta jimxi.”20

Kif Sidna l-Profeta kien joqgħod bilqiegħda

Il-biċċa l-kbira tal-ħin kien joqgħod għarkupptejh. Deher ukoll fil-qagħda ta’ qurfusâ, jiġifieri b’irkupptejh merfugħa u b’dirgħajh imdawra magħhom.21 Qatt ma kien imidd riġlejh lejn dawk li kienu fil-laqgħa tiegħu. Il-biċċa l-kbira tal-ħin kien joqgħod b’wiċċu lejn il-qibla. Għall-mistednin li kienu jiġu għandu, ħafna drabi kien ifirex il-mantell (‘abâ) li kien ikollu fuq spallejh u jpoġġihom fuqu. Xi drabi kien jagħti lill-mistednin tiegħu anki l-imħadda tiegħu stess. Hanzala ibn Hidhyam irrakkonta: “Meta mort għand Sidna l-Profeta, rajtu bilqiegħda b’riġlejh mitwija.” Jâbir ibn Samura wkoll għarraf li Sidna l-Profeta, wara li jagħmel is-salât tas-sabâh, kien jibqa’ bilqiegħda b’riġlejh mitwija fil-post tas-salât tiegħu sakemm titla’ x-xemx.

“Iżżejnu bl-akhlâq ta’ Alla l-Għoli!” Hadîth sharîf

Sharîd ibn Suwayd jgħid: “Sidna l-Profeta għadda minn ħdejja. Dak il-ħin kont bilqiegħda b’idi x-xellugija wara dahri, mistrieħ fuq nofs il-pala ta’ idi. Sid l-univers qal: ‘Qiegħed bilqiegħda bil-mod ta’ dawk li ġibdu fuqhom ir-rabja (tal-Lhud)?’” Abû Juhayfa jirrakkonta: “Sidna l-Profeta qal: ‘Ma nikolx waqt li nkun imserraħ fuq xi ħaġa.’”22

Kien joqgħod b’riġlejh mitwija, jew għarkupptejh, jew b’irkobbtu waħda merfugħa;
Mimli adab fil-beraħ u fil-moħbi kien dak is-sors tal-ġenerożità.
Kien jiekol bi tliet swaba’ u jilgħaqhom bil-gost;
Fi tliet nifsiet kien jixrob l-ilma li jaqta’ l-għatx dak is-sors tal-ġenerożità.
Kien iħobb l-għasel u l-ħelwa, il-qargħa, il-ħall u t-tharîd, iżda
Qatt ma xaba’ ħobż tax-xgħir dak is-sors tal-ġenerożità.
Xi drabi mill-ġuħ kien jorbot ġebla fuq żaqqu mbierka;
“Ħalli qalbi ma titriegħedx,” kien jgħid dak is-sors tal-ġenerożità.
Fid-dar tal-hena għal xhur sħaħ ma nxtegħelx nar;
Kuntent kien jiekol it-tamal u r-rummien dak is-sors tal-ġenerożità.

L-ikel u x-xorb ta’ Sidna l-Profeta

Sidna l-Profeta qal:

“Il-barka tal-ikel tinsab fil-wudû’ qabel l-ikel u fil-ħasil tal-idejn wara l-ikel!”23

“Min jorqod mingħajr ma jaħsel minn idu r-riħa u l-ħmieġ tal-laħam u tax-xaħam, u jiġrilu xi ħaġa, ma jwaħħal f’ħadd ħlief f’ruħu!” “Il-barka tal-ikel tinsab f’nofsu! Meta wieħed minnkom jiekol, ħa jiekol mit-tarf tal-platt u mhux min-nofs, għax il-barka tinżel f’nofsu!” Ommna Âisha tgħarraf: “Sid l-univers qal: ‘Meta wieħed minnkom ikun se jiekol, ħa jgħid Bismillâhir-rahmânir-rahîm u jsemmi l-isem ta’ Alla l-Għoli. Jekk jinsa jgħidu qabel ma jibda jiekol, ħa jgħid: Bismillâhir-rahmânir-rahîm għall-bidu u għat-tmiem tal-ikel!’”24

Skont dak li jgħarraf Umayya ibn Makhshî, raġel kien qiegħed jiekol mingħajr ma qal il-basmala.

Sidna l-Profeta fehem li ma kienx qal il-basmala, u qallu: “Għid Bismillâhir-rahmânir-rahîm għall-bidu u għat-tmiem tal-ikel!” Meta dak ir-raġel qal “Bismillâhir-rahmânir-rahîm”, Sidna l-Profeta tbissem u qal: “Ix-xitan kien qiegħed jiekol miegħek il-ħin kollu. Meta semmejt l-isem ta’ Alla l-Għoli, ix-xitan rimetta kulma kellu f’żaqqu, bla ma ħalla xejn!”

Skont dak li jgħarraf Abdullah ibn Umar, Sidna l-Profeta qal: “Meta wieħed minnkom jiekol, ħa jiekol b’idu l-leminija. U meta jixrob xi ħaġa, ħa jixrob ukoll b’idu l-leminija. Għax ix-xitan jiekol b’idu x-xellugija u jixrob b’idu x-xellugija!”25

Salama ibn Akwa’ jirrakkonta dak li sema’ mingħand missieru: Sidna l-Profeta ra raġel mit-tribù ta’ Ashja’, magħruf bħala Busr ibn Râ’iyul-Ayr, jiekol ħdejh b’idu x-xellugija, u qallu: “Kul b’idek il-leminija!” Ir-raġel gideb u qal: “Ma nistax, m’għandix saħħa niekol b’idi l-leminija!” Imbagħad Sidna l-Profeta qal: “Jalla ma jkollokx saħħa! Xejn ma qed iżommu milli jiekol b’idu l-leminija ħlief il-kburija u l-arroganza!” Minn dakinhar ’il quddiem dak ir-raġel qatt ma seta’ jerġa’ jerfa’ idu sa ħalqu!26 Sidna l-Profeta kien jgħid: “Alla l-Għoli, l-’Azîz u l-Jalîl, żgur ikun kuntent bil-qaddej Tiegħu li jiekol xi ħaġa jew jixrob xi ħaġa u jfaħħar Lilu għaliha.”

Sidna l-Profeta kien joqgħod bilqiegħda fuq l-art u jiekol ukoll fuq l-art. Kien jgħid: “Jiena noqgħod bilqiegħda kif joqgħod il-qaddej u niekol kif jiekol il-qaddej. Jiena m’iniex ħlief qaddej! Min iwarrab wiċċu mis-sunnah tiegħi mhuwiex minni!”27

Umar ibn Abî Salama jgħid: “Kont tifel li trabbejt taħt il-kura ta’ Sid l-univers. Waqt l-ikel idi kienet iddur ’l hawn u ’l hemm fil-platt. Sid l-univers qalli: ‘Ibni! Għid il-Basmala. Kul b’idek il-leminija! Kul minn ta’ quddiemek!’28 Minn dakinhar ’il quddiem dejjem kilt hekk.” Sidna l-Profeta qatt ma stmerr xi ikel u qatt ma għajjbu. La kien ifaħħar xi grazzja għax togħġbu, u lanqas kien jgħajjibha għax ma togħġbux. Jekk ikun jixtieq xi ikel, kien jieklu; jekk ma jkunx jixtiequ, kien iħallih u jibqa’ sieket. Kien juri rispett anki lejn l-iċken grazzja u qatt ma għajjeb xi grazzja. Sidna Rasûlullah ma kienx jgħid: “Ħejjuli din, ħejjuli dik.” Kien jiekol dak li jkun hemm. Ommna Hazreti Âisha tirrakkonta: Sidna l-Profeta kien jiġi għandi u jistaqsi: “Għandek xi ħaġa x’niekol?” Jien kont ngħidlu: “Le!” U hu kien jgħid: “Mela jiena sajjem!”29 Ommna Hazreti Âisha tirrakkonta: “Minn meta Sidna l-Profeta wasal Medina sa ma għadda għall-âkhirat, il-familja tiegħu qatt ma xebgħet ħobż tal-qamħ tliet iljieli wara xulxin.30 Ħafna drabi dak li kienu jieklu kien biss ħobż tax-xgħir u tamal, u lanqas dawn ma kienu bil-kotra. Qatt f’jum wieħed ma ltaqgħu żewġ tipi ta’ ikel fl-istonku ta’ Sidna l-Profeta: meta kien jimla żaqqu mbierka bit-tamal, ma kienx jimlieha bil-ħobż, u meta kien jimlieha bil-ħobż, ma kienx jimlieha bit-tamal. U dan hu li iġegħelni nibki!”31

Sidna l-Profeta kien iħobb il-halwâ u l-għasel, it-tharîd tal-ħobż, it-tharîd tat-tamal u l-ikel tal-ħaxix. Meta kienu jġibulu l-ħalib u joffruhulu, kien jgħid: “Fil-ħalib hemm żewġ barkiet.”32

“Meta xi ħadd minnkom jiekol, ħa jiekol b’idu l-leminija. U meta jixrob xi ħaġa, ħa jixrob b’idu l-leminija, għax ix-xitan jiekol b’idu x-xellugija u jixrob b’idu x-xellugija!” Hadîth sharîf

Abdullah ibn Abbâs jirrakkonta: Jiena, Khâlid ibn Walîd u Sid l-univers morna flimkien id-dar taz-zija tiegħi, Maymûna bint Hârith. Iz-zija staqsiet: “Trid noffrilkom ftit ħalib?”

Sid l-univers qal: “Iva!” Iz-zija marret u ġabet il-ħalib f’reċipjent. Sid l-univers ħadu u xorob minnu. Jiena kont fuq il-lemin ta’ Sid l-univers, u Khâlid ibn Walîd kien bilqiegħda fuq ix-xellug tiegħu. Rasûlullah tani l-ħalib li kien fadal u qal: “Ixrob int. Jekk trid, offrih l-ewwel lil Khâlid.”

Għedtlu: “Meta niġi biex nixrob minn dak li tħalli int, qatt ma nagħti preferenza lil ħadd fuqi!” Imbagħad Rasûlullah qal:

“Min Alla l-Għoli jitimgħu xi ikel, ħa jgħid: Allâhumma bârik lanâ fîhi wa at’imnâ khayran minhu (O Alla! Agħtina l-barka f’dan l-ikel u itmagħna wkoll b’dak li hu aħjar minnu!).

U min Alla l-Għoli jisqih il-ħalib, ħa jgħid ukoll: Allâhumma bârik lanâ fîhi wa zidnâ minhu (O Alla! Agħtina l-barka f’dan il-ħalib u kattrilna t-tjubija Tiegħek minnu!). Għax xejn ħlief il-ħalib ma jista’ jieħu post l-ikel u x-xorb flimkien”, qal.33

Meta l-Musulmani ta’ Medina kienu jaraw l-ewwel frott tat-tamal tagħhom, kienu jġibuh lil Sidna l-Profeta. Rasûlullah kien jieħdu f’idu, jagħmel talba għall-barka, u mbagħad isejjaħ l-iżgħar wieħed mit-tfal li jkun jara u jagħtih lilu. Kien jgħid: “Meta f’dar ma jkunx hemm tamal, nies dik id-dar ikunu bil-ġuħ.” Sidna l-Profeta kien iħobb jiekol dak li jibqa’ f’qiegħ il-platt. Kien jgħid: “Min, wara li jiekol, inaddaf il-platt jew ir-reċipjent li kiel minnu, dan jitlob il-maħfra għalih (jagħmel istighfâr)!” Jingħad ukoll li Sidna l-Profeta qal: “O Abû Dharr! Meta ssajjar il-laħam, kattar il-brodu, aħseb fil-ġirien tiegħek u aqsam magħhom minnu wkoll.”34

“Mhuwiex fidil perfett min jixba’ waqt li ġaru jkun bil-ġuħ!”

“Agħmlu ’ibâda lil Alla! Itimgħu lin-nies! Xerrdu s-salâm, biex tidħlu f’Jannah!”35

“L-ikel ta’ wieħed jasal għal tnejn. L-ikel ta’ tlieta jasal għal erbgħa. L-ikel ta’ erbgħa jasal għal tmienja!”36

Hazreti Asmâ bint Abî Bakr kienet tirrakkonta: Rasûlullah (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kien jagħti parir li l-ikel imsajjar jinżamm mgħotti sakemm jieqaf jagħli u jgħaddi l-fwar, u kien jgħid: “Din hija l-akbar barka!” Fil-konkwista ta’ Mekka, Rasûlullah mar id-dar ta’ Hazreti Umm Hânî, bint zijuh Abû Tâlib. Staqsieha: “Għandkom xi ħaġa x’niekol?” Hazreti Umm Hânî qalet: “Le! Għandna biss xi frak tal-ħobż niexef u ftit ħall! Imma nistħi noffrihom lilek!” Sidna l-Profeta qal: “Ġibhom. Farrakhom fl-ilma. Ġib ukoll il-melħ!” Wara li xerred il-ħall fuqhom u kiel, radd il-ħajr lil Alla l-Għoli u qal: “O Umm Hânî! X’kumpanija sabiħa tal-ħobż hu l-ħall! Id-dar li jkun fiha l-ħall ma titqiesx dar mingħajr x’tiekol mal-ħobż!”37 Il-ħobż kien jieklu waħdu, jew mat-tamal, mal-ħall, mal-frott, mas-soppa, jew billi jgħaddsu fiż-żejt taż-żebbuġa. Kien jiekol il-laħam tat-tiġieġ, tal-fenek, tal-ġemel, tal-gazzella u tal-ħut, il-bastirma (laħam immellaħ u mnixxef) u l-ġobon. Mil-laħam kien iħobb ir-riġel ta’ quddiem. Kien iżommu b’idejh u jieklu billi jigdem minnu. (Huwa jâ’iz ukoll li l-laħam jinqata’ bis-sikkina u jittiekel hekk.) L-aktar li kien jixrob kien il-ħalib, jew jiekol it-tamal. Mill-ikel kien iħobb il-laħam tan-nagħaġ, il-brodu tal-laħam, il-qargħa, il-ħelu, l-għasel, it-tamal, il-ħalib, il-krema, id-dulliegħ, il-bettieħ, l-għeneb u l-ħjar.38 L-ilma kien jixorbu bil-mod, fi tliet belgħat, jibda bil-Basmala, u fl-aħħar kien jgħid “Alhamdulillâh” u jagħmel talba. Sidna l-Profeta kien jixrob ilma ħelu li kien jinġieblu minn Buyût as-Suqyâ. Buyût as-Suqyâ kienet jumejn mixi ’l bogħod minn Medina.39 Meta staqsewh: “Liema xarba hi l-aktar tajba?”, Sidna l-Profeta wieġeb: “L-ilma ħelu u frisk!”40

Sidna l-Profeta kien jgħid: “Meta xi ħadd minnkom jixrob xi ħaġa, m’għandux jieħu n-nifs ġewwa r-reċipjent.” Bħalma kien jipprojbixxi li wieħed jieħu n-nifs ġewwa l-ikel u x-xorb, kien jipprojbixxi wkoll li wieħed jiekol u jixrob minn reċipjenti tad-deheb u tal-fidda. Meta Sidna l-Profeta kien jixrob tazza ilma, kien jieqaf jieħu n-nifs darbtejn jew tliet darbiet u jgħid: “Hekk huwa aħjar għas-saħħa u jaqta’ l-għatx aħjar.” Kien jgħid ukoll: “Meta xi ħadd minnkom jixrob xi ħaġa, m’għandux jixrobha f’nifs wieħed.” U: “Tixorbux f’nifs wieħed bħall-iġmla! Ixorbu f’żewġ nifsijiet jew tlieta! Meta tkunu se tixorbu, għidu ‘Bismillâh!’, u meta tbiegħdu ħalqkom mir-reċipjent, għidu ‘Alhamdulillâh!’”41

Hazreti Nawfal ibn Mu’âwiya jirrakkonta: “Sid l-univers, meta kien jixrob xi ħaġa, kien jieħu n-nifs tliet darbiet. Fil-bidu kien isemmi l-isem ta’ Alla l-Għoli u jgħid ‘Bismillâhir-rahmânir-rahîm’, u fl-aħħar kien jgħid ‘Alhamdulillâh’ u jfaħħar Lilu.”42

Skont dak li rrakkonta Abû Umâma al-Bâhilî, Sidna l-Profeta qal: “Meta Rabb tiegħi, l-‘Azîz u l-Jalîl, offrieli li jibdilli l-wied ta’ Mekka f’deheb, għedt: ‘Le, O Rabb tiegħi! Ħa nkun xebgħan jum u bil-ġuħ jum. Meta nkun bil-ġuħ, ħa nitlob Lilek bl-umiltà u nsemmik. U meta nkun xebgħan, ħa nfaħħrek u nroddlok il-ħajr!’”43

It-tagħlim tal-għarfien dwar l-ikel u x-xorb jiġi qabel it-tagħlim tal-għarfien dwar l-‘ibâda. Li wieħed jaħsel idejh qabel u wara l-ikel, u li jiekol u jixrob b’idu l-leminija, kienet id-drawwa ta’ Rasûlullah. Meta jinħaslu l-idejn qabel l-ikel, l-ewwel jaħslu ż-żgħar, u wara l-ikel l-ewwel jaħslu l-kbar.44 Li wieħed jiekol mit-tarf tal-platt, li jiekol minn ta’ quddiemu, u li joqgħod bilqiegħda fuq is-sieq ix-xellugija u jerfa’ s-sieq il-leminija – din hija s-sunnah ta’ Rasûlullah. L-ikel jaħraq wisq la għandu jittiekel u lanqas jinxtamm.

“Mhuwiex fidil perfett min jixba’ waqt li ġaru jkun bil-ġuħ!” Hadîth sharîf

Sidna l-Profeta ma kienx iqis xieraq li wieħed ma jitkellem xejn waqt l-ikel. Dik hija d-drawwa ta’ dawk li jqimu n-nar. Wieħed għandu jitkellem bil-ferħ.

Li wieħed jibda u jtemm l-ikel bil-melħ hija sunnah ta’ Rasûlullah, u fiha l-fejqan. Waħda mill-ewwel bida’ li dehru fl-Iżlam hija li wieħed jiekol sa ma jixba’. Li wieħed jiekol il-laħam kuljum jagħti tagħbija lill-qalb. L-anġli ma jħobbux dan. U li wieħed jiekol ftit wisq laħam iħassar l-akhlâq. Huwa sabiħ li wieħed jiekol fuq sufra, jiġifieri fuq drapp mifrux, u li din is-sufra tinfirex fuq l-art. Is-sufra kienet tal-ġilda. L-ikel tal-ħxejjex huwa tajjeb ħafna. Sufra mingħajr ikel tal-ħxejjex ġiet imqabbla ma’ xiħ bla għaqal.

L-Imâm Ja’far as-Sâdiq qal: “Min irid ikollu ħafna ġid u ħafna wlied, ħa jiekol ħafna ikel tal-ħxejjex!” Wieħed għandu l-ewwel joqgħod bilqiegħda mas-sufra, u l-ikel jinġieb wara.

Il-Profeta tagħna qal: “Jiena qaddej. Niekol bilqiegħda fuq l-art, bħall-qaddejja.”45

Wieħed m’għandux jiekol qabel ma jieħdu l-ġuħ, u għandu jqum minn mal-ikel qabel ma jixba’ [m’għandux jiekol ħafna]; u m’għandux jidħak meta ma jkunx hemm x’jistagħġbu. Sidna l-Profeta kien jgħid: “Il-bidu ta’ kull ġid huwa l-ġuħ. Il-bidu ta’ kull ħażen huwa x-xaba’.” It-togħma tal-ikel tiżdied kemm jiżdied il-ġuħ. Ix-xaba’ jġib in-nisi. Jagħmi l-qalb u, bħax-xorb alkoħoliku, iħassar id-demm. Il-ġuħ inaddaf il-moħħ u jdawwal il-qalb. Wieħed m’għandux jiekol u jixrob flimkien mal-midinbin (fâsiqîn) u man-nies ħżiena. L-ikel li jkun jagħli għandu jitħalla jiksaħ mgħotti.

Rasûlullah kien jgħid: “Kulu b’idkom il-leminija. Ixorbu b’idkom il-leminija.” Li wieħed jiekol bi tliet swaba’ hija sunnah. Sidna l-Profeta qal: “O Alî! Kul l-ikel bi tliet swaba’, għax ix-xitan jiekol b’żewġ swaba’.” Il-Profeta tagħna kien jieħu l-ħobż b’idu l-leminija, u mbagħad jiekol id-dulliegħ b’idu x-xellugija. Il-ħobż m’għandux jinqasam b’id waħda, iżda biż-żewġ idejn.46 Il-loqma għandha tkun żgħira u tintmagħad sew. Wieħed m’għandux iħares lejn il-lemin, lejn ix-xellug u ’l fuq, iżda lejn il-loqma tiegħu u quddiemu. M’għandux jiftaħ ħalqu wisq. Mas-sufra m’għandux jimsaħ idu ma’ ħwejġu u ma’ xagħru. Meta jkollu jisgħol jew jagħtas, għandu jdawwar rasu lura. M’għandux joqgħod ma’ sufra li ma jkunx ġie mistieden għaliha. Mas-sufra m’għandux jiekol aktar minn ħaddieħor. Meta jixba’, għandu jitlob biex dak ix-xaba’ ma jużahx biex jagħmel id-dnub. Għandu jaħseb fil-kont li se jagħti għalih f’jum il-qiyâmat. Għandu jiekol bl-intenzjoni li jieħu s-saħħa għall-’ibâda. Anki meta jkun bil-ġuħ, għandu jiekol bil-mod. L-ewwel għandhom jibdew il-kbar. M’għandux idejjaq lil ħadd billi jgħidlu “kul” aktar minn tliet darbiet. Rasûlullah kien jiekol ftit u kien jisħaq ħafna li wieħed m’għandux jiekol iżżejjed. Kien jgħid: “Il-qalb tal-bniedem hija bħall-uċuħ tar-raba’ fl-għalqa. L-ikel huwa bħax-xita. Bħalma l-ilma żejjed jeqred l-uċuħ, hekk ukoll l-ikel żejjed joqtol il-qalb. Alla l-Għoli ma jħobbx lil min jiekol ħafna u jixrob ħafna.”

Rasûlullah kien jagħti parir li terz tal-istonku jitħalla għall-ikel u terz għax-xorb. Li terz jibqa’ għall-arja, jiġifieri vojt, huwa l-inqas grad. L-aqwa grad huwa li wieħed jiekol ftit u jorqod ftit. L-ikel żejjed huwa l-bidu tal-mard, u l-ikel ftit huwa l-bidu tal-fejqan. Il-mistieden m’għandu jistenna xejn mingħand sid id-dar ħlief ħobż u melħ. Sid id-dar għandu jgħaddi l-loqma lill-mistieden. Għandu jferragħlu l-ilma fuq idejh. Dak li jħobb il-mistieden, għandu jressqulu sa ħalqu. Jekk il-mistieden iwaqqa’ xi ħaġa f’post nadif, għandu jiġborha u jagħtihielu. Jekk tkun ħammġet, għandu jħalliha għall-qattus u għal annimali oħra. Il-barka ta’ dar bħal din tiżdied, u tasal saħansitra sal-ulied ta’ wliedhom. Jekk dak li jaqa’ mal-art ma jinġabarx, jieklu x-xitan.

Hija sunnah li wieħed inaddaf u jiekol dak li jibqa’ fir-reċipjent. Ħafna thawâb hemm f’li wieħed iferra’ ftit ilma fuq il-fdal tal-kompost, tal-ayran u ta’ ħwejjeġ bħalhom, iħawwad u jixrob. Huwa jâ’iz li wieħed iħalli l-fdal fil-platt u fit-tazza. Rasûlullah kien iħobb jiekol il-fdal tal-fidili.

Li wieħed inaddaf snienu wara l-ikel bil-miswâk u bl-imsella tas-snien hija sunnah ta’ Rasûlullah. Din hija ndafa. L-indafa ssaħħaħ il-fidi. Wara l-ikel issir talba għal sid id-dar, biex Alla jagħtih il-barka, il-ħniena u l-maħfra. Imbagħad wieħed jitlob il-permess biex jitlaq. U lil sid id-dar jistiednuh huma wkoll għall-ikel.

Waqt l-ikel m’għandhomx jissemmew ħwejjeġ tal-biża’ jew li jqażżu. M’għandhomx jissemmew il-mewt u l-mard. Wieħed m’għandux iħares fit-tul lejn l-ikel li jinġieb mas-sufra. M’għandux jieħu t-tieni loqma f’idu qabel ma jibla’ l-ewwel waħda. F’nofs l-ikel m’għandux iqum minn mas-sufra għal ebda ħaġa, lanqas għas-salât. Is-salât għandha ssir qabel. Jekk l-ikel ippreparat se jiksaħ jew jitħassar, u l-ħin tas-salât iħalli li din issir wara l-ikel, wieħed għandu jiekol qabel is-salât. Wieħed għandu jqum minn mas-sufra wara li titneħħa s-sufra. M’għandux jiekol fit-triq, bilwieqfa jew waqt li jkun miexi. M’għandux jimtedd jorqod waqt li jkollu r-riħa tal-laħam u tal-ikel f’ħalqu u f’idejh. Għandhom jinħaslu wkoll l-idejn tat-tfal. M’għandux jorqod xebgħan. L-ikel għandu jinxtara bil-qies, kemm ikun meħtieġ, u mhux bla qies u bil-kotra. Inkella jkun hemm ħela (isrâf). Ir-reċipjenti tal-ikel u tax-xorb għandu jkollhom l-għatu. Wieħed m’għandux jitbaxxa jixrob b’ħalqu minn xmara jew minn ġiebja. M’għandux jixrob lanqas minn fomm il-buqar jew il-ġarra. M’għandux jixrob min-naħa maqsuma tal-fenġan jew tat-tazza. Fis-sajf għandu jixrob xorb frisk. Rasûlullah kien iħobb jixrob sherbet frisk. L-ilma ta’ Zamzam jista’ jinxtorob bilwieqfa. Intqal li l-vjaġġatur jista’ jixrob kull ilma bilwieqfa. Wieħed m’għandux jixrob l-ilma fuq stonku vojt. L-ilma għandu jixorbu bil-mod, jerdgħu ftit ftit. Rasûlullah kien iħobb l-ikla tal-kashkak. Kif tissajjar il-harîsa, jiġifieri l-kashkak, lil Sidna l-Profeta għallmu Jabrâîl ‘alaihis-salâm. Il-harîsa ssaħħaħ ħafna lill-bniedem. Il-profeti kollha kielu ħobż tax-xgħir. Rasûlullah kien iħobb il-ħelu tal-qargħa u s-soppa tal-għads, il-laħam tal-kaċċa u l-laħam tan-nagħaġ. Min-nagħġa kien iħobb il-laħam tar-riġel ta’ quddiem, tas-sider u tal-ispalla. L-aktar li kien iħobb kien il-laħam tal-ispalla tal-gidi. Il-laħam tal-gidi jiġi diġerit faċilment. Huwa tajjeb għal kulħadd.47

“Il-bidu ta’ kull ġid huwa l-ġuħ. Il-bidu ta’ kull ħażen huwa x-xaba’” Hadîth sharîf

Il-laħam tal-annimal maskili jiġi diġerit aktar faċilment minn dak tal-annimal femminili, u l-laħam skur aktar faċilment mil-laħam abjad. Għall-faċilità tad-diġestjoni u għat-togħma, l-aħjar huma l-laħam tan-nagħaġ u l-ħalib tal-baqra.

Mil-laħam tal-kaċċa l-aħjar huwa taċ-ċriev. Il-laħam tal-fenek huwa halâl. Il-Profeta tagħna kielu. Iżid l-awrina, u jekk wieħed jiekol minnu wisq iġib nuqqas ta’ rqad. Huwa tajjeb għal kulħadd. Il-laħam tal-għasafar u tal-flieles huwa tajjeb għal kulħadd. Fost it-tjur tar-razzett, l-aħjar laħam huwa tat-tiġieġ.

Il-Profeta tagħna qal: “X’ikel tajjeb hu l-ħall!” Il-ħall huwa l-aktar ikel ta’ ġid. It-tamal ukoll huwa ikel, jiġifieri jittiekel mal-ħobż. L-għeneb huwa kemm ikel kif ukoll frott. Li wieħed jiekol l-għeneb mal-ħobż hija sunnah. Li wieħed jiekol it-tamal f’numru fard hija sunnah. Li wieħed jiekol iż-żbib, il-ġewż u l-lewż hija sunnah. Fl-għasel hemm il-fejqan. Sebgħin profeta talbu biex ikun hemm il-barka fl-għasel. Rasûlullah kien iħobb ħafna t-tamal. Kien jiekol it-tamal flimkien mal-bettieħ u d-dulliegħ. Il-bettieħ u d-dulliegħ inaddfu l-kliewi u jneħħu l-uġigħ ta’ ras. Ikeċċu d-dud. Isaħħu l-għajnejn. Waqt li wieħed jiekol ir-ross għandu jgħid is-salawât. Sidna l-Profeta faħħar il-ful jittiekel bil-miżwed tiegħu. Qal: “Il-habbat as-sawdâ, jiġifieri ż-żerriegħa s-sewda, hija fejqan għall-mard.” Il-ġewż mal-ġobon huwa fejqan. Waħedhom jagħmlu l-ħsara. Għandhom jittieklu ma’ xi ħaġa oħra. Sidna l-Profeta kien jieħu l-għanqud tal-għeneb f’idu x-xellugija u jiekol il-ħabb tal-għeneb b’idu l-leminija.48 L-isfarġel ineħħi d-diqa mill-qalb. F’kull bettieħa, dulliegħa u rummiena hemm qatra mill-ilma ta’ Jannah. Ir-rummiena għandu jiekolha bniedem wieħed waħdu, biex lanqas qatra minnha ma tintilef għalxejn. Ir-rummien huwa tajjeb għat-taħbit tal-qalb. Isaħħaħ l-istonku. Jekk jingħasar flimkien mal-polpa u jinxtorob, iġib il-marrara u jneħħi l-istitikezza. It-tin iferraħ il-qalb. Ineħħi l-ebusija tad-dahar u l-uġigħ tal-organi tad-diġestjoni.

Li wieħed jiekol il-ħjar aħdar bil-melħ, u l-ġewż mat-tamal u mal-għasel, hija sunnah ta’ Rasûlullah.49 Il-Profeta tagħna faħħar il-brunġiel u qal: “Ħejjuh biż-żejt taż-żebbuġa.”

Faħħar ukoll il-burdlieqa. Il-karfus ineħħi n-nisi. Iżid l-awrina. Jagħmel id-demm u l-ħalib. Inaddaf il-fwied. Il-kharshûf, jiġifieri l-qaqoċċ, iħoll il-ġebla tal-marrara, inaddaf id-demm u jgħin kontra t-twebbis tal-arterji. Ineħħi wkoll ir-riħa tal-għaraq. Huwa tajjeb għas-saħħa li min jasal f’xi pajjiż l-ewwel jiekol ftit basal nej. Il-basal iżid ir-reżistenza kontra l-mikrobi. Jekk wara l-basal jittiekel il-karfus, jneħħi r-riħa ħażina tiegħu. Intqal li r-riħa titlaq ukoll jekk wieħed jiekol il-fejġel mal-ikel. Fl-aħħar ikla li kiel Rasûlullah kien hemm il-basal. Kien jgħid: “Il-basal u t-tewm kuluhom imsajrin.” L-anġli jitdejqu bir-riħa tagħhom. Il-ftiet iżid l-awrina. Jgħin id-diġestjoni.

Il-leħja u x-xagħar imbierka ta’ Sidna l-Profeta

Ix-xagħar imbierek ta’ Sidna l-Profeta u x-xagħar ta’ leħjetu la kienu kaboċċi wisq u lanqas lixxi għalkollox, iżda, min-natura tagħhom, kienu ftit immewġin. Xagħru mbierek kien twil. Fil-bidu kien iħallih jaqa’ fuq ġbinu, u wara beda jaqsmu fuq iż-żewġ naħat. Xi drabi kien iħalli xagħru mbierek jikber, u drabi oħra kien jaqtgħu u jqassru.

Meta staqsew lil Hazreti Anas ibn Mâlik kif kien ix-xagħar imbierek ta’ Rasûlullah, wieġeb: “Ma kienx kaboċċ wisq, u lanqas ma kien lixx għalkollox. Kien bejn it-tnejn, f’nofs triq. Fit-tul kien jasal sa nofs it-triq bejn widnejh u spallejh.”50 Hazreti Ibn Abbâs qal: “Fakhr al-âlam kien iħalli xagħru mbierek jaqa’ fuq ġbinu. Wara beda jaqsmu.”51 L-għorrief qalu: “Li wieħed jaqsam xagħru fuq iż-żewġ naħat hija sunnah ta’ Fakhr al-kâinât, għax wara kien jagħmel hekk. Huwa jâ’iz kemm li wieħed iħallih jaqa’ fuq ġbinu, kif ukoll li jaqsmu fuq iż-żewġ naħat. Iżda li jaqsmu huwa aħjar.”

Ommna Hazreti Âisha as-Siddîqa qalet: “Ix-xagħar imbierek ta’ Sidna l-Profeta kien itwal mill-wafra u iqsar mill-jumma.”52 “Jumma” jgħidulu lix-xagħar li jasal sal-ispallejn. “Wafra” jgħidulu lix-xagħar li jasal sa ħalma tal-widna. Fil-qosor, skont ir-rakkont ta’ ommna Hazreti Âisha, ix-xagħar imbierek ta’ Rasûlullah kien jinżel taħt ħalmiet widnejh imbierka, iżda ma kienx jasal sa spallejh; kien bejn it-tnejn.

Hazreti Qâdî Iyâd qal: “Dawn ir-rakkonti jaqblu hekk: ix-xagħar fuq in-naħa ta’ widnejh imbierka kien jasal sa ħalmiet widnejh imbierka, u x-xagħar ta’ wara kien jasal sa spallejh imbierka.” Qalu wkoll: “Li f’xi rakkonti jingħad li x-xagħar kien jasal sal-widna, u f’oħrajn li kien jasal sa spallejh imbierka, ifisser li fi żmien wieħed kien hekk u fi żmien ieħor kien mod ieħor. Ir-rakkonti kollha huma veri. Sidna l-Profeta xi drabi kien iħalli xagħru mbierek jikber, u kien jasal sa spallejh. U xi drabi kien jaqtgħu, u kien jasal sa ħalmiet widnejh imbierka jew sa nofshom.” Għall-irġiel hija sunnah li jew iqaxxru rashom, jew iħallu xagħarhom jikber, jimxtuh u jaqsmuh fuq iż-żewġ naħat. Wieħed għandu jaġixxi skont il-qagħda, id-drawwa u ż-żmien. Li wieħed jibrim xagħru jew jagħmlu ġdielel huwa makrûh. Li wieħed jagħmel wiċċu lixx bħal ta’ mara, li jqaxxar leħjetu biex jixbah lin-nisa, jew li jqaxxar il-geddum u jħalli l-leħja tikber fuq ħaddejh – huwa harâm.

Hazreti Anas jiddeskrivi hekk il-leħja mbierka ta’ Rasûlullah: “Fil-leħja mbierka ta’ Sidna l-Profeta kien hemm ftit ħafna xagħar abjad. F’rasu mbierka u f’leħjetu mbierka ma kienx hemm aktar minn sbatax jew tmintax-il xagħra bajda.”

Meta Hazreti Abû Bakr as-Siddîq qal jum wieħed: “Xjibt, O Rasûlallah”, Rasûlullah qal: “Ix-xjuħija ġabuhieli s-suwar Hûd, al-Wâqi’a, al-Mursalât, an-Naba’ (Amma yatasâ’alûn) u at-Takwîr (Idhash-shamsu kuwwirat).”53

Jiġifieri, f’dawn is-suwar jissemmew ħafna l-ħwejjeġ ta’ Jannah u ta’ Jahannam. Qal: “Xagħri u leħjeti bjadu min-niket u mid-dwejjaq, għax naħseb x’se jkun tal-ummah tiegħi.” Amr ibn Shu’ayb qal: “Rasûlullah kien iqassar leħjetu mbierka kemm fil-wisa’ kif ukoll fit-tul.” F’hadîth sharîf li rrakkonta Hazreti Tirmidhî, Sidna l-Profeta qal: “Min ma jqassarx il-mustaċċi tiegħu mhuwiex minna.”54 U f’hadîth sharîf ieħor intqal: “Ħallu l-leħja tagħkom tikber u tkun folta, u qassru sew il-mustaċċi tagħkom.”55 Ibn Abdulhakam qal: “Il-mustaċċi għandhom jitqassru sew, u l-leħja m’għandhiex tinqata’. Bit-tqassir sew tal-mustaċċi ma jfissirx li jitqaxxru.” Hazreti l-Imâm Nawawî qal: “Fit-tqassir tal-mustaċċi, il-mod xieraq huwa dan: wieħed jaqtagħhom sakemm jidher it-tarf tax-xoffa; ma jaqtagħhomx mill-għerq, iżda jqassarhom.”

“Il-basal u t-tewm kuluhom imsajrin” Hadîth sharîf

L-għorrief qiesu makrûh li l-mustaċċi jinqatgħu minn fuq u t-truf tal-ġnub jitħallew mdendlin. Ibn Umar jirrakkonta: “Lil Rasûlullah kellmuh fuq il-komunità tal-Majûs (dawk li jqimu n-nar). Imbagħad Rasûlullah qal: ‘Huma jtawlu t-truf tal-mustaċċi tagħhom u jqaxxru leħjethom. Mela intom agħmlu bil-maqlub tagħhom.’”56

Meta Abû Umâma qal: “O Rasûlallah! In-nies tal-Ktieb iqassru leħjethom u jtawlu l-mustaċċi tagħhom”, Rasûlullah qal: “Intom qassru t-truf tal-mustaċċi tagħkom u ħallu leħjetkom tikber.”

Skont dak li għarrfu l-għorrief, hija sunnah li l-mustaċċi jitqassru sakemm ikunu daqs il-ħuġbejn. Hija sunnah li l-leħja titħalla tikber qabda waħda, u li dak li jaqbeż il-qabda jinqata’. Li wieħed iħalli leħja iqsar minn qabda wkoll mhuwiex skont is-sunnah. Li wieħed iħalli leħja qasira bl-intenzjoni li jimxi fuq is-sunnah huwa bid’a, u huwa harâm. It-tkabbir tal-leħja huwa sunnah zawâ’id. Għall-amr bil-ma’rûf, biex wieħed jaqla’ l-għajxien, u biex jitwaqqaf it-tqanqil tal-fitna, huwa jâ’iz, anzi meħtieġ, li l-leħja titqaxxar għalkollox. Dawn huma skużi validi biex titħalla s-sunnah. Iżda mhumiex skużi biex wieħed, billi jħalli leħja qasira, jagħmel bid’a.

L-ilbies ta’ Sidna l-Profeta

Kien jilbes dak li jsib minn dak li hu jâ’iz jintlibes. Kien jgħatti ruħu b’biċċiet ta’ drapp oħxon mhux meħjutin, bħall-ihrâm, idawwar il-futa ma’ qaddu, u kien jilbes ukoll qmis u jubba. Dawn kienu minsuġin mill-qoton, mis-suf jew mix-xagħar tal-annimali. L-aktar kien jilbes l-abjad, xi drabi l-aħdar. Kien jiġri wkoll li jilbes ħwejjeġ meħjutin. Nhar ta’ Ġimgħa u fil-jiem tal-‘Îd, meta kienu jiġu ambaxxaturi barranin u fi żmien il-gwerra, kien jilbes qomos u jubbi ta’ valur. Il-lewn ta’ ħwejġu kien l-aktar abjad. Kien ikun ukoll aħdar, aħmar u iswed. Kien jgħatti dirgħajh sal-polz, u riġlejh imbierka sa nofs il-qasba tas-sieq. L-Imâm Tirmidhî (rahimahullâhu ta’âlâ) jgħid fil-ktieb “Shamâ’il ash-sharîf”: “Rasûlullah kien iħobb jilbes il-qamîs, jiġifieri l-qmis. Il-kmiem tal-qmis tiegħu kienu jaslu sal-polz. Fuq il-kmiem u fuq l-għonq tal-qmis ma kienx hemm buttuni. Iż-żarbun tiegħu kien tal-ġilda, b’ċinga waħda u b’żewġ qibâl. Il-qibâl huwa ċinga li tarf minnu jkun meħjut maċ-ċinga u t-tarf l-ieħor mal-ponta taż-żarbun. Jgħaddi minn bejn żewġ swaba’. Fil-libsa tal-ħwejjeġ u taż-żraben wieħed jimxi skont id-drawwa. Min jitbiegħed mid-drawwa jispiċċa jispikka u jsir magħruf (shuhra). Minn dan wieħed għandu jżomm ’il bogħod. Meta daħal Mekka, kellu turban iswed imdawwar fuq rasu mbierka.” L-aktar li kien jagħmel kien idawwar fuq rasu, bħala turban, biċċa mussolina rqiqa bajda, u xi drabi sewda, u jħalli t-tarf jaqa’ bejn spallejh madwar xiber. It-turban tiegħu la kien kbir wisq u lanqas żgħir wisq; kien twil madwar tliet metri u nofs. Kien idawwar it-turban mingħajr kappell, u xi drabi kien jilbes kappell irrakkmat mingħajr turban. Sidna l-Profeta kellu libsa waħda msejħa Hibara, minn drapp Jemenit bl-istrixxi, minsuġ minn ħjut tal-qoton u tal-kittien. Kien iħobb ħafna jilbes din il-libsa. Sidna l-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam) kellu wkoll libsa bajda. Kien jgħid: “Fost ħwejjiġkom, ilbsu l-abjad! Il-ħajjin tagħkom ħa jilbsu ħwejjeġ bojod. U l-mejtin tagħkom kebbnuhom f’kefen abjad! Għax dawn huma l-aħjar u l-isbaħ ilbies tagħkom!”57

“Min jilbes ilbies għall-fama u għall-wirja, Alla jdawwar wiċċu minnu sakemm ineħħih! F’jum il-qiyâmat jilbsuh il-libsa tal-umiljazzjoni!” Hadîth sharîf

Il-Profeta tagħna deher ukoll liebes ħwejjeġ ħodor. Hazreti Abû Rimtha jgħid li ra lill-Profeta tagħna liebes ilbies aħdar b’żewġ biċċiet, waħda ta’ fuq u waħda ta’ taħt.58 Il-Profeta tagħna kien jilbes ukoll Hulla b’ħafna kuluri. Hazreti Barâ’ ibn Âzib qal: “Fost dawk li xagħarhom jasal sa ħalma tal-widna, qatt ma rajt isbaħ minn Rasûlullah ‘alaihis-salâm, liebes il-libsa msejħa Hulla ħamra (b’ħafna kuluri)!”59 Il-Profeta tagħna kellu jubba ħamra li kien jilbes nhar ta’ Ġimgħa u fil-jiem tal-‘Îd. Il-Profeta tagħna kellu wkoll jubba magħmula fil-Jemen. Il-jubba magħmula f’Damasku, bi kmiem dojoq, il-Profeta tagħna kien jilbisha fil-vjaġġi. U l-jubba tad-drapp taylasân, bħal dak li kienu jilbsu x-shahs tal-Iran, b’biċċa atlas fuq l-għonq u b’bordura tal-atlas fuq iż-żewġ fetħiet tad-dublett, quddiem u wara, u fuq il-kmiem, il-Profeta tagħna kien jilbisha fil-battalji, meta kien jiltaqa’ mal-għadu.

Din il-jubba baqgħet għand Hazreti Âisha sa ma għaddiet għall-âkhirat, u warajha ħaditha Asmâ bint Abî Bakr. Bl-ilma li bih kienet tinħasel din il-jubba li kien jilbes il-Profeta tagħna kienu jaħslu l-morda, u dawn kienu jfiqu.60 Fost il-ghanîma meħuda fil-Ghazâ ta’ Dûmat al-Jandal, waħda mill-jubbi waqgħet fis-sehem tal-Profeta maħbub tagħna. Il-mesħa u l-ħjut tagħha kienu tal-ħarir, u kienet maqtugħa minn drapp tal-atlas; fil-postijiet tar-rakkmu kellha weraq tal-palma rrakkmati bil-ħajt tad-deheb. Sidna l-Profeta libes din il-jubba, tela’ fuq il-minbar, qagħad bilqiegħda u niżel mill-minbar mingħajr ma qal kelma. Il-Kumpanni nobbli kienu jmissuha b’idejhom, iħarsu lejha u jammiraw is-sbuħija tagħha. Sidna l-Profeta staqsa: “Qegħdin tistagħġbu bis-sbuħija tagħha? Daqshekk għoġbitkom?” Qalu: “Qatt ma rajna lbies isbaħ minn dan!” Il-Profeta tagħna qal: “Naħlef b’Alla, li f’Idejh hemm ħajti, li l-imkatar ta’ Sa’d ibn Mu’âdh f’Jannah huma isbaħ u aħjar minn dak li qegħdin taraw!”

Sidna l-Profeta qal: “Min jilbes ilbies għall-fama u għall-wirja, Alla jdawwar wiċċu minnu sakemm ineħħih! F’jum il-qiyâmat jilbsuh il-libsa tal-umiljazzjoni!”

U qal ukoll: “Min jilbes ilbies għall-fama u għall-wirja, Alla jilbsu libsa bħalha f’jum il-qiyâmat. Imbagħad jaħarqu bin-nar!”

Hazreti Sahl ibn Sa’d jirrakkonta: “Mara ġabet lil Rasûlullah ‘alaihis-salâm burda61 b’bordura li kienet insiġitha hi stess, u qalet: ‘O Rasûlallah! Din insiġtha b’idejja. Ġibtha lilek bħala rigal.’ Rasûlullah aċċetta r-rigal tagħha. Ħareġ għandna mgeżwer f’din il-burda. Raġel mill-jamâ’a messha b’idu u qal: ‘O Rasûlallah! Ma jistax ikun hemm isbaħ minn din il-burda! Tagħtihieli?’ Rasûlullah qal: ‘Iva!’ Wara li tana t-tagħlim u l-pariri fil-masjid, mar lura d-dar, qabbad lil min jilwi l-burda u bagħatha lil dak ir-raġel. Il-jamâ’a ċanfret lil dak ir-raġel u qaltlu: ‘Xejn sew ma għamilt! Tlabt lil Rasûlullah xi ħaġa li kien liebes u li kellu bżonnha! U int taf ukoll li Rasûlullah ‘alaihis-salâm ma jirrifjuta lil ħadd li jitolbu xi ħaġa u ma jibagħtu lura b’idejh vojta!’ U dak ir-raġel qal: ‘Naħlef b’Alla, ma tlabtiex biex nilbisha. Tlabtha biex tkun il-kefen tiegħi dakinhar li mmut!’ U tassew, dik il-burda kienet il-kefen tiegħu dakinhar li miet.”62 Il-Profeta tagħna kien jilbes xi drabi wkoll ilbies iswed tas-suf. Ommna Hazreti Âisha qalet: “Għal Rasûlullah ‘alaihis-salâm kienet inħietet libsa tas-suf iswed. Meta libisha u għereq, ħass ir-riħa tas-suf. Minnufih neħħieha u ħalliha, għax kien iħobb biss ir-riħa t-tajba.” Sidna l-Profeta kien jippermetti li d-dublett tal-kaftan li jintlibes fuq il-ħwejjeġ ikun twil biss sa nofs il-qasba tas-sieq, jew ftit aktar ’l isfel, sal-għekiesi, iżda kien jipprojbixxi li jkun itwal mill-għekiesi, jiġifieri daqshekk twil li jitkaxkar mal-art. Kien jgħid li f’jum il-qiyâmat Alla l-Għoli ma jħarisx b’ħarsa ta’ ħniena lejn l-irġiel li bil-kburija jkaxkru l-kaftani tagħhom mal-art.

Jum wieħed Sidna l-Profeta qal lil Hazreti Jâbir ibn Sulaym: “Tawwal id-dublett tal-kaftan tiegħek sa nofs il-qasba tas-sieq! Jekk ma tistax, tawwalu sal-għekiesi! Oqgħod attent li ma ttawwalux daqshekk li jitkaxkar mal-art! Għax dak huwa sinjal ta’ kburija. U Alla l-Għoli ma jħobbx il-kburija!” Għalhekk Abdullah ibn Umar (radiyallâhu ‘anhumâ) kien jilbes kaftan twil sa nofs il-qasba ta’ riġlejh.63

“Inħoss nifs ta’ ħniena jonfoħ min-naħa tal-Jemen” Hadîth sharîf

Sidna l-Profeta kellu qmis minn drapp minsuġ b’ħajt tal-qoton wieħed. Ommna Hazreti Âisha tirrakkonta: Hazreti Abû Jahm kien ta lil Sidna l-Profeta sajjâda b’disinji fuqha. Jum wieħed, waqt li Sidna l-Profeta kien qed jagħmel is-salât fuq dik is-sajjâda, għajnejh imbierka waqgħu fuq id-disinn. Meta ta s-salâm, qal: “Ħudu din lil Abû Jahm. Ftit ilu ġibdet l-attenzjoni tiegħi fis-salât. Ħa jġibli waħda sempliċi, mingħajr disinji.”

Billi l-art ta’ Medina hija niedja u mielħa, meta Sidna l-Profeta għadda għall-âkhirat, dik is-sajjâda nfirxet f’qiegħ il-qabar imbierek tiegħu.

Il-Khirqa ash-sharîfa mibgħuta lil Hazreti Uways al-Qaranî

Uways ibn Âmir al-Qarnî (radiyallâhu ‘anh) huwa wieħed mill-kbar tat-tâbi’în. Kien mir-raħal ta’ Qarn, fil-Jemen. Wara li daħal fl-Iżlam, ħajtu kollha ħarqet bl-imħabba lejn il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), u lanqas għal mument ma nesa lil Rabbu. Fil-qadi lil Alla wasal fi grad tant għoli li kull qagħda tiegħu, kull ċaqliqa u kull kelma saru għan-nies lezzjoni u parir. Qatt ma rrabja ma’ ħadd u qatt ma weġġa’ lil ħadd. Il-kwalitajiet l-aktar importanti tiegħu kienu l-imħabba lejn Sidna l-Profeta, il-perseveranza fl-’ibâda b’qalbu u b’ruħu kollha, u r-rispett lejn ommu. Kien jaqdi lil ommu ħafna u kiseb it-talba tajba tagħha. Din l-imħabba tiegħu lejn il-Profeta maħbub tagħna u d-devozzjoni tiegħu lejn l-Iżlam kienu r-raġuni li Sidna l-Profeta faħħru. Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam) minn żmien għal żmien kien idawwar wiċċu mbierek lejn il-Jemen u jgħid: “Inħoss nifs ta’ ħniena jonfoħ min-naħa tal-Jemen.” U qal ukoll: “F’jum il-qiyâmat Alla l-Għoli joħloq sebgħin elf anġlu fix-xbieha ta’ Uways, u dawn jieħdu lil Uways f’nofshom lejn l-Arasât. Jidħol f’Jannah, u ħlief dak li jrid Alla l-Għoli (dak li Hu jgħarrfu), ebda ħlejqa ma tkun taf liema wieħed minnhom hu Uways.” “Fl-ummah tiegħi hemm raġel li f’jum il-qiyâmat jinterċedi għal nies daqs kemm hemm xagħar fuq in-nagħaġ tat-tribujiet ta’ Rabî’a u Mudar.” Il-Kumpanni nobbli staqsew: “O Rasûlallah, min hu?” Qal: “Wieħed mill-qaddejja ta’ Alla.” Qalu: “Aħna lkoll qaddejja; x’jismu?” Qal: “Uways.” Staqsew: “Minn fejn hu?” Rasûlullah qal: “Minn Qarn.” Meta staqsew: “Rak?”, qal: “Ma ranix b’għajnejn rasu.”

Qalu: “Tal-għaġeb: tant iħobbok, u ma jiġix jiġri biex jaqdik u jiġi quddiemek.” Rasûlullah qal: “Għal żewġ raġunijiet. L-ewwel, għax l-istati spiritwali tiegħu ħakmuh. It-tieni, id-devozzjoni tiegħu lejn ir-reliġjon tiegħi. Għandu omm xiħa, li emmnet. Għajnejha ma jarawx, idejha u riġlejha ma jiċċaqilqux. Uways binhar jirgħa l-iġmla, u l-ħlas li jieħu jonfqu għall-għajxien tiegħu u ta’ ommu.” Staqsew: “Narawh aħna?” Lil Hazreti Abû Bakr qallu: “Int fi żmienek ma tarahx.” U lil Hazreti Umar u lil Hazreti Alî qalilhom: “Intom tarawh. Ġismu mimli xagħar. Fuq il-ġenb tax-xellug u fil-pala ta’ idu għandu tebgħa bajda daqs munita tal-fidda. Din mhijiex il-bjuda tal-marda tal-baras. Meta tmorru għandu, wasslulu s-salâm tiegħi u għidulu jitlob għall-ummah tiegħi.”

Hazreti Uways al-Qaranî (Uways al-Qarnî), wara li għaddiet ommu għall-âkhirat, ħalla r-raħal ta’ Qarn u mar fil-belt ta’ Kûfa. Meta qorob iż-żmien li Sidna l-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam) jgħaddi għall-âkhirat, staqsewh: “Lil min nagħtu l-khirqa tiegħek?” Qal: “Agħtuha lil Uways al-Qarnî.” Wara li Rasûlullah għadda għall-âkhirat, meta Hazreti Umar u Hazreti Alî ġew Kûfa, Hazreti Umar qal: “O nies ta’ Najd, hemm xi ħadd minn Qarn fostkom?” Qalu: “Iva.” Staqsiehom fuq Hazreti Uways. Qalu: “Nafuh. Huwa raġel ħafna inqas minn dak li qed tfittex. Miġnun, bla moħħ, u jaħrab min-nies.”

“O Rabb tiegħi! Għall-ġieħ ta’ din il-Khirqa ash-sharîfa, għall-ġieħ tal-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), aħfer lill-ummah kollha ta’ Muhammad” Hazreti Uways (radiyallâhu ’anh)

Il-Khirqa ash-sharîfa

Il-khirqa mbierka li l-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) ta rigal lil Hazreti Uways al-Qaranî (rahmatullâhi ‘alaih) tista’ tiġi miżjura fix-xahar imbierek ta’ Ramadân f’Istanbul, f’Fatih, fil-Moskea tal-Khirqa ash-sharîfa.

Hazreti Umar (radiyallâhu ’anh) qal: “Lilu qiegħed infittex; fejn hu?” Qalu: “Fil-wied ta’ Arna jirgħa l-iġmla tagħna, u bi ħlas nagħtuh l-ikla ta’ filgħaxija. Xagħru u leħjetu mħawdin, ma jiġix fl-ibliet, ma jitkellem ma’ ħadd, ma jikolx dak li jieklu n-nies. La jaf niket u lanqas ferħ: meta n-nies jidħku, hu jibki, u meta n-nies jibku, hu jidħak.” Hazreti Umar qal: “Proprju lilu qiegħed infittex.” Urewhom fejn kien. Hazreti Umar u Hazreti Alî marru fejn kien. Sabuh jagħmel is-salât. Alla l-Għoli kien qabbad anġlu jirgħalu l-iġmla. Meta Uways temm is-salât u ta s-salâm, Hazreti Umar qam u sellimlu. Hu wieġbu għas-salâm. Hazreti Umar staqsieh: “X’jismek?” Qal: “Abdullah, jiġifieri l-qaddej ta’ Alla.” Meta Hazreti Umar staqsieh: “Aħna lkoll qaddejja ta’ Alla; x’inhu ismek veru?”, qal: “Uways.” Hazreti Umar qallu: “Urini idek il-leminija.” Meta wrieh, Hazreti Umar qal:

“Sidna l-Profeta jibagħtilek is-salâm. Bagħatlek il-khirqa mbierka tiegħu, u ħalla din ir-rieda: ‘Ħa jeħodha u jilbisha, u ħa jitlob għall-ummah tiegħi.’”

Uways qal: “O Umar! Jiena qaddej dgħajjef, bla ħila u midneb.

Ħares sew: din ir-rieda ma tkunx għal xi ħadd ieħor?” Hazreti Umar wieġbu: “Le, O Uways, dak li qegħdin infittxu – int hu. Sidna l-Profeta ddeskriva biċ-ċar id-dehra tiegħek u l-kwalitajiet tiegħek.”

Imbagħad Hazreti Uways ħa l-Khirqa ash-sharîfa b’qima, bewsha, xammha u għorokha ma’ wiċċu u ma’ għajnejh. Beka ħafna u qal: “Intom stennew hawn”, u telaq minn ħdejhom. Ftit ’il bogħod niżel f’sajda. Jibki, beda jitlob lil Alla l-Għoli u jagħmel talba għall-maħfra tal-ummah ta’ Muhammad. B’singulti u bid-dmugħ, jitbikkem, għamel din it-talba: “O Rabb tiegħi! Il-Profeta maħbub, għalkemm jien ma jistħoqqlix, bagħat lil dan il-qaddej fqir u bla ħila Tiegħek il-Khirqa ash-sharîfa tiegħu ma’ Hazreti Umar u Hazreti Alî. Qal li għandi nitlob għall-ummah midinba tiegħu. O Rabb tiegħi! Għall-ġieħ ta’ din il-Khirqa ash-sharîfa, għall-ġieħ tal-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), aħfer lill-ummah kollha ta’ Muhammad… Aħfer, O Alla, aħfer… O Alla…” Meta ġie mgħarraf li kienu nħafru ħafna Musulmani midinbin, libes il-Khirqa ash-sharîfa b’qima.

Din il-Khirqa ash-sharîfa, mogħtija rigal lil Uways al-Qaranî, waslet sal-bejiet ta’ Irisân, fil-qrib ta’ Van, u fis-sena 1618 inġiebet u ngħatat rigal lis-Sultân Osman Hân II, wieħed mis-slaten Ottomani. Is-Sultân Abdulmajîd Hân bena għal din il-Khirqa ash-sharîfa, f’Fatih, il-moskea msejħa “Il-Moskea tal-Khirqa ash-sharîfa”. Din il-Khirqa ash-sharîfa mbierka, li sal-lum għadha żżomm, friska daqs qatt qabel, ir-riħa tal-ward tal-ġisem imbierek tal-Profeta maħbub u onorat tagħna, u li għandha l-lewn krema tar-ragħwa tal-għasel, kull sena, fix-xahar imbierek ta’ Ramadân, titqiegħed wara l-ħġieġ biex in-nies iżuruha.

Il-Khirqa as-sa’âda mogħtija lil Hazreti Ka’b ibn Zuhayr

Hazreti Ka’b ibn Zuhayr (radiyallâhu ‘anh), iben familja ta’ poeti, kien hu wkoll poeta. Qabel kien jgħid poeżiji kontra Sidna l-Profeta u kontra l-Iżlam. Għarrfu dan lil Sidna l-Profeta, u hu ordna li jinqatel kull fejn jarawh.

“Nixhed li m’hemmx alla denju tal-’ibâda ħlief Alla. Muhammad ’alaihis-salâm huwa l-qaddej Tiegħu u r-rasûl Tiegħu” Ka’b ibn Zuhayr (radiyallâhu ’anh)

Ħuh, Hazreti Bujayr (radiyallâhu ‘anh), li kien sar Musulman qablu, għarrfu b’ittra b’din id-deċiżjoni, u kitiblu li l-Profeta maħbub tagħna, baħar tal-ħniena, kien jaħfirlu jekk isir Musulman. Hazreti Ka’b, wara li qara l-ittra, ħaseb fil-fond. Beda jifhem kemm hi bla sens il-qima tal-idoli, kemm hu għoli l-Iżlam u kemm hu kbir Sidna l-Profeta, u qalbu bdiet tiddawwal. Fl-aħħar iddeċieda li jsir Musulman u qabad it-triq lejn Medina mdawla. Kiteb poeżija twila li fiha faħħar lil Sidna l-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) u qal li kien indem u sar Musulman. Meta wasal Medina, mar quddiem Sidna l-Profeta ma’ ħabib tiegħu mit-tribù ta’ Juhayna. Sidna l-Profeta kien qed jitkellem mal-Kumpanni tiegħu. Hazreti Ka’b, qabel ma qal min hu, qal: “O Rasûlallah! Ka’b ibn Zuhayr nidem għal dak li għamel, u ġie bħala Musulman biex jitlob l-amân. Jekk inġibuhulek, tagħtih l-amân u taċċetta li jsir Musulman?” Sidna l-Profeta qal: “Iva.” Imbagħad Hazreti Ka’b qal: “Nixhed li m’hemmx alla denju tal-’ibâda ħlief Alla. Muhammad ’alaihis-salâm huwa l-qaddej Tiegħu u r-rasûl Tiegħu.” Sidna l-Profeta staqsa: “Min int?” Qal: “Jiena Ka’b ibn Zuhayr, O Rasûlallah.” Wieħed mill-Ansâr qal: “O Rasûlallah, ħallini naqta’ ras dan ir-raġel li kien kontrik!”, u Sidna l-Profeta qal: “Ħallih. Dan ġie niedem għall-qagħda li kien fiha, u dar lejn il-Haqq.” Imbagħad Ka’b ibn Zuhayr (radiyallâhu ’anh) qara l-qasîda famuża tiegħu, li fiha jgħid li sar Musulman u jiddeskrivi l-kobor u l-valur tal-Profeta maħbub tagħna u tal-Kumpanni nobbli. Din il-qasîda, li tibda bil-kliem “Bânat Su’âd / Il-maħbuba tbiegħdet” u tkompli hekk, għoġbet ħafna lil Sidna l-Profeta:

Kull bniedem, xi darba, fuq tebut jinġarr…
Ġejt, O Rasûlallah, nitlob maħfra quddiemek, int l-għoli…
Il-maħfra tiegħu hi l-akbar tama tiegħi…
Quddiemu l-iskuża tiġi milqugħa…
Ħenn għalija, O Rasûlallah…
Aħfirli, O Rasûlallah…
Bla dubju, Rasûlullah, mingħand Haqq ta’âlâ,
Huwa xabla misluta, mix-xwabel qawwija li jeqirdu l-ħażen…
Huwa nûr li jxerred il-hidâya u juri t-triq it-tajba…

Sidna l-Profeta ħafirlu. U meta Ka’b wasal f’dan il-bejt:

Innar-Rasûla la-nûrun yustadâ’u bihi,
Muhammadun min suyûfillâhi maslûlu.
Rasûlullah huwa nûr li bih jiddawlu n-nies,
Huwa xabla mix-xwabel misluta ta’ Haqq ta’âlâ,

Sarwar iż-żewġ dinjiet, Fakhr al-âlam, Muhammad Mustafâ (sallallâhu ’alaihi wa sallam), neħħa minn fuq spallejh imbierka l-khirqa tiegħu, imsejħa “il-Khirqa as-sa’âda”, u qegħedha fuq spallejn Hazreti Ka’b ibn Zuhayr.64

Hazreti Mu’âwiya, fi żmien il-khilâfa tiegħu, bagħat jgħid lil Ka’b ibn Zuhayr: “Bigħilna l-khirqa ta’ Rasûlullah!” Bagħatlu għaxart elef dirham. Ka’b ibn Zuhayr irrifjuta t-talba ta’ Hazreti Mu’âwiya u qal: “Meta niġi biex nilbes il-khirqa ta’ Rasûlullah, ma nistax nagħti preferenza lil ħadd fuqi!” Meta Hazreti Ka’b ibn Zuhayr għadda għall-âkhirat, Hazreti Mu’âwiya xtara dik il-khirqa mingħand ulied Ka’b għal għoxrin elf dirham. Din il-khirqa mbierka, li l-Profeta tagħna ta lil Hazreti Ka’b ibn Zuhayr, għaddiet b’wirt minn khalîfa għal khalîfa.

Wara l-waqgħa tal-ħakma tal-Umayyadi, xtraha għal tliet mitt dînâr l-ewwel khalîfa Abbâsid, Abul-Abbâs as-Saffâh ibn Abdullah ibn Muhammad. Fil-jiem tal-‘Îd kienu jilbsuha l-khulafâ’. Meta l-Abbâsidi marru l-Eġittu, ħaduha magħhom. Meta Hazreti Yavuz Sultân Selîm Hân rebaħ l-Eġittu u sar khalîfa, din il-khirqa mbierka nġiebet Istanbul flimkien mal-“Amanet imbierka” l-oħra mill-Eġittu. F’Istanbul, fis-“Sala tal-Khirqa as-sa’âda” tal-Palazz ta’ Topkapi, kulħadd jista’ jżurha.

Din il-khirqa mbierka hija twila 124 ċentimetru, bi kmiem wesgħin, u meħjuta minn drapp iswed tas-suf. Minn ġewwa hija miksija b’drapp tas-suf ta’ lewn krema. Imgeżwra f’diversi bqaċ ta’ drapp, tinżamm f’kaxxa tad-deheb b’għatu li jinfetaħ minn fuq, magħmula bl-ordni tas-Sultân Murâd Hân III. Din il-kaxxa tal-Khirqa as-sa’âda hija biċċa xogħol tal-arti li m’hemmx bħalha, u barra minn hekk hija mżejna bl-iżmeraldi. Fuq il-kaxxa hemm miktub:

“Lâ ilâha illallâh, wa mâ arsalnâka illâ rahmatan lil-âlamîn. Lâ ilâha illallâhul-malikul-haqqul-mubîn, Muhammadur-Rasûlullah, as-sâdiqul-wa’dil-amîn.”

Is-sodda ta’ Sidna l-Profeta

Is-sodda (is-saqqu) li fuqha kien jimtedd u jorqod Sidna l-Profeta kellha l-kisja tal-ġilda. Minn ġewwa kienet mimlija bil-fibri tal-palma tat-tamal. Fuqha kienu jorqdu hu u martu. L-imħadda wkoll, li l-Profeta tagħna kien iqiegħed taħt rasu mbierka, kellha kisja tal-ġilda u kienet mimlija bil-fibri tal-palma. Sidna l-Profeta ma kienx jagħti importanza lil din id-dinja u lill-ħwejjeġ tagħha.

Abdullah ibn Mas’ûd jirrakkonta: Sid l-univers raqad fuq ħasira, u l-ħasira ħalliet il-marka fuq ġenbu mbierek. Meta qam, għoroktlu ġenbu mbierek u għedtlu: “Missieri u ommi jkunu fidwa għalik, O Rasûlallah! Kieku għedtilna, konna nifirxu xi ħaġa fuq il-ħasira biex tħarsek minnha!” Imbagħad għedtlu: “Inġibulek friex artab?”

Sid l-univers qal: “X’għandi x’naqsam jien mal-ħwejjeġ ta’ din id-dinja? Jiena ma’ din id-dinja qisni rikkieb li jistrieħ ftit fid-dell ta’ siġra, imbagħad iħalliha u jkompli triqtu!”65 Ommna Hazreti Âisha tirrakkonta: Ġiet għandi mara mill-Ansâr. Meta rat is-sodda ta’ Rasûlullah ’alaihis-salâm, marret u bagħtet saqqu mimli bis-suf.

Rasûlullah ‘alaihis-salâm ġie għandi u staqsa: “X’inhu dan?” Għedtlu: “O Rasûlallah! Kienet ġiet għandi mara hekk u hekk mill-Ansâr. Rat is-sodda tiegħek, marret u bagħtitlek dan.” Qal: “Dan roddulha lura minnufih!” Iżda jien ma roddejtux lura. Għoġobni li jkun f’dari. Rasûlullah ‘alaihis-salâm tenna dan il-kliem tliet darbiet. Fl-aħħar qal: “Naħlef b’Alla, O Âisha! Kieku ridt, Alla kien iġiegħel muntanji tad-deheb u tal-fidda jimxu miegħi!”66 Is-saqqu ż-żgħir ta’ Rasûlullah ’alaihis-salâm ukoll kien magħmul minn żewġ abâ.

“Rasûlullah kien jordna li jitneħħew iċ-ċrieki tad-deheb u tal-ħadid, iżda ċ-ċrieki tal-fidda ma kienx jipprojbihom” Amr ibn Shu’ayb (radiyallâhu ’anh)

Lejl wieħed, meta ġie għandi, jien kont twejt dik l-abâ u għamiltha dejqa. Hu raqad fuqha. Imbagħad staqsa: “O Âisha! Għaliex is-sodda tiegħi llejla ma kinitx bħas-soltu?” Għedtlu: “O Rasûlallah! Twejtha għalik u għamiltha dejqa.” Qal: “Erġa’ agħmilha kif kienet!”67

Hazreti Âisha tirrakkonta wkoll: “Għal nies Quraysh f’Mekka ma kien hemm xejn aktar pjaċevoli milli jorqdu fuq sodda (sarîr). Meta Rasûlullah ‘alaihis-salâm wasal Medina u niżel fid-dar ta’ Abû Ayyûb, staqsieh: ‘O Abû Ayyûb! M’għandkomx sarîr?’ Abû Ayyûb qal: ‘Naħlef b’Alla, m’għandniex.’ Meta sema’ b’dan Sa’d ibn Zurâra (radiyallâhu ‘anh), mill-Ansâr, bagħat lil Rasûlullah sarîr li riġlejh kienu tal-injam tat-tik, u kien miksi b’ħasira minsuġa mill-fibri tal-kittien. Rasûlullah raqad fuqu sakemm mar joqgħod f’daru, u baqa’ jorqod fuqu sa ma għadda għall-âkhirat. Meta Rasûlullah ‘alaihis-salâm inħasel u tkebbeb fil-kefen, qegħduh fuq dak is-sarîr, u s-salât tal-janâza saritlu waqt li kien mimdud fuqu. In-nies kienu jitolbuhulna biex iġorru fuqu l-mejtin tagħhom, u kienu jfittxu l-barka bih. Fuqu nġarrew ukoll il-janâza ta’ Hazreti Abû Bakr u ta’ Hazreti Umar.”

Hazreti Âisha tgħid: “Rasûlullah ’alaihis-salâm kellu ħasira li fuqha kien jagħmel is-salât billejl, u binhar kien jifirixha u joqgħod fuqha man-nies.”68

Iċ-ċrieki ta’ Sidna l-Profeta

Il-Profeta tagħna għarraf li għall-irġiel huwa halâl biss iċ-ċurkett tal-fidda, u li huwa harâm li jilbsu ċurkett tad-deheb, tal-ħadid jew tar-ram isfar. Hu stess, sa ma għadda għall-âkhirat, ma libes ħlief ċurkett tal-fidda.

Rasûlullah kien jilbes iċ-ċurkett f’idu l-leminija mbierka. Deher ukoll jilbsu fix-xellugija. Huwa jâ’iz li jintlibes kemm fil-lemin kif ukoll fix-xellug. Jintlibes fis-saba’ ż-żgħir jew fis-saba’ ta’ ħdejh. Fil-jiem tal-’Îd huwa mustahab li kulħadd jilbes ċurkett. Li jintlibes għall-wirja u għall-ftaħir huwa harâm.

Fost ir-rigali li n-Negus tal-Abissinja, Ashama, bagħat lill-Profeta tagħna, kien hemm ċurkett tad-deheb b’ġebla Abissinjana. Il-Profeta maħbub tagħna sejjaħ lil Hazreti Umâma, bint Abul-Âs, in-neputija tiegħu, u qalilha: “Binti! Dan ilbsu int!”69

Jum wieħed Hazreti Nu’mân ibn Bashîr ġie għand Rasûlullah (sallallâhu ’alaihi wa sallam). F’subgħajh kellu ċurkett tad-deheb. Sidna l-Profeta qal: “Għaliex użajt it-tiżjin ta’ Jannah qabel ma dħalt f’Jannah?” Beda jilbes ċurkett tal-ħadid. Meta ra dan, Sidna l-Profeta qal: “Għaliex qiegħed tilbes ħaġa ta’ Jahannam?” Neħħa wkoll lil dak u libes ċurkett tal-bronż. Meta ra dan, Sidna l-Profeta qal: “Għaliex qiegħed inħoss fik ir-riħa tal-idoli?” Staqsa: “O Rasûlallah! X’ċurkett nilbes, mela?” Sidna l-Profeta qal: “Tista’ tilbes ċurkett tal-fidda. Il-piż tiegħu ma jaqbiżx mithqâl wieħed (4.8 g), u ilbsu f’idek il-leminija!”

Hazreti Amr ibn Shu’ayb jgħid: “Rasûlullah kien jordna li jitneħħew iċ-ċrieki tad-deheb u tal-ħadid, iżda ċ-ċrieki tal-fidda ma kienx jipprojbihom.”

Meta l-Profeta maħbub tagħna ried jikteb lill-imperatur tal-Iran, lill-imperatur Biżantin (il-qaysar) u lin-Negus tal-Abissinja, qalulu: “O Rasûlallah! Huma ma jaqrawx ittra li ma tkunx issiġillata!” Imbagħad il-Profeta tagħna għamel ċurkett tal-fidda li fuq il-ġebla tiegħu kien hemm imnaqqax, fi tliet linji, “Muhammadur-Rasûlullah”.

L-iskrizzjoni fuq iċ-ċurkett tas-siġill kienet fi tliet linji, minn fuq għal isfel: “Allah” – linja waħda, “Rasûl” – linja waħda, u “Muhammad” – linja waħda. Il-ġebla taċ-ċurkett tal-fidda ta’ Sidna l-Profeta kienet ġebla Abissinjana.70 Jingħad ukoll li l-ġebla ta’ dak iċ-ċurkett tal-fidda kienet tal-fidda wkoll.

Hazreti Amr ibn Sa’îd kien ġie għand il-Profeta tagħna. Il-Profeta maħbub tagħna ra ċ-ċurkett f’subgħajh u staqsa: “X’ċurkett hu dan li għandek f’idek?” Hazreti Amr ibn Sa’îd qal: “O Rasûlallah! Dan huwa ċurkett. Jiena għamiltu.” Il-Profeta tagħna staqsa: “X’hemm imnaqqax fuqu?” Amr ibn Sa’îd (radiyallâhu ’anh) qal: “Muhammadur-Rasûlullah.” Sidna l-Profeta qal: “Ħallini narah.” Ħadu u beda jużah bħala s-siġill personali tiegħu, u pprojbixxa lill-oħrajn milli jnaqqxu fuq iċ-ċrieki tagħhom il-kliem “Muhammadur-Rasûlullah”.71 Il-Profeta maħbub tagħna għadda għall-âkhirat b’dan iċ-ċurkett tas-siġill f’subgħajh imbierek.

Il-Profeta tagħna kien jilbes iċ-ċurkett bil-ġebla tiegħu mdawra lejn il-pala ta’ idu mbierka. Meta kien ikun se jidħol fil-latrina, kien ineħħi ċ-ċurkett minn subgħajh imbierek. Wara li l-Profeta maħbub tagħna għadda għall-âkhirat, iċ-ċurkett tas-siġill tiegħu libsu Hazreti Abû Bakr, warajh Hazreti Umar, u wara Hazreti Umar, Hazreti Uthmân. Hazreti Uthmân, waqt li kien khalîfa, jum wieħed, bilqiegħda fuq ix-xifer tal-bir ta’ Arîs, waqqgħu fil-bir. Għalkemm l-ilma kollu tal-bir tbattal u fittxewh għal tlett ijiem, dak iċ-ċurkett imbierek ma nstabx.72 It-tinqix ta’ kitba fuq il-ġebla taċ-ċurkett kompla anki wara l-Profeta tagħna.

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Abû Bakr kien miktub “Ni’mal-qâdiru Allah” (Kemm hu sabiħ li Alla l-Għoli jista’ kollox), u fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Umar “Kafâ bil-mawti wâ’izan yâ Umar” (Il-mewt hija biżżejjed bħala parir, O Umar).

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Uthmân kien miktub “La-nasbiranna” (Żgur li se nkunu paċenzjużi), u fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Alî “Al-mulku lillâh” (Is-sultân huwa ta’ Alla l-Għoli biss).

“Agħmlu s-salât bis-sandli tagħkom, biex ma tixbhux lil-Lhud” Hadîth sharîf

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Hasan kien miktub “Al-izzatu lillâh” (Il-glorja u l-kobor huma ta’ Alla l-Għoli).

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Mu’âwiya kien miktub “Rabbighfir lî” (O Rabb tiegħi, aħfirli), u fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti Ibn Abî Laylâ “Ad-dunyâ gharûrun” (Id-dinja hija qarrieqa u giddieba).

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti l-Imâm al-A’zam Abû Hanîfa kien miktub “Qulil-khayra wa illâ faskut” (Jew għid il-ġid, jew ibqa’ sieket!).

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti l-Imâm Abû Yûsuf kien miktub “Man amila bi-ra’yihî nadima” (Min jimxi fuq il-fehma tiegħu biss, jispiċċa niedem), u fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti l-Imâm Muhammad ash-Shaybânî “Man sabara zafira” (Min ikollu s-sabar, jirbaħ).

Fuq iċ-ċurkett ta’ Hazreti l-Imâm ash-Shâfi’î kien miktub “Al-barakatu fil-qanâ’a” (Il-barka tinsab fil-qagħda kuntenta b’dak li wieħed għandu). Iċ-ċrieki tagħhom kienu jużawhom bħala siġill.

In-Naqsh al-qadam ash-sharîf ta’ Sidna l-Profeta

In-Naqsh al-qadam ash-sharîf huma l-marki mbierka tas-saqajn tal-Profeta maħbub tagħna Muhammad ‘alaihis-salâm. Wieħed mill-mirakli ta’ Sidna l-Profeta kien li, meta kien jirfes fuq xi ħaġa ratba, per eżempju fuq ir-ramel, il-marki ta’ saqajh ma kinux jidhru, u meta kien jirfes fuq il-ġebel u fuq xi ħaġa iebsa, il-marki kienu jibqgħu. Xi ġebel u rħam li fuqhom rifset siequ mbierka u ħalliet il-marka tagħha nżammu għal sekli sħaħ bħala tifkira, għaddew minn id għal id bħala amâna, u n-nies fittxew bihom il-barka.

B’mod speċjali l-mexxejja Musulmani u s-slaten (pâdishâh) żammew dawn it-tifkiriet prezzjużi f’postijiet importanti, taħt ħarsien speċjali; huma stess kienu jżuruhom u kienu jħallu lil ħaddieħor iżurhom. L-aktar magħrufin fost in-Naqsh al-qadam ash-sharîf li ġew ippreservati huma dawn: 1. In-Naqsh al-qadam ash-sharîf fil-mawżolew ta’ Fath Khân, iben Fîrûz Shâh Tughluq, fl-Indja. 2. Iż-żewġ marki mbierka tas-saqajn fil-mawżolew ta’ Qâytbây, fil-Kajr. 3. Iż-żewġ marki mbierka tas-saqajn fil-moskea ta’ Âthâr an-Nabî, fil-Kajr. 4. Il-marka mbierka tas-sieq il-leminija fil-mawżolew ta’ Khâlid ibn Zayd Abû Ayyûb al-Ansârî (Ayyûb Sultân), f’Istanbul. Din il-marka tas-sieq ta’ Sidna l-Profeta nġiebet mill-palazz għall-mawżolew fis-sena 1734, bl-ordni ta’ Mahmûd Hân I.

5. Iż-żewġ marki tas-saqajn li jinżammu f’armarju fil-ħajt tal-mawżolew ta’ Abdulhamîd Hân I, fuq in-naħa tal-Moskea l-Ġdida.

6. Iż-żewġ marki mbierka tas-saqajn fuq ġebla li tinżamm f’armarju magħmul apposta fil-ħajt tal-mawżolew tas-Sultân Mustafâ Hân III, f’Lâleli. 7. Il-marki tas-saqajn fis-Sala tar-Relikwi Mqaddsa tal-Palazz ta’ Topkapi, f’Istanbul. Fis-Sala tal-Khirqa as-sa’âda tal-Palazz ta’ Topkapi hemm sitta min-Naqsh al-qadam ash-sharîf, erbgħa tal-ġebel u tnejn tal-briks. Waħda minnhom hija l-marka mbierka tas-sieq li baqgħet fuq il-blata li fuqha rifes Sidna l-Profeta meta kien tiela’ għall-Mi’râj; tinżamm f’armarju fil-kamra tal-Khirqa as-sa’âda. Fuq din il-blata mbierka, li fuqha rifes Rasûlullah meta tela’ għall-Mi’râj, inbena l-bini magħruf bl-isem ta’ Qubbat as-Sakhra. In-Naqsh al-qadam ash-sharîf, qabel ma nġiebu fejn jinsabu llum, inżammu għal sekli sħaħ f’postijiet differenti. Fl-aħħar tqiegħdu fejn jinsabu llum. In-Naqsh al-qadam ash-sharîf veri jiġu miżjura għall-barka.

Il-Qadam ash-sharîf u s-Sultân Ahmed Hân I

Il-pâdishâh Ottoman is-Sultân Ahmed Hân I, li tela’ fuq it-tron fl-età ta’ tlettax-il sena u għadda għall-âkhirat fl-età ta’ tmienja u għoxrin, kien marbut b’qalbu kollha mal-Iżlam u ma’ Rasûlullah. Is-Sultân Ahmed Hân I, li kien jikteb ukoll poeżiji bl-ismijiet poetiċi ta’ Bahtî u Ahmedî, għamel ornament tar-ras imżejjen bil-ġawhar fl-għamla tan-Naqsh al-qadam ash-sharîf, u f’nofsu, fuq enamel ikħal, kiteb bid-deheb dawn il-versi tiegħu:

Għaliex ma nġorrhiex dejjem fuq rasi bħala kuruna,
Il-marka safja tas-sieq ta’ dak Hazreti, ix-shâh tar-rusul kollha?
Il-warda tal-ġnien tal-profezija – hu sid dik il-marka;
O Ahmed, toqgħodx wieqaf, għorok wiċċek mal-marka ta’ dik il-Warda!
Is-Sultân Ahmed I (Bahtî)

Is-Sultân Ahmed Hân I kien jilbes dan l-ornament fuq rasu nhar ta’ Ġimgħa, fil-jiem tal-‘Îd u fi ġranet imbierka oħra. Mehmed Münîb Efendi ta’ Ayıntab kiteb ktieb bl-isem ta’ Âsâr-ul-Hikem fî Nakş-il Kadem, li fih jiddeskrivi kif instab in-Naqsh al-qadam ash-sharîf tal-mawżolew tas-Sultân Abdulhamîd Hân I, u kif tqiegħed fil-mawżolew. Is-Sultân Ahmed Hân kiteb din l-istrofa b’idu stess u bagħatha lix-shaykh tiegħu, Azîz Mahmûd Hüdâyî Efendi. Barra minn hekk, is-Sultân Ahmed kiteb din il-poeżija fuq tabella u dendilha quddiem it-tron sultanali. Din it-tabella bil-poeżija għadha mdendla sal-lum fil-Moskea tas-Sultân Ahmed.

In-Na’layn ash-sharîf ta’ Sidna l-Profeta

Iż-żarbun li kien jintlibes fi żmien Sidna l-Profeta kien differenti minn tal-lum. Kellu qiegħ tal-ġilda, kien miftuħ minn fuq u kellu ċ-ċineg, bħas-sandli. Rasûlullah u l-Kumpanni nobbli kienu jagħmlu s-salât bis-sandli li kienu jilbsu fit-triq. Is-sandli tagħhom kienu nodfa, u l-art tal-Masjid an-Nabawî kienet miksija bir-ramel. Ħadd ma kien jidħol fih b’sandli maħmuġin.

F’hadîth sharîf intqal: “Agħmlu s-salât bis-sandli tagħkom, biex ma tixbhux lil-Lhud.”

Kienu jemmnu li anki x-xbieha tan-Na’layn as-sa’âda ġġib il-barka, u kienu jdendluha fid-djar u fil-postijiet tax-xogħol. Fis-Sala tal-Khirqa as-sa’âda, flimkien man-Na’layn as-sa’âda, hemm ukoll mudelli tagħhom tal-metall u tal-injam.

Is-seba’ ħwejjeġ li Sidna l-Profeta kien iġorr miegħu

Il-Profeta maħbub tagħna kien joħroġ jivvjaġġa u jġorr miegħu l-moxt, il-mera, il-miswâk, iż-żejt tal-ward, il-kuħl u l-imqass, u la fil-vjaġġ u lanqas id-dar ma kien jinfired minnhom. Hazreti Âisha qalet: “Għall-ghazawât kont inħejji għal Rasûlullah ‘alaihis-salâm iż-żejt tal-ward, il-moxt, il-mera, żewġ imqassijiet, il-kaxxa tal-kuħl u l-miswâk.” U ommna Hazreti Âisha qalet ukoll: “Kemm fil-vjaġġ kif ukoll id-dar, Rasûlullah ‘alaihis-salâm kien iġorr miegħu seba’ ħwejjeġ:

1. flixkun żejt tal-ward, 2. moxt, 3. mera, 4. kaxxa tal-kuħl, 5. miswâk, 6. żewġ imqassijiet, 7. għadma biex jaqsam ix-xagħar.”73

Il-bastun u l-bsaten ta’ Sidna l-Profeta

Meta kien jagħmel il-khutba nhar ta’ Ġimgħa, Sidna l-Profeta kien jistrieħ fuq bastun (‘asâ) jew fuq qaws, u fil-vjaġġ fuq qaws. Il-Profeta maħbub tagħna kien jgħid li l-mistrieħ fuq il-bastun huwa mill-akhlâq tal-profeti; hu stess kien jistrieħ fuq il-bastun u kien jagħti parir li wieħed jistrieħ fuqu. Meta Mu’âwiya ibn Abî Sufyân (radiyallâhu ‘anhumâ) kien khalîfa, il-bastun ta’ Sidna l-Profeta kien għand Sa’d al-Qaraz. Hazreti Mu’âwiya ibn Abî Sufyân ġie għall-hajj fis-sena ħamsin tal-Ħiġra. Ried ineħħi l-minbar mill-masjid tal-Profeta maħbub tagħna u jieħdu Damasku. Talab ukoll il-bastun li kien għand Sa’d al-Qaraz. Hazreti Jâbir ibn Abdullah u Hazreti Abû Hurayra marru għandu u qalulu: “O Amîr al-mu’minîn! Mhuwiex sew la li l-minbar ta’ Rasûlullah ’alaihis-salâm jitneħħa mill-post fejn tqiegħed u jittieħed, u lanqas li l-bastun tiegħu jittieħed Damasku!” Imbagħad Hazreti Mu’âwiya rtira minn dan u talab skuża.

Il-Profeta tagħna ħa lil Hazreti Abdullah ibn Unays mill-masjid għal daru, tah bastun u qallu: “Żomm dan il-bastun miegħek, O Abdullah ibn Unays!” Meta Abdullah ibn Unays (radiyallâhu ’anh) ħareġ fost in-nies b’dak il-bastun, staqsewh: “X’bastun hu dan?” Qal: “Tahuli Rasûlullah ’alaihis-salâm u ordnali nżommu miegħi.” Qalu lil Hazreti Abdullah ibn Unays: “Għaliex ma tmurx lura għand Rasûlullah ’alaihis-salâm u tistaqsih għaliex tahulek?”

Ix-xbieha tan-Na’layn ash-sharîf ta’ Sidna l-Profeta

In-Na’layn ash-sharîf

In-na’layn ta’ Rasûlullah jitilgħu sas-smewwiet,
Il-ħlejjaq kollha jgħixu fid-dell tagħhom.
Lil Mûsâ fuq it-Tûr qalulu: “Neħħi ż-żarbun tiegħek”,
U lilu fuq l-Arsh qalulu: “Tneħħihx”.
Din hija l-għamla tan-na’layn tar-Rasûl l-aktar nobbli,
L-istilel stess jixtiequ jkunu l-art li jirfes fuqha.
Għalih jixxennqu l-abitanti tas-seba’ smewwiet,
Il-kuruni tas-slaten jgħiru minnu.
M’hemmx bħan-Na’layn ta’ Mustafâ,
Dawl għall-għajn, serħan għall-qalb – kollox minnu ġej.
Ix-xbieha tan-na’layn żommha bħala l-isbaħ teżor,
Kull ras tixtieq tkun il-qiegħ tagħhom.
Meta d-diżgrazzji u l-hemm jinqalgħu minn kull naħa,
In-Na’layn ash-sharîf isir għalija fortizza sigura.
F’dik il-fortizza qawwija jiena fis-sigur u fis-sliem,
Meta nistkenn fl-għamla sabiħa tagħhom, huma jħarsuni.
Il-qalb, waqt li taqdi l-għamla tan-Na’layn ash-sharîf,
Tixtieq tgħix fid-dell tagħhom fiż-żewġ dinjiet.
Ibn Mas’ûd, billi qeda n-na’layn, kiseb il-hena,
U l-hena tiegħi jasal bix-xbieha tagħhom.
Yûsuf an-Nabhânî

Imbagħad Abdullah ibn Unays mar lura għand il-Profeta tagħna u staqsieh: “O Rasûlallah! Għaliex tajtni dan il-bastun?” Il-Profeta maħbub tagħna qal: “Dan huwa sinjal bejni u bejnek f’jum il-qiyâmat! Dakinhar f’Jannah ikunu ftit ħafna dawk li jistrieħu fuq il-bastun! Int se tistrieħ fuqu f’Jannah!” Abdullah ibn Unays kien iġorru max-xabla tiegħu u qatt ma nfired minnu. Meta waqa’ fis-sodda tal-mewt, ħalla rieda lill-familja tiegħu biex iqiegħduh fil-kefen tiegħu u jidfnuh miegħu. Qegħduh bejn ġismu u l-kefen, u r-rieda tiegħu twettqet. Sidna l-Profeta kellu mihjan twil dirgħa (68 ċm) jew ftit aktar. Il-mihjan huwa bastun b’ras mgħawġa. Il-Profeta tagħna kien jipponta bih mill-bogħod lejn il-Hajar al-Aswad u hekk jagħmel l-istilâm. Meta kien jirkeb il-ġemel, kien idendlu quddiemu. Sidna l-Profeta kellu wkoll mikhsara msejħa Urjûn (minn fergħa niexfa tal-palma). Mikhsara jgħidulu lil bastun magħmul minn fergħa ta’ siġra. Meta l-Profeta tagħna kien imur il-Baqî’ al-Gharqad, kien jeħodha miegħu u jistrieħ fuqha, u meta jkun bilqiegħda kien idawwarha f’idu. Il-Profeta tagħna kultant kien jagħmel il-khutba b’din il-mikhsara f’idu. Il-Profeta tagħna kellu wkoll qadîb (bastun irqiq) jismu Mamshûq, maqtugħ minn siġra tal-muntanji. Waqt li Hazreti Uthmân kien qed jagħmel il-khutba fuq il-minbar, bil-qadîb ta’ Sidna l-Profeta f’idu, resaq Jahjâh ibn Sa’îd, jew Jahjâh ibn Qays, ħa l-qadîb minn id Hazreti Uthmân, qegħdu fuq irkopptu, għawġu u kissru. In-nies għajtu fuq Jahjâh. Dan qanqal il-ghayra divina, u Alla l-Għoli bagħat fuq id Jahjâh, jew fuq irkopptu, il-marda tal-akila (ħakk). Qabel ma għaddiet sena mill-martirju ta’ Hazreti Uthmân, Jahjâh miet jiħakk u jiħakk.

“M’hemmx bħan-Na’layn ta’ Mustafâ, dawl għall-għajn, serħan għall-qalb – kollox minnu ġej” Yûsuf an-Nabhânî (rahmatullâhi ’alaih)

Ix-xwabel ta’ Sidna l-Profeta

Sidna l-Profeta kellu disa’ xwabel.

Ix-xabla li kien wiret mingħand missieru, imsejħa Ma’thûr, kienet mal-Profeta tagħna meta għamel il-Ħiġra lejn Medina.74 Abd: din ix-xabla tahielu rigal Hazreti Sa’d ibn Ubâda, u Sidna l-Profeta ħadha miegħu meta ħareġ għall-Ghazâ ta’ Badr.

Dhulfiqâr: kienet ix-xabla ta’ Munabbih ibn Hajjâj, jew ta’ Âs ibn Munabbih, politeisti ta’ Quraysh, u baqgħet bħala ghanîma fil-Ghazâ ta’ Badr. Sidna l-Profeta ta lil Dhulfiqâr rigal lil Hazreti Alî. Ir-ras tal-manku, iċ-ċrieki taċ-ċinga u l-ktajjen tagħha kienu tal-fidda.75

Wara li l-Profeta tagħna għadda għall-âkhirat, meta Hazreti Abbâs mar għand Hazreti Abû Bakr u talab li jieħu lil Dhulfiqâr mingħand Hazreti Alî, Hazreti Abû Bakr qal: “Lil din ix-xabla dejjem rajtha f’idu. Ma narahiex ħaġa sabiħa li naqlagħhielu minn idu!” U hekk Hazreti Abbâs ukoll ħalla x-xabla għand Hazreti Alî.

Il-lanez ta’ Sidna l-Profeta

Mil-Lhud ta’ Banî Qaynuqâ’ baqgħu lil Sidna l-Profeta, bħala ghanîma, tliet lanez. Waħda mil-lanez tal-Profeta tagħna kienet tissejjaħ Muswî, u l-oħra Musnâ. Il-Profeta tagħna kellu wkoll harba (lanza qasira) kbira msejħa Baydâ, u harba iżgħar minn lanza msejħa Anaza. In-Negus tal-Abissinja, Hazreti Ashama, bagħat lill-Profeta maħbub tagħna tliet anaza (lanez) imsejħa Nab’a u harba waħda. Il-Profeta tagħna żamm waħda minnhom għalih, it-tieni taha lil Hazreti Alî, u t-tielet lil Hazreti Umar.

Fl-‘Îd tar-Ramadân u fl-‘Îd tal-Qurbân, Bilâl al-Habashî (radiyallâhu ‘anh) kien iġorr il-lanza tal-Profeta tagħna quddiemu sal-musallâ, u hemmhekk kien iwaħħalha fl-art quddiem Sidna l-Profeta. Il-Profeta maħbub tagħna kien imexxi s-salât tal-‘Îd iħares lejha. Wara li Sidna l-Profeta għadda għall-âkhirat, Hazreti Bilâl al-Habashî, fil-jiem tal-‘Îd, kien iġorr dik il-lanza quddiem Hazreti Abû Bakr u jwaħħalha quddiemu fil-musallâ. Wara Hazreti Abû Bakr, fi żmien Hazreti Umar u mbagħad ta’ Hazreti Uthmân, dan id-dmir wettqu bl-istess mod il-muezzin Hazreti Sa’d al-Qaraz. U hekk kompla wkoll fi żmien il-gvernaturi ta’ Medina.

Il-qwies ta’ Sidna l-Profeta

Il-Profeta maħbub tagħna (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) kellu sitt qwies. Tlieta minnhom, imsejħa Rawhâ, Baydâ u Safrâ, baqgħu bħala ghanîma mil-Lhud ta’ Banî Qaynuqâ’. Il-qaws Safrâ kien magħmul mill-injam tas-siġra tan-nab’.76 Il-qaws imsejjaħ Katûm ukoll kien mill-injam tan-nab’, u nkiser fil-Ghazâ ta’ Uhud. Il-qaws miksur ħadu bħala tifkira Hazreti Qatâda ibn Nu’mân. Barra minn dawn, Sidna l-Profeta kellu wkoll il-qwies imsejħa Sadâd u Zawrâ.77

“M’hemmx eroj ħlief Alî, u m’hemmx xabla ħlief Dhulfiqâr!” Hadîth sharîf

It-tarki ta’ Sidna l-Profeta

Il-Profeta tagħna kellu tliet tarki. Fuq it-tarka msejħa Zalûq kien hemm ix-xbieha ta’ ras ta’ muntun. Din it-tarka kienet ingħatat rigal lill-Profeta tagħna. Iżda, billi kien fiha xbieha, il-Profeta tagħna ma għoġbitux. Meta sebaħ l-għada, Alla l-Għoli kien neħħa u ħassar dik ix-xbieha mit-tarka.78

Il-korazzi ta’ Sidna l-Profeta

Rasûlullah kellu seba’ korazzi (qomos tal-malja tal-ħadid). Dawn il-korazzi huma:

Dhât al-fudûl: tahielu rigal lill-Profeta tagħna Hazreti Sa’d ibn Ubâda meta kien ħiereġ għall-Ghazâ ta’ Badr.79

Sa’diyya u Fidda: dawn iż-żewġ korazzi wkoll baqgħu lill-Profeta tagħna bħala ghanîma mil-Lhud ta’ Banî Qaynuqâ’. Il-korazza msejħa Sa’diyya kienet il-korazza storika li libes Dâwûd ‘alaihis-salâm meta ġġieled kontra Jâlût. Fil-Ghazâ ta’ Uhud il-Profeta tagħna libes lil Fudûl u lil Fidda, waħda fuq l-oħra.80 Meta l-Profeta tagħna għadda għall-âkhirat, il-korazza msejħa Dhât al-fudûl kienet rahan għand Lhudi jismu Abush-Shahm, minn Banî Zafar, għal tletin sâ’ xgħir li kienu ttieħdu għall-ħtiġijiet tal-familja.81

Il-korazzi l-oħra tiegħu kienu Dhât al-wishâh, Dhât al-hawâshî, Batrâ’ u Khirniq.82

Fil-Ghazâ ta’ Hunayn il-Profeta tagħna libes lil Dhât al-fudûl u lil Sa’diyya.83

L-elmi ta’ Sidna l-Profeta

L-ewwel wieħed mill-elmi ta’ Rasûlullah kien Muwashshah. Dan l-elmu baqa’ bħala ghanîma mil-Lhud ta’ Banî Qaynuqâ’. L-elmu msejjaħ Dhus-subûgh, jew Dhus-sawâbigh, jew Mashbûgh, kien l-elmu li libes il-Profeta tagħna fil-Ghazâ ta’ Uhud. Bid-daqqiet tax-xwabel tal-politeisti u bil-ġebel li ntefa’ nkiser, u tnejn miċ-ċrieki tiegħu daħlu fil-ħaddejn imbierka tal-Profeta maħbub tagħna.

Meta daħal biex jirbaħ Mekka wkoll, il-Profeta tagħna kien liebes l-elmu.

L-armata rikbet, għollew il-bnadar u l-istendardi,
Daqq il-mehter84, indaqqu t-tnabar u t-tamburelli.

Il-bnadar u l-istendardi ta’ Sidna l-Profeta

Fil-ghazawât Sidna l-Profeta kien juża żewġ tipi ta’ bnadar. Ir-râya tiegħu kienet sewda, u l-liwâ’ kienet iżgħar u bajda. Yûnus ibn Ubayd, l-ilsir meħlus ta’ Muhammad ibn Qâsim, jirrakkonta: “Muhammad ibn Qâsim bagħatni għand Barâ’ ibn Âzib biex nistaqsih fuq il-bandiera ta’ Rasûlullah ‘alaihis-salâm. Barâ’ ibn Âzib qal: ‘Kienet sewda, kwadra, magħmula min-namira (drapp tas-suf bl-istrixxi suwed u bojod).’” Din il-bandiera kienet magħmula mill-futa ta’ Hazreti Âisha, minsuġa mis-suf u mżejna b’disinji bħal dawk tas-sarġ tal-ġemel, u kienet sewda. Kienu jsejħulha Uqâb. Il-bandiera tal-Profeta maħbub tagħna kienet tinżamm għand Hazreti Alî. Fil-Ghazâ ta’ Khaybar il-Profeta tagħna qal: “Il-bandiera se nagħtiha lil eroj li jħobb lil Alla u lir-Rasûl Tiegħu, u li Alla u r-Rasûl Tiegħu jħobbuh!”, sejjaħ lil Hazreti Alî u tah il-bandiera tiegħu.85 Alla l-Għoli ta r-rebħa ta’ Khaybar lil Hazreti Alî.

Fuq il-bandiera ta’ Rasûlullah imsejħa Liwâ’ al-hamd kien hemm miktub “Lâ ilâha illallâh Muhammadur-Rasûlullah”. Fis-sariyya ta’ Kharrâr il-Profeta tagħna rabat bandiera bajda (liwâ’) għal Hazreti Sa’d ibn Abî Waqqâs. Meta bagħat lil Hazreti Alî l-Jemen, rabat turban ma’ ras lanza u qal: “Il-liwâ’ hekk tkun!” Il-liwâ’ kien iżommha u jġorrha biss il-kmandant tal-armata. Il-bandiera bajda tal-Profeta tagħna ġarrha Hazreti Hamza fil-ghazâ ta’ Abwâ’ (Waddân), Sa’d ibn Abî Waqqâs fil-ghazâ ta’ Buwât, Hazreti Alî fit-tiġrija wara Kurz ibn Jâbir al-Fihrî, u Hazreti Hamza fil-ghazâ ta’ Dhul-Ushayra.

Meta ħareġ għall-Ghazâ ta’ Badr, il-Profeta tagħna ta l-bandiera bajda (liwâ’) lil Mus’ab ibn Umayr, u Hazreti Alî ġarr quddiem il-Profeta tagħna l-bandiera s-sewda (râya) tiegħu – Uqâb.86 Il-bandiera bajda (liwâ’) tal-Profeta tagħna ġarrha Hazreti Hamza fil-ghazâ ta’ Banî Qaynuqâ’, Hazreti Alî fil-ghazâ ta’ Qarqarat al-Kudr, fil-Ghazâ ta’ Uhud u fil-Ghazâ ta’ Badr iż-Żgħir, u Zayd ibn Hâritha fil-Ghazâ ta’ Khandaq. Il-Profeta tagħna rebaħ ukoll Mekka bil-bandiera bajda tiegħu. Fil-Ghazâ ta’ Tabûk Sidna l-Profeta qabbad lil Hazreti Abû Bakr iġorr il-bandiera l-kbira tiegħu, u lil Zubayr ibn Awwâm iż-żgħira.

Iż-żwiemel ta’ Sidna l-Profeta

L-ewwel żiemel tal-Profeta maħbub tagħna kien dak li xtara f’Medina mingħand beduwin minn Banî Fazâra għal għaxar ûqiyya87 fidda; in-nies tad-deżert kienu jsejħulu Dâris, u l-Profeta tagħna semmieh Sakb. Fil-Ghazâ ta’ Uhud il-Profeta tagħna kien riekbu.88 Sakb kellu tebgħa bajda fuq xofftu. Tlieta minn riġlejh kienu bojod; waħda biss mir-riġlejn tal-lemin ma kinitx bajda. Sakb kien ħafif ħafna, jiġifieri fit-tiġrija kien jgħaddi bħall-ilma. Iż-żiemel imsejjaħ Murtajiz il-Profeta tagħna xtrah mingħand beduwin minn Banî Murra. Murtajiz kien sabiħ u armonjuż, u kien jiżhil qisu qed jgħid poeżija.89 Iż-żiemel imsejjaħ Lizâz tahulu rigal ir-re ta’ Lixandra, il-Muqawqis. Lizâz kien jimxi ħafif ħafna.90

Iż-żiemel imsejjaħ Zarib tahulu rigal Farwa ibn Umayr al-Judhâmî. Zarib kien żiemel qawwi ħafna u reżistenti.

Lahîf (jew Luhayf). Dan iż-żiemel tahulu rigal Rabî’a ibn Abî Barâ’ al-Kalbî. Lahîf kellu denb twil. Denbu kien jiknes l-art. Ya’sûb kien l-aħjar fost iż-żwiemel tal-Profeta tagħna.

“Il-bandiera se nagħtiha lil eroj li jħobb lil Alla u lir-Rasûl Tiegħu, u li Alla u r-Rasûl Tiegħu jħobbuh!” Hadîth sharîf

Murâwih kien żiemel tat-tiġrija, u tahulu rigal f’Tabûk Ubayd ibn Yâsir. Murâwih kien jiġri ħafif daqs ir-riħ.

Iż-żiemel imsejjaħ Mirwah tawh rigal lill-Profeta tagħna l-mibgħuta ta’ Banî Rahâ’, li ġew Medina fl-għaxar sena tal-Ħiġra. Meta għaddewh quddiem il-Profeta tagħna b’xi ħadd riekbu, Mirwah għoġbu ħafna. Ward – dan iż-żiemel tahulu rigal Tamîm ad-Dârî. Ward kien ta’ lewn kannella ħamrani. Il-Profeta tagħna tah rigal lil Hazreti Umar. Hazreti Umar ġġieled fuq Ward fit-triq ta’ Alla, u ħadu minn ghazâ għal oħra. Il-Profeta tagħna kien idaħħal tlieta miż-żwiemel tiegħu fit-tiġrijiet. Ir-rikkieb ta’ Zarib kien Hazreti Sahl ibn Sa’d, u r-rikkieb ta’ Lizâz kien Hazreti Abû Usayd as-Sâ’idî. Lizâz ħareġ l-ewwel, Zarib warajh, u Sakb wara Zarib.

Il-ħmar u l-bagħal ta’ Sidna l-Profeta

Rasûlullah kellu wkoll ħmar u bagħal. Ir-re ta’ Lixandra, il-Muqawqis, bagħat rigal lill-Profeta tagħna bagħal griż u ħmar griż. Il-bagħal kienu jsejħulu Duldul, u l-ħmar Ya’fûr jew Ufayr.91 L-ewwel bagħal abjad li deher fl-Iżlam kien Duldul. Il-bagħal li rikeb il-Profeta tagħna fil-Ghazâ ta’ Khaybar kien dan il-bagħal griż, u dak li rikeb fil-Ghazâ ta’ Hunayn kien bagħal griż ieħor. Il-Profeta tagħna xpruna l-bagħal b’għarqubu biex jimxi fuq Hawâzin; Hazreti Abbâs kien qed iżomm il-bagħal mir-riedni, u Hazreti Abû Sufyân ibn Hârith mill-iżżarda, jippruvaw inaqqsulu l-ħeffa u jżommu lill-Profeta tagħna milli jidħol fost l-għedewwa. Jingħad ukoll li fil-Ghazâ ta’ Khaybar il-Profeta tagħna rikeb ukoll lil Ya’fûr, li kienu qegħdulu sarġ, u fuq rasu kappestru minn ħabel minsuġ mill-fibri tal-palma. Meta l-Profeta tagħna rritorna mill-Hajj tal-Addiju, Ya’fûr kien miet, u Duldul, wara li l-Profeta tagħna għadda għall-âkhirat, baqa’ għand Hazreti Alî. Rikbu Hazreti Alî sa ma sar martri, imbagħad Hazreti Hasan, imbagħad Hazreti Husayn, u warajh Hazreti Muhammad ibn al-Hanafiyya. Duldul għex sa żmien Hazreti Mu’âwiya.

L-iġmla ta’ Sidna l-Profeta

Il-Qaswâ: din il-ġemla tal-Profeta, imsejħa wkoll Jad’â u Adbâ, kienet mill-merħla ta’ Banî Qushayr ibn Ka’b ibn Rabî’a ibn Âmir, jew ta’ Huraysh ibn Ka’b; Hazreti Abû Bakr xtraha għal erba’ mitt dirham u taha lill-Profeta maħbub tagħna bl-istess prezz. Il-Profeta tagħna għamel il-Ħiġra lejn Medina fuq il-Qaswâ. Fuqha mar għall-‘umra ta’ Hudaybiya. U rebaħ Mekka wkoll fuqha. Sidna l-Profeta kien idaħħal lill-Qaswâ fit-tiġrijiet, u ebda ġemel ma seta’ jaqbiżha. Iżda darba beduwin daħal fit-tiġrija b’ġemel ta’ sentejn u qabeżha. Fil-Hajj tal-Addiju Sidna l-Profeta għamel il-khutba ta’ Arafât fuq il-Qaswâ. Fi żmien il-khilâfa ta’ Hazreti Abû Bakr, il-Qaswâ ħallewha fiċ-ċimiterju ta’ Jannat al-Baqî’. Hemmhekk baqgħet tirgħa ħielsa sa ma mietet.92

“O Alla! Kif sebbaħt il-ħalqa tiegħi, sebbaħ ukoll l-akhlâq tiegħi” Hadîth sharîf

Il-ġemel meħud bħala ghanîma mingħand Abû Jahl: fil-Ghazâ ta’ Badr il-ġemel magħruf ta’ Abû Jahl waqa’ bħala ghanîma fis-sehem tal-Profeta maħbub tagħna. Sal-‘umra ta’ Hudaybiya l-Profeta tagħna kien imur fil-ghazawât fuq dan il-ġemel ukoll. Għall-‘umra mmarkah bis-sinjal tas-sagrifiċċju. Il-politeisti riedu jeħduh u jagħtu minfloku mitt ġemel. Il-Profeta tagħna qal: “Kieku ma konniex warrabnieh u mmarkajnieh għas-sagrifiċċju, kont nagħtikom li tixtiequ.” L-iġmla tal-ħalib: il-Profeta tagħna kellu seba’ iġmla tal-ħalib, li kienu jirgħu fil-mergħat ta’ Dhul-Jadr u Jammâ’, u kienu jissejħu Hanna, Samra, Urays, Sa’diyya, Baghûm, Yasîra u Dabba; il-familja tal-Profeta tagħna kienet tgħix minn żewġ qirab ħalib li kienu jinġabulhom minnhom kull lejl.93 Iżda meta l-Profeta tagħna għadda għall-âkhirat, ma kien fadal ħadd minnhom.

Il-proprjetajiet li Sidna l-Profeta għamel waqf

L-ewwel waqf fl-Iżlam kienu s-seba’ ġonna u bsatin li Mukhayriq, li sar martri f’Uhud, ħalla b’testment lill-Profeta tagħna, u li l-Profeta tagħna aċċetta u għamel waqf; kienu jissejħu: 1. Mîthab, 2. Sâfiya, 3. Dalâl, 4. Husnâ, 5. Burqa, 6. A’wâf, 7. Mashraba.94 Mukhayriq, li qabel ma sar Musulman kien wieħed mill-għorrief u mill-għonja tal-Lhud, fil-Ghazâ ta’ Uhud ġabar lil niesu u qalilhom il-fehma tiegħu hekk: “Intom stess tafu sew li Muhammad huwa l-profeta tal-aħħar żmien. Fit-Tawrât il-kwalitajiet tiegħu huma miktuba biċ-ċar. Issa jixirqilna nimxu warajh u nkunu miegħu fil-jiem iebsa tiegħu.” Il-Lhud qalu: “Għandek raġun, imma llum is-Sibt. Illum ma naħdmux!” Meta ra li l-insistenza ma kienet se tiswa xejn, ħażżem ix-xabla u ħabbar li kien sar Musulman. Lil qrabatu ħallielhom din ir-rieda: “Jekk ninqatel, il-ġid kollu tiegħi jkun ta’ Muhammad. Hu ħieles jagħmel bih li jrid.” Mar u ngħaqad mal-armata tal-Iżlam. U daq ix-xarba ħelwa tal-martirju, radiyallâhu ’anh.

Fl-aħħar il-battalja ntemmet u l-feruti ġew imfaxxin. Qrabat Mukhayriq baqgħu fidili lejn ir-rieda u taw il-ġid tiegħu lil Habîbullah. U Sidna l-Profeta għamel waqf minn dawk l-għelieqi, għonja bl-ilma frisk u bil-frott kotran, u fetaħhom għall-ġid tal-foqra u tal-imsejknin. Hekk bdiet it-tradizzjoni tal-waqf fiċ-ċiviltà Iżlamika. Il-Profeta tagħna faħħru u qal: “Mukhayriq huwa raġel tajjeb min-nisel tal-Lhud.”

Il-waqfijiet tal-Profeta tagħna f’Medina ġejjin l-aktar mill-ġid ta’ Mukhayriq.

Ibn Humayd jirrakkonta: “Il-khalîfa Umar ibn Abdulazîz talab li jinġabulu tamal mill-ġonna tal-palm li kienu waqf ta’ Mukhayriq. Ġabuhulu f’platt. Meta Umar ibn Abdulazîz qal: ‘Abû Bakr ibn Hazm kitibli li dan it-tamal huwa mill-palma li baqgħet minn żmien Rasûlullah ‘alaihis-salâm, u li Rasûlullah ‘alaihis-salâm kiel minnha’, jien għedtlu: ‘O Amîr al-mu’minîn! Aqsam dan bejnietna!’ Qasmu. Lil kull wieħed minna messu disa’ tamliet.”

Umar ibn Abdulazîz qal: “Meta, bħala gvernatur ta’ Medina, dħalt f’dak il-ġnien tal-palm, kilt mill-frott ta’ dik il-palma, u qatt ma rajt tamal daqshekk bnin u ħelu!”

Amr ibn Muhâjir jirrakkonta: “L-oġġetti ta’ Rasûlullah ‘alaihis-salâm kienu għand Umar ibn Abdulazîz f’kamra, u kien iħares lejhom kuljum. Lin-nies ta’ Quraysh li kienu jiġu u jinġabru għandu kien idaħħalhom f’dik il-kamra, imbagħad idur lejn dawk l-oġġetti u jgħid: ‘Dan huwa l-wirt ta’ dak li bih Alla onorakom!’” Dawn kienu: 1. sodda minsuġa mill-weraq tal-palma,

2. imħadda b’kisja tal-ġilda, mimlija bil-fibri tal-palma, 3. platt kbir, 4. reċipjent tal-ilma,

5. libsa, 6. mitħna tal-id,

7. ħorġa tal-vleġeġ, 8. kutra tal-bellus.

(Din il-kutra, minħabba r-riħa sabiħa li kienet xorbot mill-ġisem imbierek ta’ Rasûlullah, kienet tfuħ aktar mill-misk. Meta Umar ibn Abdulazîz (radiyallâhu ’anh) kien jimrad, kien jinħasel bl-ilma li bih kienet tinħasel dik il-kutra, u kien ifiq.)

Meta l-baħar tal-imħabba qam bil-mewġ,
Dehret dik il-perla unika (Durr al-Yatîm),
U dwaru qal il-Ħallieq Safi:
“Lawlâka lamâ khalaqtul-aflâk.”
Meta twieled, id-dawl ta’ dik ix-Xemx
Mela d-dinja kollha.
Kull min jimxi fuq il-passi tiegħu
Isib il-ġid f’kull ħaġa.
Għalkemm il-pajjiżi baxxew rashom quddiemu,
Lanqas tliet qomos ma kellu.
Fid-dar ma kellux ġid kotran,
Meta għadda, il-korazza tiegħu kienet rahan.
Ħdejn dak li l-aktar kien iħares lejh,
X’tiswa din id-dinja?
It-tjubija tiegħu kienet kotra għal kulħadd,
Il-kelma “m’għandix” ma kinitx tinstema’ għandu.
Xi drabi kien jagħti daqshekk,
Li anki l-għedewwa kienu jbaxxu rashom quddiemu.
Lil kull iltim kien missier ħanin,
Il-ħniena tiegħu kienet kotra anki għall-iċken wieħed.
F’kull ma kien jagħmel kien hemm għerf kbir,
Qatt ma faċċa lil ħadd il-ġid li għamillu.
Lill-marid dejjem kien iżuru,
Lil min ibati kien iġiblu l-fejqan.

“O Rasûlallah! M’għandix il-ħila nfaħħrek, għax aħna lkoll inħloqna minħabba fik. Fi kelma waħda, O shâh tal-art tal-fedeltà, ruħi u kull ma għandi jkunu fidwa għalik!” Husayn Hilmi ibn Sa’îd (rahmatullâhi ’alaih)

Is-salât tat-tahajjud qatt ma ħalliha,
Mill-biża’ ta’ Alla ma kienx jorqod.
Il-Profeta lil kull bniedem
Dejjem qiesu daqsu.
Kien jiftaħar li hu qaddej ta’ Alla,
In-natura tiegħu kienet l-akhlâq divina.
Kull min jixtieq din it-triq
Jitżejjen b’kwalitajiet sbieħ.
Dejjem mar f’skola waħda,
Alla kien l-għalliem tiegħu.
Biex jiddeskrivieh, ir-Rahmân
Iddeskrivieh sabiħ fil-Qur’ân.
Sal-mahshar, fuq ix-shâh tal-profeti
Ikunu s-salawât bla tmiem!
U fuq l-Âl u l-Kumpanni tiegħu
Ikunu s-salawât u s-salâm, bl-umiltà!

HILYA AS-SA’ÂDA Wara li ta l-parir lill-Kumpanni tiegħu, Fakhr al-âlam qal: wara mewti, Kull min jara l-hilya safja tiegħi Ikun qisu ra wiċċi. Jekk, meta jaraha, titwieled fih l-imħabba, Jiġifieri, jekk jaqa’ fl-imħabba tas-sbuħija tiegħi, Jekk jixtieq jarani, U qalbu timtela bl-imħabba tiegħi, Jahannam ikun harâm għalih, Rabb tiegħi jagħtih Jannah. Il-Haqq ma jqajmuhx għeri, Jasal għall-maħfra tal-Haqq. Intqal: min il-hilya tar-Rasûl Jiktibha bl-imħabba b’idu stess, Il-Haqq iħarsu mill-biża’, Anki kieku d-dinja timtela bid-diżgrazzji. Ġismu fid-dinja ma jarax mard, U lanqas uġigħ ma jbati ġismu kollu. Anki jekk dak il-bniedem kien jidneb, Jahannam ikun harâm għal ġismu. Fl-âkhirat jeħles mill-kastig, Fid-dinja kull xogħol tiegħu jkun faċli. Ir-Rabb l-Għoli jqajmu Ma’ dawk li fid-dinja raw lir-Rasûl. Għalkemm diffiċli tiddeskrivi l-hilya tan-Nabî, Nibdew, kemm jista’ jkun. Nistkennu f’Dhul-Jalâl, U niddeskrivu bl-umiltà. F’din il-kelma qablet l-ummah kollha: Fakhr al-âlam kien abjad b’xi ħmura. Wiċċu mbierek kien abjad safi, Bħal warda, kellu l-ħmura. L-għaraq fuq wiċċu kien bħal perla, Kien isebbaħ aktar dik il-ġawhra prezzjuża.

Meta kien jgħaraq dik l-għajn tal-hena,
Kien qisu jqum bil-mewġ baħar tan-nûr.
Għajnejh dejjem kienu jidhru bħal miksija bil-kuħl,
L-għajnejn sbieħ kienu jiġbdu l-qlub.
L-abjad tal-għajn kien abjad għalkollox,
Ir-Rabb faħħru f’vers.
In-ninna tal-għajn ma kinitx żgħira,
Il-qrib u l-bogħod kienu ndaqs għalih.
Għajnu kienet wiesgħa, sabiħa u ħelwa,
Wiċċu mbierek dejjem kien ixerred in-nûr.
Il-vista ta’ Mustafâ
Billejl kienet qawwija daqs binhar.
Meta kien irid iħares lejn xi mkien,
Ġismu safi wkoll kien idur miegħu.
Ġismu kien imur wara rasu,
Din id-drawwa qatt ma ħalliha.
Għalkemm ir-Rasûl al-akram kien ġisem,
Jixraq ngħidu: ruħ li ħadet ġisem.
Sabiħ u ħelu kien ir-Rasûl,
Maħbub ħafna mill-Haqq kien ir-Rasûl.
Mâlik u Abû Hâla qalu:
Ħuġbejh kienu miftuħin, bħal qamar ġdid.
Il-wisa’ bejn il-ħuġbejn dejjem
Kien jidher ċar, bħall-fidda.
Wiċċu mbierek kien kemxejn tond,
Il-ġilda safja, u tiddi wkoll.
Il-mihrâb tal-ħuġbejn suwed tiegħu
Kien qibla għad-dinja kollha.
Meta tħares mill-ġenb, imnieħru mbierek
Kien jidher kemxejn mgħolli fin-nofs.
Kien sabiħ ħafna, dritt u fin,
Min jarah ma jistax jiddeskrivieh kollu.
Snienu kienu kemxejn imbiegħda,
Kienu jleqqu bħal ħajta perli.
Meta kienu jidhru s-snien ta’ quddiem,
In-nûr kien jgħatti kulma kien madwaru.

Meta kien jitbissem Sarwar iż-żewġ dinjiet,
Ir-Rasûl ta’ kull ma hu ħaj u ta’ kull ma hu bla ħajja,
Kienu jidhru s-snien ta’ quddiem, safja għalkollox,
Bħal ħabbiet is-silġ, fini ħafna.
Ibn Abbâs jgħid: il-Habîb ta’ Alla
Kien jistħi jidħak.
Mill-mistħija, hu – is-sisien tar-reliġjon –
Qatt ma daħak b’leħen għoli, jgħidu.
Ħelu u mistħi kien ir-Rasûl l-għoli,
Dejjem kien jistħi jħares fit-tul f’wiċċ ħaddieħor.
Wiċċu kien jixbah lill-qamar tond,
Kollu kemm hu kien mera tal-Mawlâ l-Għoli.
Dak il-wiċċ sabiħ dejjem kien imdawwal,
Mid-dija tiegħu ma kontx tista’ tħares.
Dak in-Nabî sabiħ rebaħ il-qlub,
Mitt elf mill-Kumpanni ħabbewh.
U anki dawk li rawh darba biss fil-ħolm
Qalu: m’hemmx ħlewwa bħalha fid-dinja.
Ħa jkunu jafu li l-ħaddejn sbieħ tiegħu
Ma kinux imlaħħma wisq, jgħidu.
Lilu Janâb al-Ħallieq
Ħalqu bl-imħabba, b’wiċċ abjad u b’ġbin wiesa’.
In-nûr ta’ għonqu, f’kull waqt,
Kien jiddi minn bejn xagħru.
Mil-leħja mbierka, kun af sew,
Bjadu biss sbatax-il xagħra.
La kienet kaboċċa u lanqas twila,
Armonjuża bħal kull parti oħra minn ġismu.
L-għonq safi tar-Rasûl tad-dinjiet
Kien abjad għalkollox u ċar għalkollox.
Ħafna mill-Kumpanni ta’ mġiba tajba
Qalu: żaqqu u sidru kienu fl-istess livell.

Kieku nfetaħ sidru mbierek,
It-teżor tal-għarfien kien ixerred il-fayd95.
Meta l-imħabba sabet postha fih,
Kif seta’ jkun mod ieħor dak is-sider nobbli?
Sidru mbierek kien wiesa’,
Fuqu niżel l-’ilm al-ladunnî.
Abjad u safi kien dak is-sider għoli,
Min rah ħasbu l-qamar sħiħ.
In-nar tal-imħabba lejn id-Dât Etern
Kien xeħet f’nar dak is-sabiħ.
Dan, naturalment, jafuh il-kbar u ż-żgħar:
Fakhr al-âlam kellu l-għadam tal-ispallejn ċatt.
U nofs dahru wkoll kien mimli,
Kien ġeneruż u ta’ xorti għolja.
Fil-ġisem tal-fidda kien hemm ir-rqiq,
Fuqu kien hemm is-siġill kbir tal-profezija.
Is-siġill tal-profezija kien fuq dahru,
Eqreb lejn in-naħa tal-lemin, naturalment.
Dawk li ddeskrivewh għarrfuna:
Is-siġill nobbli kien tebgħa kbira.
Il-lewn tiegħu kien skur, eqreb lejn l-isfar,
Daqs bajda tal-ħamiema.
Imdawwar qisu b’linji –
B’xagħriet żgħar, qrib xulxin.
Dawk li ddeskrivew lil dak tan-nisel nobbli
Qalu: in-Nabî kellu l-għadam kbir.
Kull għadma kbira, ta’ raġel,
Id-dehra u n-natura – ta’ sultân.

Kull parti mill-ġisem imbierek tiegħu
Kienet maħluqa armonjuża u qawwija.
Kull parti mill-Profeta kienet sabiħa
Bħall-versi tal-Qur’ân.
Il-pali tal-idejn ta’ dak is-sultân
U l-qigħan ta’ saqajh
Kienu wesgħin, safja, fini u ħelwin,
Rotob u għeżież bħal warda friska.
Armonjużi ħafna, jgħidu dawk li jafu jħarsu,
Kienu dawk l-idejn imbierka, mimlija karâmât.
Meta l-Profeta kien isellem lil xi ħadd,
Dejjem kien jitbissem.
Anki kieku għadda jum jew tnejn,
U saħansitra aktar minn xahar,
Lil dak il-bniedem, fost in-nies,
Kienu jagħrfuh mir-riħa sabiħa.
Il-ġisem bla xagħar tiegħu kien bħall-kristall,
Kif nista’ nkanta dik is-sbuħija!
Biex iħares lejn il-Maħbub, dak in-nobbli
Għamel ġismu ħelu kollu għajn.
Ġismu ħelu kien perfett,
Il-Ħallieq wera fih il-hikma Tiegħu.
Fuq sidru u żaqqu xejn
Lanqas xagħra waħda ma kien hemm – bħal platt tal-fidda.
Minn nofs sidru ’l isfel biss
Linja waħda ta’ xagħar kienet tinżel dritta.
Dik il-linja sewda fuq il-ġisem imbierek
Kienet sabiħa bħaċ-ċirku tad-dawl madwar il-qamar.
Tul ħajtu kollha, il-partijiet imbierka ta’ ġismu
Baqgħu bħal fiż-żgħożija.
Kemm aktar kienu jiżdiedu s-snin tal-Profeta,
Daqshekk aktar kien jiġġedded bħal blanzun.
U wkoll, fuq is-Sultân tad-dinja,
Taħsibx li kien oħxon wisq.
La kien irqiq u lanqas imlaħħam wisq,
Kien armonjuż fil-ġisem u qawwi ħafna.

In-nies tal-qalb qalu fuqu:
Il-partijiet ta’ ġismu ma kinux waħda akbar jew iżgħar mill-oħra.
Il-Mgħallem bena l-palazz ta’ ġismu
Fuq is-sisien tal-ġustizzja u tal-qies.
Ġismu safi kien ibbilanċjat, armonjuż,
Ġismu kollu kien mgħaddas fin-nûr.
Ta’ statura medja kien dak li postu s-Sidra,
Bih id-dinja sabet l-ordni tagħha.
Kull min ra l-miraklu tal-qawwa tiegħu
Kien jgħid, ifaħħru:
Qatt ma rajna sabiħ b’wiċċ bħal warda bħalu,
Sabiħ fl-għoli, fin-natura u fil-wiċċ.
Għalkemm in-Nabî kien ta’ statura medja,
Kieku kien jimxi ma’ xi ħadd twil,
Kemm ikun kemm ikun twil dak il-bniedem,
Il-Profeta xorta kien jidher itwal.
Mill-bniedem twil dik il-ġawhra
Kienet itwal b’pala ta’ id.
Meta kien jimxi f’xi triq, b’dinjità,
Kien jimxi ħafif ħafna.
Ngħidu wkoll fuq il-kwalitajiet nobbli tiegħu:
Waqt li kien jimxi, kien jitbaxxa ’l quddiem.
Jiġifieri, qisu nieżel f’niżla,
Dejjem kien jitbaxxa ftit ’il quddiem.
Glorjuż u onorat kien dak l-għoli,
Bih kienet tiftaħar ir-ruħ ta’ Khalîl.
Il-persuna kif iridha Alla,
Kull parti minnha tkun, naturalment, l-ogħla.
Jekk xi ħadd fit-triq
Għall-għarrieda kien jara lil Rasûlullah,
Il-biża’ kien jaqbdu f’qalbu
Mill-kobor ta’ Rasûlullah.
U jekk xi ħadd kien jitkellem kontinwament man-Nabî
U jisma’ kliemu,
Mill-ħlewwa ta’ kliemu, hu
Kien isir qaddej tiegħu, kieku r-Rasûl jaċċettah.

Il-Ħallieq Etern żejnu
B’akhlâq sabiħ, bla bħalu u bla sostitut.
O Rasûlallah! M’għandix il-ħila nfaħħrek,
Għax aħna lkoll inħloqna minħabba fik.
Fi kelma waħda, O shâh tal-art tal-fedeltà,
Ruħi u kull ma għandi jkunu fidwa għalik!
Hüseyin Hilmi Işık
(qaddasallâhu ta’âlâ sirrahul-’azîz)

IL-QASÎDA TA’ AHL AS-SUNNAH
It-twemmin ta’ Ahl as-sunnah – dan l-ewwel ma għandek bżonn,
Tlieta u sebgħin firqa hemm, iżda l-oħrajn huma għal Jahannam.
Il-Musulmani lkoll huma sunnî; il-mexxej ta’ kulħadd hu Nu’mân.
Bil-bxara ta’ Jannah ferħu dawk li jimxu warajhom fil-fidi.
Saħħaħ it-twemmin tiegħek, imbagħad żomm sħiħ mal-Iżlam!
Wettaq il-ħames pilastri tal-Iżlam; mill-harâm warrab minnufih!
Jekk tagħmel xi dnub, agħmel tawba, tħallix iż-żmien jgħaddi!
Min ma jimxix fuq l-Iżlam, xi darba żgur jiddispjaċih.
Tħallix lil min m’għandux reliġjon iqarrqek, int ukoll tintilef, oqgħod attent!
Jekk temmen il-kliem ħelu, wara jkollok qagħda ħażina!
Kotru l-ipokriti: minn barra anġlu, minn ġewwa serp,
Biex iwaqqgħuk fin-nassa juru ruħhom ħbieb, u minn qalbhom.
Kulħadd iqis lilu nnifsu fuq il-ħaqq: ħażin, jgħid, min ma jimxix warajja.
L-Iżlam huwa l-miżien, hu li jifred lil min hu fuq il-ħaqq!
Kun af li min ma jimxix fuq l-Iżlam huwa bniedem li telaq mit-triq it-tajba.
F’din il-kelma żgur jemmen min jifhem sew l-istorja.
Għaliex jiġri għand it-tabib min iħoss xi uġigħ?
Għax ħadd ma jħobb imut; il-ħajja hija l-aħla minn kollox.
Hemm xi ħadd li jgħid: jiena ma rridx ngħix għal dejjem?
Il-mewt mhix li ma tibqax teżisti; emmen fil-ħajja fil-qabar!
Jannah hija eterna, u Jahannam ukoll; dan għarrafu l-Qur’ân,
Mill-kastig etern wieħed għandu jitħares, anki kieku kien biss suspett.
Hemm ukoll min ma jemminx f’dan; il-farfett il-lejl jaħrab mid-dawl.
Iċ-ċawla ssib il-pjaċir fil-mondezz; ir-rużinjol huwa dak li jfittex il-warda.
Ma jistax iħobb l-Iżlam min hu mogħti għan-nafs u għall-pjaċiri.
Jistgħu dawn it-tnejn ikunu l-istess? It-tajjeb huwa mifrud mill-ħażin!
Il-Musulmani jagħrfu l-ħaqq, jagħmlu l-ġid lill-ħlejjaq kollha,
Dawk li m’għandhomx fidi huma bħas-sriep; jieħdu gost iweġġgħu.
Amân, O Rabb tiegħi, al-amân! Kemm huma iebsa l-aħħar żminijiet,
L-għarfien tar-reliġjon intesa; ftit huma dawk li jagħmlu s-salât.