IŻ-ŻGĦOŻIJA U Ż-ŻWIEĠ TIEGĦU

Iż-żgħożija tiegħu

Muhammad ‘alaihis-salâm, f’kull aspett l-ogħla fost il-bnedmin, sa minn żgħożitu kien maħbub fost in-nies ta’ Mekka ferm aktar minn sħabu ta’ mparu. Kienu jħobbuh minħabba l-akhlâq sabiħ tiegħu, minħabba l-mod tajjeb li bih kien iġib ruħu man-nies bħal ħadd ieħor, minħabba l-kalma, il-ħlewwa u l-kwalitajiet għoljin l-oħra tiegħu. In-nies kienu jammirawh għal dawn il-virtujiet. Minħabba l-veraċità u l-affidabbiltà li kienu jaraw fih u li kienu jistagħġbu biha, in-nies ta’ Mekka tawh il-laqam “al-Amîn”, jiġifieri “dak li dejjem wieħed jista’ jafdah”. Hekk, fi żgħożitu, sar magħruf b’dan l-isem.

Fis-snin taż-żgħożija tal-Profeta tagħna, l-Għarab kienu qegħdin jgħixu fid-dlam iswed taż-żmien tal-Jâhiliyya (tal-injoranza). Il-qima tal-idoli, ix-xorb, il-logħob tal-azzard, iż-żina, l-użura u ħafna għemejjel koroh oħra kienu mxerrdin fosthom. Muhammad ‘alaihis-salâm kien jobgħod bla qies dawn il-qagħdiet korrotti tagħhom u dejjem kien iżomm ruħu ’l bogħod minn kull ħażen tagħhom. In-nies kollha ta’ Mekka kienu jafu din il-kwalità tiegħu u kienu jistagħġbu biha. Billi kien jobgħod ħafna l-idoli, qatt ma resaq qrib tagħhom. Mil-laħam tas-sagrifiċċji li kienu jinqatlu għall-idoli qatt ma kiel. Fi tfulitu u fi żgħożitu kien jirgħa n-nagħaġ tiegħu fuq il-Muntanja Jiyâd u fl-inħawi tagħha, u hekk kien jaqla’ l-għajxien. B’dan il-mod kien iżomm ruħu ’l bogħod minn soċjetà li kienet tħassret għal kollox. Darba qal lill-Kumpanni: “M’hemm ebda profeta li ma rgħiex in-nagħaġ.” Meta staqsewh: “O Rasûlallah! Int ukoll rgħajt?”, qal: “Iva, jien ukoll rgħajt.”

Meta l-Profeta maħbub tagħna kellu madwar għoxrin sena, f’Mekka l-ordni u s-sigurtà kienu spiċċaw għal kollox. Il-moħqrija kienet infirxet sal-aħħar; ma kien baqa’ ebda ħarsien la għall-ġid, la għall-ħajja u lanqas għall-unur. In-nies ta’ Mekka kienu jagħmlu inġustizzja u moħqrija mal-barranin li kienu jiġu għall-kummerċ u biex iżuru l-Kâ’ba. Dawk li kienu jsofru l-moħqrija ma kinux isibu fejn imorru biex jieħdu lura d-dritt tagħhom. F’dak iż-żmien, negozjant mill-Jemen li kien ġie Mekka għall-kummerċ insteraqlu l-merkanzija: raġel minn Mekka jismu Âs ibn Wâ’il ħadhielu bil-forza. Wara din il-ġrajja, il-Jemeni tela’ fuq il-Muntanja Abû Qubays u, jgħajjat b’niket, talab l-għajnuna tat-tribujiet biex jieħu lura dak li kien tiegħu. Wara ġrajjiet bħal dawn, li kienu juru li l-moħqrija kienet laħqet l-aqwa grad, il-kbarat ta’ ulied Hâshim, ta’ ulied Zuhra u ta’ tribujiet oħra nġabru fid-dar ta’ Abdullah ibn Jud’ân. Iddeċidew li ma ssir moħqrija u inġustizzja ma’ ħadd, la ma’ min hu tal-post u lanqas ma’ barrani, li jwaqqfu l-moħqrija u li jroddu d-drittijiet lil dawk li saritilhom inġustizzja. Għal dan il-għan waqqfu għaqda tal-ġustizzja.1

Din l-għaqda, li l-Profeta maħbub tagħna daħal fiha meta kien għadu żagħżugħ u li kellu sehem kbir fit-twaqqif tagħha, ingħatat l-isem ta’ Hilf al-Fudûl.

Qabel, żewġ persuni jisimhom Fadl u wieħed jismu Fudayl kienu waqqfu wkoll għaqda bħal din. Dan l-isem ingħata b’rabta ma’ dik l-għaqda li kienu waqqfu huma qabel.

“Lil Muhammad ‘alaihis-salâm, li d-dinja kollha xehdet kemm kien bniedem perfett, minħabba l-onestà u l-lealtà kbira tiegħu, anki l-akbar għedewwa tiegħu, dawk li ma jemmnux u li ma kellhomx rażan, kienu jsejħulu Muhammad al-Amîn (Muhammad ta’ min jafdah)” Husayn Hilmi ibn Sa’îd (rahmatullâhi ’alaih)

Il-fieri u s-swieq magħrufa fl-Għarabja u fl-inħawi tagħha

Lill-bniedem jasal is-sehem tiegħu,
Il-barrani ma jħalluhx bla xejn.
X’jagħmel Eyyübî miskin
Meta l-maħbub tiegħu mhux ferħan?
Sultân tiegħi, Habîb al-Kibriyâ,
Wiċċek huwa l-fejqan ta’ kull uġigħ.
Kif tista’ tintwera l-fedeltà lejk
Jekk min iħobb ma jagħtix ħajtu?

Din l-għaqda waqqfet il-moħqrija u reġgħet ġabet f’Mekka l-ordni u s-sigurtà li kienu ntilfu. L-effett tagħha dam għal żmien twil. Rasûlullah, wara li ġie mgħarraf bil-profezija tiegħu, irrakkonta dan lill-Kumpanni u qal: “Jien ukoll kont preżenti meta ħalfu flimkien fid-dar ta’ Abdullah ibn Jud’ân. Dak il-ġurament huwa aktar għażiż għalija milli jkolli iġmla ħomor (ġid kbir). Kieku llum ukoll niġi msejjaħ għal laqgħa bħal dik, nilqa’ s-sejħa.”2

Ix-xogħol tiegħu fil-kummerċ

In-nies ta’ Mekka sa minn żmien antik kienu jaħdmu fil-kummerċ u minnu kienu jaqilgħu l-għajxien. Iz-ziju tal-Profeta (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), Abû Tâlib, ukoll kien jaħdem fil-kummerċ. Meta l-Profeta maħbub tagħna kellu madwar ħamsa u għoxrin sena, il-faqar f’Mekka kien żdied ħafna. Għalhekk in-nies ta’ Mekka ħejjew karovana kbira tal-kummerċ biex tmur Sirja. F’dawk il-jiem Abû Tâlib ġie għand Rasûlullah u qallu: “O neputi għażiż tiegħi! Il-faqar laħaq l-ogħla grad. Dawn l-aħħar snin, li għaddejna fin-nuqqas u fit-taqbida, ma ħallewlna xejn f’idejna. Ara, il-karovana ta’ Quraysh lesta u waslet biex titlaq lejn Sirja. Is-Sinjura Khadîja wkoll se tibgħat merkanzija mal-karovana. Żgur qiegħda tfittex nies ta’ min jafdahom biex jagħmlu dan ix-xogħol. Bla dubju għandha bżonn ta’ xi ħadd ta’ min jafdah, safi u leali bħalek. Ikun tajjeb li mmorru nitkellmu magħha, biex tmur int bħala r-rappreżentant tagħha. Bla dubju lilek se tagħżel qabel l-oħrajn. Fil-fatt jien ma rridx li tmur Sirja, għax nibża’ li l-Lhud ta’ hemm jagħmlulek xi deni. Iżda ma nsib ebda triq oħra.” Il-Profeta qallu: “Agħmel kif tixtieq int.”

Hazreti Khadîja kienet sinjura magħrufa ħafna fl-Għarabja għall-ġmiel, il-ġid, l-għaqal, il-kastità, il-mistħija u l-imġiba sabiħa tagħha. Għalhekk minn kull naħa kien hemm ħafna li xtaqu jiżżewġuha u talbu idejha. Iżda hi, minħabba ħolma li kienet rat, ma tat kas lil ħadd. Fil-ħolma tagħha l-qamar niżel mis-sema u daħal f’ħoġorha, u d-dawl tal-qamar ħareġ minn taħt abtha u dawwal id-dinja kollha. Filgħodu rrakkontat din il-ħolma lil qaribha Waraqa ibn Nawfal. Waraqa qal: “Il-profeta tal-aħħar żmien diġà ġie fid-dinja. Hu se jiżżewġek, u fi żmienek se jinżillu l-wahy3. In-nûr tar-reliġjon tiegħu se jimla d-dinja. Int tkun l-ewwel waħda li temmen fih. Dak il-Profeta se jkun minn Quraysh u minn Banî Hâshim.”

Hazreti Khadîja ferħet ħafna b’din it-tweġiba u bdiet tistenna l-miġja ta’ dak il-Profeta.

Hazreti Khadîja kienet taħdem fil-kummerċ u kienet tidħol f’sħubija ma’ dawk li kienet tiftiehem magħhom. Abû Tâlib spjega l-qagħda lil ommna Hazreti Khadîja. Għalhekk Hazreti Khadîja stiednet lil Rasûlullah f’darha biex tarah u titkellem miegħu.

Meta ġie, urietu rispett u unur kbir. Meta rat il-ġentilezza tal-Profeta u wiċċu safi u bla tebgħa, baqgħet mistagħġba. Qalet lil Rasûlullah: “Naf li int tgħid is-sewwa, li int ta’ min jafdak, li wieħed jista’ jserraħ fuqek u li għandek akhlâq sabiħ. Għal dan ix-xogħol se nagħtik ħlas ħafna drabi akbar minn dak li qatt tajt lil ħadd…” Meta ftiehmu wkoll fuq il-ħlas, ommna Hazreti Khadîja tat lil Rasûlullah l-ħwejjeġ li kien se jkollu bżonn f’dan is-servizz, u sellmitlu minn darha b’qalbha serena. Barra minn hekk, tat lil Maysara ħwejjeġ oħra prezzjużi biex Rasûlullah jilbishom fit-triq.

“Jekk Musulman jaqla’ mill-halâl, ma jkollu bżonn ta’ ħadd u jgħin lill-ġirien u lill-qraba tiegħu, f’jum il-qiyâmat ikun jiddi u mimli nûr bħall-qamar fl-erbatax-il lejl” Hadîth sharîf

Ommna Hazreti Khadîja kienet tgħallmet is-sinjali tal-profezija mingħand bin zijuha, Waraqa ibn Nawfal, Nisrani għaref. U f’din iż-żjara ta’ Rasûlullah wkoll għarfet fih il-kwalitajiet tal-profezija. Għalhekk qalet lill-ilsir tagħha, jismu Maysara: “Meta l-karovana titlaq minn Mekka, agħti r-riedni tal-ġemel f’idejn Muhammad ‘alaihis-salâm, biex in-nies ta’ Mekka ma jpaċpċux. Meta titbiegħdu mill-belt u ma tibqgħux tidhru, libbsu dawn il-ħwejjeġ prezzjużi.”

Imbagħad żejnet l-isbaħ ġemel tagħha b’mod li jixraq lis-slaten u qalet lil Maysara: “Tellgħu fuq dan il-ġemel b’rispett kbir, ħu r-riedni f’idek u qis lilek innifsek il-qaddej tiegħu! La tagħmel xejn mingħajr il-permess tiegħu, u biex tħarsu u tilqgħu mill-perikli lanqas ħajtek ma tiffanka! Fil-postijiet fejn tmorru tiddewmux u erġgħu lura malajr, biex ma nistħux quddiem ulied Hâshim. Jekk tagħmel eżatt dak li għedtlek, neħilsek u nagħtik ġid kemm trid.”

Il-karovana kienet lesta. In-nies ta’ Mekka nġabru bil-kotra biex isellmu lill-qraba tagħhom. Kienu hemm ukoll il-qraba tal-Profeta maħbub tagħna, zijietu u l-kbarat ta’ ulied Hâshim. Meta z-zija tal-Profeta tagħna rat lir-Rasûl ta’ Alla l-Għoli (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) liebes ta’ qaddej u bir-riedni tal-ġemel f’idu, irkopptejha ċedew. Bkiet u għajtet. Tolfoq u tixxerred id-dmugħ, fissret l-uġigħ tagħha hekk: “O Abdulmuttalib! O bniedem kbir li ħaffirt il-bir ta’ Zamzam! O Abdullah! Qumu mill-oqbra tagħkom, dawru raskom ’l hawn u araw f’liema qagħda jinsab dan l-imbierek!” Abû Tâlib ukoll kien maħkum mill-istess sentimenti u kien fl-istess qagħda. Mill-għajnejn imbierka ta’ Rasûlullah, li raw il-Haqq, niżel dmugħ bħal perli, u qal: “Tinsewnix qatt. Ftakru li jien ’il bogħod minn dari qiegħed inġarrab in-niket u d-dwejjaq.” Kull min sema’ dan il-kliem beda jibki. L-anġli fis-sema wkoll ħadu sehem f’din il-qagħda u qalu: “O Rabb tagħna! Dan huwa Muhammad ‘alaihis-salâm, li għamiltu l-habîb Tiegħek u tajtu l-ogħla grad. X’inhi l-hikma ta’ din il-qagħda?” Imbagħad Alla l-Għoli qalilhom: “Iva, hu l-Habîb Tiegħi. Iżda intom ma tistgħux tkunu tafu s-sigriet tal-imħabba. Ma tistgħux tifhmu s-sigrieti li hemm bejn il-maħbub u dak li jħobb. Dan il-grad ħadd ma jafu. Minn din il-ħaġa moħbija ħadd ma jifhem xejn.”

Fl-aħħar, meta l-karovana mxiet u Mekka ma baqgħetx tidher, Maysara, kif kien ġie ordnat, libbes lill-Profeta maħbub tagħna l-ħwejjeġ prezzjużi. Tellgħu fuq ġemel mgħotti b’drappijiet ta’ kull xorta u mżejjen sabiħ ħafna. Ir-riedni ħadhom f’idejh.

F’dan il-vjaġġ, dawk tal-karovana raw li fuq il-Profeta maħbub tagħna, li ntbagħat bħala ħniena għad-dinjiet, kienu jimxu miegħu sħaba li tagħmillu d-dell u żewġ anġli f’għamla ta’ għasafar, u li baqgħu miegħu sa ma spiċċa l-vjaġġ.4

Meta, b’idu mbierka, messaħ saqajn żewġ iġmla li kienu għajjew tant li ma setgħux jimxu u kienu baqgħu lura mill-karovana, l-iġmla f’daqqa waħda bdew jimxu malajr. Meta raw dan u ħafna ħwejjeġ oħra bħalu, ħabbewh bla qies u fehmu li l-ġieħ tiegħu kien se jkun għoli ħafna.

Meta waslu fil-post imsejjaħ Busrâ, reġgħu waqfu qrib il-monasteru ta’ hemm. Il-patri Bahîrâ, li minn ħafna sinjali li ra kien fehem u qal li hu kien se jkun l-aħħar profeta, kien miet, u floku kien daħal patri ieħor jismu Nastûra. Il-patri Nastûra, waqt li kien qiegħed iħares lejn il-karovana ta’ Quraysh li waqfet qrib il-monasteru, ra li xi ħadd qagħad taħt siġra niexfa li kien hemm qrib, u li s-siġra f’dak il-ħin ħadret; u staqsa lil Maysara: “Min hu dak il-bniedem taħt dik is-siġra?” Maysara qal: “Huwa bniedem mit-tribù ta’ Quraysh, min-nies tal-Haram.” Il-patri qal: “Taħt din is-siġra sa issa ma qagħad ħadd ħlief profeta.” Imbagħad staqsa: “Għandu xi ftit ħmura f’għajnejh?” Maysara qal: “Iva, għandu, u qatt ma titlaq minn għajnejh.” Imbagħad Nastûra qal: “Naħlef b’Alla l-Għoli, li niżżel l-Injîl lil Îsâ ’alaihis-salâm, li dan il-bniedem se jkun l-aħħar profeta. Kemm nixtieq nilħaq iż-żmien meta jiġi ordnat bil-profezija!”

Meta Muhammad ‘alaihis-salâm kien qiegħed ibigħ il-merkanzija tas-Sinjura Khadîja fis-suq ta’ Busrâ, Lhudi li kien qiegħed jinnegozja miegħu ma emmnux u qallu: “Aħlef bl-idoli msejħa Lât u Uzzâ, u nemmnek.” Imbagħad Muhammad ’alaihis-salâm qal: “Jien qatt ma naħlef b’dawk l-idoli! Meta ngħaddi minn ħdejhom, indawwar wiċċi n-naħa l-oħra.” Il-Lhudi, li ra fih ukoll sinjali oħra, qal: “Il-kelma tiegħek hija s-sewwa. Wallahi, dan huwa bniedem li se jkun profeta”, u wera l-ammirazzjoni tiegħu billi qal: “L-istudjużi tagħna sabu d-deskrizzjoni tiegħu fil-kotba.”

Maysara kien qiegħed jinqox f’moħħu, ħjata ħjata, kull ma ra f’Rasûlullah u kull ma sema’ dwaru, u l-ammirazzjoni tiegħu lejh kienet tikber minn jum għal ieħor. F’qalb Maysara twieldet imħabba kbira lejn Sid id-dinjiet. Issa kien jaqdih bil-gost u bir-rispett, u kien iwettaq bl-akbar imħabba anki l-iċken sinjal tiegħu. Il-merkanzija li kienu ħadu nbiegħet, u bil-barka tal-Profeta sar qligħ ħafna drabi akbar mis-soltu. Il-karovana qabdet it-triq lura. Meta waslu fil-post ta’ Marr az-Zahrân, Maysara ssuġġerixxa lill-Profeta maħbub tagħna li jieħu l-aħbar it-tajba Mekka. Hu aċċetta, infired mill-karovana u ħaffef il-ġemel tiegħu lejn Mekka.

Nafîsa bint Munya rrakkontat: “Kien qorob iż-żmien li l-karovana kellha tiġi lura. Is-Sinjura Khadîja kuljum kienet titla’ mal-qaddejja tagħha fuq il-bejt ta’ darha u tħares lejn it-triq minn fejn kienet se tiġi l-karovana. F’wieħed minn dawk il-jiem kont ħdejn Khadîja. F’daqqa waħda deher mill-bogħod xi ħadd riekeb fuq ġemel. Fuqu sħaba u żewġ anġli f’għamla ta’ għasafar kienu jagħmlulu d-dell, u n-nûr fuq il-ġbin imbierek tal-Profeta tagħna kien jiddi bħall-qamar. Is-Sinjura Khadîja fehmet min kien ġej u qalbha serħet. Iżda għamlet ta’ bla ma taf u staqsiet: ‘Min jista’ jkun ġej f’dan il-jum daqshekk sħun?’ Il-qaddejja qalu: ‘Dan li ġej jixbah lil Muhammad (‘alaihis-salâm)’, u baqgħu mistagħġba b’dak li raw.”

Ftit wara, Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam) wasal fid-dar ta’ ommna Khadîja u rrakkontalha kif marru l-affarijiet. Bl-aħbar it-tajba li ġab ferraħha ħafna.

Xi żmien wara, il-karovana daħlet Mekka. Maysara rrakkonta lil ommna Hazreti Khadîja, waħda waħda, kif matul il-vjaġġ il-Profeta kien ikun imdellel, x’qal il-patri Nastûra, kif l-iġmla dgħajfa bdew jimxu malajr, u ħafna ħwejjeġ straordinarji oħra li kien ra. Faħħar lill-Profeta kemm kien jaf. Hazreti Khadîja kienet taf dawn il-ħwejjeġ, iżda dan il-kliem kabbrilha ċ-ċertezza tagħha. Wissiet lil Maysara bis-serjetà: “Dak li rajt la tgħidu lil ħadd!”5

“Jien qatt ma naħlef b’dawk l-idoli! Meta ngħaddi minn ħdejhom, indawwar wiċċi n-naħa l-oħra” Hadîth sharîf

Ommna Khadîja marret għand Waraqa ibn Nawfal biex tgħarrfu b’dak li kienet semgħet. Waraqa, li sema’ b’ammirazzjoni kbira dak li ġara, qal: “O Khadîja, jekk dak li qiegħda tirrakkonta huwa minnu, Muhammad ‘alaihis-salâm se jkun il-profeta ta’ din l-ummah.”

Il-Profeta, ta’ 12-il sena, mar għall-kummerċ ma’ zijuh Abû Tâlib sa Busrâ; ta’ 17-il sena mar il-Jemen ma’ zijuh Zubayr; ta’ 20 sena mar Sirja ma’ Hazreti Abû Bakr; u ta’ 25 sena reġa’ mar Sirja biex ibigħ il-merkanzija ta’ ommna Hazreti Khadîja.6 Hekk ivvjaġġa erba’ darbiet biss. Ħlief f’dawn il-vjaġġi ma vvjaġġa mkien.

Iż-żwieġ ma’ ommna Hazreti Khadîja

Wara l-bxara t-tajba li tatha Waraqa ibn Nawfal, u meta rat il-kwalitajiet sbieħ tal-Profeta maħbub tagħna, ommna Hazreti Khadîja xtaqet issir martu u jkollha l-unur li taqdih. Nafîsa bint Munya ntebħet b’dan u daħlet fin-nofs. B’dan il-ħsieb marret quddiem Rasûl al-akram u staqsietu: “O Muhammad! X’qiegħed iżommok milli tiżżewweġ?” Il-Profeta tagħna qal: “M’għandix biżżejjed flus biex niżżewweġ.” Is-Sinjura Nafîsa qalet: “O Muhammad! Jekk trid tiżżewweġ sinjura kasta u onorata, li għandha l-ġid u l-ġmiel, jiena lesta ngħinek.” Il-Profeta maħbub tagħna staqsa: “Min hi dik is-sinjura?” Hi qalet: “Hija Khadîja bint Khuwaylid.” Meta Rasûlullah staqsa: “Min se jkun il-medjatur f’dan?”, hi qalet: “Jiena nagħmlu”, u telqet minn quddiemu. Marret għand Hazreti Khadîja u tatha l-aħbar it-tajba. Hazreti Khadîja sejħet lill-qraba tagħha Amr ibn Asad u Waraqa ibn Nawfal u spjegatilhom il-qagħda. Bagħtet ukoll kelma lil Rasûlullah u stiednitu jiġi f’ħin stabbilit. Abû Tâlib u ħutu wkoll lestew ruħhom u marru flimkien mal-Profeta.

Ommna Hazreti Khadîja rranġat u żejnet darha. Bħala radd il-ħajr għal dak il-jum, tat il-ġojjelli kollha tagħha lill-qaddejja tagħha. Imbagħad ħelsithom. Rasûlullah ġie d-dar ta’ ommna Khadîja ma’ zijietu. Abû Tâlib qal: “Il-ħamd lill-Ħallieq tagħna, li għamilna minn ulied Ibrâhîm ‘alaihis-salâm u min-nisel ta’ Ismâ’îl ‘alaihis-salâm. Għamilna l-għassiesa tal-Baytullah. Tana dik id-dar imbierka, li hija l-qibla tan-nies u li d-dinjiet jagħmlu t-tawâf madwarha, u l-Haram ash-sharîf, li ħares minn kull ħażen. Muhammad, bin ħija Abdullah, huwa bniedem tali li, ma’ min ma jitqabbel minn Quraysh, jirbaħ. Veru li ftit għandu ġid, iżda l-ġid ma jingħatax valur. Għax il-ġid huwa bħal dell: jgħaddi minn id għal id u jmur. L-unur u l-kobor tan-neputi tiegħi huma magħrufa minnkom ilkoll. Issa hu qiegħed jitlob lil Khadîja bint Khuwaylid għaż-żwieġ. Kemm tixtiequ mahr7 mill-ġid tiegħi? Naħlef li l-grad ta’ Muhammad żgur se jkun għoli.” Waraqa ibn Nawfal ikkonferma dan il-kliem.

Iz-ziju ta’ ommna Khadîja, Amr ibn Asad, qal: “Kunu xhieda: lil Khadîja bint Khuwaylid tajtha bħala mara lil Muhammad ’alaihis-salâm.” Hekk tlesta n-nikâh. Skont rakkont il-mahr kien 400 mithqâl deheb, skont ieħor ħames mitt dirham, u skont ieħor 20 ġemel.8

Għall-festin tat-tieġ, Abû Tâlib dbaħ ġemel u għamel ikla li qatt ma kienet dehret sa dakinhar. Iż-żwieġ sar. Ommna Hazreti Khadîja tat lill-Profeta l-ġid kollu tagħha u qalet: “Dan il-ġid kollu huwa tal-persuna għolja tiegħek. U jiena għandi bżonnek u jiena grata lejk.”

Ommna Hazreti Khadîja, matul il-ħajja kollha tagħha ta’ miżżewġa, dejjem qdiet lill-Profeta tagħna Muhammad ‘alaihis-salâm u kienet l-għajnuna tiegħu. Dan iż-żwieġ tal-Profeta dam ħamsa u għoxrin sena, sa ma ommna Khadîja għaddiet għall-âkhirat. Ħmistax minnhom kienu qabel il-bi’that, u għaxra wara l-bi’that (l-għarfien tal-profezija). Sakemm l-ewwel mara tiegħu, Hazreti Khadîja, kienet ħajja, il-Profeta tagħna Muhammad ‘alaihis-salâm ma żżewweġ lil ħadd ieħor. Kellhom sitt itfal – żewġ subien u erba’ bniet. Huma: Qâsim, Zaynab, Ruqayya, Umm Kulthûm, Fâtima u Abdullah (Tayyib jew Tâhir). Minn Hazreti Mâriya, li żżewwiġha fi żmien il-profezija tiegħu, kellu wkoll iben jismu Ibrâhîm. Min-nisa l-oħra tiegħu ma kellux tfal. Zaynab kienet l-ikbar fost il-bniet tiegħu. L-iżgħar bint, Fâtima, kienet l-aktar maħbuba ta’ missierha. Twieldet tlettax-il sena qabel il-Ħiġra. Uliedu s-subien għaddew għall-âkhirat meta kienu għadhom żgħar, u l-bniet tiegħu kollha wkoll, ħlief Hazreti Fâtima, għaddew għall-âkhirat qablu. Ommna Fâtima għaddiet għall-âkhirat sitt xhur wara l-Profeta. In-nisel tal-Profeta maħbub tagħna Muhammad ‘alaihis-salâm kompla permezz ta’ wlied Hazreti Fâtima.9

Rasûl al-akram (sallallâhu ‘alaihi wa sallam), anki wara li żżewweġ lil ommna Khadîja, baqa’ jaħdem fil-kummerċ. Bil-qligħ tagħhom kienu jilqgħu l-mistednin u jgħinu lill-iltiema u lill-foqra.

Zayd ibn Hâritha

Zayd ibn Hâritha, meta kien għadu tfajjel, mar ma’ ommu Su’dâ jżur il-qraba. F’dak iż-żmien tribù oħra għamlet attakk fuqhom. Lil Zayd ħaduh ilsir. Ġabuh Mekka, fil-fiera msejħa Sûq Ukâz, u poġġewh għall-bejgħ. In-neputi ta’ Hazreti Khadîja, Hakîm ibn Hizâm, xtara lil Zayd b’400 dirham. Hakîm ibn Hizâm ta lil Zayd ibn Hâritha rigal liz-zija tiegħu, ommna Hazreti Khadîja, u hi tatu rigal lill-Profeta. Il-Profeta minnufih ħelsu u żammu ħdejh. Għax Zayd ibn Hâritha, wara li nħeles, la kellu fejn imur u lanqas kellu lil xi ħadd li jieħu ħsiebu aħjar minn Rasûlullah. U hu b’qalbu kollha baqa’ ma’ Rasûlullah.

Il-Profeta, saħansitra qabel ma ġie mgħarraf bil-profezija tiegħu, kien inħoloq biex jipperfezzjona kull xorta ta’ akhlâq sabiħ, dak li jidher u dak li ma jidhirx, dak magħruf u dak mhux magħruf: il-ġustizzja, l-ekwità, il-ħniena, l-imħabba lejn in-nies, il-wiċċ bit-tbissima, in-nobbiltà, il-ġenerożità, iż-żamma tal-kelma mogħtija, il-fedeltà lejn l-amâna, ir-rieda li jgħin, is-sagrifiċċju, l-affidabbiltà, il-ħarsien tal-maħqurin, tad-dgħajfa u tal-foqra, l-imħabba u l-ħlewwa mat-tfal, l-onestà, il-veraċità, il-ġentilezza, l-umiltà, il-moderazzjoni, it-tmexxija tajba tan-nies, il-kuraġġ u l-qlubija. F’kull aspett kien ogħla mill-ħlejjaq kollha li ġew u li għad jiġu, kiseb il-fiduċja ta’ kulħadd u ngħata l-laqam “al-Amîn”. Minħabba t-trattament sabiħ li ra mingħandu, Zayd ibn Hâritha kien iħobb lill-Profeta aktar minn missieru u minn ommu, u bl-ebda mod ma ried jinfired minnu.

“Dan il-ġid kollu huwa tal-persuna għolja tiegħek. U jiena għandi bżonnek u jiena grata lejk” Khadîjatul-Kubrâ (radiyallâhu ’anhâ)

Ommu u missieru ma kinux jafu fejn kien ittieħed binhom u x’kien sar minnu. Missieru Hâritha kien jaqbad fin-nar tax-xenqa għal ibnu u kien idur minn art għal oħra jfittxu. Lill-qraba u lill-ħbieb li kienu jmorru mill-Jemen f’diversi pajjiżi kien iwissihom bil-ħerqa biex iġibulu xi aħbar dwar ibnu Zayd, u kien jgħid il-poeżiji u jxerred id-dmugħ:

Bkejt għal Zayd tiegħi – ma nafx x’sar minnu?
Għadu ħaj, jew laħqitu s-siegħa tal-mewt?
Tistaqsix fuqu, o qalb, għalxejn!
Ma tistax tkun taf: qabru fil-wita jew fil-blat.
U din hija poeżija oħra tiegħu, li fiha jesprimi x-xenqa għal ibnu:
O Zayd tiegħi, għażiż tiegħi! Li kieku kont naf li min telaq jerġa’ lura, aħ!
Wallahi, ma nixtieq li jerġa’ lura ħadd ħliefek.
Meta jonfoħ ir-riħ, kull fejn nara tifel – niftakar fih,
U x-xemx, kull filgħodu meta titla’, tfakkarni fik.
Aħ, elf darba aħ għall-għażiż ta’ qalbi,
Nirkeb u nfittxek, anki jekk qagħdti miżerabbli.
La jien u lanqas iż-żiemel tiegħi ma nafu x’inhu għeja jew dwejjaq,
Sakemm għad hemm tama li ibni jinstab u joħroġ quddiemi.
Kemm tqarraq it-tama bil-bniedem, fl-aħħar hija ta’ ftit,
Uliedi! Qays, Amr, Yazîd, Jabal – Zayd tiegħi fdat f’idejkom.

Fl-aħħar, qabel il-miġja tal-Iżlam, xi nies mit-tribù ta’ Banî Kalb, li kienu ġew iżuru l-Kâ’ba, raw lil Hazreti Zayd u għarfuh. Hazreti Zayd qalilhom: “Naf li l-familja tiegħi qiegħda tibki u tolfoq għalija; wasslulhom dawn il-versi”, u qal din il-poeżija:

Qalbi taqbad; ’il bogħod jien minn dari,
Iżda ġar tal-Kâ’ba, għalkemm ’il bogħod minn ommi u missieri.
Ħa ma jaħraqx in-niket tagħkom qalbkom,
Ħa ma jilħaqx l-Arsh il-biki tagħkom għalija.
Il-ħamd lil Mawlâ, ninsab f’dar tali
Li għall-ġieħ u l-ġid li nara dejjem qiegħed nagħmel it-talb.

Meta sema’ din l-aħbar, Hâritha feraħ ħafna. Minnufih ħa miegħu ħafna flus u ġie Mekka ma’ ħuh Ka’b. Meta wasal Mekka, staqsa fejn kienet id-dar tal-Profeta tagħna, deher quddiemu u qal: “O sid tal-poplu ta’ Quraysh, o neputi ta’ Abdulmuttalib, o iben in-nisel ta’ Banî Hâshim! Intom ġirien tal-Haram ash-sharîf. Tilqgħu l-mistednin, tagħmlu l-ġid mal-ilsiera u teħilsuhom mill-jasar. Kemm titlob flus biex jinħeles ibnna, li huwa l-ilsir tiegħek, aħna nagħtuhom; eħilsu, jekk jogħġbok, tiċħdilniex din it-talba!” Il-Profeta (sallallâhu ’alaihi wa sallam) qal: “Ejja nsejħu lil Zayd u ngħidulu kif inhuma l-affarijiet. Inħallu f’idejh l-għażla. Jekk jagħżel li jiġi magħkom, tistgħu teħduh mingħajr ma tagħtu ebda flus. Iżda jekk jagħżel lili u jrid jibqa’ ħdejja, wallahi, lil min jagħżel lili ma nagħtih lil ħadd – jibqa’ ħdejja.”

Hâritha u ħuh kienu kuntenti ħafna b’din it-tweġiba tal-Profeta u qalu: “Ġejt ġust u ekwu ħafna magħna.”

Imbagħad il-Profeta sejjaħ lil Zayd ħdejh u staqsieh: “Tagħraf lil dawn?” Meta qal: “Iva, wieħed huwa missieri u l-ieħor zijuwi”, il-Profeta qal: “O Zayd! Int sirt taf min jien, rajt il-ħlewwa u l-ħniena tiegħi lejk u kif inġib ruħi miegħek. Dawn ġew biex jeħduk. Mela, jew agħżel lili u ibqa’ ħdejja, jew agħżel lilhom u mur.”

Missieru u zijuh kienu qegħdin jistennew: “Issa se jagħżel lilna, u nieħdu lil Zayd.” Zayd qal: “Jien ma nippreferi lil ħadd fuqek. Int għalija kemm flok ziju u kemm flok missier. Irrid nibqa’ ħdejk.”

Missieru u zijuh baqgħu mbellhin u bla kliem. Missieru rrabja u qal lil Zayd: “Ħażin għalik! Mela int tippreferi l-jasar fuq il-ħelsien, fuq ommok, fuq missierek u fuq zijuk!” Zayd wieġeb lil missieru: “Missieri, mingħand dan il-bniedem rajt tant ħlewwa u trattament tajjeb li ma nista’ nippreferi lil ħadd fuqu.”

Il-Profeta kien iħobb ħafna lil Zayd. Meta ra din il-lealtà u l-imħabba tiegħu lejh, ħadu fil-Hijr ħdejn il-Kâ’ba l-Imqaddsa u, jindirizza lil dawk li kienu hemm, qal: “Kunu xhieda li Zayd huwa ibni. Hu jirtni u jien nirtu.” Meta raw dan, il-korla ta’ missier u ziju Zayd għaddiet. Reġgħu lura lejn arthom ferħanin. Wara dan il-Kumpanni bdew isejħu lil Zayd “Zayd ibn Muhammad” (Zayd bin Muhammad). Aktar tard, meta Alla l-Għoli neħħa l-adozzjoni bl-ordnijiet tal-vers 5 tas-Sûrah al-Ahzâb: “Sejħu lil uliedkom b’isem missirijiethom; dan huwa aktar ġust quddiem Alla” u tal-vers 40: “Muhammad (’alaihis-salâm) mhuwiex missier ta’ ħadd mill-irġiel tagħkom (bħal Zayd)”, Hazreti Zayd beda jissejjaħ b’isem missieru, jiġifieri “Zayd bin Hâritha” (Zayd ibn Hâritha).10

L-arbitru fil-kwistjoni tal-Kâ’ba

Meta Rasûlullah kellu madwar ħamsa u tletin sena, kien l-arbitru fil-kwistjoni tal-Kâ’ba. Dak iż-żmien ix-xita u l-għargħar kienu ħassru ħafna l-ħitan tal-Kâ’ba. Barra minn hekk, nar kien għamel ħsara lill-Kâ’ba.11 Il-bini kellu jerġa’ jinbena mill-ġdid. Għalhekk it-tribù ta’ Quraysh waqqgħet il-Kâ’ba sal-pedamenti li kien bena Ibrâhîm ‘alaihis-salâm u bdiet tibniha mill-ġdid. Qassmu x-xogħol f’biċċiet bejn it-tribujiet u tellgħu l-ħitan. It-tribujiet, li kienu jafu li dan kien unur kbir, ma setgħux jaqblu dwar min kellu jqiegħed f’postha l-ġebla tal-Hajar al-Aswad (il-Ġebla s-Sewda). Billi kull tribù riedet dan l-unur, inqala’ nuqqas ta’ qbil kbir bejniethom. Ulied Abdud-Dâr ħalfu: “Jekk dan ix-xogħol jagħmlu xi ħadd ħlief aħna, inxerrdu d-demm.” Minħabba dan in-nuqqas ta’ qbil, li dam erbat jew ħamest ijiem, kważi xxerred id-demm.

“Jien ma nippreferi lil ħadd fuqek. Int għalija kemm flok ziju u kemm flok missier. Irrid nibqa’ ħdejk” Zayd ibn Hâritha (radiyallâhu ’anh)

Kien it-Tnejn. Iz-ziju ta’ Abdulmuttalib min-naħa ta’ ommu, Hudhayfa ibn Mughîra, raġel xiħ u rispettat, wera l-bieb ta’ Banî Shayba, li jagħti għall-Kâ’ba, u qal: “O nies ta’ Quraysh! Biex tiġi deċiża l-kwistjoni li fuqha ma tistgħux taqblu, agħmlu arbitru bejnietkom lill-ewwel wieħed li jidħol minn dak il-bieb.” Dawk preżenti aċċettaw din il-proposta u, b’għajnejhom fuq il-bieb ta’ Banî Shayba, bdew jistennew lil min kien se jidħol l-ewwel u jsolvi l-kwistjoni f’dan il-mument delikat. Fl-aħħar raw lil Muhammad ’alaihis-salâm dieħel mill-bieb. Kienu japprezzaw bla qies l-onestà u l-akhlâq għoli tiegħu, u dejjem kienu jsejħulu al-Amîn, jiġifieri “dak li dejjem wieħed jista’ jafdah”. Qalu: “Hawn hu al-Amîn. Aħna kuntenti bid-deċiżjoni tiegħu.”

Meta l-Profeta maħbub tagħna Muhammad ’alaihis-salâm ġie mgħarraf bil-kwistjoni, neħħa l-mantell tiegħu (khirqa) u firxu fl-art. Qiegħed il-Hajar al-Aswad fuq il-mantell imbierek tiegħu u qal: “Ħa jaqbad wieħed minn kull tribù minn tarf minnu.” Hekk għamilhom jerfgħu l-ġebla sal-post fejn kellha titqiegħed.

Imbagħad hu stess ħaddan il-ġebla u, b’idejh onorati, qegħedha f’postha. It-tribujiet, meta raw li hekk kienu ħelsu minn ġlieda kbira li kienet waslet biex tinqala’, kienu kuntenti b’dan l-għemil. Komplew jibnu minn fejn kienu waqfu u lestew il-ħitan.12