मेरा प्यारा नबी

स्रोतहरू

- कुरआने करीम

- Envâr-üt-tenzîl – काजी बैजावी

- Tefsîr-i Mazharî – सनाउल्लाह पानीपती

- Tefsîr-i Kurtubî – इमाम कुर्तुबी

- Tefsîr-i Beydâvî – काजी बैजावी

- Tefsîr-i Kebîr – फख्रुद्दीन राजी

- Tefsîr-i Hâzin – अलाउद्दीन बगदादी

- Tefsîrü’l- Kur’ân – इमाम तिर्मिजी

- Tefsîrü’l- Kur’ân-ı azim – अबुल फिदा

- Sahîh-i Buhârî – इमाम बुखारी

- Sahîh-i Müslim – इमाम मुस्लिम

- Sünen-i Dârekütnî – दारकुत्नी

- Sünen-i Tirmizî – इमाम तिर्मिजी

- Muvattâ – इमाम मालिक

- Müstedrek – हाकिम नीशापूरी

- Sünen-i İbni Mâce – इब्ने माजा

- Sünen-i Beyhekî – बैहकी

- Sünen-i Dâvûd – अबू दाऊद

- Sünen-i sâgir – इमाम नसाई

- Müsned – बज्जार

- Müsned – दारिमी

- Müsned – अबू याला

- Müsned – इमाम अहमद बिन हम्बल

- Sahîh – इब्ने हिब्बान

- Ahbâr-u Mekke – अजरकी

- Birgivî Vasiyetnâmesi – इमाम बिर्गिवी

- Câliyetü’l-ekdâr – मौलाना खालिद बगदादी

- Câmi-ul Ehâdis – सुयूती

- Cevâb Veremedi – हर्पुतली इसहाक एफेन्दी

- Delâilü’n-Nübüvve – अबू नुऐम इस्फहानी

- Delâilü’n-Nübüvve – बैहकी

- Dinî Sözlük – तुर्किये गजेतेसी

- El-Bidâye ve’n-nihâye – इब्ने कसीर (अबुल फिदा)

- Ensâbu’l-eşrâf – बलाजुरी

- El-Envâr – बगवी

- El-İktifâ fî megâz-il-Mustafâ vesselâset-il-hulefâ – किलाई

- El-Leâli’l-Masnûa – सुयूती

- El-Mu’cemu’s-sağîr – इमाम तबरानी

- El-Muhabber – इब्ने हबीब

- El-Musannef – इमाम अब्दुर्रज्जाक सनआनी

- El-Musannef – इमाम इब्ने अबी शैबा

- El-Vefâ bi ahvâl-il-Mustafâ – इब्ने जौजी (अब्दुर्रहमान जौजी / अबुल फरज इब्ने जौजी)

- Evsaf-un Nebî – सुयूती

- Feyz-ül-kadîr – मुनावी

- Fütühu’l-büldân – बलाजुरी

- Herkese Lâzım Olan Îmân – हाजी फैजुल्लाह एफेन्दी

- Hilyet-ül-evliyâ – अबू नुऐम

- İhyâ – इमाम गजाली

- İnsân-u’l-uyûn – नूरुद्दीन अली हलबी

- İsâbe – इब्ने हजर अस्कलानी

- İsbâtü’n-Nübüvve – इमामे रब्बानी

- İslâm Âlimleri Ansiklopedisi – तुर्किये गजेतेसी

- İstiâb – इब्ने अब्दिल बर्र

- İ’tikâdnâme – मौलाना खालिद बगदादी

- Keşf-ül-hafâ – इस्माईल अजलूनी

- Kısas-ı Enbiyâ – अहमद जेव्देत पाशा

- Kimyâ-i Se’âdet – इमाम गजाली

- Me’âricü’n-Nübüvve Tercümesi (Peygamberler Tarihi) – आल्तिपार्माक मुहम्मद एफेन्दी

- Mecma’uz-zevâid – हैसमी

- Megâzî – वाकिदी

- Mektûbât-ı İmâm-ı Rabbânî – इमामे रब्बानी

- Mektûbât-ı Ma’sûmiyye – मुहम्मद मासूम फारूकी

- Mevâhib-i ledüniyye – कस्तल्लानी

- Mevlid-i Şerîf (Vesîletü’n-necât) – सुलैमान चेलेबी

- Mir’ât-ı Kâinât – निशान्जीजादा मुहम्मद एफेन्दी

- Mu’cem-ül-Kebîr – तबरानी

- Mukaddime – दारिमी

- Ravd-ül-ünf – सुहैली

- Siret – इब्ने कसीर

- Sîret-i Resûl – इब्ने इसहाक

- Sîretü’n-Nebeviyye – इब्ने हिशाम

- Sîretü’n-Nebî – अहमद बिन जैनी दहलान

- Siyerü’l-Kebîr – इमाम मुहम्मद

- Siyer-il-kebîr şerhi – इमाम सरखसी

- Sübülü’l-Hüdâ – शम्सुद्दीन शामी

- Şemâil-i şerîfe – इमाम तिर्मिजी

- Şifâ-i şerîf – काजी इयाज

- Şevâhidü’n-Nübüvve – मौलाना अब्दुर्रहमान जामी

- Şu’ab-ül-îmân – बैहकी

- Tabakât-ül-kübrâ – अब्दुल वह्हाब शारानी

- Tabakât-üs-Sahâbe – इब्ने साद

- Târih-ül-Kebîr – बुखारी

- Tahrîc – खुजाई

- Tarih-i Dımeşk (शामको इतिहास) – इब्ने असाकिर

- Tam İlmihâl Se’âdet-i Ebediyye – हुसैन हिल्मी इशिक

- Târih-i Taberî – तबरी

- Târih-ül-İslâm – इमाम जहबी

- Terâtîb-ül-idâriyye – कत्तानी

- Usudü’l-gâbe – इब्ने असीर

- Uyûn-ül-eser – इब्ने सय्यिदुन्नास

दोस्रो अब्दुल हमीद खानका

“यिल्दिज” एल्बमहरूबाट मक्का – मदीनाका

तस्बिरहरू

काबाए शरीफ – मक्का मुकर्रमा मस्जिदे हरामको प्रवेशद्वार

सफा डाँडा – मक्का मरवा डाँडा – मक्का

मक्कामा सुर्रए हुमायूँ पहिलो अब्दुल हमीद खानले बनाउन लगाउनुभएको जमजम इनार

मौलिदे बैते शरीफ (१९०९)

ठूलो तस्बिरमा र तल दाहिनेपट्टिको तस्बिरको दाहिने भागमा देखिने एक गुम्बज र एक मिनार भएको मस्जिद हजुर रसूलुल्लाहले संसारलाई धन्य बनाउनुभएको मुबारक ठाउँ हो।

प्यारा नबीले हिजरतको बेला यो मुबारक घर हजरत अली (रदियल्लाहु अन्हु)का दाजु अकील बिन अबी तालिबलाई सुम्पिनुभएको थियो। अकीलका नातिहरूले यसलाई हज्जाजका भाइ मुहम्मद बिन यूसुफ सकफीलाई बेचे।

पछि यो मुबारक घर अब्बासी खलीफा हारून रशीदकी आमा खैजुरान खातूनले किनेर मस्जिदमा बदल्नुभयो।

अब्बासीहरूपछि मम्लुकहरूले जोगाएको यो मस्जिद उस्मानी कालमा पनि होसियारीसाथ सुरक्षित राखियो।

कानूनी सुल्तान सुलैमान खानले मस्जिद फेरि बनाउन लगाउनुभयो र हाम्रा नबी जन्मनुभएको ठाउँलाई चाँदीको बारभित्र राख्न लगाउनुभयो।

सुल्तान पहिलो अहमद खानले सुनको कोक्रोजस्तो बनाउन लगाएको मकामको कुर्सी यही बारभित्र राख्न लगाउनुभयो।

सुल्तानका आमाहरूले होसियारीसाथ हेरचाह गर्ने यस मस्जिदका खाँचाहरू पनि दरबारका महिलाहरूले नै पूरा गर्थे।

यस काममा सबैभन्दा धेरै सेवा सुल्तान चौथो मेहमेदकी पत्नी (दोस्रो मुस्तफा र तेस्रो अहमद खानकी आमा) एमेतुल्लाह राबिया गुल्नुश सुल्तानले गर्नुभयो।

इतिहासभरि यो मस्जिद धेरै पटक मर्मत गरियो।

सन् १९२४ मा भत्काइएको मस्जिदको ठाउँमा शैख अब्बास कत्तानले सन् १९५० मा बनाउन लगाएको घर सन् १९५९देखि मक्का सार्वजनिक पुस्तकालयका रूपमा प्रयोग भइरहेको छ।

अज्याद किल्ला (१८९०)

पवित्र भूमिमा अन्तिम उस्मानी छापहरू – रिवाकहरू

बैतुल्लाहलाई घेर्ने पहिलो छहारीहरू हजरत उस्मान (रदियल्लाहु अन्हु)को समयमा राखिए। पछि अब्बासी खलीफा महदीले बनाउन लगाउनुभएका रिवाकहरू समयसँगै जीर्ण हुँदै गए।

कानूनी सुल्तान सुलैमानले मिमार सिनानलाई रिवाकहरूको मर्मत गर्न लगाउनुभयो; यस मर्मतपछि रिवाकहरूमाथि गुम्बजहरू थपिए। मिमार सिनानका विद्यार्थीमध्येका मिमार मेहमेद आगाले सन् १५९० मा रिवाकका खम्बाहरूमा नयाँ भाग थपे, काठका खाँबा र आर्चहरूलाई सङ्गमरमरले नयाँ बनाए।

सुल्तान अब्दुल अजीज र दोस्रो अब्दुल हमीद खानको समयमा पनि यिनको हेरचाह गरियो।

सन् २०१४ मा काबा विस्तार परियोजनाअन्तर्गत रिवाकहरू आफ्नो ठाउँबाट उखेलेर अरफातनजिकैको निर्माणस्थलमा सारिए। सन् २०१६ मा फेरि आफ्नै ठाउँमा राखिए।

मदीना रेलवे स्टेसन

हजरत उस्मानको मकबरा

काबाए शरीफ

जन्नतुल मुअल्लाको प्रवेशद्वार

एउटा उस्मानी चौकी – मक्का मुकर्रमा

कानूनीले बनाउन लगाएको सु हानिया किल्ला – मदीना मुनव्वरा

मदीना मुनव्वरा

मक्का मुकर्रमा

(१) अज्याद किल्ला

सुल्तान पहिलो अब्दुल हमीद खानको पालामा काबाको रक्षा, हाजीहरूको सुरक्षा र मक्का सहरको शान्ति-सुरक्षाका लागि सन् १७८१–१७८३ का बीच बनाइएको अज्याद किल्ला पहिलो विश्वयुद्धमा तुर्की सैनिक छाउनीका रूपमा प्रयोग भयो। तर उस्मानीहरूको सम्झनाका रूपमा रहेको अज्याद किल्ला सन् २००२ मा भत्काइयो।

(२) उमर पहाड

(३) हिन्द किल्ला: हिन्द किल्ला पनि मक्काको सुरक्षा बढाउन सन् १८०६ मा सुल्तान तेस्रो सलीम खानले बनाउन लगाउनुभयो।

मदीना मुनव्वरा

(१) उहुद पहाड

(२) मजीदिया मिनार

मजीदिया मिनार मस्जिदका बाबुस्सलाम र बाबुर्रहमा भनिने अरू मिनारझैँ सुल्तान अब्दुल मजीद खानले बनाउन लगाउनुभएको हो। मिनारहरूमा उस्मानी वास्तुकलाको शैली झल्किन्छ। (३) कुब्बाए सआदत (कुब्बाए खज्रा – हरियो गुम्बज): मिस्रका तुर्कमान सुल्तान सैफुद्दीन सालेह कलावूनले ६७८ [ईस्वी १२७९] मा हुज्राए सआदतमाथि आजको गुम्बज बनाउन लगाएर त्यसलाई सिसाले छोपाउनुभयो। सुल्तान दोस्रो महमूद खान (रहमतुल्लाहि अलैह)को आदेशमा १२५३ [ईस्वी १८३७] मा गुम्बजलाई हरियो रङ लगाइयो।

(४) रईसिया मिनार

रईसिया मिनार मम्लुकहरूले बनाउन लगाएको हो, र कानूनी सुल्तान सुलैमान खान तथा चौथो मेहमेद खानको समयमा यसको मर्मत भयो। मुख्य मुअज्जिनले यहीँबाट अजान दिने भएकाले यस मुख्य मिनारलाई रईसिया भनिन्छ।

(५) खालिदिया चौकी

(६) किश्लाए असाकिरे शाहाने (उस्मानी सैनिक छाउनी)

(४) फुल्फुल किल्ला

मक्काको सुरक्षा पर्याप्त नदेखिएकाले सुल्तान तेस्रो सलीम खानले सन् १८००–१८०१ का बीच फुल्फुल किल्ला बनाउन लगाउनुभयो।

सन् १८८५ मा उस्मान नूरी पाशा मक्काका अमीर हुँदा यसलाई अस्पतालमा बदलियो।

टिप्पणी:

हिन्द र फुल्फुल किल्ला पनि अज्याद किल्लाभन्दा पहिले नै भत्काइएका थिए।

(७) मस्जिदे गमामा

अरबीमा “गमामा”को अर्थ बादल हो। प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)लाई छहारी दिने बादल हजुर मस्जिदे नबवी जानुहुँदा यही ठाउँमा पर्खिने भएकाले यस क्षेत्रलाई बादलको ठाउँ भन्न थालियो र मस्जिदले पनि यही नाम पायो। प्यारा नबीले ईदका नमाज यहीँ पढ्नुभएको थियो। सुल्तान अब्दुल मजीद खानको समयमा मस्जिदको मर्मत भयो।

(८) हजरत अबू बकरको मस्जिद

आज हजरत अबू बकरको मस्जिदमा रहेको उस्मानी शिलालेखमा मस्जिदको अन्तिम मर्मत सुल्तान अब्दुल अजीज खानले गराउनुभएको लेखिएको छ। यो तस्बिर त्यस मर्मतको केही वर्षपछि खिचिएको हो।

(९) हजरत अलीको मस्जिद

प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले यहाँ रमजानको ईदको नमाज पढाउनुभएको थियो। हजरत अली (रदियल्लाहु अन्हु)ले पनि आफ्नो खिलाफतमा र हजरत उस्मान (रदियल्लाहु अन्हु) आफ्नो घरमा घेरिनुहुँदा यही ठाउँमा ईदको नमाज पढाउनुभएको थियो। त्यसैले यसलाई “हजरत अलीको मस्जिद” नाम दिइयो।

(१०) फातिमतुज जहराको सबील (धारो)

काबा – हरमे शरीफ

(१) मकामे मालिकी

(२) मकामे हनफी

(३) हजरे अस्वद

(४) मकामे इब्राहीम र मकामे शाफिई

(५) जमजम शरीफको इनार

(६) मकामे हम्बली

(७) मुवक्कितखाना: मुवक्कितहरू काम गर्ने, समय र नमाजका समय निर्धारण गर्न काम गर्ने, भित्र समय तोक्न प्रयोग हुने औजार र मिलाइएका घडीहरू भएका सानो वेधशालाजस्ता भवनलाई मुवक्कितखाना भनिन्छ। यस्ता भवन प्रायः ठूला मस्जिदको छेउमा हुन्छन्। घडी मिलाउने र विशेषगरी नमाजका समय तोक्ने कर्मचारीलाई मुवक्कित भनिन्छ, र तिनको खर्च वक्फहरूले बेहोर्छन्। (८) पुस्तकालय: जन्नतमकान सुल्तान अब्दुल मजीद खानले १२६२ (ईस्वी १८४६)मा काबाको पूर्वपट्टि रहेका, प्रत्येकको छ मिटर व्यासको गुम्बज भएका दुईवटा पुराना भवनमध्ये एउटालाई मुवक्कितखाना र अर्कोलाई पुस्तकालयमा बदल्न लगाउनुभयो [मिरातुल हरमैन – मिरातुल मक्का, २/७७०]। अब्दुल मजीद खानले पुस्तकालयलाई ३,६५३ थान किताब दान दिनुभयो।

अस्सलातु हौलल काबा (काबाको वरिपरि नमाज)

कुब्बाए सआदत र रईसिया मिनार

(१) फातिमतुज जहराको बगैँचा

(२) उस्मानको मेहराबको गुम्बज

पवित्र सहर मदीना मुनव्वरा

मस्जिदे नबवी

मनाखा चोक (ऊँट बजार)

जन्नतुल बकी कब्रिस्तान

(१) हजरत इमाम मालिक र हजरत नाफिको मकबरा

(२) हजरत अकील बिन अबी तालिब (हाम्रा नबीका काकाका छोरा) र हजरत अब्दुल्लाह बिन जाफर तय्यारको मकबरा (हाम्रा नबीका काकाका नाति, जाफर तय्यारका छोरा)

(३) अज्वाजे मुतह्हरातको मकबरा:

यस मकबरामा हजरत खदीजा र हजरत मैमूनाबाहेक नबीका सबै पत्नीहरू (काफ्फाए अज्वाजे मुतह्हरात) दफन हुनुहुन्छ। हजरत आइशाको कब्र पनि रहेको यो मकबरा कानूनी सुल्तान सुलैमानले सन् १५४३ मा नयाँ बनाउन लगाउनुभयो।

(४) हजरत इब्राहीम बिन रसूलुल्लाह (रदियल्लाहु अन्हु)को मकबरा

हाम्रा नबीको आफ्नै परिवारबाट जन्नतुल बकीमा दफन गरिने पहिलो व्यक्ति शिशु छँदै वफात हुनुभएका उहाँका छोरा इब्राहीम हुनुहुन्छ।

अनि हजरत उस्मान बिन मजऊन जन्नतुल बकीमा दफन गरिने पहिलो सहाबी हुनुहुन्छ। (५) बनातुन नबीको मकबरा: यहाँ प्यारा नबीका छोरीहरू हजरत रुकय्या, हजरत उम्मे कुलसूम र हजरत जैनब (रदियल्लाहु अन्हुन्न) दफन हुनुहुन्छ।

(६) हजरत फातिमा बिन्त असद (रदियल्लाहु अन्हा)को मकबरा

(७) मुरजिअतुल मुरसलीन हजरत हलीमा सादिया: यहाँ प्यारा नबी (अलैहिस्सलाम)की दूधआमा हजरत हलीमा (रदियल्लाहु अन्हा) दफन हुनुहुन्छ।

(८) हजरत उस्मान बिन अफ्फान (रदियल्लाहु अन्हु)को मकबरा: तेस्रो खलीफा हजरत उस्मान (रदियल्लाहु अन्हु)को मकबरा सन् १२०५ मा सलाहुद्दीन अय्यूबीले बनाउन लगाउनुभयो। उस्मानीहरूको समयमा यसको मर्मत र हेरचाह गरियो। (९) अहले बैतको मकबरा: यस मकबरामा हजरत अब्बास (प्यारा नबीका काका), हजरत इमाम हसनुल मुज्तबा, हजरत इमाम जैनुल आबिदीन, हजरत इमाम मुहम्मद बाकिर र हजरत इमाम जाफर सादिक (रदियल्लाहु अन्हुम) दफन हुनुहुन्छ।

(१०) हजरत फातिमतुज जहराको मकबरा

टिप्पणी:

जन्नतुल बकीमा प्यारा नबीका चार छोरी र एक छोरा दफन हुनुहुन्छ। जन्नतुल बकीमा तस्बिरमा ठाउँ नदेखाइएका प्रमुख सहाबीहरूमध्ये अब्दुर्रहमान बिन औफ, साद बिन अबी वक्कास, अब्दुल्लाह बिन मसऊद, सुहैल बिन सिनान, अबू हुरैरा, अबू सुफयान बिन हर्ब, साद बिन मुआज र सुफयान बिन हारिस (रदियल्लाहु अन्हुम) पनि दफन हुनुहुन्छ। सन् १८०६ मा मदीना कब्जा गरिँदा जन्नतुल बकीका कब्रका ढुङ्गा र मकबराहरू भत्काइए। सुल्तान दोस्रो अब्दुल हमीद खानको समयमा कब्रका ढुङ्गा मर्मत गरिए, मकबराहरू फेरि बनाइए। यो तस्बिर त्यस पुनर्निर्माणपछि खिचिएको हो।

तर सन् १९२६ मा उस्मानीहरूको हरमैन सेवा सकिएपछि जन्नतुल बकीले फेरि उही नियति भोग्यो।

जन्नतुल मुअल्ला कब्रिस्तान

(१) खदीजतुल कुबरा (रदियल्लाहु अन्हा)को मकबरा: प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)की पत्नी हजरत खदीजा (रदियल्लाहु अन्हा)को जन्नतुल मुअल्लामा रहेको मकबरा सन् १५४३ मा कानूनी सुल्तान सुलैमानले मक्काका नायब दाऊद पाशाको रेखदेखमा बनाउन लगाउनुभयो।

यसअघि मकबराको ठाउँमा काठको एउटा सन्दुक थियो।

(२) अज्दादे रसूलिल्लाहको मकबरा: यस मकबरामा प्यारा नबीका हजुरबुबा अब्दुल मुत्तलिब र जिजुबुबा अब्दे मनाफका कब्र छन्।

(३) अबू तालिबको मकबरा

(४) हाम्रा प्यारा नबीकी मुबारक आमा हजरत आमिना (रदियल्लाहु अन्हा)को मकामका रूपमा रहेको मकबरा

हाम्री आमा हजरत आमिनाको कब्र सबैभन्दा प्रसिद्ध रिवायतअनुसार अब्वामा छ। तर केही स्रोतमा जन्नतुल मुअल्लामा सारिएको पनि रिवायत छ।

टिप्पणी:

यी मकबराहरू सन् १८७९ मा सुल्तान दोस्रो अब्दुल हमीद खानले मर्मत गराउनुभयो।

एव्लिया चेलेबीले उस्मानी कालमा जन्नतुल मुअल्लामा प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)का हजुरबुबा, काका, अन्य सहाबी र इस्लामका महान् व्यक्तिहरूका पचहत्तरवटा मकबरा रहेको उल्लेख गरेका छन्।

अरफातको किब्लातिर फर्केको दाहिने भाग

मिनामा कुर्बानीको ईद

(१३ नोभेम्बर १८८०)

उहुद पहाडमा रहेको हजरत हमजा रदियल्लाहु अन्हुको मकबरा र मस्जिद

मस्जिदे जबले ऐनिया: हजरत हमजा (रदियल्लाहु अन्हु) शहीद हुनुभएको ठाउँ हो। रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले हतियार र युद्धसामग्री भिरिरहनुभएकै अवस्थामा यहाँ नमाज पढ्नुभएको थियो।

मिना

हमीदिया मस्जिद – मक्का

हजरत अय्यूब सुल्तानको घर

उस्मानी सैनिक छाउनी – मक्का

तय्यिबा हम्माम – मदीना

रईसिया मिनार – मदीना

बाबुस्सलाम – मदीना

उस्मानी वास्तुकलाको एउटा नमुना – मक्का

मक्का (दाहिनेपट्टिको मस्जिद हाम्रा प्यारा नबी जन्मनुभएको घर हो।)