जवानी र विवाह
जवानी
मानिसहरूमध्ये हरेक हिसाबले सबैभन्दा उच्च मुहम्मद अलैहिस्सलाम जवानीका दिनमै मक्कावासीहरूमाझ आफ्ना दौँतरीभन्दा धेरै प्यारा हुनुहुन्थ्यो। उहाँको असल अखलाक, मानिसहरूसँग अरू कसैले नगर्ने जत्तिको राम्रो व्यवहार, शान्त स्वभाव, नम्रता र अरू उच्च गुणका कारण मानिसहरू उहाँलाई माया गर्थे। उहाँका यी गुण देखेर मानिसहरू मुग्ध हुन्थे। उहाँमा देखेको सत्यता र भरोसायोग्यताले छक्क परेका मक्कावासीहरूले उहाँलाई “अल-अमीन”, अर्थात् “सधैँ भरोसा गर्न सकिने” भन्ने उपनाम दिए। यसरी जवानीमै उहाँ यही नामले चिनिनुभयो।
हाम्रा नबीको जवानीका दिनमा अरबहरू जाहिलिय्यतको युगको गहिरो अँध्यारोमा बाँचिरहेका थिए। मूर्ति पुज्नु, मदिरा, जुवा, व्यभिचार, ब्याज र अरू धेरै नराम्रा काम उनीहरूमाझ फैलिएका थिए। मुहम्मद अलैहिस्सलाम उनीहरूका यी बिग्रेका चालचलनलाई साह्रै घृणा गर्नुहुन्थ्यो र उनीहरूका सबै खराबीबाट सधैँ टाढा रहनुहुन्थ्यो। सबै मक्कावासीलाई उहाँको यो गुण थाहा थियो र उनीहरू यसमा अचम्म मान्थे। मूर्तिलाई कडा घृणा गर्नुहुने भएकाले उहाँ कहिल्यै तिनको नजिक जानुभएन। मूर्तिका नाममा चढाइएका कुर्बानीको मासु कहिल्यै खानुभएन। बाल्यकाल र जवानीमा उहाँ जियाद पहाड र त्यसको वरिपरि आफ्ना भेडा चराउनुहुन्थ्यो र यसरी जीविका चलाउनुहुन्थ्यो। यसरी नै उहाँ हदैसम्म बिग्रेको समाजबाट टाढा रहनुहुन्थ्यो। एक पटक उहाँले असहाबे किरामलाई भन्नुभयो: “भेडा नचराउनुभएका कुनै नबी हुनुहुन्न।” “या रसूलल्लाह! तपाईँले पनि चराउनुभयो?” भनेर सोध्दा भन्नुभयो: “हो, मैले पनि चराएँ।”
हाम्रा प्यारा नबी करिब बीस वर्षको हुनुहुँदा मक्कामा शान्ति र व्यवस्था पूरै बिग्रिसकेको थियो। अत्याचार हदैसम्म फैलिएको थियो; कसैको धन, ज्यान र इज्जत सुरक्षित थिएन। मक्काका रैथानेहरू व्यापार गर्न र काबाको जियारत गर्न आउने परदेशीहरूमाथि अन्याय र अत्याचार गर्थे। अत्याचार भोगेकाहरूसँग आफ्नो हक दिलाउन गुहार्ने ठाउँ थिएन। त्यस बेला व्यापार गर्न मक्का आएका यमनका एकजना व्यापारीको मालसामान आस बिन वाइल नामको एकजना मक्कावासीले जबरजस्ती खोस्यो। यस घटनापछि ती यमनी अबू कुबैस पहाडमा चढे र गुहार माग्दै कबिलाहरूसँग आफ्नो हक फिर्ता दिलाउन बिन्ती गरे। अत्याचार चरम सीमामा पुगेको देखाउने यस्ता घटनापछि बनू हाशिम, बनू जुहरा र अरू कबिलाका प्रतिष्ठित मानिसहरू अब्दुल्लाह बिन जुदआनको घरमा भेला भए। रैथाने होस् वा परदेशी, कसैमाथि पनि अत्याचार र अन्याय नगर्ने, अत्याचार रोक्ने र अन्याय भोगेकाहरूलाई उनीहरूको हक फिर्ता दिलाउने निधो गरे। यसै उद्देश्यले उनीहरूले न्यायको एउटा सङ्गठन बनाए।१
हाम्रा प्यारा नबी जवानीमै सामेल हुनुभएको र स्थापनामा पनि उहाँको ठूलो भूमिका रहेको यस सङ्गठनलाई हिल्फुल फुजूल भनियो।
यसअघि फज्ल नामका दुईजना र फुजैल नामका एकजना मानिसले पनि यस्तै एउटा सङ्गठन बनाएका थिए। उनीहरूले पहिले बनाएको सङ्गठनकै नाममा यसको नाम राखियो।
“उहाँ कति पूर्ण मानिस हुनुहुन्छ भन्ने सारा संसारले स्वीकार गरेका मुहम्मद अलैहिस्सलामलाई उहाँको अत्यन्त इमानदारी र वफादारीका कारण उहाँका सबैभन्दा ठूला शत्रु, उद्दण्ड काफिरहरूले समेत मुहम्मदुल अमीन (भरोसा गर्न सकिने मुहम्मद) भन्थे” हुसैन हिल्मी बिन सईद (रहमतुल्लाहि अलैह)
अरब र वरिपरिका प्रसिद्ध मेला र बजारहरू
मानिसलाई उसको भाग आइपुग्छ,
परदेशीलाई कसैले रित्तो छोड्दैन।
अय्यूबीको ज्यानले के गरोस्
जब प्यारो प्रसन्न हुँदैन?
मेरा शाह, हबीबे किब्रिया,
तपाईँको मुहार हरेक पीडाको औषधि।
तपाईँप्रति वफादारी कसरी पूरा होस्
जब आशिकसँग ज्यानै हुँदैन?
त्यो सङ्गठनले अत्याचार रोक्यो र मक्कामा बिग्रेको शान्ति र व्यवस्था फेरि कायम गर्यो। यसको प्रभाव लामो समयसम्म रह्यो। नुबुव्वत बताइएपछि रसूलुल्लाहले यसबारे असहाबे किरामलाई सुनाउँदै भन्नुभयो: “अब्दुल्लाह बिन जुदआनको घरमा उनीहरूले एकअर्कालाई कसम खुवाउँदा म पनि त्यहाँ थिएँ। त्यो कसम मलाई राता ऊँट (धनसम्पत्ति)को मालिक हुनुभन्दा पनि प्यारो छ। अहिले पनि मलाई यस्तो भेलामा बोलाइयो भने म जानेछु।”२
व्यापार गर्नुहुन्थ्यो
मक्कावासीहरू पहिलेदेखि नै व्यापार गर्थे र त्यसैबाट जीविका चलाउँथे। प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)का काका अबू तालिब पनि व्यापार गर्थे। हाम्रा प्यारा नबी करिब पच्चीस वर्षको हुनुहुँदा मक्कामा अभाव साह्रै बढ्यो। त्यसैले मक्कावासीहरूले शाम जान एउटा ठूलो व्यापारी काफिला तयार पारे। ती दिनमा अबू तालिब रसूलुल्लाहकहाँ आएर भने: “हे मेरा आदरणीय भतिज! गरिबी चरम सीमामा पुगेको छ। अभाव र सङ्घर्षमा बितेका यी पछिल्ला वर्षले हाम्रो हातमा केही छोडेनन्। हेर, कुरैशको काफिला तयार छ, शामतर्फ हिँड्नै लागेको छ। खदीजा खातून पनि काफिलासँग माल पठाउनुहुनेछ। यो काम गर्न उहाँ पक्कै भरपर्दा मानिस खोज्दै हुनुहुन्छ। उहाँलाई तिमीजस्तो भरपर्दो, पवित्र र वफादार कोही चाहिएको छ भन्नेमा शङ्का छैन। हामी गएर कुरा गरौँ र तिमी उहाँको प्रतिनिधि बनेर जाने कुरा मिलाऔँ भने राम्रो हुन्छ। उहाँले पक्कै तिमीलाई अरूभन्दा अघि रोज्नुहुनेछ। वास्तवमा म तिमी शाम गएको चाहन्नँ, किनभने त्यहाँका यहूदीहरूले तिमीलाई हानि गर्लान् भन्ने डर छ। तर अर्को उपाय पनि देख्दिनँ।” प्यारा नबीले उनलाई भन्नुभयो: “तपाईँले चाहेजस्तै गर्नुहोस्।”
हजरत खदीजा सुन्दरता, धनसम्पत्ति, बुद्धि, इज्जत, लाज र अदबले अरबभरि प्रसिद्ध महिला हुनुहुन्थ्यो। त्यसैले चारैतिरबाट उहाँसँग विवाह गर्न चाहने र उहाँलाई माग्ने धेरै मानिस थिए। तर एउटा सपनाका कारण उहाँले कसैलाई वास्ता गर्नुभएन। सपनामा चन्द्रमा आकाशबाट झरेर उहाँको काखमा पसेछ र चन्द्रमाको नूर उहाँको काखीमुनिबाट निस्केर सारा संसार उज्यालो पारेछ। बिहान उहाँले यो सपना आफ्ना नातेदार वरका बिन नौफललाई सुनाउनुभयो। वरकाले भने: “आखिरी जमानाका नबी संसारमा आइसक्नुभएको छ। उहाँले तिमीसँग विवाह गर्नुहुनेछ र तिम्रै समयमा उहाँमाथि वही३ नाजिल हुनेछ। उहाँको धर्मको नूरले संसार भरिनेछ। उहाँमाथि सबैभन्दा पहिले ईमान ल्याउने तिमी नै हुनेछौ। ती नबी कुरैश र बनू हाशिमबाट हुनुहुनेछ।”
यो जवाफले हजरत खदीजा साह्रै खुसी हुनुभयो र ती नबीको आगमनको प्रतीक्षा गर्न थाल्नुभयो।
हजरत खदीजा व्यापार गर्नुहुन्थ्यो र आफूसँग कुरा मिल्ने मानिसहरूसँग साझेदारी गर्नुहुन्थ्यो। अबू तालिबले हाम्री आमा हजरत खदीजालाई कुरा बताए। तब हजरत खदीजाले रसूलुल्लाहलाई देख्न र उहाँसँग कुरा गर्न आफ्नो घरमा निम्त्याउनुभयो।
हजुर पाल्नुहुँदा उहाँले ठूलो आदर र सम्मान देखाउनुभयो। प्यारा नबीको शिष्टता र पवित्र, निष्कलङ्क मुहार देखेर उहाँ मुग्ध हुनुभयो। रसूलुल्लाहलाई भन्नुभयो: “तपाईँ सत्यवादी, भरपर्दो, विश्वास गर्नलायक र असल स्वभावका हुनुहुन्छ भन्ने मलाई थाहा छ। यो कामका लागि मैले अरू कसैलाई दिएकोभन्दा धेरै गुणा बढी पारिश्रमिक तपाईँलाई दिनेछु…” पारिश्रमिकको कुरा पनि मिलेपछि हाम्री आमा हजरत खदीजाले रसूलुल्लाहलाई त्यो काममा चाहिने लुगा दिनुभयो र ढुक्क मनले आफ्नो घरबाट बिदा गर्नुभयो। साथै बाटोमा रसूलुल्लाहले लगाउनुहुने अर्को महँगो लुगा पनि मैसरालाई दिनुभयो।
“मुसलमानले हलाल कमाइ गर्छ, कसैको भर पर्दैन र आफ्ना छिमेकी र नातेदारलाई सहयोग गर्छ भने कियामतको दिन ऊ चौधौँ रातको पूर्णिमाको जूनझैँ चम्किलो र नूरले भरिएको हुनेछ” हदीसे शरीफ
हाम्री आमा हजरत खदीजाले आफ्ना काकाका छोरा, इसाई विद्वान वरका बिन नौफलबाट नुबुव्वतका चिह्नहरू थाहा पाइसक्नुभएको थियो। रसूलुल्लाहको यस भेटमा पनि उहाँले उहाँमा नुबुव्वतका गुण चिन्नुभयो। त्यसैले मैसरा नामका आफ्ना दासलाई भन्नुभयो: “काफिला मक्काबाट हिँड्दा मक्कावासीहरूले कुरा नकाटून् भनेर ऊँटको डोरी मुहम्मद अलैहिस्सलामको हातमा देऊ। सहरबाट टाढा पुगेर सहर आँखाबाट ओझेल परेपछि उहाँलाई यो महँगो लुगा लगाइदेऊ।”
त्यसपछि आफ्ना ऊँटमध्ये सबैभन्दा राम्रोलाई सुल्तानहरूलाई सुहाउने गरी सजाउनुभयो र मैसरालाई भन्नुभयो: “उहाँलाई ठूलो आदरसाथ यो ऊँटमा चढाऊ, डोरी आफ्नो हातमा लेऊ र आफूलाई ती हजरतको सेवक ठान! उहाँको अनुमतिबिना केही नगर र उहाँलाई खतराबाट जोगाउन र रक्षा गर्न ज्यानको पनि माया नगर! जाने ठाउँमा धेरै नअडिनू; बनू हाशिमका सामु हामी लज्जित हुनु नपरोस् भनेर छिट्टै फर्कनू। मैले भनेका यी कुरा अक्षरशः पूरा गर्यौ भने तिमीलाई मुक्त गर्नेछु र तिमीले चाहेजति धन दिनेछु।”
काफिला तयार भयो। आफ्ना प्रियजनसँग विदाई गर्न मक्कावासीहरू ठूलो भीड बनेर भेला भए। हाम्रा प्यारा नबीका नातेदार, काकाहरू र बनू हाशिमका प्रतिष्ठित मानिसहरू पनि त्यहाँ थिए। अल्लाह तआलाका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)लाई सेवकको लुगामा र हातमा ऊँटको डोरी लिएको देखेर हाम्रा नबीकी फुपूका घुँडा गले। उहाँ रुनुभयो र विलौना गर्नुभयो। आह-ओह गर्दै, आँसु झार्दै आफ्नो पीडा यसरी व्यक्त गर्नुभयो: “हे अब्दुल मुत्तलिब! हे जमजमको इनार खन्नुहुने महान् व्यक्ति! हे अब्दुल्लाह! आफ्ना कब्रबाट उठ्नुहोस्, यतातिर फर्केर हेर्नुहोस्, यी मुबारक व्यक्ति कुन हालमा हुनुहुन्छ!” अबू तालिब पनि उही भावना र उही हालमा थिए। हकलाई देख्ने रसूलुल्लाहका मुबारक आँखाबाट मोतीजस्ता आँसु खसे र उहाँले भन्नुभयो: “मलाई कहिल्यै नबिर्सनुहोला। परदेशमा म दुःख र पीडा सहँदै छु भनेर सम्झिराख्नुहोला।” यी कुरा सुन्ने सबै रोए। आकाशका फरिश्ताहरू पनि यस हालमा सामेल हुनुभयो र भन्नुभयो: “हे हाम्रा रब! यी त तपाईँले आफ्नो हबीब बनाउनुभएका र सबैभन्दा उच्च दर्जा दिनुभएका मुहम्मद अलैहिस्सलाम हुनुहुन्छ। यस हालको हिकमत के हो?” तब अल्लाह तआलाले उहाँहरूलाई भन्नुभयो: “हो, उहाँ मेरा हबीब हुनुहुन्छ। तर प्रेमको रहस्य तिमीहरू जान्न सक्दैनौ। प्यारो र प्रेमीबीचका रहस्य तिमीहरू बुझ्न सक्दैनौ। यो दर्जा कसैलाई थाहा छैन। यो रहस्यमय कुराबाट कसैले केही बुझ्दैन।”
अन्त्यमा काफिला हिँडेर मक्का देखिन छाडेपछि मैसराले आदेशअनुसार हाम्रा प्यारा नबीलाई महँगो लुगा लगाइदिए। विभिन्न कपडाले ढाकिएको र साह्रै राम्ररी सजाइएको ऊँटमा उहाँलाई चढाए। डोरी भने आफ्नै हातमा लिए।
यस यात्रामा काफिलाका यात्रीहरूले सारा संसारका लागि रहमत बनाएर पठाइनुभएका हाम्रा प्यारा नबीमाथि छाया पार्दै एउटा बादल र चराको रूपमा दुईजना फरिश्ता हिँडिरहेको र यात्रा नसकिउन्जेल उहाँसँगै गएको देखे।४
हिँड्नै नसक्ने गरी थाकेर काफिलाभन्दा पछि परेका दुईवटा ऊँटका खुट्टा उहाँले आफ्नो मुबारक हातले मुसार्नुहुँदा ती ऊँट एक्कासि छिटो हिँड्न थाले। यो र यस्तै अरू धेरै हाल देखेर उनीहरूले उहाँलाई साह्रै माया गर्न थाले र उहाँको शान साह्रै उच्च हुनेछ भन्ने बुझे।
बुस्रा भन्ने ठाउँमा पुगेपछि उनीहरू फेरि त्यहाँको मठनजिक विश्राम गर्न रोकिए। धेरै चिह्न देखेर उहाँ अन्तिम नबी हुनुहुनेछ भनी बुझेका र भनेका राहिब बहीराको मृत्यु भइसकेको थियो र उनको ठाउँमा नस्तूरा नामका अर्का राहिब आएका थिए। मठनजिक रोकिएको कुरैशको काफिलालाई हेरिरहेका राहिब नस्तूराले नजिकैको एउटा सुकेको रुखमुनि कोही बसिरहेको र त्यो रुख त्यही क्षण हरियो भएको देखे र मैसरालाई सोधे: “त्यो रुखमुनि बस्नुभएको व्यक्ति को हुनुहुन्छ?” मैसराले भने: “उहाँ कुरैश कबिलाका, हरमवासी एकजना व्यक्ति हुनुहुन्छ।” राहिबले भने: “यो रुखमुनि अहिलेसम्म नबीबाहेक कोही बसेको छैन।” त्यसपछि सोधे: “उहाँका आँखामा अलिकति रातोपन छ?” मैसराले भने: “हो, छ, र उहाँका आँखाबाट त्यो कहिल्यै हराउँदैन।” तब नस्तूराले भने: “ईसा अलैहिस्सलाममाथि इन्जील नाजिल गर्नुहुने अल्लाह तआलाको कसम, यी व्यक्ति अन्तिम नबी हुनुहुनेछ। उहाँलाई नुबुव्वतको आदेश हुने समयसम्म बाँच्न पाएको भए!”
मुहम्मद अलैहिस्सलामले खदीजा खातूनको मालसामान बुस्राको बजारमा बेच्दै गर्दा उहाँसँग मोलमोलाइ गरिरहेका एकजना यहूदीले उहाँलाई विश्वास नगरी भने: “लात र उज्जा भनिने मूर्तिहरूको कसम खाऊ, अनि म विश्वास गर्छु।” तब मुहम्मद अलैहिस्सलामले भन्नुभयो: “म ती मूर्तिहरूको नाममा कहिल्यै कसम खान्नँ! तिनको छेउबाट गुज्रँदा म मुख अर्कातिर फर्काउँछु।” उहाँमा अरू चिह्न पनि देखेका ती यहूदीले भने: “तिम्रो कुरा साँचो हो। अल्लाहको कसम, यी त नबी हुने व्यक्ति हुन्” र “हाम्रा विद्वानहरूले किताबमा उहाँको वर्णन भेट्टाएका छन्” भनेर आफ्नो प्रशंसा व्यक्त गरे।
मैसराले रसूलुल्लाहमा देखेका र उहाँबारे सुनेका सबै कुरा बुट्टाझैँ मनमा कुँदेर राखे र उहाँप्रतिको उनको आदर दिनदिनै बढ्दै गयो। मैसराको मनमा सारा संसारका सरदारप्रति ठूलो माया जन्मियो। अब उनी खुसी र आदरसाथ उहाँको सेवा गर्थे; उहाँको सानो इसारा पनि ठूलो मायाले पूरा गर्थे। ल्याइएको माल बिक्यो र प्यारा नबीको बरकतले सधैँभन्दा धेरै गुणा बढी नाफा भयो। काफिला फर्कन हिँड्यो। मर्रुज जहरान भन्ने ठाउँमा पुगेपछि मैसराले हाम्रा प्यारा नबीलाई खुसीको खबर लिएर मक्का जान प्रस्ताव गरे। हजुरले यो स्वीकार गर्नुभयो, काफिलाबाट छुट्टिनुभयो र ऊँटलाई मक्कातर्फ हतार गराउनुभयो।
नफीसा बिन्त मुन्याले बताइन्: “काफिला फर्कने बेला नजिकिँदै थियो। खदीजा खातून हरेक दिन सेविकाहरूसँग घरको छानामा चढ्नुहुन्थ्यो र काफिला आउने बाटो हेर्नुहुन्थ्यो। यस्तै एक दिन म खदीजाकहाँ थिएँ। एक्कासि टाढा ऊँट चढेको कोही देखा पर्यो। उहाँमाथि एउटा बादल र चराको रूपमा दुईजना फरिश्ताले छाया पारिरहनुभएको थियो, अनि हाम्रा नबीको मुबारक निधारको नूर जूनझैँ चम्किरहेको थियो। खदीजा खातूनले को आउँदै हुनुहुन्छ भन्ने बुझ्नुभयो र उहाँको मन शान्त भयो। तर नजानेझैँ गरेर सोध्नुभयो: ‘यस्तो तातो दिनमा को आउँदै होला?’ सेविकाहरूले ‘आउने व्यक्ति मुहम्मद (अलैहिस्सलाम)जस्ता देखिन्छन्’ भने र आफूले देखेको कुरामा छक्क परे।”
केही बेरमा रसूले अकरम (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) हाम्री आमा खदीजाको घरमा आइपुग्नुभयो र कुरा बताउनुभयो। ल्याउनुभएको खुसीको खबरले उहाँलाई साह्रै खुसी पार्नुभयो।
केही समयपछि काफिला मक्का भित्रियो। मैसराले हाम्री आमा हजरत खदीजालाई यात्राभरि प्यारा नबीमाथि कसरी छाया पारिन्थ्यो, राहिब नस्तूराले के भने, कमजोर ऊँटहरू कसरी छिटो हिँड्न थाले र यस्ता अरू धेरै अनौठा हाल एक-एक गरी सुनाए। जिब्रोले सकेसम्म प्यारा नबीको प्रशंसा गरे। हजरत खदीजालाई यो थाहा थियो, तर यी कुराले उहाँको विश्वास झन् बढायो। उहाँले मैसरालाई सम्झाउनुभयो: “तिमीले देखेका यी कुरा कसैलाई नसुनाऊ!”५
“म ती मूर्तिहरूको नाममा कहिल्यै कसम खान्नँ! तिनको छेउबाट गुज्रँदा म मुख अर्कातिर फर्काउँछु” हदीसे शरीफ
हाम्री आमा खदीजा आफूले सुनेका कुरा बताउन वरका बिन नौफलकहाँ जानुभयो। भएका कुरा ठूलो अचम्मका साथ सुनिरहेका वरकाले भने: “हे खदीजा, तिमीले सुनाएको यो कुरा साँचो हो भने मुहम्मद अलैहिस्सलाम यस उम्मतका नबी हुनुहुनेछ।”
प्यारा नबी १२ वर्षको उमेरमा काका अबू तालिबसँग बुस्रासम्म, १७ वर्षमा काका जुबैरसँग यमन, २० वर्षमा हजरत अबू बकरसँग शाम र २५ वर्षमा हाम्री आमा हजरत खदीजाको माल बेच्न फेरि शाम व्यापार गर्न जानुभयो।६ यसरी जम्मा चार पटक यात्रा गर्नुभयो। यी यात्राबाहेक उहाँ कतै जानुभएन।
हाम्री आमा हजरत खदीजासँग विवाह
वरका बिन नौफलले दिएको खुसीको खबर र हाम्रा प्यारा नबीका सुन्दर गुण देखेपछि हाम्री आमा हजरत खदीजाले उहाँकी श्रीमती बन्ने र उहाँको सेवा गर्ने सौभाग्य पाउने इच्छा गर्नुभयो। नफीसा बिन्त मुन्याले यो कुराको सुइँको पाइन् र बीचमा परेर कुरा मिलाउने जिम्मा लिइन्। यसै उद्देश्यले उनी उच्च रसूले अकरमको सामु आएर सोधिन्: “हे मुहम्मद! तपाईँलाई विवाह गर्न केले रोकेको छ?” हाम्रा नबीले भन्नुभयो: “विवाह गर्न मसँग पुग्ने पैसा छैन।” नफीसा खातूनले भनिन्: “हे मुहम्मद! धन र सुन्दरता भएकी, इज्जतदार र प्रतिष्ठित महिलासँग विवाह गर्न चाहनुहुन्छ भने म सेवामा हाजिर छु।” हाम्रा प्यारा नबीले सोध्नुभयो: “ती महिला को हुन्?” उनले भनिन्: “उहाँ खदीजा बिन्त खुवैलिद हुनुहुन्छ।” रसूलुल्लाहले “यसमा बीचमा परेर कुरा कसले मिलाउँछ?” भनेर सोध्नुहुँदा उनले “म मिलाउँछु” भनिन् र उहाँकहाँबाट निस्किन्। हजरत खदीजाकहाँ गएर उहाँलाई खुसीको खबर सुनाइन्। हजरत खदीजाले आफ्ना नातेदार अम्र बिन असद र वरका बिन नौफललाई बोलाएर कुरा बताउनुभयो। रसूलुल्लाहलाई पनि खबर पठाएर तोकिएको समयमा पाल्न निम्त्याउनुभयो। अबू तालिब र उनका दाजुभाइ पनि तयार भएर प्यारा नबीसँगै हिँडे।
हाम्री आमा हजरत खदीजाले आफ्नो घर मिलाएर सजाउनुभयो। त्यो दिनको खुसीमा आफ्ना सबै गहना सेविकाहरूलाई उपहार दिनुभयो। त्यसपछि उनीहरूलाई मुक्त गर्नुभयो। रसूलुल्लाह काकाहरूसँगै हाम्री आमा खदीजाको घरमा पाल्नुभयो। अबू तालिबले भने: “हामीलाई इब्राहीम अलैहिस्सलामका सन्तान र इस्माईल अलैहिस्सलामको वंशबाट बनाउनुहुने हाम्रा सृष्टिकर्ताको हम्द होस्। उहाँले हामीलाई बैतुल्लाहका संरक्षक बनाउनुभयो। मानिसहरूको किब्ला र सारा संसारले तवाफ गर्ने त्यो मुबारक घर र हरेक खराबीबाट जोगाउनुभएको हरमे शरीफ हामीलाई दिनुभयो। मेरा भाइ अब्दुल्लाहका छोरा मुहम्मद यस्ता व्यक्ति हुनुहुन्छ, कुरैशका जोसँग तुलना गरे पनि उहाँ नै माथि पर्नुहुन्छ। हो, धन थोरै छ, तर धनलाई के हेर्नु? किनभने धन छायाजस्तै हो: हातहात फेरिँदै जान्छ र सकिन्छ। मेरा भतिजको इज्जत र श्रेष्ठता तपाईँहरू सबैलाई थाहै छ। अहिले उहाँ खदीजा बिन्त खुवैलिदसँग विवाहको प्रस्ताव राख्दै हुनुहुन्छ। मेरो धनबाट कति महर७ दिनुपर्ने चाहनुहुन्छ? म कसम खाएर भन्छु, मुहम्मदको दर्जा पक्कै उच्च हुनेछ।” वरका बिन नौफलले यी कुरा ठीक हुन् भनेर समर्थन गरे।
हाम्री आमा खदीजाका काका अम्र बिन असदले भने: “साक्षी बस: मैले खदीजा बिन्त खुवैलिदको विवाह मुहम्मद अलैहिस्सलामसँग गरिदिएँ।” यसरी निकाह भयो। एउटा रिवायतअनुसार महर ४०० मिसकाल सुन, अर्कोअनुसार पाँच सय दिरहम र तेस्रोअनुसार २० वटा ऊँट थियो।८
विवाहको भोजका लागि अबू तालिबले एउटा ऊँट काटे र त्यतिबेलासम्म कहिल्यै नदेखिएको भोज तयार पारे। विवाहको बन्धन गाँसियो। हाम्री आमा हजरत खदीजाले आफ्नो सबै धन प्यारा नबीलाई उपहार दिनुभयो र भन्नुभयो: “यो सबै धन तपाईँको उच्च व्यक्तित्वकै हो। मलाई भने तपाईँको खाँचो छ र म तपाईँप्रति आभारी छु।”
हाम्री आमा हजरत खदीजाले सारा वैवाहिक जीवनभर हाम्रा नबी मुहम्मद अलैहिस्सलामको सधैँ सेवा गर्नुभयो र सहयोगी बन्नुभयो। प्यारा नबीको यो विवाह हाम्री आमा खदीजाको वफातसम्म पच्चीस वर्ष चल्यो। यसमध्ये पन्ध्र वर्ष बेसतअघि र दस वर्ष बेसत (नुबुव्वत बताइएको)पछि बिते। आफ्नी पहिलो श्रीमती हजरत खदीजा जीवित हुनुहुँदासम्म हाम्रा नबी मुहम्मद अलैहिस्सलामले अर्को विवाह गर्नुभएन। उहाँहरूका दुई छोरा र चार छोरी गरी छजना सन्तान हुनुभयो। उहाँहरूका नाम: कासिम, जैनब, रुकय्या, उम्मे कुलसूम, फातिमा र अब्दुल्लाह (तैयिब वा ताहिर)। नुबुव्वतको समयमा विवाह गर्नुभएकी हजरत मारियाबाट इब्राहीम नामका एक छोरा पनि हुनुभयो। अरू श्रीमतीहरूबाट सन्तान भएनन्। जैनब छोरीहरूमध्ये जेठी हुनुहुन्थ्यो। कान्छी छोरी फातिमा बुबाकी सबैभन्दा प्यारी हुनुहुन्थ्यो। उहाँ हिजरतभन्दा तेह्र वर्षअघि जन्मनुभयो। छोराहरू साना छँदै वफात हुनुभयो, हजरत फातिमाबाहेक सबै छोरीहरू पनि उहाँभन्दा अघि नै वफात हुनुभयो। हाम्री आमा फातिमा प्यारा नबीको छ महिनापछि वफात हुनुभयो। हाम्रा प्यारा नबी मुहम्मद अलैहिस्सलामको वंश हजरत फातिमाका सन्तानबाट चल्यो।९
रसूले अकरम (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम) हाम्री आमा खदीजासँग विवाह गर्नुभएपछि पनि व्यापार गर्नुहुन्थ्यो। कमाइबाट उहाँहरू पाहुनाको सत्कार गर्नुहुन्थ्यो र अनाथ र गरिबहरूलाई सहयोग गर्नुहुन्थ्यो।
जैद बिन हारिसा
जैद बिन हारिसा बालक छँदा आमा सुदासँग नातेदारहरूलाई भेट्न जानुभएको थियो। त्यस बेला अर्को एउटा कबिलाले उनीहरूमाथि छापा मार्यो। जैदलाई बन्दी बनाए। मक्का ल्याएर सूके उकाज भनिने मेलामा बेच्न राखे। हजरत खदीजाका भतिज हकीम बिन हिजामले जैदलाई ४०० दिरहममा किन्नुभयो। हकीम बिन हिजामले जैद बिन हारिसालाई आफ्नी फुपू हजरत खदीजालाई उपहार दिनुभयो, उहाँले चाहिँ जैदलाई प्यारा नबीलाई उपहार दिनुभयो। प्यारा नबीले तुरुन्तै जैदलाई मुक्त गर्नुभयो र आफ्नै छेउमा राख्नुभयो। किनभने मुक्त भएका जैद बिन हारिसाको जाने ठाउँ थिएन, न रसूलुल्लाहभन्दा राम्ररी हेरचाह गर्ने कोही थियो। उहाँ पनि खुसीसाथ रसूलुल्लाहकहाँ बस्नुभयो।
प्यारा नबी देखिने र नदेखिने, ज्ञात र अज्ञात हरेक किसिमका असल अखलाकलाई पूर्ण बनाउनका लागि सृष्टि गरिनुभएको थियो: न्याय, निष्पक्षता, दया, मानिसप्रति माया, हँसिलो मुहार, कुलीनता, उदारता, वाचा पूरा गर्नु (वचनमा अडिनु), अमानत जोगाउनु, सहयोग गर्न तत्पर हुनु, त्याग, भरोसायोग्यता, उत्पीडित, असहाय र गरिबहरूको रक्षा, बालबच्चाप्रति माया र कोमलता, इमानदारी, सत्यता, शिष्टता, नम्रता, संयम, मानिसहरूलाई राम्ररी सम्हाल्नु, साहस र वीरता। हरेक हिसाबले उहाँ आइसकेका र आउने सबै सृष्टिभन्दा माथि हुनुहुन्थ्यो, सबैको भरोसा जित्नुभयो र “अल-अमीन” उपनाम पाउनुभयो। उहाँबाट देखेको सुन्दर व्यवहारका कारण जैद बिन हारिसा नुबुव्वत बताइनुअघि पनि प्यारा नबीलाई आफ्नै बुबा र आमाभन्दा पनि बढी माया गर्नुहुन्थ्यो र उहाँबाट कहिल्यै छुट्टिन चाहनुहुन्नथ्यो।
“यो सबै धन तपाईँको उच्च व्यक्तित्वकै हो। मलाई भने तपाईँको खाँचो छ र म तपाईँप्रति आभारी छु” खदीजतुल कुबरा (रदियल्लाहु अन्हा)
उहाँका आमाबुबालाई आफ्नो छोरा कहाँ पुर्याइयो र उहाँलाई के गरियो भन्ने थाहा थिएन। बुबा हारिसा सन्तानको वियोगको आगोमा जल्दै देश-देश घुमेर छोरा खोजिरहेका थिए। यमनबाट विभिन्न देश जाने नातेदार र चिनजानका मानिसलाई छोरा जैदको कुनै खबर ल्याइदिन कडाइका साथ अह्राउँथे, कविता भन्दै आँसु झार्थे:
मेरा जैदका लागि रुन्छु – थाहा छैन उनलाई के भयो?
जीवित छन् कि उनलाई मृत्युले भेट्यो?
हे मन, उनको बारे बेकारमा नसोध!
थाहा पाउन सक्दैनस्: उनको चिहान समथर ठाउँमा छ कि भीरमा।
छोराप्रतिको तिर्सना व्यक्त गर्ने उनको अर्को कविता यस्तो छ:
मेरा जैद, मेरो बालक! गएको फर्केर आउँछ भन्ने थाहा भए, आह!
अल्लाहको कसम, तिमीबाहेक अरू कोही फर्केको म चाहन्नँ।
हावा चल्दा, जहाँ कुनै बालक देख्छु, उसैलाई सम्झन्छु,
हरेक बिहान उदाउँदा सूर्यले पनि तिमीलाई सम्झाउँछ।
विलाप, मेरो मुटुको टुक्राका लागि हजारौँ विलाप,
हाल जतिसुकै नराम्रो होस्, सवारीमा चढेर तिमीलाई खोज्छु।
न म, न मेरो सवारी थाक्छौँ, न दिक्क मान्छौँ,
छोरा भेटिएर मेरो सामु आउने आशा छँदासम्म।
आशाले मानिसलाई जति भुलाए पनि अन्त्यमा ऊ नश्वर नै हो,
मेरा छोराहरू! कैस, अम्र, यजीद, जबल – मेरा जैद तिमीहरूलाई अमानत।
अन्त्यमा, इस्लाम आउनुअघि, काबाको जियारत गर्न आएका बनू कल्ब कबिलाका केही मानिसहरूले हजरत जैदलाई देखे र चिने। हजरत जैदले उनीहरूलाई भन्नुभयो: “मेरो परिवार मेरा लागि रोइरहेको छ, विलाप गरिरहेको छ भन्ने मलाई थाहा छ; यी पङ्क्ति उनीहरूकहाँ पुर्याइदिनुहोला”, र यो कविता भन्नुभयो:
मेरो मुटु जल्दै छ; म आफ्नो गुँडबाट टाढा छु,
आमाबुबाबाट टाढा भए पनि काबाको छिमेकी छु।
तपाईँहरूको शोकले तपाईँहरूको मन नजलाओस्,
मेरा लागि तपाईँहरूको विलाप अर्शसम्म नपुगोस्।
मौलाको हम्द होस्, म यस्तो गुँडमा छु,
जहाँ देखेको इज्जत र भलाइका लागि सधैँ दुआ गर्छु।
यो खबर सुनेर हारिसा साह्रै खुसी भए। तुरुन्तै धेरै पैसा लिएर भाइ काबसँग मक्का आए। मक्का पुगेपछि हाम्रा नबीको घर सोधीखोजी गरेर उहाँको सामु पुगे र भने: “हे कुरैश कौमका सरदार, हे अब्दुल मुत्तलिबका नाति, हे बनू हाशिम वंशका छोरा! तपाईँहरू हरमे शरीफका छिमेकी हुनुहुन्छ। पाहुनाको सत्कार गर्नुहुन्छ, बन्दीहरूमाथि दया गरी उनीहरूलाई दासताबाट मुक्त गर्नुहुन्छ। तपाईँको दास भएको हाम्रो छोराको मुक्तिका लागि तपाईँले जति पैसा माग्नुभए पनि दिन्छौँ; उनलाई मुक्त गरिदिनुहोस्, हाम्रो यो बिन्ती नठुकराउनुहोस्!” प्यारा नबी (सल्लल्लाहु अलैहि व सल्लम)ले भन्नुभयो: “जैदलाई बोलाऔँ र कुरा बताऔँ। उनी नै रोजून्। तिमीहरूसँग जान रोजे भने कुनै पैसा नदिई लैजान सक्छौ। तर मलाई रोजे र मेरै छेउमा बस्न चाहे भने, अल्लाहको कसम, मलाई रोज्ने व्यक्तिलाई म कसैलाई दिन्नँ – उनी मकहाँ नै बस्नेछन्।”
हारिसा र उनका भाइ प्यारा नबीको यो जवाफबाट साह्रै सन्तुष्ट भए र भने: “तपाईँले हामीसँग साह्रै न्यायपूर्ण र निष्पक्ष व्यवहार गर्नुभयो।”
त्यसपछि प्यारा नबीले जैदलाई आफूकहाँ बोलाउनुभयो र सोध्नुभयो: “यिनीहरूलाई चिन्छौ?” उहाँले “हो, एकजना मेरा बुबा हुनुहुन्छ, अर्का मेरा काका” भन्नुहुँदा प्यारा नबीले भन्नुभयो: “हे जैद! म को हुँ, तिमीले थाहा पायौ; तिमीप्रतिको मेरो माया, दया र मेरो व्यवहार देख्यौ। यिनीहरू तिमीलाई लैजान आएका छन्। त्यसैले या त मलाई रोजेर मकहाँ बस, या यिनीहरूलाई रोजेर जाऊ।”
बुबा र काका “अब यसले हामीलाई रोज्नेछ र हामी जैदलाई लैजानेछौँ” भनेर पर्खिरहेका थिए। जैदले भन्नुभयो: “म तपाईँभन्दा अघि कसैलाई राख्दिनँ। तपाईँ मेरा लागि काकाको ठाउँमा पनि हुनुहुन्छ, बुबाको ठाउँमा पनि। म तपाईँकहाँ नै बस्न चाहन्छु।”
बुबा र काका छक्क परे, अवाक् भए। बुबाले रिसाएर जैदलाई भने: “धिक्कार छ तिमीलाई! तिमी त स्वतन्त्रताभन्दा, आफ्नी आमा, बुबा र काकाभन्दा दासतालाई बढी मन पराउँदै छौ!” जैदले बुबालाई जवाफ दिनुभयो: “बुबा, यी व्यक्तिबाट मैले यस्तो माया र यति राम्रो व्यवहार देखेँ कि अब उहाँभन्दा अघि कसैलाई राख्न सक्दिनँ।”
प्यारा नबी जैदलाई साह्रै माया गर्नुहुन्थ्यो। आफूप्रति जैदको यो लगाव र माया देखेपछि उहाँलाई काबा मुअज्जमाको हिज्रमा लैजानुभयो र त्यहाँ भएकाहरूलाई सम्बोधन गर्दै भन्नुभयो: “साक्षी बस, जैद मेरा छोरा हुन्। उनी मेरा उत्तराधिकारी हुन्, म उनको।” यो देखेपछि जैदका बुबा र काकाको रिस मर्यो। खुसी हुँदै आफ्नो देश फर्के। त्यसपछि असहाबे किरामले जैदलाई जैद बिन मुहम्मद (मुहम्मदका छोरा जैद) भन्न थाल्नुभयो। पछि सूरा अहजाबको ५औँ आयतमा अल्लाह तआलाले दिनुभएको: “आफ्ना सन्तानलाई तिनका बुबाकै नामले बोलाऊ, यही अल्लाहको नजरमा बढी सही हो” र ४०औँ आयतको: “मुहम्मद (अलैहिस्सलाम) तिमीहरूमध्ये (जैदजस्ता) कुनै पनि पुरुषका बुबा हुनुहुन्न” भन्ने आदेशले धर्मपुत्र बनाउने चलन हटाइएपछि हजरत जैदलाई बुबाकै नामले, अर्थात् “हारिसाका छोरा जैद” (जैद बिन हारिसा) भनेर बोलाउन थालियो।१०
काबाबारेको विवादमा मध्यस्थ
रसूलुल्लाह करिब पैँतीस वर्षको हुनुहुँदा काबाबारेको विवादमा मध्यस्थ बन्नुभयो। त्यस बेला वर्षा र बाढीले काबाका पर्खाललाई निकै जीर्ण बनाएको थियो। साथै लागेको एउटा आगलागीले काबालाई क्षति पुर्याएको थियो।११ भवन फेरि बनाउनुपर्ने भयो। त्यसैले कुरैश कबिलाले काबालाई इब्राहीम अलैहिस्सलामले राख्नुभएको जगसम्म भत्कायो र फेरि बनाउन थाल्यो। कामलाई भाग लगाएर कबिलाहरूमाझ बाँडे र पर्खाल उठाए। यो ठूलो इज्जत हो भन्ने जानेका कबिलाहरू हजरे अस्वदलाई यसको ठाउँमा कसले राख्ने भन्नेमा सहमत हुन सकेनन्। हरेक कबिलाले यो इज्जत चाहेकाले उनीहरूबीच ठूलो विवाद भयो। बनू अब्दुद्दारले कसम खाए: “यो काम हामीबाहेक अरूले पूरा गरे भने रगत बगाउनेछौँ।” चार-पाँच दिनसम्म चलेको यो विवादले गर्दा रगत बग्न थोरै मात्र बाँकी थियो।
“म तपाईँभन्दा अघि कसैलाई राख्दिनँ। तपाईँ मेरा लागि काकाको ठाउँमा पनि हुनुहुन्छ, बुबाको ठाउँमा पनि। म तपाईँकहाँ नै बस्न चाहन्छु” जैद बिन हारिसा (रदियल्लाहु अन्हु)
सोमबार थियो। अब्दुल मुत्तलिबका मामा, वृद्ध व्यक्ति हुजैफा बिन मुगीराले काबातिर जाने बनू शैबा ढोका देखाउँदै भने: “हे कुरैशका मानिसहरू हो! सहमत हुन नसकेको यो कुराको छिनोफानो गर्न त्यो ढोकाबाट सबैभन्दा पहिले भित्र पस्ने व्यक्तिलाई आफ्नो मध्यस्थ बनाऊ।” त्यहाँ भएकाहरूले यो प्रस्ताव स्वीकार गरे र बनू शैबा ढोकातिर हेर्दै, सबैभन्दा पहिले भित्र पस्ने र यो नाजुक घडीमा विवाद टुङ्ग्याउने व्यक्तिलाई पर्खन थाले। अन्त्यमा ढोकाबाट मुहम्मद अलैहिस्सलाम भित्र पस्दै हुनुहुन्छ भन्ने देखे। उनीहरू उहाँको सत्यता र उच्च अखलाकको अत्यन्तै कदर गर्थे र सधैँ उहाँलाई अल-अमीन, अर्थात् “सधैँ भरोसा गर्न सकिने” भन्थे। उनीहरूले भने: “ल, अल-अमीन आए। उनको फैसलामा हामी राजी छौँ।”
हाम्रा प्यारा नबी मुहम्मद अलैहिस्सलामलाई कुरा बताएपछि उहाँले आफ्नो खिरका फुकालेर भुइँमा ओछ्याउनुभयो। हजरे अस्वदलाई आफ्नो मुबारक खिरकामाथि राख्नुभयो र भन्नुभयो: “हरेक कबिलाबाट एक-एकजनाले यसको एक-एक छेउ समातून्।” यसरी ढुङ्गालाई राख्नुपर्ने ठाउँसम्म उचाल्न लगाउनुभयो।
त्यसपछि आफैँ ढुङ्गालाई अँगालोमा लिनुभयो र आफ्नै सम्मानित हातले यसको ठाउँमा राख्नुभयो। भड्किन लागेको ठूलो भिडन्तबाट यसरी बचेको देखेर कबिलाहरू यस कामबाट सन्तुष्ट भए। रोकिएको ठाउँबाट निर्माण अघि बढाउँदै उनीहरूले पर्खाल पूरा गरे।१२
