سلطان کائنات، سرور ما، پیامبر

آفرینش نور مبارک آن حضرت

الله تعالی پیش از همه‌چیز، یعنی پیش از آن‌که چیزی را بیافریند، نور مبارک پیامبر محبوب ما، محمد علیه السلام، را آفرید. بیشترِ علمای تفسیر و حدیث ما خبر داده‌اند: «جناب حق از نور خویش گوهری لطیف و بزرگ آفرید و از آن گوهر، همۀ کائنات را به ترتیب به وجود آورد. این گوهر ‹نور محمدی› نامیده می‌شود. آغاز و سرچشمۀ همۀ روح‌ها و جسم‌ها این گوهر است.»

«اگر تو نمی‌بودی، اگر تو نمی‌بودی، مخلوقات را نمی‌آفریدم!» حدیث قدسی

روزی جابر بن عبدالله، یکی از اصحاب کرام، پرسید: «یا رسول الله! الله تعالی پیش از همه‌چیز چه چیزی را آفرید؟» رسول الله پاسخ فرمود: «پیش از همه‌چیز، نور پیامبر تو، یعنی نور مرا، از نور خویش آفرید. در آن هنگام نه لوح بود، نه قلم، نه جنت، نه جهنم، نه فرشته، نه سماوات (آسمان‌ها)، نه ارض (زمین)، نه آفتاب، نه مهتاب، نه انسان و نه جن.»

هنگامی که دل و جسم شریف آدم علیه السلام آفریده شد، نور محمدی میان دو ابروی او نهاده شد. چون روح در او دمیده شد، آدم علیه السلام دریافت که بر پیشانی‌اش نوری مانند ستارۀ زهره می‌درخشد.

هنگامی که آدم علیه السلام آفریده شد، به الهام دریافت که جناب حق او را ابومحمد، یعنی پدر محمد، خطاب کرده است. چون آدم پرسید: «ای پروردگار من! چرا به من کنیۀ ابومحمد دادی؟»، الله تعالی به او فرمود: «ای آدم! سرت را بالا کن!» آدم علیه السلام سرش را بالا کرد، نگریست و بر عرش اعلی5 نام پیامبر محبوب ما (صلی الله علیه وسلم) را دید که از نور نوشته شده بود – نام احمد را. آن‌گاه پرسید: «ای پروردگار من! این کیست؟» الله تعالی فرمود: «این پیامبری از نسل توست. نام او در آسمان‌ها احمد و در زمین محمد است. اگر او نمی‌بود، تو را نمی‌آفریدم. زمین‌ها و آسمان‌ها را نیز خلق نمی‌کردم.»6

انتقال نور او از پیشانی‌های پاک به پیشانی‌های پاک

هنگامی که آدم علیه السلام آفریده شد، نور شریف پیامبر محبوب ما، محمد علیه السلام، بر پیشانی او نهاده شد. آن نور بر پیشانی او به درخشیدن آغاز کرد. چنان‌که در «تفسیر مظهری» آمده است، این نور از آدم علیه السلام به بعد، از پدران پاک و مادران پاک گذشت تا به سرور ما، پیامبر، رسید. الله تعالی این را در آیۀ کریمه‌ای7 چنین خبر داده است، که معنای آن چنین است:

«تو، یعنی نور تو، پیوسته از سجده‌کنندگان به سجده‌کنندگان گردانده شد و به تو رسید.»8

در یک حدیث شریف فرموده شده است: «الله تعالی انسان‌ها را آفرید. مرا از بهترین بخش انسان‌ها به وجود آورد. سپس از این بخش‌ها بهترین را (در عربستان) برگزید. مرا از آنان به وجود آورد. سپس از میان خانه‌ها و خانواده‌ها بهترین را برگزید و مرا از آنان به وجود آورد. پس روح من و جسم من بهترینِ آفریدگان است. سلسلۀ من و نیاکان من بهترینِ انسان‌ها هستند.»

در حدیث شریف دیگری فرموده شده است: «الله تعالی همه‌چیز را از نیستی به هستی آورد. از میان همه‌چیز انسان‌ها را دوست داشت و ارجمند ساخت؛ و از میان انسان‌ها برگزیدگانش را در عربستان جای داد. از میان برگزیدگان عربستان مرا برگزید. مرا در برگزیدگان و بهترین‌های مردمان همۀ زمان‌ها قرار داد. پس کسانی که در عربستان پیوستگان مرا دوست دارند، به‌خاطر من دوست می‌دارند. و کسانی که با آنان دشمنی کنند، با من دشمنی کرده‌اند.»

چون حق تعالی آدم را آفرید،
جهان را با آدم آراست.
فرشتگان را به سجدۀ آدم واداشت،
آن کریم بر او بسیار جود و کرم فرمود.
نور مصطفی را بر پیشانی او نهاد،
و فرمود: بدان، این نور، نور حبیب من است.
آن نور بر پیشانی او قرار گرفت،
و روزگاری دراز با او بماند.
سپس، بدان، به پیشانی حوا منتقل شد،
و در آن‌جا نیز ماه‌ها و سال‌ها بماند.
شیث به دنیا آمد و این نور به او رسید،
و بر پیشانی او نور تجلی کرد.
به ابراهیم و اسماعیل نیز رسید،
اگر باقی را بگویم، سخن دراز شود.
بدین‌گونه پیوسته و پیاپی رفت،
تا آن‌که به مصطفی منتقل گشت.
چون آن رحمت عالمیان آمد،
نور به او رسید و در او قرار گرفت.
اگر می‌خواهید از آتش نجات یابید،
با عشق و با سوز صلوات بفرستید!

«تو، یعنی نور تو، پیوسته از سجده‌کنندگان به سجده‌کنندگان گردانده شد و به تو رسید» شعراء: ۲۱۹

از آن‌جا که آدم علیه السلام، نخستین انسان آفریده شده، ذرۀ محمد علیه السلام را با خود داشت، نور او بر پیشانی‌اش می‌درخشید. این ذره به حضرت حوا و از او به شیث علیه السلام منتقل شد و بدین‌گونه از مردان پاک به زنان پاک و از زنان پاک به مردان پاک گذشت. نور محمد علیه السلام نیز همراه با آن ذره از پیشانی‌های پاک به پیشانی‌های پاک انتقال یافت. هرگاه فرشتگان به چهرۀ آدم علیه السلام می‌نگریستند، نور محمد علیه السلام را بر پیشانی او می‌دیدند و برای او استغفار (طلب آمرزش) می‌کردند.

هنگامی که وفات آدم علیه السلام نزدیک شد، به پسرش شیث علیه السلام گفت: «فرزندم! این نوری که بر پیشانی تو می‌درخشد، نور آخرین پیامبر، محمد علیه السلام، است. آن را به زنان مؤمن، عفیف و پاک بسپار و به پسرت نیز همین‌گونه وصیت کن!»

تا زمان محمد علیه السلام، همۀ پدران به پسران خود چنین وصیت کردند. همه این وصیت را به جا آوردند و با نجیب‌ترین و شریف‌ترین دختران ازدواج کردند. نور، با گذشتن از پیشانی‌های پاک زنان و مردان، به صاحب اصلی خود رسید. هرگاه یکی از نیاکان سرور ما رسول الله دو پسر می‌داشت، یا قبیله‌ای به دو شاخه تقسیم می‌شد، نور پیامبر ما محمد علیه السلام همواره در شریف‌ترین و بهترین شاخه قرار می‌گرفت. در هر قرن، کسی که نیای او بود، از نور چهره‌اش شناخته می‌شد. نسل برگزیده‌ای بود که نور او را حمل می‌کرد؛ در هر قرن چهرۀ کسی که از این نسل بود، بسیار زیبا و پرنور بود. با این نور در میان برادرانش ممتاز می‌گشت و قبیله‌ای که در آن بود، از قبیله‌های دیگر برتر و شریف‌تر می‌شد.9

سرور ما، پیامبر، در یکی از احادیث شریف خویش فرمود: «هیچ‌یک از نیاکان من زنا نکرد. الله تعالی مرا از پدران طیب و نیک و از مادران پاک به دنیا آورد. اگر یکی از نیاکانم دو پسر می‌داشت، من در بهترین و نیکوترینِ آن دو می‌بودم.» این نور که از آدم علیه السلام به بعد از فرزندی به فرزندی می‌گذشت، به تارَخ رسید، از او به پسرش ابراهیم علیه السلام و سپس به پسر او اسماعیل علیه السلام منتقل شد. نوری که بر پیشانی او نیز مانند آفتاب می‌درخشید، در میان فرزندانش به عدنان، از او به مَعَدّ و از او به نِزار انتقال یافت. هنگامی که نزار به دنیا آمد، پدرش معد نور را بر پیشانی پسرش دید و شادمان شد. مهمانی بزرگی برپا کرد و گفت: «برای چنین پسری، این‌قدر مهمانی چیز اندکی است»؛ ازاین‌رو نام پسرش نزار، یعنی «چیز اندک»، ماند. پس از آن نیز نور، پیاپی گذشت تا به صاحب اصلی خود رسید – خاتم پیامبران (خاتم‌الانبیا)، پیامبر محبوب ما، محمد علیه السلام.

سرور ما، پیامبر، در یک حدیث شریف فرمود: «من محمد، پسر عبدالله، پسر عبدالمطلب، پسر هاشم (عمرو)، پسر عبد مناف (مغیره)، پسر قُصَی (زید)، پسر کلاب، پسر مُرّه، پسر کعب، پسر لؤی، پسر غالب، پسر فهر، پسر مالک، پسر نضر، پسر کنانه، پسر خزیمه، پسر مُدرِکه (عامر)، پسر الیاس، پسر مُضَر، پسر نزار، پسر معد، پسر عدنان هستم. هرگاه جماعتی که من از آنم به دو گروه تقسیم می‌شد، الله تعالی بی‌گمان مرا در بهترین بخش آن قرار می‌داد…»10

در حدیث شریف دیگری فرمود: «الله تعالی از فرزندان ابراهیم، اسماعیل را برگزید. از فرزندان اسماعیل، بنی‌کنانه را برگزید. از بنی‌کنانه، قریش را برگزید. از قریش، بنی‌هاشم را برگزید. از بنی‌هاشم، بنی‌عبدالمطلب را برگزید. و از فرزندان عبدالمطلب، مرا برگزید.»11

سلسلۀ نسب شریف سرور ما، پیامبر، تا عدنان چنین است:

محمد علیه السلام عبدالله عبدالمطلب (شیبه) هاشم (عمرو) عبد مناف (مغیره) قُصَی (زید) کلاب مُرّه کعب لؤی غالب فهر مالک نضر کنانه خزیمه مُدرِکه (عامر) الیاس مُضَر نِزار مَعَدّ عدنان

پدرکلان او حضرت عبدالمطلب

سرور ما، پیامبر (صلی الله علیه وسلم)، از شاخۀ بنی‌هاشم از قبیلۀ قریش است. پدرش عبدالله است. پدر عبدالله شیبه بود. شیبه، پدرکلان پیامبر ما، در مدینه به دنیا آمد. هنگامی که پدرش هاشم وفات یافت، شیبه هنوز کودک بود. روزی در مدینه، در برابر خانۀ ماماهایش، با هم‌بازی‌هایش تیراندازی تمرین می‌کرد. بزرگانی که آنان را تماشا می‌کردند، از نوری که بر پیشانی شیبه می‌درخشید، دریافتند که او فرزند مردی بزرگوار است و در شگفت ماندند.

چون نوبت به شیبه رسید، کمان را کشید و تیر را به سوی هدف رها کرد. هنگامی که تیر درست به هدف خورد، با هیجان فریاد زد: «من پسر هاشم هستم. تیر من بی‌گمان به هدفش می‌خورد!» از این سخن او دریافتند که او پسر هاشمِ مکی است. هاشم در آن هنگام دیگر در میان زندگان نبود.

هنگامی که یکی از فرزندان عبد مناف به مکه بازگشت، به مُطَّلِب، برادر هاشم، گفت: «برادرزاده‌ات شیبه، که در مدینه زندگی می‌کند، پسری بسیار هوشیار است. بر پیشانی‌اش نوری می‌درخشد که همه را به شگفتی می‌آورد. آیا درست است که چنین کودک گران‌بهایی دور از شما زندگی کند؟» مطلب بی‌درنگ به مدینه رفت و برادرزاده‌اش شیبه را به مکه آورد. به کسانی که در کوچه‌های مکه می‌پرسیدند «این کودک کیست؟» پاسخ می‌داد: «غلام من است.» پس از آن، شیبه به نام عبدالمطلب، یعنی «غلام مطلب»، شهرت یافت.12

«فرزندم! این نوری که بر پیشانی تو می‌درخشد، نور آخرین پیامبر، محمد علیه السلام، است. آن را به زنان مؤمن، عفیف و پاک بسپار و به پسرت نیز همین‌گونه وصیت کن!» آدم علیه السلام

عبدالمطلب تا هنگامی که کاکایش مطلب وفات یافت، نزد او زندگی کرد. از بدن مبارک عبدالمطلب بوی مشک برمی‌خاست. بر پیشانی‌اش نور محمد علیه السلام، حبیب الله تعالی، می‌درخشید و خیر و برکت را به پیرامون می‌پراگند. هرگاه در مکه باران نمی‌بارید و قحطی می‌آمد، اهل مکه دست عبدالمطلب را می‌گرفتند، او را به کوه ثبیر می‌بردند و از او می‌خواستند که دعا کند. او نیز هیچ‌کس را ناامید نمی‌کرد و به درگاه الله تعالی دعا می‌کرد که به آنان باران عطا فرماید. جناب حق نیز به برکت نور پیامبر محبوب ما، که بر پیشانی عبدالمطلب می‌درخشید، دعای او را می‌پذیرفت و باران فراوان می‌فرستاد. بدین‌گونه قدر و حرمت عبدالمطلب روزبه‌روز افزون شد. اهل مکه او را به سرداری خویش برگزیدند. هیچ‌کس با او مخالفت نمی‌کرد و هر کس زیر فرمانش درمی‌آمد، آرامش و آسایش می‌یافت. فرمانروایان آن زمان نیز فضیلت و بزرگی عبدالمطلب را می‌پذیرفتند. تنها پادشاه ایران (کسری) او را برنمی‌تافت و آشکار و پنهان با او دشمنی می‌ورزید. عبدالمطلب حنیف، یعنی مسلمان، بود.13 بر راه توحید بود؛ به وجود و یگانگی الله ایمان داشت، جز او هیچ اندیشۀ دیگری نداشت و بر دین نیای خویش ابراهیم علیه السلام، که حنیف بود، قرار داشت. ازاین‌رو هرگز بت‌ها را نپرستید و حتی به آن‌ها نزدیک نشد.

در اطراف کعبه به درگاه الله تعالی دعا می‌کرد و او را عبادت می‌نمود.

زمزم

روزی کسی در خواب به او گفت: «ای عبدالمطلب! برخیز، طیبه را بکَن!» و ناپدید شد. روز بعد گفت: «برخیز، بَرّه را بکَن!» روز سوم همان مرد فرمان داد: «برخیز، مَضنونه را بکَن!» خواب‌ها پایان نمی‌یافت. چون روز چهارم همان مرد باز به او گفت: «ای عبدالمطلب! برخیز، چاه زمزم را بکَن!»، عبدالمطلب پرسید: «زمزم چیست؟ آن چاه کجاست؟» مرد گفت: «زمزم آبی است که هرگز کم نمی‌شود و به ته آن نمی‌توان رسید. برای همۀ حاجیانی که از چهار گوشۀ جهان می‌آیند، بس است. از جایی جوشید که جبرئیل علیه السلام بال خویش را بر آن زد. این همان آبی است که الله تعالی برای اسماعیل علیه السلام آفرید. تشنگان را سیراب می‌کند. گرسنگان را سیر می‌کند و بیماران را شفا می‌بخشد. جای آن را به تو نشان می‌دهم. آن‌جا که قربانی می‌کنند، پس‌مانده‌ها را در یک جا می‌ریزند. هنگامی که آن‌جا باشی، کلاغی با منقار سرخ خواهد آمد.

با منقارش زمین را خواهد کاوید. در جایی که کلاغ می‌کاود، لانۀ مورچه‌ای نیز خواهی دید. همان‌جا جای زمزم است.»14

بامدادان عبدالمطلب پسرش حارث را با خود برداشت، نزد کعبه رفت و با هیجان به انتظار نشست. اندکی بعد، چنان‌که در خواب به او گفته شده بود، کلاغی با منقار سرخ آمد، در گودالی که آن‌جا بود فرود آمد و با منقارش به زمین زدن آغاز کرد. از زیر آن لانۀ مورچه‌ای پدیدار شد. عبدالمطلب و پسرش حارث بی‌درنگ در همان‌جا به کندن پرداختند. پس از آن‌که مدتی کندند، دهانۀ چاه نمایان شد. عبدالمطلب چون آن را دید، به گفتن تکبیر آغاز کرد: «الله اکبر، الله اکبر!»

قریشیان، که از آغاز کندن چاه را به‌دقت زیر نظر داشتند، رو به او کردند و گفتند: «ای عبدالمطلب! این چاهِ نیای ما اسماعیل است. ما نیز در آن حق داریم. باید ما را در این کار شریک سازی!» عبدالمطلب بی‌درنگ مخالفت کرد و پاسخ داد: «نه! این کار وظیفه‌ای است که تنها به من عطا شده است.» آن‌گاه قریشیان گفتند: «تو تنهایی. جز یک پسر هیچ‌کس را نداری. نمی‌توانی این‌گونه در برابر ما بایستی!»

چاه زمزم

چاه زمزم

در مسجدالحرام، روبه‌روی رکن حجرالاسود بود. دارای حلقه‌ای سنگی بود. کف آن با مرمر فرش شده بود و به سوی دیوارها شیب داشت. عبدالحمید خان اول فرمان داد چاه را چنان بسازند که آب از آن نشت نکند. این اثر هنری زیبا، این یادگار گران‌بها از تاریخ، در سال ۱۹۶۳ ویران شد. دهانۀ چاه و چند متر از پیرامون آن چند متر پایین‌تر از زمین برده شد. سپس روی همه‌چیز کاملاً پوشانده و با مرمر فرش شد. امروز این چاه دیده نمی‌شود.

آن‌گاه دلش به درد آمد، زیرا او را سرزنش می‌کردند که کسی را ندارد. دست‌هایش را به سوی آسمان بلند کرد و فریاد زد: «ای پروردگار من! ده پسر به من عطا فرما. اگر این دعایم را بپذیری، یکی از آنان را در کنار کعبه قربانی خواهم کرد.»15

عبدالمطلب اندیشید که کار کندن، رنگ خطرناکی به خود گرفته و ممکن است سرانجام به درگیری‌های سختی بینجامد. ازاین‌رو دست از کندن کشید و راه سازش را برگزید.

خواست که داوری در این کار حکم کند. سرانجام تصمیم گرفتند که کاهنی (پیشگویی) که در دمشق زندگی می‌کرد، داوری کند. با گروهی از بزرگان قریش به راه افتادند. در راه، کاروان از تشنگی و گرما چنان از پا افتاد که دیگر یارای حرکت نداشت. حاضر بودند برای قطره‌ای آب جان بدهند. با آن‌که این یگانه آرزوی‌شان بود، یافتن آب در میان آن بیابان سوزان ناممکن بود.

در لحظه‌ای که همه امید خود را از دست داده بودند، عبدالمطلب به آنان بانگ زد: «بیایید، بیایید! گرد آیید! هم برای شما و هم برای چارپایانتان آب کافی یافتم!» هنگامی که عبدالمطلب، که نور مبارک محمد علیه السلام را بر پیشانی داشت، در جست‌وجوی آب بود، پای شترش به سنگ بزرگی گیر کرد و چون سنگ از جای خود جنبید، از زیر آن آب روان شد. همه دوان‌دوان آمدند.

سیراب نوشیدند و گویی دوباره جان گرفتند.

قریشیان که در برابر بزرگی عبدالمطلب شرمنده شده بودند، گفتند: «ای عبدالمطلب! دیگر سخنی نداریم که به تو بگوییم. تو سزاوارترین کس برای کندن چاه زمزم هستی. از این پس در این باره با تو نزاع نخواهیم کرد. نیازی به رفتن نزد داور هم نیست؛ بازمی‌گردیم.» و راه مکه را در پیش گرفتند. عبدالمطلب به برکت نوری که بر پیشانی‌اش می‌درخشید، به شرف کندن چاه زمزم و بیرون آوردن آب آن نایل شد.16

«زمزم سیر می‌کند و بیماران را شفا می‌بخشد» حدیث شریف

پسری که برای قربانی نذر شد

پس از کندن چاه زمزم، عزت و آوازۀ عبدالمطلب بیش از پیش افزون شد. سال‌ها گذشت. جناب حق دعایی را که او از ته دل کرده بود، پذیرفت و افزون بر حارث، ده پسر و شش دختر دیگر به عبدالمطلب عطا فرمود. نام پسرانش قُثَم، ابولهب، عبدالکعبه، حَجل، زبیر، ابوطالب، عبدالله، غَیداق، ضِرار و مُقَوِّم بود [حمزه و عباس هنوز به دنیا نیامده بودند]. دخترانش صفیه، عاتکه، ام حکیم بیضاء، بَرّه، اُمَیمه و اَروی بودند. عبدالمطلب از میان همۀ فرزندانش عبدالله را بیش از همه دوست می‌داشت؛ زیرا نوری که بر پیشانی خود او بود، بر پیشانی عبدالله به درخشیدن آغاز کرده بود.

روزی در خواب به عبدالمطلب گفته شد: «ای عبدالمطلب! به نذرت وفا کن!»

بامدادان عبدالمطلب قوچی را قربانی کرد. شب در خواب به او فرمان داده شد: «چیزی بزرگ‌تر از آن را قربانی کن!» بامدادان گاوی را قربانی کرد. چون باز در خواب به او فرمان داده شد که چیزی بزرگ‌تر از آن را قربانی کند، پرسید: «چه چیزی از این بزرگ‌تر است؟» آن‌گاه به او گفته شد: «تو نذر کردی که اگر ده پسر به تو عطا شود، یکی از آنان را قربانی کنی. به نذرت وفا کن!»

روز بعد عبدالمطلب فرزندانش را گرد آورد و از دعایی که سال‌ها پیش کرده بود، با آنان سخن گفت. سپس به پسرانش خبر داد که باید یکی از آنان را قربانی کند. از فرزندانش هیچ مخالفتی ندید. برعکس، همه رضا دادند و گفتند: «ای پدر ما! به نذرت وفا کن! هرچه می‌خواهی، بکن؛ اختیار با توست!» عبدالمطلب قرعه انداخت تا معلوم شود کدام پسر قربانی شود. قرعه به نام محبوب‌ترین پسرش افتاد – به نام عبدالله، که نور محمد علیه السلام، حبیب الله تعالی، را بر پیشانی داشت. عبدالمطلب لحظه‌ای تلوتلو خورد و چشمانش پر از اشک شد. باید به عهدی که با الله تعالی بسته بود، وفا می‌کرد. کارد را در یک دست و جگرگوشه‌اش عبدالله را در دست دیگر گرفت و برای وفا به عهدی که با پروردگارش بسته بود، به کعبه رسید. پدرِ اشک‌بار همۀ آمادگی‌ها را برای قربانی کردن عبدالله به پایان رساند. در آن هنگام بزرگان قریش با نگاه‌هایی پر از حیرت ماجرا را دنبال می‌کردند.

از میان آنان مامای عبدالله گفت: «ای عبدالمطلب! دست نگه دار! ما هرگز راضی نیستیم که این پسرت را سر ببری. اگر چنین کاری بکنی، از این پس در میان قریش رسم می‌شود. هر کس نذر می‌کند که پسرش را قربانی کند و او را سر می‌بُرد. پیشگام چنین کاری مباش! پروردگارت را به‌گونه‌ای دیگر راضی کن!» سپس پیشنهاد کرد: «از کاهنی بپرس تا راهی به تو نشان دهد.»

پس از این سخن، عبدالمطلب نزد کاهنی به نام قطبه (یا سجاح) که در خیبر بود، رفت و ماجرا را بازگفت. کاهن پرسید: «خون‌بهای (دیۀ) یک انسان در میان شما چقدر است؟» چون پاسخ شنید: «ده شتر»، گفت: «میان ده شتر و پسرتان قرعه بیندازید. اگر قرعه به نام پسرتان درآمد، ده شتر دیگر بیفزایید و باز قرعه بیندازید و همین‌گونه با افزودن ادامه دهید تا قرعه به نام شتران درآید.»

عبدالمطلب بی‌درنگ به مکه بازگشت و همان‌گونه که کاهن گفته بود، عمل کرد. هر بار ده شتر افزود و بارها قرعه انداخت. قرعه همواره به نام عبدالله درمی‌آمد. اما چون شمار شتران به صد رسید، قرعه به نام شتران افتاد. برای اطمینان دو بار دیگر نیز قرعه انداخت. هر دو بار قرعه به نام شتران درآمد. عبدالمطلب با گفتن تکبیر: «الله اکبر! الله اکبر!» شتران را قربانی کرد. نه خودش و نه هیچ‌یک از پسرانش از گوشت آن‌ها چیزی برنداشتند. همه را میان فقیران تقسیم کرد.17

از زمان آدم علیه السلام به بعد، یکی از ماجراهای قربانی نیز ماجرای قربانی شدن اسماعیل علیه السلام است. از آن‌جا که نسب سرور ما، پیامبر، به اسماعیل علیه السلام می‌رسد، فرمود: «من پسر دو قربانی هستم.»18

پدرش حضرت عبدالله

هنگامی که عبدالله، که نور پیامبر ما محمد علیه السلام، سرور دو جهان، را بر پیشانی داشت، به دنیا آمد، اهل کتاب به یکدیگر خبر دادند: «پدر پیامبر آخرالزمان در مکه به دنیا آمد.» بنی‌اسرائیل جبه‌ای پشمین داشتند که از آنِ یحیی علیه السلام بود؛ هنگامی که شهید شد، آن را بر تن داشت و خون مبارکش بر این جبه چکیده بود. در کتاب‌هایشان نوشته بود: «هرگاه این خون تازه شود و به چکیدن آغاز کند، پدر پیامبر آخرالزمان به دنیا می‌آید.» و اهل کتاب درست با دیدن همین نشانه دریافتند که عبدالله به دنیا آمده است. با آن‌که از روی حسد بارها قصد کشتن او را کردند، الله تعالی عبدالله را به برکت نور پیشانی‌اش محفوظ داشت.

هنگامی که عبدالله به سن بلوغ رسید، هم با اخلاق نیک و هم با زیبایی‌اش در میان مردم ممتاز شد. به‌ویژه چون به هجده‌سالگی رسید، زیبایی‌اش زبانزد همگان گشت. نور پیشانی‌اش مانند آفتاب می‌درخشید و دل دخترانی که او را می‌دیدند، خواه‌ناخواه به سوی او می‌رفت. آوازۀ زیبایی و شهرتش تا مصر رسیده بود.

از دور و نزدیک همه برای دادن دخترشان به او با هم رقابت می‌کردند. بسیاری از فرمانروایان نزد عبدالمطلب آمدند و پیشنهاد کردند که دختران‌شان را برای پسرش بگیرد. خبر دادند که برای این کار به هر فداکاری‌ای تن می‌دهند. همچنان نزدیک به دوصد دختر تا مکه آمدند و پیشنهاد کردند که با عبدالله ازدواج کنند. اما عبدالمطلب هر یک را با زبانی شایسته رد می‌کرد.

زیرا عبدالمطلب برای پسرش نجیب‌ترین، اصیل‌ترین و زیباترین دختر حنیف، یعنی مسلمان، را می‌جست که به دین نیاکانشان، که از زمان ابراهیم علیه السلام از آن پیروی می‌کردند، پایبند باشد.

بنی‌اسرائیل، چون دریافتند که پیامبر آخرالزمان، که در کتاب‌هایشان از او خبر داده شده است، از قوم آنان نخواهد بود، از روی حسد سوگند خوردند که عبدالله را بکشند. برای این کار هفتاد مرد مسلح را به مکه فرستادند. در کمین فرصت مناسب نشستند. سرانجام روزی که عبدالله به صحرا رفته بود، در لحظه‌ای که گمان می‌کردند کسی آنان را نمی‌بیند، شمشیرهایشان را کشیدند و بر او حمله بردند. در آن روز، به حکمت الهی19، یکی از خویشاوندان عبدالله، وهب بن عبد مناف، نیز با چند تن از یارانش به شکار رفته بود. آنان درست در همان لحظه دیدند که بنی‌اسرائیل بر عبدالله هجوم برده‌اند. به غیرت خویشاوندی تصمیم گرفتند به یاری او بشتابند و عبدالله را نجات دهند. اما دشمنان بسیار بودند. آشکار بود که در این درگیری شکست خواهند خورد. سرانجام صلاح دیدند که راه پند و اندرز را برگزینند. هنگامی که به سوی آنان نزدیک شدند، دیدند که مردان بسیاری، که به هیچ‌کس در این جهان نمی‌مانستند، سوار بر اسپان سیاه و شمشیر در دست، از غیب مانند آذرخش رسیدند، با بانگ تکبیر بر بنی‌اسرائیل حمله بردند، همه را از دم شمشیر گذراندند و ناپدید شدند. وهب از این حال در شگفت ماند و دریافت که عبدالله چگونه محفوظ است و نزد الله تعالی چه ارزشی دارد.

چون به خانه آمد، ماجرا را برای همسرش بازگفت. هر دو پذیرفتند که جوانِ هم‌شأن دخترشان عبدالله است و تصمیم گرفتند آمنه را به او بدهند.

«من پسر دو قربانی هستم» حدیث شریف

عبدالمطلب نیز از زیبایی، پاک‌دامنی، حیا و دین‌داری آمنه، دختر وهب، بزرگ قبیلۀ بنی‌زهره، شنیده بود. از نظر نسب نیز خویشاوند بودند و چند پشت بالاتر به هم می‌پیوستند. با این قصد به خانۀ وهب رفت که آن دختر را برای پسرش عبدالله خواستگاری کند. هنگامی که عبدالمطلب دختر وهب را برای پسرش عبدالله خواستگاری کرد، وهب گفت: «ای کاکازاده! ما این پیشنهاد را پیش از شما دریافت کرده‌ایم» و ماجرایی را که شاهد آن بود، بازگفت و سپس این را نیز افزود: «مادر آمنه خوابی دید. به گفتۀ او نوری به خانۀ ما درآمد و روشنایی‌اش زمین و آسمان‌ها را فراگرفت. من نیز دیشب در خواب نیای ما ابراهیم علیه السلام را دیدم. به من گفت: ‹من نکاح عبدالله، پسر عبدالمطلب، و دخترت آمنه را بستم. تو نیز آن را بپذیر!› از امروز صبح زیر تأثیر این خواب هستم. با خود می‌گفتم: کی خواهند آمد؟» عبدالمطلب چون این سخنان را شنید، از زبانش این کلمات جاری شد: «الله اکبر! الله اکبر!»

سرانجام پسر هجده‌ساله‌اش عبدالله را با آمنه، دختر چهارده‌سالۀ وهب، به ازدواج درآورد. دربارۀ ازدواج آمنه و عبدالله روایت‌های دیگری نیز هست.20

انتقال نور مبارک او به مادرش

هنگامی که نور مبارک سرور عالم (صلی الله علیه وسلم) به مادرش منتقل شد، گرگ‌ها و پرندگان یکدیگر را چنین مژده دادند:

«زمان قدم نهادن سرور کائنات به دنیا نزدیک شد؛ او امین21زمین و آفتاب زمان است.» در آن شب همۀ بت‌های درون کعبه به رو افتادند. شیاطین ناتوان شدند و دیگر نتوانستند کار خود را انجام دهند. فرشتگان تخت ابلیس را درهم شکستند و به دریا افگندند و ابلیس را چهل روز کیفر و عذاب دادند. سپس او گریخت، بر کوه ابوقبیس بالا رفت و فریادی سخت برآورد. همۀ لشکریانش با شنیدن این فریاد ابلیس، گرد او جمع شدند. به آنان گفت: «وای بر حال شما! ولادت محمد علیه السلام نزدیک شد. از این پس لات و عُزّی پرستیده نمی‌شوند. نور توحید همۀ عالم را فرا می‌گیرد.» در آن شب همۀ جادوگران و کاهنان در کار خود درماندند. کهانت پایان یافت. جادوهایشان بی‌اثر ماند. در آن شب ساکنان زمین از آسمان آوازی شنیدند: «زمان آمدن پیامبر آخرالزمان با هزاران نیکی و احسان نزدیک شد.»

در آن زمان در مکۀ مکرمه قحطی بود. سال‌ها باران نباریده بود. بر درختان یک برگ سبز هم نبود و از حاصل اثری دیده نمی‌شد. مردم به تنگنا افتاده بودند و نمی‌دانستند چه کنند. پس از آن‌که نور مبارک پیامبر محبوب ما از حضرت عبدالله به حضرت آمنه منتقل شد، آن‌قدر باران بارید و آن‌قدر حاصل به دست آمد که آن سال را «سال فراوانی» نامیدند. حضرت آمنه در نُه ماهی که او را در شکم داشت، هیچ دردی و سختی‌ای نکشید.

هنگامی که بارداری مادر ما آمنه دوماهه بود، همسرش عبدالله برای تجارت به دمشق رفت. در بازگشت بیمار شد. در هجده یا بیست‌وپنج‌سالگی، در دارالنابغه در نزدیکی مدینه، نزد ماماهایش، بنی‌نجار، وفات یافت.22 هنگامی که این خبر در مکه شنیده شد، سراسر شهر در اندوه فرو رفت.23

«هنگامی که عبدالله، پدر سرور ما، پیامبر، پیش از ولادت پسرش وفات یافت، فرشتگان گفتند: ‹ای پروردگار ما! رسول تو یتیم ماند›» عبدالله بن عباس (رضی الله عنهما)

عبدالله بن عباس (رضی الله عنهما)، یکی از اصحاب کرام، چنین روایت کرده است: «هنگامی که عبدالله، پدر سرور ما، پیامبر، پیش از ولادت پسرش وفات یافت، فرشتگان گفتند: ‹ای پروردگار ما! رسول تو یتیم ماند.› الله تعالی فرمود: ‹نگهبان و یاور او منم.›»

آمنه خاتون از وفات همسرش بسیار اندوهگین شد. در شعری اندوه او را چنین سرود:

هنگامی که هیچ‌کس گمان نمی‌برد، اجلش او را برد،
حال آن‌که بسیار بخشنده و بسیار مهربان بود.

واقعۀ فیل

واقعۀ فیل

تا ولادت رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) حدود دو ماه مانده بود. در همین هنگام واقعۀ فیل رخ داد. ابرهه، والی یمن از سوی پادشاهی حبشه، که می‌خواست مانع شود که مردم گروه‌گروه از هر سو بیایند و کعبه را زیارت کنند، به یاری امپراتور روم در صنعا کلیسای بزرگی به نام «قُلَیس» ساخت. می‌خواست مردم این کلیسا را زیارت کنند. اما عرب‌ها، چون از دیرباز کعبه را زیارت می‌کردند، به کلیسایی که ابرهه ساخته بود، هیچ اعتنایی نکردند. با دیدۀ تحقیر به آن نگریستند. حتی یکی از آنان کلیسا را آلوده کرد.

ابرهه که از این رویداد خشمگین شده بود، تصمیم گرفت کعبه را ویران کند؛ برای این مقصد سپاه بزرگی آماده کرد و به سوی مکه لشکر کشید. هنگامی که سپاه ابرهه به مکه نزدیک شد، سربازان به غارت اموال قریش پرداختند و دوصد شتر را نیز که از آنِ عبدالمطلب بود، تصرف کردند. عبدالمطلب نزد ابرهه رفت و شترانش را خواست. ابرهه گفت: «من آمده‌ام کعبۀ مقدس شما را ویران کنم. تو نمی‌خواهی از آن دفاع کنی و شترانت را می‌خواهی؟»

عبدالمطلب گفت: «من صاحب شتران هستم. کعبه نیز بی‌گمان صاحبی دارد. او از آن نگهبانی می‌کند.» ابرهه گفت: «کسی نیست که آن را در برابر من نگه دارد!» و شتران عبدالمطلب را به او داد و روانه‌اش کرد. سپس به سپاهش فرمان حرکت به سوی کعبه داد. در سپاه ابرهه فیلی به نام «محموده» بود که آن را پیشاپیش سپاه می‌بردند و باور داشتند که بدین‌گونه به پیروزی می‌رسند. یکی از راهنمایان ابرهه، نُقَیل بن لبیب، به گوش آن فیل بزرگ خم شد و گفت: «ای محموده، خانه‌ای که برای ویران کردنش می‌روی، خانۀ الله تعالی است. همین حالا بنشین! زنهار پیش مرو! وگرنه هلاک می‌شوی!» هنگامی که ابرهه فیل را به سوی کعبه برگرداند، فیل بر زمین نشست و دیگر راه نرفت. اما چون رویش را به سوی یمن برمی‌گرداندند، دوان‌دوان می‌رفت.

بدین‌گونه الله تعالی بر سپاه ابرهه، که به مکه نزدیک شده بود ولی توان حمله نداشت، دسته‌ای از پرندگانی فرستاد که ابابیل، یعنی پرستوهای کوهی، نامیده می‌شوند. هر یک از این پرندگان سه سنگ به اندازۀ نخود یا عدس با خود داشت: یکی در منقار و دو تا در پاها. آن‌ها را بر سپاه ابرهه رها کردند. سنگ‌ها سربازان را از سر به پایین سوراخ می‌کردند و از آنان می‌گذشتند. هر سربازی که سنگ به او می‌خورد، بی‌درنگ می‌مرد. چنان‌که در آیۀ کریمه نیز خبر داده شده است، سپاه مانند برگ خورده‌شدۀ کشتزار گشت. ابرهه با دیدن این حال، سراسیمه خواست بگریزد. اما نتوانست. هدف اصلی سنگ‌ها او بود و به او نیز خورده بود. هرچه می‌گریخت، گوشتش پاره‌پاره فرو می‌ریخت و بدین‌گونه مرد. این واقعه در سورۀ فیلِ قرآن کریم چنین بیان شده است، که معنای آن چنین است: «(ای رسول من!) آیا ندیدی پروردگارت با صاحبان فیل (که می‌خواستند کعبه را ویران کنند، یعنی با سپاه ابرهه که با فیل‌ها مجهز شده بود) چه کرد؟ آیا نیرنگشان را (در ویران کردن کعبۀ معظمه) بی‌اثر نساخت؟ بر آنان پرندگانی دسته‌دسته فرستاد. هر یک از آن پرندگان بر آنان سنگ‌هایی از گِلِ پخته در آتش می‌افگند. سرانجام الله تعالی آنان را مانند برگ کشتزارِ بیدخورده نابود ساخت. (آنان را مانند برگ‌های خورده‌شدۀ کشتزار گردانید که کرم‌ها جویده و ریزه‌ریزه کرده باشند.)»24

«من صاحب شتران هستم. کعبه نیز بی‌گمان صاحبی دارد. او از آن نگهبانی می‌کند» شیبه‌الحمد

عربستان و مراکز فرهنگی پیرامون آن