بعثت1 او دعوت

لومړۍ وحي

کله چې زموږ سردار پیغمبر څلوېښت کلن و، بیا په یوه رمضان میاشت کې د حرا غره غار ته ګوښه شو او په تفکر کې ډوب شو. د رمضان په ۱۷مه، د دوشنبې په شپه، له نیمې شپې وروسته، یو غږ یې واورېد چې د هغه نوم یې اخیست. کله چې یې سر پورته کړ او شاوخوا یې وکتل، دویم ځل یې هماغه غږ واورېد او ویې لیدل چې ناڅاپه یو نور هر لوری ونیو. بیا جبرئیل3 علیه السلام د هغه مخې ته راغی او ویې ویل: «ولوله!» زموږ سردار ورته وفرمایل: «زه لوستونکی نه یم!» بیا پرښتې هغه ونیو او دومره یې زبېښه چې توان یې ختم شو، او ویې ویل: «ولوله!» هغه بیا وفرمایل: «زه لوستونکی نه یم!» پرښتې بیا هغه وزبېښه او ویې ویل: «ولوله!» کله چې یې وفرمایل: «زه لوستونکی نه یم!»، پرښتې د دریم ځل لپاره هغه وزبېښه. بیا یې خوشې کړ او د علق سورت لومړني پنځه آیتونه یې راوړل، چې معنا یې داسې ده: «(اې محمد علیه السلام!) د خپل رب الله په نوم ولوله چې هر شی یې پیدا کړی دی! هغه انسان له ټینګې شوې وینې (علق) څخه پیدا کړ! ولوله، الله د لوی کرم څښتن دی. هغه په قلم ښوونه کوي، هغه څه ښيي چې نه پوهېدل.»4 محمد علیه السلام هم له هغه سره یوځای ولوستل. لومړۍ وحي په دې توګه راغله، او د اسلام لمر چې ټول جهان یې روښانه کړ، همداسې راوخوت.5

رسول الله (صلی الله علیه وسلم) په لویې لړزې او جوش له حرا غره غار څخه ووت او ښکته کېدل یې پیل کړل. کله چې د غره نیمایي ته ورسېد، یو غږ یې واورېد. جبرئیل علیه السلام وویل: «اې محمد! ته د الله تعالی رسول یې، او زه جبرئیل یم» او خپله پونده یې پر ځمکه ووهله. له هغه ځایه چې ویې وهله، اوبه راووتې او هغه په اودس پیل وکړ. زموږ سردار پیغمبر په ځیر ورته کتل. کله چې جبرئیل علیه السلام اودس پای ته ورساوه، زموږ سردار پیغمبر ته یې وویل چې لکه څنګه یې چې ولیدل، همداسې اودس وکړي. کله چې زموږ ګران پیغمبر اودس پای ته ورساوه، جبرئیل علیه السلام امام6 شو او دوه رکعته لمونځ یې وکړ.

بیا جبرئیل علیه السلام وویل: «اې محمد! ستا رب تا ته سلام درلېږي!»، او بیا یې ورته ورسوله چې هغه فرمایلي دي: «ته پېریانو او انسانانو ته زما رسول یې. نو هغوی توحید ته وبوله.» بیا ترې جلا شو او آسمان ته پورته شو. په دې توګه زموږ ګران پیغمبر جبرئیل علیه السلام هم ولید او هم یې ورسره خبرې وکړې.

د ډبرو او ونو سلام

زموږ سردار پیغمبر تر هغه چې خپل د سعادت کور ته ورسېد، اورېدل یې چې هره ډبره او هره ونه چې دی یې له خوا تېرېده، ورته وايي: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ الله!» کله چې کور ته راغی، ویې فرمایل: «ما پټ کړئ! ما پټ کړئ!» او تر هغه یې دمه وکړه چې لړزه یې ورکه شوه. بیا یې زموږ مور حضرت خدیجې ته هغه څه بیان کړل چې لیدلي یې وو، او ویې فرمایل: «جبرئیل (علیه السلام) له سترګو ورک شو. خو د هغه هیبت، شدت او وېره زما له وجوده ونه وتله. ووېرېدم چې خلک به مې لېونی وبولي، ژبه به راباندې اوږده کړي او بد به راته ووايي.» حضرت خدیجې، چې د دې حالاتو او دې ورځو انتظار یې کاوه او ورته چمتو وه، وویل: «الله تعالی دې وساتي. حق تعالی به تا ته خیر درکړي او له خیر پرته به بل څه درته ونه غواړي. په الله تعالی قسم، باور لرم چې ته به د دې امت پیغمبر شې. ځکه چې ته له مېلمه سره مینه لرې. رښتیا وایې او امین یې. له عاجزانو سره مرسته کوې، یتیمان ساتې، له غریبانو سره مرسته کوې. ښه خویه یې؛ په هغه چا کې چې دا ځانګړنې ولري، وېره نه وي.»7

بیا ورقه بن نوفل ته ولاړل چې د دې حال په اړه ترې پوښتنه وکړي. ورقه، وروسته له دې چې د رسول الله بیان یې واورېد، وویل: «زېری دې وي، اې محمد علیه السلام! په الله تعالی قسم چې ته هغه وروستی پیغمبر یې چې حضرت عیسی یې خبر ورکړی و. هغه پرښته چې تا ته ښکاره شوه، جبرئیل علیه السلام دی چې له تا مخکې موسی علیه السلام ته راته. آه! کاشکې زه ځوان وای. کاشکې مې هغه وخت موندلی وای چې تا له مکې څخه باسي، او ستا مرستې ته مې ورمنډه کړې وای. ډېر ژر به تبلیغ او جهاد ته مأمور شې.» او زموږ د سردار پیغمبر مبارک لاس یې ښکل کړ. ډېر وخت نه و تېر شوی چې وفات شو.8

د تبلیغ د امر راتګ

زموږ ګران پیغمبر ته لومړۍ وحي، چې پیغمبري یې پکې اعلان شوه، همداسې راغله. بیا ودرېده او درې کاله رانغله. په دې موده کې اسرافیل علیه السلام نومې پرښته راتله او ځینې شیان یې ورته وښودل. دا وحي نه وه. په دې موده کې کله کله رسول الله ډېر خپه کېده. هر کله چې به خپه شو، جبرئیل علیه السلام به ورته ښکاره شو او ویل به یې: «اې حبیب الله! ته د الله تعالی پیغمبر یې»، او غم به یې ورته ارام کړ. زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «دا هغه وخت و چې وحي بنده شوې وه. کله چې له حرا غره ښکته کېدم، ناڅاپه مې له آسمانه یو غږ واورېد. پورته مې وکتل. جبرئیل (علیه السلام) مې ولید. د ځمکې او آسمان ترمنځ پر یوې کرسۍ ناست و. وېره راباندې راغله. کور ته ورسېدم. ومې ویل: ‹په یو شي مې پټ کړئ.› بیا حق تعالی وحي ولېږله؛ د مدثر سورت لومړني آیتونه یې راوړل، چې معنا یې داسې ده: ‹اې هغه څوک چې په خپل څادر کې نغښتی یې، محمد علیه السلام! پاڅه او (کافران د الله تعالی په عذاب) ووېروه! خپل رب ته تکبیر ووایه، لوی یې وګڼه! خپلې جامې پاکې وساته!›9 له دې وروسته وحي نوره بنده نه شوه.»

زموږ سردار فخر کائنات (علیه افضل الصلوات) خلک اسلام ته رابلل او د الله تعالی د امرونو او منعو تبلیغ پیل کړ. جبرئیل علیه السلام به چې وحي راوړله، کله کله به یې د انسان بڼه غوره کړه او له اصحاب کرامو څخه د دحیه کلبي په څېره به راته. کله به یې وحي زموږ د سردار پیغمبر زړه ته اچوله؛ هغه وخت رسول الله هغه نه لید. کله به وحي په خوب کې راتله، او کله به په یوه وېرونکي شور سره راتله.

دا وحي پر زموږ سردار پیغمبر تر ټولو درنه او سخته وه. په داسې حالاتو کې به حتی په تر ټولو سړه ورځ کې د رسول الله له مبارک تندي خولې څڅېدې، او که پر اوښ سپور به و، اوښ به د وحي له دروندوالي پر ځمکه کېناست. هغو اصحابو چې ورسره به وو، هم د وحي دروندوالی احساساوه. جبرئیل علیه السلام څو ځله په خپله اصلي بڼه او څېره هم راغی.

«اې هغه څوک چې په خپل څادر کې نغښتی یې، محمد! پاڅه او (کافران د الله تعالی په عذاب) ووېروه! خپل رب ته تکبیر ووایه، لوی یې وګڼه!» مدثر: ۱–۳

الله تعالی زموږ سردار پیغمبر ته له پرښتې او پردې پرته، یعنې پرته له کومې واسطې، هم وحي کړې ده. دا حال د معراج په شپه پېښ شو. د محمد مصطفی (صلی الله علیه وسلم)، چې د لومړۍ وحي په راتګ یې د پیغمبرۍ دنده پیل کړه، د اسلام تبلیغ درویشت کاله دوام وکړ. له دې مودې دیارلس کاله په مکه کې او لس کاله په مدینه کې تېر شول. قرآن کریم په ۲۲ کاله، ۲ میاشتې او ۲۲ ورځې کې وحي او بشپړ شو.

محمد علیه السلام امي و، یعنې کتاب یې نه و لوستی، لیکل یې نه وو کړي او له هېچا یې درس نه و ویلی. په مکه کې دنیا ته راغی او لوی شو، د پېژندل شویو خلکو په منځ کې وروزل شو. سره له دې یې د هغو معلوماتو او پېښو خبر ورکړ چې په تورات او انجیل کې، او د یونان او روم په دورو کې په لیکل شویو کتابونو کې وو. د اسلام د اعلان لپاره یې د هجرت د شپږم کال په پای او د اووم کال په پیل کې د روم، ایران او حبشې پاچاهانو او نورو عربي پاچاهانو ته لیکونه ولېږل. تر شپېتو زیات بهرني استازي د هغه حضور ته راغلل. د دې په اړه په قرآن کریم کې داسې بیان شوي دي، چې معنا یې داسې ده: «تا له دې قرآن کریم له راتګ مخکې هېڅ کتاب نه دی لوستی. لیک دې نه دی کړی. که دې لوستل او لیکل زده وای، ویلای یې شول چې له نورو دې زده کړي دي.»10

او په یوه حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «زه امي پیغمبر محمد یم… له ما وروسته پیغمبر نشته.»11 بیا هم په قرآن کریم کې داسې فرمایل شوي دي: «هغه (محمد علیه السلام) له ځانه خبرې نه کوي. د هغه خبرې هغه ته د وحي په وسیله ښودل کېږي او ور زده کول کېږي.»12

لومړني مسلمانان (سابقون اسلام)

زموږ سردار پیغمبر ته د لومړۍ وحي له راتګ وروسته، تر ټولو لومړی زموږ مور حضرت خدیجې ایمان راوړ.13 پرته له کوم تردد یې سمدستي اسلام ومانه او د لومړۍ مسلمانې کېدو په شرف مشرفه شوه.

زموږ سردار پیغمبر زموږ مور حضرت خدیجې ته اودس وښود، لکه څنګه چې جبرئیل علیه السلام ورته ښودلی و. بیا زموږ سردار پیغمبر امام شو او یوځای یې دوه رکعته لمونځ وکړ. زموږ مور خدیجې زموږ د ګران پیغمبر هرې خبرې او هر امر ته په تر ټولو بشپړ ډول اطاعت وکړ. په دې توګه د الله تعالی په نزد ډېرو لوړو درجو ته ورسېده. هر کله به چې رسول الله خپه شو یا به یې د منکرانو له ټوکو ټکالو درد ګاله، هغې به تسلي ورکوله او غم به یې ترې لرې کاوه. ویل به یې: «یا رسول الله! هېڅ مه خپه کېږه، غم مه کوه. په پای کې به زموږ دین قوت ومومي او مشرکان به هلاک شي. قوم به دې ستا اطاعت وکړي…» زموږ د مور خدیجې د دې مرستو له امله یوه ورځ جبرئیل علیه السلام راغی او ویې ویل: «یا رسول الله! خدیجې ته د الله تعالی سلام ورسوه.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «اې خدیجې! دا دی جبرئیل (علیه السلام) تا ته د الله تعالی سلام راوړي.»14

زموږ سردار پیغمبر یو ځل دا هم وفرمایل: «الله تعالی ماته امر وکړ چې خدیجې ته په جنت کې د مرغلرو د یوه کور زېری ورکړم. هلته نه ناروغي شته، نه غم او نه سر درد.»

له حضرت خدیجې وروسته، له لویانو څخه تر ټولو لومړی حضرت ابوبکر مسلمان شو، چې د رسول الله له نږدې ملګرو څخه و. حضرت ابوبکر شل کاله مخکې یو خوب لیدلی و: «بشپړه سپوږمۍ له آسمانه راښکته شوې، کعبې معظمې ته راغلې، ټوټې ټوټې شوې، او هره ټوټه یې د مکې د کورونو له منځه پر یوه کور لوېدلې ده؛ بیا دا ټوټې سره یوځای شوې او آسمان ته پورته شوې دي. خو هغه ټوټه چې د ابوبکر پر کور لوېدلې وه، آسمان ته نه وه پورته شوې. حضرت ابوبکر چې دا پېښه ولیده، سمدستي یې د کور دروازه وتړله، لکه چې د سپوږمۍ د دې ټوټې د تګ مخه یې نیولې وي.»

ابوبکر په جوش له خوبه راویښ شو، او همدا چې سهار شو، سمدستي یې د یهودي عالمانو یوه ته ورمنډه کړه او خوب یې ورته بیان کړ. هغه عالم په ځواب کې وویل: «دا له ګډوډو خوبونو څخه یو دی، له همدې امله تعبیر نه کېږي.» خو دې خوب د ابوبکر ذهن مشغول ساته، او د یهودي ځواب هم هغه قانع نه کړ. یو ځل چې د سوداګرۍ لپاره تللی و، لاره یې د بحیرا راهب سیمې ته ورغله. کله چې یې له بحیرا څخه د خپل خوب تعبیر وغوښت، بحیرا وپوښتل: «ته د کوم ځای یې؟» کله چې حضرت ابوبکر ځواب ورکړ: «له قریشو یم»، بحیرا وویل: «هلته به یو پیغمبر راښکاره شي او د هدایت نور به د مکې هر ګوټ ته ورسېږي. ته به د هغه په ژوند کې د هغه وزیر او د هغه له وفات وروسته د هغه خلیفه شې.» حضرت ابوبکر په دې ځواب ډېر حیران شو. دا خوب او تعبیرونه یې تر هغه هېچا ته ونه ویل چې زموږ سردار پیغمبر خپله پیغمبري اعلان کړه. کله چې زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام خپله پیغمبري اعلان کړه، حضرت ابوبکر سمدستي زموږ سردار پیغمبر ته ورمنډه کړه او ویې پوښتل: «پیغمبران د خپلې پیغمبرۍ دلیلونه لري؛ ستا دلیل څه دی؟» زموږ سردار پیغمبر په ځواب کې وفرمایل: «زما د نبوت دلیل هغه خوب دی چې تعبیر دې یې له یوه یهودي عالم څخه وغوښت. هغه عالم وویل: ‹دا له ګډوډو خوبونو څخه دی، تعبیر نه کېږي.› بیا بحیرا راهب سم تعبیر کړ»، او بیا یې حضرت ابوبکر ته خطاب وکړ: «اې ابوبکر! تا الله او د هغه رسول ته بلم.»

په دې حضرت ابوبکر وویل: «شاهدي ورکوم چې ته د الله تعالی رسول یې، ستا پیغمبري حق ده او هغه نور دی چې جهان روښانه کوي»، او مسلمان شو.

د بل روایت له مخې، حضرت ابوبکر، له دې مخکې چې زموږ سردار پیغمبر ته پیغمبري راشي، د سوداګرۍ لپاره یمن ته تللی و. په دې سفر کې په یمن کې د ازد له قبیلې له یوه زاړه سړي سره مخ شو چې ډېر کتابونه یې لوستي وو. هغه زاړه سړي حضرت ابوبکر ته وکتل او ویې ویل: «ګومان کوم چې ته د مکې له خلکو څخه یې.» حضرت ابوبکر وویل: «هو، همداسې ده»، او د هغوی ترمنځ دا خبرې وشوې:

– ته له قریشو څخه یې؟

– هو!

– ته له بني تمیم څخه یې؟

– هو!

– یوه نښه نوره پاتې ده. – هغه څه ده؟

– خپله ګېډه لوڅه کړه چې ویې وینم.

– ووایه، موخه دې څه ده؟

– ما په کتابونو کې لوستي دي چې په مکه کې به یو پیغمبر راشي. دوه کسان به یې مرستندویان وي. یو به ځوان وي او بل زوړ. ځوان به ډېرې سختۍ په اسانۍ واړوي او ډېرې بلاوې به لرې کړي. او هغه زوړ سړی سپین مخی او نری ملا دی، او پر ګېډه یې یو تور خال دی. ګومان کوم چې هغه ته یې. ګېډه دې لوڅه کړه چې ویې وینم.

«هغه (محمد علیه السلام) له ځانه خبرې نه کوي. د هغه خبرې هغه ته د وحي په وسیله ښودل کېږي او ور زده کول کېږي» نجم: ۳–۴

بیا حضرت ابوبکر خپله مبارکه ګېډه لوڅه کړه؛ کله چې زاړه سړي د هغه د نوم پاسه تور خال ولید، ویې ویل: «والله، هغه ته یې»، او ابوبکر ته یې ډېر وصیتونه وکړل. کله چې حضرت ابوبکر خپل کار پای ته ورساوه، د رخصتېدو لپاره د زاړه سړي حضور ته ورغی او ترې یې وغوښتل چې زموږ د سردار پیغمبر په اړه څو بیتونه ووايي. بیا زاړه سړي دولس بیتونه ولوستل، او حضرت ابوبکر هغه یاد کړل.

کله چې حضرت ابوبکر له سفره مکې مکرمې ته راستون شو، د قریشو مشران لکه عقبه بن ابي معیط، شیبه، ابوجهل او ابوالبختري د هغه لیدو ته د هغه کور ته راغلل. زموږ سردار ابوبکر هغوی ته خطاب وکړ او ویې فرمایل: «ستاسې په منځ کې کومه پېښه شوې ده؟» هغوی ځواب ورکړ: «له دې څخه به عجیبه پېښه څه وي چې د ابوطالب یتیم د پیغمبرۍ دعوه کوي او وايي چې تاسې، ستاسې پلرونه او نیکونه پر باطل دین یاست؟ که ستا خاطر نه وای، تر اوسه به مو ژوندی نه وای پرېښی. ته د هغه نږدې دوست یې، دا کار ته پخپله حل کړه.»

حضرت ابوبکر هغوی رخصت کړل او خبر شو چې زموږ سردار پیغمبر د حضرت خدیجې په کور کې دی. ورغی او دروازه یې وټکوله. کله چې زموږ سردار پیغمبر هغه ته ورووت، ابوبکر وپوښتل: «اې محمد! دا څه دي چې ستا په اړه ویل کېږي؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «زه د حق تعالی پیغمبر یم. تا ته او د آدم ټولې اولادې ته لېږل شوی یم. ایمان راوړه، چې د حق تعالی رضا ته ورسېږې او خپل ځان له دوزخه وساتې.»

کله چې حضرت ابوبکر وپوښتل: «د دې دلیل څه دی؟»، رسول اکرم وفرمایل: «دلیل د هغه زاړه سړي کیسه ده چې په یمن کې دې ولید.» حضرت ابوبکر وویل: «ما په یمن کې ډېر زاړه او ځوانان لیدلي دي.» زموږ سردار پیغمبر په ځواب کې وفرمایل: «هغه زوړ سړی چې دولس بیتونه یې تا ته امانت درکړل او ماته یې ولېږل»، او هغه ټول بیتونه یې ولوستل. کله چې حضرت ابوبکر وپوښتل: «دا چا درته وویل؟»، زموږ سردار پیغمبر په ځواب کې وفرمایل: «هغې پرښتې خبر راکړ چې له ما مخکې پیغمبرانو ته راتله.» همدا چې یې دا وفرمایل، ابوبکر وویل: «لاس راکړه»، د هغه مبارک لاس یې ونیو او ویې ویل: «اَشْهَدُ اَنْ لا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» او مسلمان شو.15 په داسې لویې خوښۍ، چې په ژوند کې یې هېڅکله نه وه احساس کړې، د مسلمان په توګه کور ته ستون شو. او په یوه حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «ما چې هر چا ته ایمان وړاندې کړ، تندی به یې ترینګلی کړ او په تردد به یې کتل. یوازې ابوبکر صدیق د ایمان په منلو کې هېڅ تردد او ځنډ ونه کړ.»

یوه ورځ، کله چې زموږ سردار پیغمبر له زموږ مور حضرت خدیجې سره لمونځ کاوه، حضرت علي هغوی ولیدل. هغه وخت لس یا دولس کلن و. له لمانځه وروسته یې وپوښتل: «دا څه دی؟» رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «دا د الله تعالی دین دی. تا دې دین ته بلم. الله تعالی یو دی، شریک نه لري. تا هغه الله ته د ایمان راوړلو ته بلم چې یو دی، نه سیال لري او نه شریک…» حضرت علي وویل: «لومړی به له خپل پلار سره مشوره وکړم.» رسول الله ورته وفرمایل: «که اسلام ته رانه شې، دا راز هېچا ته مه وایه!» بله ورځ سهار حضرت علي د رسول الله حضور ته راغی، ویې ویل: «یا رسول الله! اسلام راوښیه»، او مسلمان شو.16

حضرت علي د مسلمانانو دریم و. هغه قرباني چې د رسول اکرم په لاره کې یې وښوده، او دا چې هغه یې پر ځان غوره ګاڼه، تر هر ډول ستاینې لوړ دي.

زید بن حارثه له لومړنیو مؤمنانو څخه و. له حضرت خدیجې، حضرت ابوبکر او حضرت علي وروسته د څلورم مسلمان، او د آزادو شویو غلامانو په منځ کې د لومړي مسلمان کېدو په شرف مشرف شو. له هغه سره یوځای مېرمن یې ام ایمن هم مسلمانه شوه.17

کله چې حضرت ابوبکر مسلمان شو، سمدستي خپلو ګرانو ملګرو ته ولاړ. هغوی یې هم قانع کړل چې مسلمانان شي. د اصحاب کرامو له مشرانو څخه عثمان بن عفان، طلحه بن عبیدالله، زبیر بن عوام، عبدالرحمن بن عوف او سعد بن ابي وقاص، چې د خپل قوم لوړې څېرې او مشران وو، د دوی تر ټولو نامتو وو.18 هغو اتو کسانو ته چې زموږ له مور حضرت خدیجې وروسته مسلمانان شول، سابقون اسلام، یعنې لومړني مسلمانان، ویل کېږي. حضرت عثمان د خپل اسلام راوړلو کیسه داسې بیانوي: «ما یوه خاله درلوده چې کاهنه وه. یوه ورځ مې د هغې لیدو ته ورغلم. ماته یې وویل: ‹تا ته به یوه مېرمن نصیب شي. خو نه به تا له هغې مخکې کومه ښځه لیدلې وي، او نه به هغې له تا مخکې کوم سړی لیدلی وي. هغه به یوه ښکلې مخې، زاهده مېرمن او خامخا د یوه لوی پیغمبر لور وي.›

زه د خپلې خالې په دې خبره حیران شوم. بیا یې راته وویل: ‹یو پیغمبر راغلی دی. هغه ته له آسمانه وحي نازله شوې ده.› ما وویل: ‹اې خالې! داسې راز خو په ښار کې هېڅ نه دی اورېدل شوی. نو دا خبره په ښکاره ووایه.› بیا خالې مې وویل: ‹محمد بن عبدالله ته پیغمبري راغلې ده. هغه خلک دین ته رابولي. په لنډ وخت کې به عالم د هغه په دین روښانه شي، او د هغو سرونه به پرې شي چې مخالفت یې کوي.›

د خالې دې خبرو پر ما ډېر اغېز وکړ. اندېښنه راباندې راغله. زما او حضرت ابوبکر ترمنځ لویه دوستي وه؛ هېڅکله به له یو بل نه جلا کېدو. د دې مسئلې د خبرو لپاره دوه ورځې وروسته حضرت ابوبکر ته ورغلم. کله چې مې د خالې خبرې ورته بیان کړې، راته یې وویل: ‹اې عثمان! ته هوښیار سړی یې. څو ډبرې چې نه ویني او نه اوري، او هېچا ته نه ګټه رسولی شي او نه زیان، څنګه د معبودیت وړ کېدای شي؟› ما وویل: ‹رښتیا وایې، د خالې خبره مې رښتیا ده.›»

وروسته له دې چې حضرت ابوبکر حضرت عثمان ته اسلام بیان کړ، هغه یې زموږ د سردار پیغمبر حضور ته بوت چې رسول الثقلین، یعنې د انسانانو او پېریانو پیغمبر دی. زموږ ګران پیغمبر حضرت عثمان ته وفرمایل: «اې عثمان! حق تعالی تا جنت ته مېلمستیا ته بلي. ته هم دا بلنه ومنه. زه ټولو انسانانو ته د سمې لارې د لارښود په توګه لېږل شوی یم.» حضرت عثمان د رسول الله د لوړو حالاتو او د هغو خبرو په وړاندې چې په خندان مخ یې وفرمایلې، له ځانه ووت او په لوی شوق او تسلیم یې وویل: «اَشْهَدُ اَنْ لا اِلٰهَ اِلَّا اللهُ وَاَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ»، او مسلمان شو.

رسول الله د خپلې پیغمبرۍ په لومړیو دریو کلونو کې خلک په پټه اسلام ته رابلل. خلک ورو ورو، یو یو او دوه دوه، مسلمانېدل. په دې موده کې د مسلمانانو شمېر په سختۍ دېرشو ته ورسېد. هغوی هم خپل عبادتونه په کورونو کې کول او د قرآن کریم نازل شوي آیات کریمه یې په پټه لوستل او یادول.

«سابقون اسلام، یعنې لومړني مسلمانان: ابوبکر صدیق، علي بن ابي طالب، زید بن حارثه، عثمان بن عفان، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابي وقاص، زبیر بن عوام او طلحه بن عبیدالله» (رضی الله عنهم اجمعین)

د نږدې خپلوانو رابلل

کله چې د مدثر سورت نازل شو، رسول الله خلک د اسلام دین ته رابلل پیل کړل. دا بلنه یې په پټه کوله. یو څه وخت وروسته هغه آیت کریمه نازل شو چې معنا یې داسې ده: «خپل نږدې خپلوان د الله تعالی په عذاب ووېروه او حق دین ته یې وبوله.»19 بیا زموږ سردار پیغمبر محمد علیه السلام حضرت علي ولېږه چې خپلوان یې دین ته راوبولي، او ټول یې د ابوطالب کور ته وبلل. د هغوی مخې ته یې د یوه کس په اندازه یوه کاسه خواړه او یو جام شیدې کېښودې. لومړی یې پخپله په بسم الله پیل وکړ، او بیا یې راغلو خپلوانو ته وفرمایل: «مهرباني وکړئ.» راغلي کسان څلوېښت تنه وو. خو ایښودل شوي خوراک ټول ماړه کړل او هېڅ کم نه شو. راغلي کسان د دې معجزې په وړاندې حیران پاتې شول. له ډوډۍ وروسته زموږ سردار پیغمبر غوښتل خبرې پیل کړي، تر څو خپل خپلوان اسلام ته راوبولي. بیا د هغه تره ابولهب په دښمنۍ وویل: «موږ داسې کوډې لکه نن چې مو ولیدې، هېڅکله نه دي لیدلې. ستاسې خپلوان تاسې کوډې کړي یاست. اې وراره! ما ستا په څېر داسې څوک نه دی لیدلی چې دومره شر او بدي یې راوړې وي»، او په سپکو خبرو یې دوام ورکړ.

زموږ پیغمبر ابولهب ته وفرمایل: «هغه بدي چې قریش او ټولې عربي قبیلې یې ماته نه شي کولای، تا راته وکړه!» خواره واره شول او له هغوی څخه یو هم مسلمان نه شو. له دې پېښې لږ وروسته یې بیا خپلوان وبلل. حضرت علي بیا ټول راوبلل او راوستل.

لکه د لومړي ځل په څېر، د هغوی مخې ته خواړه کېښودل شول. له ډوډۍ وروسته زموږ سردار پیغمبر ودرېد او ویې فرمایل: «حمد یوازې د الله تعالی لپاره دی. یوازې له هغه مرسته غواړم. پر هغه ایمان لرم او پر هغه توکل کوم. بې‌شکه پوهېږم او اعلانوم چې له الله تعالی پرته بل معبود نشته، هغه یو دی. نه یې سیال شته او نه شریک.» بیا یې خبرې داسې دوام ورکړې: «تاسې ته هېڅکله دروغ نه وایم، رښتیا درته وایم… تاسې هغه الله تعالی ته د ایمان راوړلو ته بلم چې یو دی او له هغه پرته بل معبود نشته. زه د هغه پیغمبر یم چې تاسې او ټول بشریت ته یې لېږلی یم. والله، لکه څنګه چې ویده کېږئ، همداسې به مړه شئ، او لکه څنګه چې له خوبه راویښېږئ، همداسې به بیا ژوندي کړای شئ، او د هر هغه څه حساب به درنه واخیستل شي چې کړي مو دي؛ د خپلو نېکیو په بدل کې به اجر او د خپلو بدیو په بدل کې به سزا وینئ. او دا یا په جنت کې تل پاتې کېدل دي یا په دوزخ کې تل پاتې کېدل. تاسې د خلکو له منځه لومړني کسان یاست چې د آخرت په عذاب مو ووېروم.»

ابوطالب له دې خبرو اورېدو وروسته وویل: «اې محترمه وراره! ستا تر مرستې ډېر قیمتي شی نه پېژنم. ستا نصیحتونه مو ومنل او قبول مو کړل، او ستا خبرې مو له زړه تصدیق کړې. دا چې اوس دلته راټول شوي دي، ستا د نیکه عبدالمطلب اولاد دي. بې‌شکه زه هم له هغوی څخه یو یم. هغه څه ته چې ته یې غواړې، زموږ له منځه تر ټولو لومړی زه ورمنډه کوم. ژمنه کوم چې ستا له ساتنې او ستا د شاوخوا د نیولو څخه به یوه شېبه هم لاس وانخلم. ته په هغه څه دوام ورکړه چې امر درته شوی دی. خو د خپل پخواني دین د پرېښودو په اړه، خپل نفس مې غاړه ایښودونکی ونه موند.»

له ابولهب پرته، هلته خپلوانو او ترونو نرمې خبرې وکړې. خو ابولهب داسې بې‌شرمه خبرې وکړې او ګواښونه یې وکړل: «اې بني عبدالمطلب! مخکې له دې چې نور یې لاس ونیسي او مخه یې ونیسي، تاسې یې مخه ونیسئ. که نن هغه څه ومنئ چې دی یې وايي، ذلت او سپکاوي ته به ورسېږئ. که د هغه ساتنې ته ودرېږئ، ټول به ووژل شئ…» زموږ د سردار پیغمبر ترور ابولهب ته ځواب ورکړ: «اې وروره! ایا تا ته ښايي چې د خپل ورور زوی او د هغه دین بې‌مرستې پرېږدې؟ والله، هغه عالمان چې نن ژوندي دي، خبر ورکوي چې د عبدالمطلب له نسله به یو پیغمبر راځي. همدا هغه پیغمبر دی.»

په دې خبرو ابولهب خپلو بدو خبرو ته دوام ورکړ. ابوطالب پر ابولهب غوسه شو او ویې ویل: «اې بزدله! والله، تر څو چې موږ ژوندي یو، د هغه مرستندویان او ساتونکي یو.» محمد علیه السلام ته یې مخ واړاوه او ویې ویل: «اې وراره! کله چې دې وغوښتل خلک خپل رب ته د ایمان راوړلو ته وبلې، موږ ته ووایه؛ وسلې به واخلو او له تا سره به یوځای راووځو.» بیا زموږ سردار فخر کائنات بیا خبرې پیل کړې او ویې فرمایل: «اې بني عبدالمطلب! والله، په عربو کې داسې څوک نشته چې خپل قوم ته یې تر هغه څه لوړ او غوره څه راوړي وي چې ما تاسې ته راوړي دي او ستاسې د دنیا او آخرت لپاره غوره دي (یعنې له دې دینه). تاسې دې ته بلم چې دوه کلمې ووایئ چې په ژبه اسانه او په میزان کې درنې دي. هغه دا چې شاهدي ورکړئ چې له الله پرته بل معبود نشته او زه د هغه بنده او رسول یم. الله تعالی ماته امر کړی چې تاسې دې ته راوبولم. نو ستاسې څوک به دا زما بلنه ومني او په دې لاره کې به زما مرستندوی شي؟» هېچا غږ ونه کړ. ټولو سرونه ټیټ کړل. زموږ سردار پیغمبر دا خبرې درې ځله تکرار کړې. هر ځل چې به یې وفرمایلې، حضرت علي به ودرېد. په دریم ځل یې وویل: «یا رسول الله! که څه هم په عمر کې له دوی تر ټولو کوچنی یم، زه به ستا مرستندوی شم.» بیا رسول الله د حضرت علي لاس ونیو.

نور په حیرانتیا خواره واره شول. د الله تعالی حبیب (صلی الله علیه وسلم) د خپلو خپلوانو په دې چلند ډېر خپه شو.

خو زړه یې له لاسه ورنه کړ او بلنې ته یې دوام ورکړ، تر څو هغوی له دوزخه وژغورل شي او نېکمرغۍ ته ورسېږي.

د بعثت په څلورم کال د حجر سورت ۹۴م آیت کریمه نازل شو. کله چې دا الهي امر راغی چې معنا یې داسې ده: «(اې زما حبیبه!) هغه څه چې تا ته امر شوي دي (امرونه او منعې) په ښکاره بیان کړه. له مشرکانو مخ واړوه! د هغوی خبرو ته پام مه کوه!»، زموږ ګران پیغمبر د مکې خلک په ښکاره اسلام ته رابلل پیل کړل. یوه ورځ د صفا غونډۍ ته وخوت او ویې فرمایل: «اې د قریشو خلکو! دلته راټول شئ او زما خبرې واورئ!» کله چې قبیلې راټولې شوې، ویې پوښتل: «اې زما قومه! ایا کله مو له ما څخه دروغ اورېدلي دي؟» ټولو په یوه غږ وویل: «نه، نه مو دي اورېدلي.» ویې فرمایل: «الله تعالی ماته پیغمبري عطا کړې او زه یې تاسې ته د پیغمبر په توګه لېږلی یم.» بیا یې د اعراف سورت ۱۵۸م آیت کریمه ولوست چې معنا یې داسې ده: «(اې زما حبیبه!) هغوی ته ووایه: ‹اې خلکو! زه تاسې ټولو ته د الله تعالی رسول یم چې د ځمکو او آسمانونو څښتن دی. هر ژوندی هغه مړ کوي او ژوندی کوي. له هغه پرته (د عبادت وړ) بل معبود نشته.›» د هغه تره ابولهب، چې د اورېدونکو په منځ کې و، غوسه شو او په کفر کې په ټینګار یې چیغې کړې: «زما وراره لېونی شوی دی! د هغه چا خبرو ته غوږ مه نیسئ چې زموږ د بتانو عبادت نه کوي او له زموږ دینه وتلی دی!» حاضر کسان خواره واره شول او هېچا ایمان رانه وړ. سره له دې چې پوهېدل چې زموږ سردار پیغمبر رښتینی او د لوړو اخلاقو خاوند دی، مخ یې ترې واړاوه او دښمنان یې شول.

«خپل نږدې خپلوان د الله په عذاب ووېروه او حق دین ته یې وبوله» شعراء: ۲۱۴

بله ورځ، د الله تعالی د دې امر په پیروۍ: «هغه څه چې تا ته امر شوي دي (امرونه او منعې) څرګند کړه»، زموږ سردار پیغمبر بیا د صفا غونډۍ ته وخوت. په لوړ او زورور غږ یې خلکو ته غږ وکړ: «یا صَباحاه! دلته راشئ، راټول شئ، تاسې ته یو مهم خبر لرم!»20 په دې بلنه قبیلې په منډه راټولې شوې. په حیرانتیا او لېوالتیا یې انتظار پیل کړ. هغو چې نه وو راغلي، خپل کسان یې ولېږل چې پوه شي ولې راټولېږي. د راغلو کسانو یوې ډلې پوښتل پیل کړل: «اې محمد الامین! ولې دې موږ دلته راټول کړو، څه خبر راکوې؟» هغه په دې خطاب خبرې پیل کړې: «اې د قریشو قبیلو!» ټولو په لوی پام ورته غوږ نیولی و. دوام یې ورکړ: «زما او ستاسې حال د هغه سړي حال ته ورته دی چې دښمن یې ولید، د خپلې کورنۍ د خبرولو لپاره یې منډه کړه، او له دې وېرې چې دښمن به له ده مخکې د هغه کورنۍ ته ورسېږي او زیان به ورته ورسوي، چیغه یې کړه: ‹یا صَباحاه!› (دښمن راګیر کړو! سهار راورسېد! ژر د جګړې لپاره چمتو شئ!) اې د قریشو ډلې! که تاسې ته ووایم چې د دې غره شاته د دښمن لښکر دی چې پر تاسې د حملې په حال کې دی، ایا زما خبره منئ؟» هغوی وویل: «هو، منو یې. ځکه چې تر اوسه مو په تا کې له رښتینولۍ پرته بل څه نه دي لیدلي. هېڅکله مو نه دي لیدلي چې دروغ دې ویلي وي!..»

بیا یې د قریشو د ټولو قبیلو نومونه واخیستل: «اې بني هاشم! اې بني عبد مناف! اې بني عبدالمطلب!» او دوام یې ورکړ: «زه تاسې ته د هغه سخت عذاب خبر ورکوونکی یم چې خامخا راتلونکی دی. الله تعالی ماته امر کړی چې خپل تر ټولو نږدې خپلوان د آخرت په عذاب ووېروم. تاسې دې ته بلم چې په ویلو د لا اله الا الله وحده لا شریک له (الله یو دی، له هغه پرته بل معبود نشته) ایمان راوړئ. او زه د هغه بنده او رسول یم. که پر دې ایمان راوړئ، جنت ته به ننوځئ. تر څو چې ‹لا اله الا الله› ونه وایئ، زه تاسې ته نه په دنیا کې کومه ګټه رسولای شم او نه په آخرت کې کومه برخه.» ابولهب، چې د اورېدونکو قبیلو په منځ کې و، وویل: «ایا موږ دې د همدې لپاره راټول کړي یو؟» او یوه ډبره یې چې له ځمکې پورته کړې وه، زموږ ګران پیغمبر ته وغورځوله. له نورو داسې مخالفت ونه شو؛ په خپلو منځو کې یې خبرې کولې او خواره واره شول.21

که لمر مې په ښي لاس کې هم کېږدي!

له دې بلنو وروسته زموږ ګران پیغمبر هر چېرې چې کوم کس یا ډله لیدله، اسلام یې ورته بیانوه. خبر یې ورکړ چې ریښتینې ژغورنه یوازې په دې ممکنه ده چې انسان د نفس له پیروۍ، له ظلم، ناحقۍ او هر ډول بدو کارونو څخه لرې شي او پر الله تعالی ایمان راوړي. هغو کسانو چې د خپل نفس د غوښتنو او شهوتونو پیروي یې کوله، کمزوري یې ځپل او په سرکښۍ کې تر حده تېر شوي وو، د دې سخت مخالفت وکړ. کله چې یې ولیدل چې د هغوی دې ټولو فاسدو کارونو ته به پای ټکی کېښودل شي، د هغه څه انکار یې وکړ چې محمد علیه السلام بیان کړي وو. له هغه او له مؤمنانو سره دښمنان شول. مشرکانو لومړی ټوکې کولې. بیا یې پرېکړه وکړه چې فشار او شکنجې زیاتې کړي. غوښتل یې مؤمنان وډار او چوپ کړي او د اسلام بلنه مړه کړي. د هغوی په سر کې ابوجهل، عتبه، شیبه، ابولهب، عقبه بن ابي معیط، عاص بن وائل، اسود بن مطلب، اسود بن عبد یغوث، ولید بن مغیره… وو.

یوه ورځ عتبه، شیبه او ابوجهل ابوطالب ته وویل: «ته زموږ مشر یې. موږ تل ستا درناوی او احترام کوو. خو اوس ستا وراره نوی دین جوړ کړی دی. زموږ بتانو ته کنځل کوي او موږ په کفر تورنوي. نصیحت ورته وکړه. له دې کاره یې منع کړه. که منع نه شو، موږ پوهېږو چې څنګه به یې حساب ورسره وکړو…»

ابوطالب هغوی ارام کړل او بېرته یې ولېږل، او د دې لپاره چې زموږ پیغمبر خپه نه شي، دا حال یې له هغه څخه پټ کړ. یو څه موده وروسته مشرکان بیا سره راټول شول او ابوطالب ته راغلل. ویې ویل: «له دې مخکې هم تا ته راغلي وو او حال مو درته ویلی و. زموږ خبرو ته دې پام ونه کړ. هغه لا هم زموږ د بتانو بدي کوي. نور نو زموږ زغم پاتې نه دی. له تاسې دواړو سره به د خپلې وینې تر وروستي څاڅکي پورې جګړه کوو. په مکه کې به یا هغه له منځه ځي، یا موږ.» ابوطالب هڅه وکړه چې هغوی ارام کړي، خو هغوی په خپل ضد ټینګ پاتې شول.22

ابوطالب لکه څنګه چې نه غوښتل زموږ د سردار رسول الله زړه مات شي، همداسې یې دا هم نه غوښتل چې د هغه او د هغه د قوم ترمنځ کومه دښمني رامنځته شي. زموږ پیغمبر ته راغی او ویې ویل: «اې محمد! ټول قوم ستا په دښمنۍ کې سره یو شوی دی او ما ته د شکایت لپاره راغلي دي. د خپلوانو ترمنځ دښمني ښه نه ده. هغوی غواړي چې ته هغوی ته کافر ونه وایې، او دا ونه وایې چې هغوی پر خرابه لار روان دي او بد یې ونه بولې.» پر دې زموږ سردار حبیب اکرم وفرمایل:

«اې تره! پوه شه چې که لمر زما په ښي لاس او سپوږمۍ زما په کیڼ لاس کې راکړي (هره ژمنه چې وکړي)، زه به هېڅکله له دې دین څخه او خلکو ته یې له تبلیغ او رسولو څخه لاس وانه خلم. یا به الله تعالی دا دین په ټول جهان کې خپور کړي او زما دنده به پای ته ورسېږي، یا به په دې لار کې خپل ځان قربان کړم.» او پاڅېد. مبارکې سترګې یې له اوښکو ډکې شوې وې.

ابوطالب چې ولیدل زموږ سردار رسول الله خپه شو، له خپلو خبرو پښېمانه شو، لاسونه یې د هغه غاړې ته ور واچول او ویې ویل: «اې وراره! خپلې لارې ته دوام ورکړه، څه چې غواړې هغه وکړه. تر څو چې زه ژوندی یم، ستا ملاتړ او ساتنه به کوم.»23

کله چې د مشرکانو له مشرانو څخه لس تنه پوه شول چې ابوطالب د حضرت محمد ملاتړ کوي، عماره بن ولید یې هم له ځان سره واخیست او ابوطالب ته ورغلل. داسې وړاندیز یې ورته وکړ چې منل یې ممکن نه وو: «اې ابوطالب! ته پوهېږې چې دا عماره د مکې د ځوانانو تر ټولو ښکلی، تر ټولو پیاوړی او تر ټولو با اخلاقه ځوان دی. سربېره پر دې، شاعر هم دی. هغه تا ته درکوو، په خپلو کارونو کې ترې کار واخله. د عمارې په بدل کې محمد موږ ته راکړه چې ویې وژنو. سړی د سړي په بدل! نور څه غواړې!» ابوطالب په دې خبره سخت په غوسه شو او ویې ویل: «لومړی تاسې خپل زامن ما ته راکړئ. زه به هغوی ووژنم. له هغه وروسته به خپل وراره درکړم.» کله چې یې دا وویل، مشرکان د کار په سختۍ پوه شول او ویې ویل: «زموږ زامن خو هغه څه نه کوي چې هغه یې کوي…» ابوطالب وویل: «قسم خورم چې زما وراره ستاسې تر ټولو زامنو غوره دی. نو تاسې به خپل زوی ما ته راکړئ چې ویې پالم، او زما د ځیګر ټوټه به بوځئ چې ویې وژنئ!… حتی اوښه هم له خپل بچي پرته د بل چا ارمان نه کوي او بل څوک نه ساتي. دا کار له عقل او منطق څخه ډېر لرې دی. اوس نو کار له حده تېر شوی دی. هر څوک چې زما د ځیګر د ټوټې محمد (علیه السلام) دښمن وي، زه هم د هغه دښمن یم. دا خبره همداسې وپېژنئ او له لاسه مو چې څه کېږي، هغه وکړئ!»24 مشرکان په غوسه له خپلو ځایونو پاڅېدل او لاړل. ابوطالب سمدستي بني هاشم او بني عبدالمطلب راټول کړل. حال یې ورته بیان کړ او قانع یې کړل چې له زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) سره مرسته وکړي. هغه لاسونه چې د رسول الله وژلو ته اوږدېږي، مات به شي. په دې کار کې د مشرکانو پر وړاندې سره یو شول. یوازې ابولهب ورسره یو نه شو. ابوطالب هغوی ته وویل: «اې زړورو! سبا هر یو مو خپلې تورې پر ملا وتړئ او زما پسې راشئ!»

«اې تره! پوه شه چې که لمر زما په ښي لاس او سپوږمۍ زما په کیڼ لاس کې راکړي (هره ژمنه چې وکړي)، زه به هېڅکله له دې دین څخه او خلکو ته یې له تبلیغ او رسولو څخه لاس وانه خلم. یا به الله تعالی دا دین په ټول جهان کې خپور کړي او زما دنده به پای ته ورسېږي، یا به په دې لار کې خپل ځان قربان کړم» زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام

بله ورځ ابوطالب زموږ د سردار پیغمبر کور ته ورغی. ټول یو ځای د حرم شریف په لور روان شول. د بني هاشمو زړور ځوانان یې پسې روان وو. کعبې ته ورسېدل او د مشرکانو مخې ته ودرېدل. ابوطالب مشرکانو ته وویل: «اې د قریشو ډلې! ما اورېدلي دي چې تاسې زما د وراره د وژلو پرېکړه کړې ده. ایا پوهېږئ چې دا ځوانان چې زما شاته ولاړ دي، لاسونه یې پر تورو ایښي دي او په بې‌صبرۍ زما د یوې اشارې انتظار باسي؟ قسم خورم که محمد مو ووژلو، په تاسې کې به هېڅ یو ژوندی پرې نږدم!…» له دې وروسته یې زموږ د ګران پیغمبر په ستاینه کې شعرونه ویل پیل کړل. هغه مشرکان چې هلته وو او ابوجهل یې په سر کې و، خواره واره شول.