ازار، شکنجه او ظلم

د ابولهب لاسونه دې وچ شي

زموږ د سردار پیغمبر کور د دوو سرکښو مشرکانو، ابولهب او عقبه بن ابي معیط، د کورونو ترمنځ و. دوی به په هر فرصت کې هڅه کوله چې زموږ ګران پیغمبر وځوروي. حتی د شپې به یې د څارویو اوجړۍ زموږ د سردار رسول الله د دروازې مخې ته اچولې. تره یې ابولهب په دې بسنه نه کوله، د خپل ګاونډي عدي له کوره به یې پر هغه ډبرې ورولې او ځوراوه به یې.

ښځه یې ام جمیل هم له هغه څخه وروسته نه پاتې کېده؛ هغه اغزن ښاخونه به یې چې راټول کړي وو، د هغو لارو پر سر اچول چې رسول الله به پرې تېرېده، څو د هغه مبارکو پښو ته ننوځي. یوه ورځ چې ابولهب هغه ناولتیا چې راوړې یې وه، زموږ د سردار پیغمبر د دروازې مخې ته اچوله، حضرت حمزه ولید. سمدستي ورمنډه کړه، خپل ورور ابولهب یې ونیو او هغه ناولتیا یې چې راوړې وه، د هغه پر سر واړوله.

د ابولهب او د هغه د ښځې له دې ځورونو وروسته، د هغوی په اړه د تبت سورت نازل شو چې په دې خبرو پیلېږي: «د ابولهب لاسونه دې وچ شي، او وچ خو شول هم…» کله چې د ابولهب ښځې ام جمیل واورېدل چې د دوی په اړه سورت نازل شوی دی، زموږ د سردار پیغمبر په لټه کې شوه. چې پوه شوه په کعبه کې دی، یوه لویه ډبره یې په لاس کې واخیسته او هلته ورغله. حضرت ابوبکر په هغه شېبه کې زموږ د پیغمبر د صحبت په شرف مشرف و.

کله یې چې ام جمیل ولیده چې ډبره یې په لاس کې ده، ویې ویل: «یا رسول الله! ام جمیل راځي. ډېره شریره ښځه ده، وېرېږم چې تاسې ته زیان ورسوي. که یوې ګوښې ته مو ځان کش کړی وای او له ځورونې څخه خوندي پاتې شوي وای.» زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «هغه ما نه شي لیدلای.» ام جمیل د حضرت ابوبکر سر ته ودرېده او ناوړه خبرې یې وکړې: «اې ابوبکر! ژر ووایه، هغه ملګری دې چېرته دی! زه او مېړه مې یې هجو کړي یو او بد یې ویلي یو. که هغه شاعر وي، زه او مېړه مې هم شاعران یو. دا دی زه هم د هغه هجو کوم. موږ د هغه نافرماني کوو، پیغمبري یې نه منو او له دین یې هم خوښ نه یو. قسم خورم که مې یو ځل لیدلی وای، دا ډبره به مې یې پر سر ورکړې وای…» کله چې حضرت ابوبکر وفرمایل: «زما صاحب شاعر نه دی او ستا هجو یې نه ده کړې»، ام جمیل مخ واړاوه او لاړه. حضرت ابوبکر زموږ سردار پیغمبر ته مخ ور واړاوه او پوښتنه یې وکړه: «یا رسول الله! ایا هغې تاسې ونه لیدئ؟» ویې فرمایل: «زه یې ونه لیدم. الله تعالی د هغې سترګې داسې کړې چې ما ونه شي لیدلای.»2

زموږ د سردار پیغمبر له مبارکو لوڼو څخه حضرت ام کلثوم د ابولهب د زوی عتیبه کوژده وه او حضرت رقیه د هغه د بل زوی عتبه کوژده وه؛ خو لا واده شوي نه وو.

کله چې د تبت سورت نازل شو، دوزخي ابولهب، د هغه ښځې او د قریشو مشرانو عتبه او عتیبه ته وړاندیز وکړ: «تاسې د هغه د لوڼو په اخیستو د هغه بار سپک کړی دی. لوڼې یې طلاقې کړئ چې په تکلیف کې ولوېږي. له قریشو څخه چې کومه نجلۍ غواړئ، تاسې ته به یې واخلو.» هغوی وویل: «سمه ده، طلاقې مو کړې.» عتیبه نومي سپک سړی لا وړاندې لاړ؛ زموږ د پیغمبر (صلی الله تعالی علیه وسلم) شریف حضور ته راغی او داسې یې سپکاوی وکړ: «اې محمد! زه نه تا پېژنم او نه ستا دین. لور دې هم طلاقه کړه. نور نو نه ته ما خوښوه او نه زه تا! نه ته ما ته راځه او نه زه تا ته درځم!…» بیا یې پر زموږ ګران پیغمبر حمله وکړه او مبارک ګرېوان یې ونیو. کمیس یې وشلاوه او سپکاوی یې وکړ. پر دې زموږ ګران پیغمبر داسې بدعا وفرمایله: «یا ربي! له خپلو ځناورو څخه یو پر ده مسلط کړه!» کله چې بدبخت عتیبه خپل پلار ته ورغی او پېښه یې ورته بیان کړه، ابولهب وویل: «زه د محمد له هغې دعا څخه وېرېږم چې زما د زوی په اړه یې کړې ده.» څو ورځې وروسته ابولهب خپل زوی عتیبه د سوداګرۍ لپاره شام ته ولېږه. کاروان د شپې د تېرولو لپاره د زرقاء په نوم یو ځای کې دېره شو. یو زمری شاوخوا ګرځېدل پیل کړل. عتیبه چې دا حال ولید، سمدستي یې وویل: «افسوس! قسم خورم چې د محمد (علیه السلام) بدعا قبوله شوه. دا زمری به ما وخوري! که څه هم هغه په مکه کې دی، خو زما قاتل هغه دی!» زمری لږ وروسته ورک شو. عتیبه یې په یوه لوړ ځای کې ویده کړ. د شپې زمری بیا راغی. د کاروان خلک یې یو په یو بوی کړل، تر څو عتیبه ته ورسېد. پر هغه یې ټوپ کړ، ګېډه یې ورڅیرې کړه، سر یې ونیو او په ډېر بد ډول یې وچیچه او کار یې خلاص کړ. عتیبه په داسې حال کې مړ شو چې چیغې یې وهلې: «ما تاسې ته نه وو ویلي چې محمد د خلکو تر ټولو رښتیا ویونکی دی؟» ابولهب هم چې واورېدل زوی یې یوه زمري ټوټې ټوټې کړی، په ژړا یې وویل: «ما تاسې ته نه وو ویلي چې د محمد له هغې دعا وېرېږم چې زما د زوی په اړه یې کړې ده؟»3

«د ابولهب لاسونه دې وچ شي (هلاک دې شي)، او وچ خو شول هم. نه یې مال (چې له پلاره ورته په میراث پاتې و) ګټه ورته ورسوله او نه هغه څه چې ګټلي یې وو. هغه به لمبې وهونکي اور ته ننوځي، او ښځه به یې هم د لرګیو بار وړونکې وي، په داسې حال کې چې په غاړه کې به یې تاو شوی پړی وي» تبت: ۱–۵

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) خلک تلپاتې نېکمرغۍ ته رابلل، د الله تعالی وجود او یووالي ته یې بلنه ورکوله او هڅه یې کوله چې هغوی په دوزخ کې ونه سوځي. خو مشرکانو ویل: «زموږ د پلرونو دین همدا دی» او بت‌پرستۍ ته یې دوام ورکاوه. زموږ سردار پیغمبر هغوی دې ته رابلل چې انسانانو غوندې ژوند وکړي، باعزته او باشرفه شي، له بې‌ارزښتۍ څخه خلاص شي او لوړو او عالي مقامونو ته ورسېږي. خو هغوی په خپل ضد ټینګ وو. ابولهب د سپکاوي او ځورونې کوونکو په سر کې و. تل به د رسول الله پسې ګرځېده، هڅه به یې کوله چې خلک د هغه له اورېدو منع کړي او په ذهنونو کې یې شک واچوي. په غونډو او مېلو کې به چې زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «اې خلکو! ‹لا اله الا الله› ووایئ چې خلاصون ومومئ!»، هغه به سمدستي ورپسې راورسېد او ویل به یې: «اې خلکو! دا چې خبرې کوي، زما وراره دی. هېڅکله یې پر خبرو باور مه کوئ. له هغه څخه لرې اوسئ!»

یوه ورځ محمد علیه السلام په کعبه شریفه کې لمونځ کاوه. د قریشو له مشرانو څخه د اوو مشرکانو یوه ډله، چې ابوجهل، شیبه بن ربیعه، عتبه بن ربیعه او عقبه بن ابي معیط پکې وو، راغلل او رسول الله ته نږدې یو ځای کېناستل. هلته د یوه اوښ اوجړۍ او پاتې شونې پرتې وې چې یوه ورځ مخکې حلال شوی و. سپک ابوجهل خپلو ملګرو ته مخ واړاوه او یو ناوړه وړاندیز یې وکړ: «په تاسې کې به څوک دا د اوښ اوجړۍ واخلي او کله چې محمد سجدې ته ولاړ، د هغه د دواړو اوږو ترمنځ به یې کېږدي؟» عقبه بن ابي معیط، چې د هغو حاضرو تر ټولو ظالم، تر ټولو زړه‌سخت، تر ټولو بې‌رحمه او تر ټولو بدبخت و، سمدستي پاڅېد او ویې ویل: «زه یې کوم.» کله چې زموږ پیغمبر په سجده کې و، اوجړۍ یې له هغه څه سره چې پکې وو، د هغه پر مبارکو اوږو کېښوده. هغو مشرکانو چې دا یې لیدل، په قهقهو خندا پیل کړه. زموږ سردار پیغمبر خپله سجده اوږده کړه او مبارک سر یې نه پورته کاوه. په همدې وخت کې له اصحاب کرامو څخه عبدالله بن مسعود دا حال ولید. هغه دا پېښه داسې بیان کړې ده:

«کله مې چې رسول الله په هغه حال ولید، وینه مې سر ته وختله. خو داسې قوم او قبیله مې نه درلوده چې ما د مشرکانو له لاسه وساتي. بې‌کسه او کمزوری وم. په هغه شېبه کې مې حتی د خبرو کولو توان هم نه درلود. ولاړ وم او په ډېر خپګان مې رسول الله ته کتل.

کاشکې په هغه وخت کې مې داسې ځواک یا ساتونکی درلودای چې زه یې له مشرکانو ساتلی وای، او هغه څه چې د رسول علیه السلام پر مبارکه اوږه یې ایښي وو، ما پورته کړي او لرې غورځولي وای! زه په همدې حال کې ولاړ وم چې د رسول الله لور حضرت فاطمې ته یې خبر ورکړ. فاطمه په هغه وخت کې کوچنۍ وه. په منډه راغله او هغه څه یې چې د خپل پلار پر شا وو، لرې وغورځول. د هغو کسانو لپاره یې بدعا وکړه چې دا کار یې کړی و او سختې خبرې یې ورته وکړې. زموږ سردار رسول الله، لکه هېڅ چې نه وي شوي، خپل لمونځ پای ته ورساوه او بیا یې درې ځله وفرمایل:

‹الهي! د قریشو دا ډله تا ته سپارم! الهي! ابوجهل، عمرو بن هشام، تا ته سپارم! الهي! عتبه بن ربیعه تا ته سپارم! الهي! شیبه بن ربیعه تا ته سپارم! الهي! عقبه بن ابي معیط تا ته سپارم! الهي! امیه بن خلف تا ته سپارم! الهي! ولید بن عتبه تا ته سپارم! الهي! عماره بن ولید تا ته سپارم!›

مشرکانو چې دا بدعا واورېده، له خندا یې لاس واخیست او وېره پرې راغله؛ ځکه باور یې درلود هغه دعا چې په بیت الله کې وشي، قبلېږي. زموږ سردار رسول الله ابوجهل ته وفرمایل: ‹والله، یا به له دې کاره لاس واخلې، یا به الله تعالی پر تا یو مصیبت نازل کړي.› په الله تعالی قسم، ما ولیدل چې هر یو هغه کس چې رسول الله یې نومونه اخیستي وو، د بدر په جګړه کې ووژل شو او پر ځمکه وغورځېد، او د تودوخې له امله د بوی شوې مړۍ په څېر د بدر کندې ته واچول شو.»

یوه ورځ ابوجهل په بیت الله کې قریشي مشرکانو ته وویل: «اې د قریشو ډلې! ګورئ چې محمد زموږ پر دین له عیب لګولو، زموږ پر بتانو او زموږ پر هغو پلرونو چې د بتانو عبادت یې کاوه، له ژبې اوږدولو او موږ ته د بې‌عقلو په سترګه له کتلو څخه لاس نه اخلي. ستاسې په وړاندې قسم خورم چې سبا به یوه داسې ډبره چې په اسانۍ یې نه شم پورته کولای، کله چې دلته راشي، لمونځ کوي او سجدې ته ولوېږي، په زور د هغه پر سر ووهم. بیا نو تاسې که مې د بني عبدالمطلب پر وړاندې ساتئ که نه. وروسته له دې چې هغه ووژنم، خپلوان دې یې څه چې غواړي، له ما سره دې وکړي…» هلته حاضرو مشرکانو هغه ولمساوه: «قسم خورو چې موږ به دې هم ساتو او هم به دې هېچا ته نه سپارو. یوازې ته هغه ووژنه!» سهار ابوجهل کعبې ته راغی، په داسې حال کې چې یوه لویه ډبره یې په لاس کې وه. د مشرکانو تر څنګ کېناست او انتظار یې پیل کړ. زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د تل په څېر بیت الله ته راغی او لمونځ یې پیل کړ. ابوجهل له خپل ځایه پاڅېد او د دې لپاره چې هغه لویه ډبره چې په لاس کې یې وه ورباندې ووهي، د رسول الله په لور روان شو. ټولو مشرکانو په بې‌قرارۍ دا پېښه څارله. کله چې ابوجهل رسول الله ته نږدې شو، ناڅاپه یې په لړزېدو پیل وکړ. لویه ډبره یې له لاسه پر ځمکه ولوېده، رنګ یې د ایرو په څېر شو او په ډېره وېره شاته ولاړ. مشرکان په حیرانتیا د ابوجهل خوا ته ورغلل او ویې پوښتل: «اې عمرو بن هشام! ووایه، څه وشول؟» ابوجهل وویل: «کله مې چې د هغه د وژلو لپاره ډبره پورته کړه، زما مخې ته یو قهرجن اوښ راووت. قسم خورم چې په ټول عمر مې داسې اوښ نه دی لیدلی او نه مې اورېدلی چې پښې یې دومره لوړې، غاښونه یې دومره تېره او دومره هیبتناک وي. که لږ نور ورنږدې شوی وای، خامخا به یې وژلی وم.» بیا یوه ورځ ابوجهل مشرکان راټول کړل او ویې پوښتل: «ایا د عبدالله یتیم دلته لمونځ کوي او خپل مخ پر خاورو مښي؟» هغوی وویل: «هو.» ابوجهل چې همدې خبرې ته منتظر و، وویل: «که مې هغه په هغه حال ولید، سر به یې په خپلې پښې چیت کړم.» یوه ورځ د پیغمبرانو سردار په کعبه کې لمانځه ته ودرېدلی و. ابوجهل هم له خپلو ملګرو سره ناست و. له ځایه پاڅېد او د رسول الله (صلی الله علیه وسلم) په لور روان شو. ښه ورنږدې شو. خو ناڅاپه یې په لاس مخ پاک کړ او په تېښته یې پیل وکړ. مشرکان ورغلل او ویې ویل: «څه وشول، دا څه حال دی؟» ابوجهل ځواب ورکړ: «زموږ ترمنځ د اور یوه کنده جوړه شوه. کله مې چې ولیدل ځینې کسان پر ما ورودانګل، بېرته راوګرځېدم.» د مشرکانو مشرانو، لکه ولید بن مغیره، ابوجهل (عمرو بن هشام)، اسود بن مطلب، امیه بن خلف، اسود بن عبد یغوث، عاص بن وائل او حارث بن قیس، به هر کله چې رسول الله ولید، ټوکې به یې پرې کولې او ویل به یې: «دا هم ګومان کوي چې پیغمبر دی او جبرئیل ورته راځي.» یوه ورځ چې حبیب اکرم له دې کاره ډېر خپه شوی و، جبرئیل علیه السلام راغی او ځینې آیتونه کریمه یې راوړل چې معنا یې داسې ده:

«قسم دی چې (اې زما رسوله!) له تا مخکې پر لېږل شویو پیغمبرانو هم ټوکې شوې دي. هغه کسان چې پر هغوی (پیغمبرانو) یې مسخرې او ټوکې کولې، د هغوی د مسخرو په بدل کې بلا او عذاب له هرې خوا راګیر کړل.»4 «بې‌شکه موږ د هغو کسانو په وړاندې چې پر تا ټوکې کوي، بس یو؛ هغوی هغه کسان دي چې له الله تعالی سره بل معبود مني. هغوی به ډېر ژر (هغه انجام چې پر سر به یې راځي) وپوهېږي. په رښتیا موږ پوهېږو چې د هغوی له خبرو (د هغوی له شرک کولو، پر قرآن کریم له ژبې اوږدولو او پر تا د ټوکو له خبرو) ستا سینه تنګېږي او زړه دې خپه کېږي.»5

«اې ابوجهل! والله، یا به له دې کاره لاس واخلې، یا به الله تعالی پر تا یو مصیبت نازل کړي» زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام

یوه ورځ د کائناتو سلطان د کعبې معظمې طواف کاوه چې جبرئیل علیه السلام راغی او ویې ویل: «ما ته امر شوی چې د هغوی (د ټوکو کوونکو) کار خلاص کړم.» لږ وروسته ولید بن مغیره د هغوی مخې ته تېر شو. جبرئیل علیه السلام وپوښتل: «دا چې تېرېږي، څه ډول سړی دی؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «هغه د الله تعالی له تر ټولو بدو بندګانو څخه یو دی.» جبرئیل علیه السلام د ولید پنډۍ ته اشاره وکړه او ویې ویل: «کار مې یې خلاص کړ.» لږ وروسته عاص بن وائل تېرېده. د هغه په اړه یې هم وپوښتل او چې هماغه ځواب یې واخیست، د هغه ګېډې ته یې اشاره وکړه او ویې ویل: «ده ته مې هم د هغه حد ور وښود.» کله چې اسود بن مطلب تېر شو، د هغه سترګو ته، او چې عبد یغوث یې ولید، د هغه سر ته یې اشاره وکړه. حارث بن قیس چې تېرېده، د هغه ګېډې ته یې اشاره وکړه او ویې ویل: «اې محمد! الله تعالی ته د دوی له شره وژغورلې. ډېر ژر به له دوی څخه هر یو په یوه بلا اخته شي.»

د عاص بن وائل په پښه کې یو اغزی ننوت. هر څومره درملنه چې یې وکړه، د هغه درد ته یې چاره ونه موندله. په پای کې یې پښه د اوښ د غاړې په څېر وپړسېده او په داسې حال کې چې چیغې یې وهلې: «د محمد الله زه ووژلم!»، ساه یې ورکړه.

د اسود بن مطلب سترګې ړندې شوې. جبرئیل علیه السلام د هغه سر له یوې ونې سره وواهه او هلاک یې کړ.

اسود بن عبد یغوث چې د باد سموم په نوم یو ځای کې و، مخ او بدن یې تک تور شو. کله چې کور ته راغی، ونه یې پېژانده او له دروازې یې وشاړه. له غوسې یې خپل سر د خپل کور په دروازه وواهه، تر څو مړ شو.

حارث بن قیس مالګین کب خوړلی و. تنده او سوځښت یې لا زیاتېده. هر څومره اوبه چې یې وڅښلې، تنده یې ماته نه شوه. په پای کې وچاودېد. د ولید بن مغیره په پنډۍ کې هم د اوسپنې یوه ټوټه ننوته. ټپ یې جوړ نه شو، ډېره وینه ترې ولاړه او هغه هم په داسې حال کې چې چیغې یې وهلې: «د محمد الله زه ووژلم!»، ساه یې ورکړه.

په دې توګه هر یوه د خپلو کړنو سزا ولیده. سربېره پر دې، په آیتونو کریمه کې خبر ورکړل شو چې مشرکان به تل تر تله په دوزخ کې پاتې کېږي. یوه ورځ زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) له حکم بن ابي العاص سره مخ شو. کله چې ترې جلا شو، حکم زموږ د سردار رسول الله تر شا ټوکې وکړې او خپله خوله، مخ او بدن یې وخوځاوه.

رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) د حکم کړنې د نبوت په نور ولیدې او کله یې چې دعا وفرمایله چې همداسې پاتې شي، د هغه بدن ته لړزه ورغله او د عمر تر پایه همداسې پاتې شو.

پر اصحاب کرامو شکنجې

مشرکانو یوازې زموږ سردار پیغمبر نه ځوراوه. د هغه پر عالي شانه اصحابو (رضی الله عنهم) یې هم شکنجې کولې. په ځانګړي ډول یې فقیران او بې‌کسان غوره کول، او هر هغه فشار او ظلم چې له لاسه یې کېده او په عقل او خیال کې نه ځایېده، پرته له کومې پروا یې پرې کاوه. هغه کسان چې تر ټولو زیاتې شکنجې یې ولیدې، بلال حبشي، زنیره خاتون، خباب بن ارت، عمار بن یاسر او د هغه کورنۍ (رضی الله عنهم اجمعین) وو. ځینې یې د لمر په تودوخه کې په سرو شویو ډبرو داغل، ځینې یې وږي او تږي ساتل او په دې ویلو یې شکنجه کول: «د محمد له دینه واوړه!» خو هغوی پر دې نه زغمل کېدونکو کړاوونو صبر کاوه او هېڅکله به یې د اسلام له دینه مخ نه اړاوه.

الله یو دی، الله یو دی

حضرت بلال، چې د امیه بن خلف په نوم د یوه مشرک غلام و، د ابوبکر صدیق په وسیله مسلمان شوی و. امیه له خپلو دولسو غلامانو څخه بلال تر ټولو ډېر خوښاوه، نو ځکه یې د بتخانې ساتونکی ټاکلی و. حضرت بلال چې مسلمان شو، د بتخانې ټول بتان یې د سجدې په حال کې پرمخې واچول. کله چې دا خبر امیه ته ورسېد، سخت ووېرېد. ویې غوښت او ترې ویې پوښتل: «ته مسلمان شوی یې. وايي چې د محمد رب ته سجده کوې، همداسې ده؟» حضرت بلال وویل: «هو. لوی او متعال الله تعالی ته سجده کوم.» امیه چې دا ناخوښه ځواب واورېد، سمدستي یې په ځورونه او شکنجه پیل وکړ. د غرمې مهال چې لمر په سر برابر شو، جامې به یې ترې وویستې او له تودوخې سرې شوې ډبرې به یې پر لوڅ بدن ایښودې او داغه به یې. د اور په څېر سوځونکو ډبرو یوه برخه به یې د هغه پر شا او ځینې به یې پر ګېډه کېښودې، بیا به یې ویل: «د اسلام له دینه واوړه!.. پر لات او عزی بتانو ایمان راوړه!» او حضرت بلال به «الله تعالی یو دی! الله تعالی یو دی!» ویل او خپل ایمان به یې څرګندوه.

امیه بن خلف به چې د هغه دا صبر لیده، لېونی کېده؛ پر اغزو به یې کش کاوه، بدن به یې ټپي کاوه او شکنجه به یې کاوه. حضرت بلال به هغو وینو ته چې د ویالې په څېر یې له بدنه بهېدې، پام نه کاوه او ویل به یې: «الهي! له تا څخه چې څه راځي، پرې راضي یم! الهي! له تا څخه چې څه راځي، پرې راضي یم!» او پر خپل ایمان به ټینګ پاتې کېده. حضرت بلال خپل دا حال داسې بیان کړی دی:

«هغه خبیث امیه به زه د ورځې په ګرمۍ کې تړلم او د شپې به یې هم عذابولم. یوه ګرمه ورځ وه. د تل په څېر یې بیا شکنجه پیل کړه. د دې لپاره چې ما له اسلامه واړوي، هر ځل به یې چې ویل: ‹زموږ د بتانو عبادت وکړه! د محمد له الله څخه انکار وکړه، انکار وکړه، انکار وکړه!›، ما به ویل: ‹الله یو دی! الله یو دی!› د خپلې کینې د سړولو لپاره یې په هغه ورځ یوه ډېره لویه تیږه زما پر سینه کېښوده. په هغه شېبه کې بې‌هوښه شوی وم. کله چې په هوش راغلم، ومې لیدل چې تیږه زما له پاسه لرې شوې ده او لمر تر ورېځې لاندې شوی دی. الله تعالی ته مې شکر وکړ او له ځان سره مې وویل: ‹اې بلال! هر څه چې له جناب حق څخه راځي، ښکلي او ښه دي.›»

یوه بله ورځ امیه بن خلف بلال حبشي د شکنجې لپاره بهر ایستلی و. جامې یې ترې ویستلې وې، یوازې یو پرتوګ یې پرې پرېښی و، په سوځونکې ګرمۍ کې یې پر تودو شګو څملولی و او پر سر یې ډبرې ورته کېښې وې. مشرکان راټولېدل او سختې شکنجې یې کولې او ویل یې: «که له خپل دینه وانه وړې، وژنو دې.» بلال حبشي د دې نه زغمل کېدونکو شکنجو لاندې ویل: «الله یو دی! الله یو دی!» په همدې وخت کې زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) له هغه ځایه تېرېده. کله یې چې د حضرت بلال حبشي دا حال ولید، ډېر خپه شو او ویې فرمایل: «د الله تعالی نوم اخیستل به دې وژغوري.»

کور ته له راستنېدو لږ وروسته حضرت ابوبکر د هغه خوا ته راغی. رسول الله هغه شکنجه چې بلال حبشي پرې زغمله، ابوبکر صدیق ته بیان کړه او ویې فرمایل: «ډېر خپه شوم.» حضرت ابوبکر سمدستي هلته ورغی. مشرکانو ته یې وویل: «له بلال سره په داسې کولو تاسې ته څه په لاس درځي؟ هغه ما ته وپلورئ.» ویې ویل: «که د دنیا هومره سره زر هم راکړې، نه یې پلورو. خو ستا له غلام عامر سره یې بدلوو.» د حضرت ابوبکر غلام عامر د هغه سوداګریز کارونه چلول او ډېرې پیسې یې ګټلې. له شخصي مال پرته یې لس زره د سرو زرو سکې درلودې. د حضرت ابوبکر مرستیال و او ټول کارونه یې پرمخ وړل. خو کافر و او پر خپل کفر ټینګ و. حضرت ابوبکر وفرمایل: «عامر مې له ټول مال او پیسو سره د بلال په بدل کې تاسې ته درکړ.» امیه بن خلف او نور مشرکان ډېر خوشاله شول او ویې ویل: «ابوبکر مو وغولاوه.»

«قسم دی چې (اې زما رسوله!) له تا مخکې پر لېږل شویو پیغمبرانو هم ټوکې شوې دي. هغه کسان چې پر هغوی (پیغمبرانو) یې مسخرې او ټوکې کولې، د هغوی د مسخرو په بدل کې بلا او عذاب له هرې خوا راګیر کړل» انعام: ۱۰

حضرت ابوبکر سمدستي له بلال حبشي څخه درنې ډبرې لرې کړې او پښو ته یې ودراوه. بلال حبشي د سختو شکنجو له امله ډېر کمزوری شوی و. لاس یې ونیو او سیده یې زموږ د ګران پیغمبر حضور ته راووست او ویې ویل: «یا رسول الله! بلال مې نن د الله د رضا لپاره آزاد کړ.» زموږ سردار رسول الله ډېر خوشاله شو او د حضرت ابوبکر لپاره یې ډېرې دعاوې وفرمایلې. په هغه وخت کې جبرئیل علیه السلام د لیل سورت اوولسم او اتلسم آیتونه کریمه راوړل چې زېری یې ورکاوه چې ابوبکر له دوزخه لرې دی. په آیتونو کریمه کې فرمایل شوي دي چې معنا یې داسې ده: «هغه څوک چې (لکه حضرت ابوبکر) ډېر تقوا لرونکی وي (او له شرک او ګناه څخه ځان ساتي)، او خپل مال د دې لپاره چې د الله تعالی په نزد پاک شي (او الهي وعدې ته ورسېږي) د خیر په لار کې لګوي، له هغه (له دوزخه) لرې کړای شوی دی.»

بې‌سارې شکنجه

حضرت خباب بن ارت هم له هغو کسانو څخه و چې د دین د اړولو لپاره پرې ظلم کېده. حضرت خباب هم بې‌کسه و او د ام انمار په نوم د یوې مشرکې ښځې غلام و.

څرنګه چې یې داسې خپلوان نه درلود چې دفاع یې وکړي، مشرکان به راټولېدل، مبارک بدن به یې لوڅ کړ او پوستکی به یې په اغزو وګروه. کله کله به یې پر لوڅ بدن د اوسپنې کمیس ور واغوست او د لمر لاندې به یې ساته. هغه ډبرې به یې چې په لمر یا اور کې یې تودې کړې وې، پر لوڅ بدن ورټینګولې او ویل به یې: «له خپل دینه واوړه! د لات او عزی عبادت وکړه!» خو خباب به پر خپل ایمان ټینګ و او د «لا اله الا الله، محمد رسول الله» په ویلو به یې د هغوی پر وړاندې مقاومت کاوه.

یوه ورځ مشرکان راټول شول او په یوه میدان کې یې اور بل کړ. حضرت خباب یې وتاړه او هلته یې راووست. جامې یې ترې وویستې او پر اور یې څملاوه. یا به یې له دینه اړاوه، یا به یې په اور کې سوځاوه. حضرت خباب چې د اور په منځ کې پر شا څملول شوی و، داسې دعا یې کوله: «الهي! زما حال ګورې او زما په وضعه خبر یې. زما په زړه کې ایمان ټینګ کړه او لوی صبر راته عطا کړه!» په مشرکانو کې یوه د حضرت خباب پر سینه پښه کېښوده. خو هغوی نه پوهېدل چې الله تعالی ایمان راوړونکي ساتي.

کلونه وروسته، کله چې یې له خباب څخه د دې پېښې پوښتنه وکړه، خپله شا یې لوڅه کړه، د سوځېدو نښې یې وښودې او ویې ویل: «زما لپاره یې اور بل کړ، بیا یې په کشولو زه پکې وغورځولم. هغه اور یوازې زما غوښې مړ کړ.»

په داسې حال کې چې بهر یې پر حضرت خباب داسې شکنجه کوله، د هغه مالکې ام انمار به هم د دې لپاره چې له دینه یې واړوي، اوسپنه په اور کې سره کړه او پر سر به یې ورټینګوله او داغه به یې. هغه به د خپل دین لپاره دا ټول دردونه زغمل، هغه څه به یې نه کول چې ورته وړاندې کېدل، او له خپل ایمانه به نه اوښت.

یوه ورځ حضرت خباب زموږ د ګران پیغمبر حضور ته ورغی او ویې ویل: «یا رسول الله! مشرکان بهر چې هر چېرته ما وویني، په اور مې سوځوي. په کور کې هم زما مالکه ام انمار په سره شوې اوسپنې زما سر داغوي. له تاسې د دعا هیله کوم!» بیا یې د خپلې شا او سر د سوځېدو نښې وښودې. زموږ پیغمبر ته د هغه پر حال ډېر زړه وسوځېد. هغه کړاو چې د دین د نه پرېښودو لپاره یې ګاله او هغه ظلم چې پرې کېده، ونه شو زغملای او داسې یې دعا وکړه: «یا ربي! له خباب سره مرسته وکړه!» جناب حق د خپل رسول دعا سمدستي قبوله کړه او د ام انمار سر ته یې سخت درد ورکړ. ام انمار به د سر له درده تر سهاره ناله کوله. د چارې په توګه یې ورته وویل چې سر یې په سره شوې اوسپنې وداغل شي. په پای کې یې خباب راوغوښت او امر یې ورته وکړ چې اوسپنیزه میله په اور کې سره کړي او سر یې ورته وداغي… حضرت خباب به هم په اوسپنې د هغې سر داغه…

د اسلام په لومړیو ورځو کې مشرکانو د خباب بن ارت حال ته ډېر پام نه کاوه. خو هره ورځ د ایمان راوړونکو شمېر زیاتېده. په پای کې په زړه نازړه مجبور شول چې دا کار جدي ونیسي. نو یې پر حضرت خباب شکنجې زیاتې کړې. ډېر یې ووهه، وټکاوه، ټپي یې کړ او پر شکنجه یې شکنجه زیاته کړه…

سره له دې ټولو، حضرت خباب له خپل ایمانه یوه ذره هم تېر نه شو. خو ځورونې او شکنجې د زغم وړ نه وې پاتې. هغه څه چې پېښ شوي وو، د کائناتو سردار ته یې عرض کړل او ویې ویل: «یا رسول الله! ایا دعا به وفرمایئ چې له دې شکنجو څخه چې یې ګالو، خلاص شو؟»

پر دې زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «له تاسې مخکې په امتونو کې داسې کسان وو چې په اوسپنیزو ږمنځو به یې پوستکي او غوښې ترې ایستلې او کرېدلې، خو دې شکنجې به بیا هم له دینه نه اړول. په اره به یې له سر څخه دوه ټوټې کول، خو دې شکنجو به بیا هم له خپل دینه نه شول اړولای. الله تعالی به خامخا دا کار (اسلام) بشپړ کړي. پر ټولو دینونو به یې غالب کړي. تر دې چې څوک په خپل څاروي سپور شي او له صنعا څخه تر حضرموت پورې یوازې ولاړ شي، له الله تعالی پرته به له بل چا نه وېرېږي، او د خپلو پسونو په اړه به یې د لېوه له برید پرته بله اندېښنه نه وي. خو تاسې بېړه کوئ.» بیا یې د هغه پر شا لاس تېر کړ او دعا یې ورته وکړه. د رسول الله دې لطیفو خبرو چې د روحونو خوراک او شفا دي، د خباب دردونه ارام کړل.

عاص بن وائل، چې ډېر سرکښ مشرک و، د حضرت خباب ښه ډېر پوروړی و. خباب د خپل پور د غوښتلو لپاره ورغی. عاص بن وائل خباب ته وویل: «تر څو چې له محمد څخه انکار ونه کړې، پور به دې درنه کړم.» حضرت خباب ځواب ورکړ: «والله، زه لکه څنګه چې په ژوند کې، همداسې له مرګه وروسته چې له قبره پاڅېږم، هم هېڅکله خپل پیغمبر نه شم ردولای او انکار ترې نه شم کولای. له هر څه تېرېږم، خو دا انکار نه شم کولای.» پر دې عاص بن وائل وویل: «ایا له مرګه وروسته به بیا راژوندي کېږو؟ که داسې څه وي، نو هغه وخت به زه هم مال لرم او هم اولاد. هغه ورځ به دې پور درکړم.»

د عاص بن وائل د دې خبرو له امله، الله تعالی په قرآن کریم کې د مریم سورت له اووه اویایم تر نهه اویایم آیتونو پورې داسې وفرمایل چې معنا یې دا ده: «(اې زما حبیبه!) ایا دې هغه سړی ولید چې زموږ آیتونه نه مني او وايي: ‹خامخا به ما ته (د قیامت په ورځ) مال او اولاد راکړل شي› (عاص بن وائل)؟ ایا هغه پر غیب خبر شوی، که یې د رحمن په حضور کې کومه ژمنه اخیستې ده؟ نه، داسې نه ده! موږ به د هغه خبره ولیکو (د قیامت په ورځ به یې پرې حساب واخلو) او عذاب به یې لا زیات او زیات کړو.»

تر بې‌هوښۍ پورې شکنجه

مشرکانو په شکنجه کې د ښځې او نارینه توپیر نه کاوه. زنیره خاتون، چې له لومړنیو مسلمانانو څخه وه او هېڅوک یې نه درلودل، وینځه هم وه. مشرکان چې پوه شول مسلمانه شوې ده، د هغې په شکنجه کولو کې یې هم هېڅ ډډه ونه کړه. زنیره خاتون به یې د لات او عزی بتانو عبادت ته اړوله، ستونی به یې ورټینګاوه او تر هغه به یې شکنجه کوله چې ساه یې بنده شي او بې‌هوښه شي. سره له دې هېڅکله له خپل دینه وانه وښته او د هغوی خبرې یې ونه منلې. په ځانګړي ډول ابوجهل ډېره شکنجه کوله. له همدې امله د زنیرې سترګې له لیدو ولوېدې. یو ځل چې ابوجهل وویل: «ګورې؟ لات او عزی ستا سترګې ړندې کړې!»، زنیره خاتون د خپل ایمان د څرګندولو په توګه وویل: «اې ابوجهل! والله، خبره داسې نه ده لکه ته چې یې وایې. هغه بتان چې ته یې لات او عزی بولې، هېڅ کار ته نه دي؛ نه له هغو کسانو خبر دي چې د هغوی عبادت کوي او نه له هغو چې عبادت یې نه کوي. زما رب خامخا پر دې قادر دی چې زما د سترګو رڼا بېرته راکړي او ما خپل پخواني حال ته راوګرځوي.»

«(اې بلال!) د الله تعالی نوم اخیستل به دې وژغوري» حدیث شریف

ابوجهل د حضرت زنیرې د نه خوځېدونکي ایمان په وړاندې حیران پاتې شو. الله تعالی د زنیرې دعا قبوله کړې وه او سترګو یې تر پخوا هم ښه لیدل. ابوجهل او قریشي مشرکانو سره له دې چې دا حال یې ولید، ضد یې وکړ او ایمان یې رانه وړ. سربېره پر دې، ویې ویل: «دا هم د هغوی د پیغمبر یو سحر دی! ایا پر دې بې‌عقلو حیران نه یاست چې د محمد پر لار روان دي؟ که هغه لار چې دوی پرې روان دي، خیر او حق وای، موږ به لومړی پرې تللي وای. نو ایا له موږ مخکې یوې وینځې حق وموند؟»

پر دې الله تعالی د احقاف سورت یوولسم آیت کریمه نازل کړ چې معنا یې داسې ده: «هغو کافرانو د ایمان راوړونکو په اړه وویل: ‹که په هغه (اسلام) کې کوم خیر وای، هغوی (فقیرانو او بېچاره ګانو) به په دې کار کې له موږ څخه مخکې والی نه وای اخیستی او له موږ مخکې به یې ورته منډه نه وای وهلې.› حال دا چې هغوی، څرنګه چې په هغه (په قرآن کریم، لکه مؤمنان) هدایت ته ونه رسېدل، (د قرآن کریم د انکار لپاره) به ووايي: ‹دا قرآن کریم (چې محمد جوړ کړی دی) یو زوړ دروغ دی.›»

دار الارقم

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د هغو ظلمونو او شکنجو له امله چې مشرکانو د هغه پر اصحابو کولې، ډېر خپه و. د اسلام د خپرېدو او زده کړې لپاره یو خوندي ځای ته اړتیا وه. زموږ سردار د دې سپېڅلې دندې لپاره د حضرت ارقم کور غوره کړ.6 دا کور د صفا د غونډۍ ختیځ لور ته، په یوه تنګه کوڅه کې او په یوه لږ لوړ ځای کې و. له دې ځایه کعبه معظمه په اسانۍ لیدل کېده. د کور د ننوتو او وتو لار د تګ راتګ کوونکو د څارلو له پلوه ډېره مناسبه وه. سربېره پر دې، حضرت ارقم د مکې له مشرانو څخه او یو لوړ عزت لرونکی شخص و. زموږ سردار حبیب اکرم به په دې کور کې خپلو اصحابو ته اسلام بیانوه. هغه کسان چې نوي مسلمانېدل، دلته به راتلل، د اسلام په شرف مشرف کېدل، او زموږ د سردار رسول الله د هغو مبارکو خبرو په اورېدو به یې برکت موندل چې د زړونو دوا دي. زموږ سردار پیغمبر ته به یې داسې بې‌ساه غوږ نیوه لکه پر سر چې یې مرغۍ ناسته وي او که خبره وکړي، الوزي به. د هغه مبارکې خبرې به یې، لکه چې تېرې یې کړي، پرته له دې چې یوه کلمه یې هم ترې پاتې شي، یادولې. زموږ پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) خپلې ورځې د ارقم کور ته ځانګړې کړې وې او له سهاره تر ماښامه د خپلو اصحابو په روزنه بوخت و. دا ځای د مسلمانانو لومړنی مرکز، «دار الاسلام» و. لومړني مسلمانان به دلته راټولېدل او په دې توګه به د مشرکانو له هر ډول بدیو خوندي پاتې کېدل.

تر مرګه شکنجه

عمار بن یاسر بیانوي: «غوښتل مې چې دار الارقم ته ورشم، رسول الله وګورم او مسلمان شم. پر دروازه له حضرت صهیب سره مخ شوم. کله مې چې ترې وپوښتل: ‹دلته څه کوې؟›، هغه هم ما ته همدا پوښتنه وکړه. ما وویل: ‹غواړم د حضرت محمد حضور ته ورشم، خبرې یې واورم او مسلمان شم.› هغه وویل: ‹زه هم د همدې لپاره راغلی وم.› یو ځای د هغه لوړ او شریف حضور ته ورننوتو. پر موږ یې اسلام وړاندې کړ. په ډېره مینه مسلمانان شو.»7

عمار له هغو مجاهدینو څخه و چې د خپل اسلام په څرګندولو کې یې هېڅ ډډه نه کوله. د دې لپاره چې له خپل دینه وانه اوړي، تر ټولو سختې شکنجې یې زغملې. مشرکانو به چې هر کله یوازې وموند، د مکې تیږنو ته، رمضاء نومي ځای ته به یې بوت، جامې به یې ترې وویستې او د اوسپنې کمیس به یې ور واغوست.

په دې ډول به یې د سوځونکي لمر لاندې ساته او شکنجه به یې کاوه. کله کله به یې شا په اور داغله او نه ختمېدونکې شکنجې به یې ګاللې. هر ځل به یې ورته ویل: «انکار وکړه!… انکار وکړه!… د لات او عزی عبادت وکړه او خلاص شه!..» حضرت عمار به دا نه زغمل کېدونکې شکنجې په لوی صبر زغملې او داسې به یې ځواب ورکاوه: «زما رب الله دی، زما پیغمبر محمد علیه السلام دی.» مشرکان به پر دې لا ډېر په غوسه کېدل، له تودوخې سوځېدلې تیږې به یې پر سینه ایښودې او کله کله به یې په کوهي کې غورځاوه چې په اوبو کې یې ډوب کړي. یوه ورځ چې عمار بن یاسر زموږ د ګران پیغمبر په حضور مشرف شو، ویې ویل: «یا رسول الله! هغه شکنجې چې مشرکان یې پر موږ کوي، خپل وروستي حد ته رسېدلې دي.» زموږ پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) ته د حضرت عمار پر حال زړه وسوځېد او ویې فرمایل: «اې ابوالیقظان، صبر وکړئ!» او بیا یې داسې دعا وکړه: «یا ربي! د عمار له کورنۍ څخه هېڅ چا ته د دوزخ عذاب مه ورڅکوه!»

لومړی شهید، لومړۍ وینه

د حضرت عمار پلار یاسر، مور یې سمیه او ورور یې عبدالله، ټوله کورنۍ مسلمانه شوې وه. مشرکانو د حضرت عمار پر مور، پلار او ورور تر هغو هم زیاتې شکنجې کولې چې پر عمار یې کولې. د شکنجې پر مهال یې غوښتل چې د کفر خبرې پرې ووايي، خو هغوی به ځواب ورکاوه: «که مو پوستکي هم راوباسئ او غوښې مو ټوټې ټوټې کړئ، ستاسې خبره نه منو» او ویل به یې: «لا اله الا الله، محمد رسول الله.» بیا یوه ورځ چې د بطحاء په نوم یو ځای کې د یاسر پر ټوله کورنۍ شکنجه کېده، زموږ پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) له هغه ځایه تېرېده. د خپلو اصحابو دا نه زغمل کېدونکې شکنجې یې چې ولیدې، ډېر خپه شو. کله چې حضرت یاسر وپوښتل: «یا رسول الله! ایا زموږ ژوند به تل همداسې په شکنجه تېرېږي؟»، زموږ سردار وفرمایل: «اې د یاسر کورنۍ، صبر وکړئ! اې د عمار کورنۍ، خوشاله اوسئ! بې له شکه ستاسې د اجر ځای جنت دی.» بیا یوه ورځ د مکې مشرکانو عمار ته په اور ازار او شکنجه ورکوله. زموږ سردار رسول الله هلته تشریف راوړ او ویې فرمایل: «اې اوره! لکه څنګه چې پر ابراهیم (علیه السلام) سوړ او سلامت شوې، پر عمار هم سوړ او سلامت شه!» وروسته به چې عمار خپله شا لوڅه کړه، د اور نښه پکې ښکارېده. دا نښه د رسول الله له دعا مخکې وه. بیا یوه ورځ چې د یاسر کورنۍ یې شکنجه کوله، حضرت یاسر او د هغه زوی حضرت عبدالله یې په غشو شهیدان کړل. ابوجهل د حضرت سمیې مبارکې پښې په پړي وتړلې. د پړو پر سرونو یې دوه اوښان وتړل او بېلو لوریو ته یې وشړل، حضرت سمیه یې ټوټې ټوټې کړه او شهیده یې کړه. کله چې زموږ سردار پیغمبر او اصحاب کرامو (علیهم الرضوان) واورېدل چې بې‌رحمه، سخت زړي او ظالم ابوجهل او نورو مشرکانو د یاسر کورنۍ په شکنجو شهیده کړې ده، ډېر زیات خپه شول. دې پېښې د دې سبب شوه چې اصحاب لا ډېر یو له بل سره وتړل شي او یو موټی شي.8 اصحاب کرامو به چې کله لمونځ کاوه، داسې ځایونو ته به تلل چې هلته هېڅوک نه وو، او هلته به یې خپل عبادتونه په پټه کول. بیا یوه داسې ورځ سعد بن ابي وقاص، سعید بن زید، عبدالله بن مسعود، عمار بن یاسر او خباب بن ارت د مکې له درو څخه د ابوضب په نوم په یوه ځای کې لمونځ کاوه. په همدې وخت کې اخنس بن شریق او ځینې مشرکان چې د هغوی پسې راغلي وو، ورنږدې شول او د هغوی پر عبادت یې په ټوکو او بدو ویلو پیل وکړ. حضرت سعد بن ابي وقاص او ملګرو یې دا ونه شو زغملای او پر مشرکانو یې حمله وکړه. حضرت سعد د اوښ یو هډوکی چې لاس ته ورغی، د کافرانو له جملې څخه د یوه پر سر ووهه او سر یې ورمات کړ. مشرکان ووېرېدل او وتښتېدل. په دې توګه مسلمانانو د لومړي ځل لپاره د کافر وینه توی کړه.

«اې ابوجهل! والله، خبره داسې نه ده لکه ته چې یې وایې. هغه بتان چې ته یې لات او عزی بولې، هېڅ کار ته نه دي؛ نه له هغو کسانو خبر دي چې د هغوی عبادت کوي او نه له هغو چې عبادت یې نه کوي. زما رب خامخا پر دې قادر دی چې زما د سترګو رڼا بېرته راکړي او ما خپل پخواني حال ته راوګرځوي» زنیره خاتون (رضی الله عنها)

د حضرت ابوذر غفاري مسلمانېدل

خلک یو یو، دوه دوه هدایت ته رسېدل او د اسلام نور له مکې بهر هم خپرېده او نړۍ یې رڼا کوله. مشرکانو د اسلام د راڅرګندېدو او خپرېدو د خبر پر وړاندې د مخنیوي لارو ته مخه کړې وه. په پای کې دا خبر د بني غفار قبیلې ته هم ورسېد. ابوذر غفاري چې دا خبر واورېد، سمدستي یې خپل ورور انیس مکې ته ولېږه او ترې یې وغوښتل چې حال وڅېړي. انیس مکې ته لاړ او زموږ د سردار پیغمبر په مجلس کې حاضر شو. حیران او مین بېرته راستون شو. کله چې ورور یې حضرت ابوذر وپوښتل: «څه خبر دې راوړ؟»، ویې ویل: «زما سرداره! والله، یو ډېر لوی شخص مې ولید چې تل په خیر او نېکۍ امر کوي او له بدیو منع کوي.» کله چې ابوذر غفاري وویل: «ښه، خلک د هغه په اړه څه وايي؟»، ورور یې انیس، چې د خپل وخت له مشهورو شاعرانو څخه و، ځواب ورکړ: «وايي شاعر دی، کاهن دی، کوډګر دی. خو د هغه خبرې نه د کاهنانو خبرو ته ورته دي او نه د کوډګرو خبرو ته. سربېره پر دې، د هغه خبرې مې د شاعرانو له هر ډول شعرونو سره پرتله کړې؛ هغو ته هم ورته نه دي. دا بې‌ساري خبرې د هېچا له خبرو سره نه شي تلل کېدای. والله، هغه شخص حق بیانوي، رښتیا وايي. هغه کسان چې پر هغه ایمان نه راوړي، دروغجن او په ګمراهۍ کې دي.» ابوذر غفاري د دې خبر له مخې پرېکړه وکړه چې مکې ته ولاړ شي، زموږ سردار پیغمبر وویني او مسلمان شي. یوه امسا او لږ توښه یې په لاس کې واخیسته او په ډېر شوق یې د مکې لار ونیوله. کله چې مکې ته ورسېد، خپل حال یې هېچا ته ونه ویل؛ ځکه مشرکانو له زموږ سردار پیغمبر او له نوو مسلمانانو سره سخته دښمني کوله او ځورونې یې ورځ تر بلې زیاتولې. په ځانګړي ډول یې پر هغو مسلمانانو ډېرې شکنجې کولې چې بې‌کسه او مسافر وو. ابوذر په مکه کې هېڅوک نه پېژندل. مسافر او پردی و. له همدې امله یې له هېچا څه ونه پوښتل. د کعبې تر څنګ یې د رسول الله د لیدو لپاره د فرصت انتظار کاوه او د یوې داسې نښې په لټه کې و چې پوه شي هغه چېرته دی. ماښام ته نږدې د یوې کوڅې یوې ګوښې ته کېناست. حضرت علي ابوذر ولید. پوه شو چې مسافر دی او خپل کور ته یې بوت. څرنګه چې د هغه حال یې ونه پوښت، ابوذر هم خپل راز څرګند نه کړ. چې سهار شو، بیا کعبې ته لاړ. سره له دې چې تر ماښامه وګرځېد، خپل مراد ته ونه رسېد. پخواني ځای ته لاړ او کېناست. حضرت علي په هغه شپه بیا له هغه ځایه تېرېده. ویې ویل: «دې بېچاره لا تر اوسه خپل کور نه دی موندلی» او بیا یې کور ته بوت. سهار بیا بیت الله ته لاړ او په خپله ګوښه کې کېناست. حضرت علي بیا خپل کور ته وباله. دا ځل یې ترې وپوښتل چې له کومه او ولې راغلی دی. حضرت ابوذر وویل: «که ما ته قطعي ژمنه راکړې چې سم معلومات به راکوې، نو ویې وایم.» کله چې حضرت علي وویل: «ووایه، ستا حال به هېچا ته نه وایم»، ابوذر غفاري وویل: «ما اورېدلي دي چې دلته یو پیغمبر راڅرګند شوی دی. راغلی یم چې له هغه سره وګورم او هغه ته ورسېږم.» زموږ سردار حضرت علي وویل: «سمه لار دې موندلې، هوښیاري دې کړې. زه اوس د هغه شخص خوا ته ځم. زما پسې راځه، په کوم کور چې زه ننوځم، ته هم ورننوځه. که په لار کې پوه شوم چې څوک غواړي تا ته زیان ورسوي، داسې به وښیم لکه خپل بوټ چې سموم. هغه وخت زما انتظار مه باسه، تېر شه او مخ ته ولاړ شه.» ابوذر غفاري د حضرت علي پسې روان شو. په پای کې زموږ د سردار پیغمبر د مبارک مخ په لیدو مشرف شو او په «السلام علیکم» ویلو یې سلام وکړ.

«اې د یاسر کورنۍ، صبر وکړئ! اې د عمار کورنۍ، خوشاله اوسئ! بې له شکه ستاسې د اجر ځای جنت دی» حدیث شریف

دا سلام په اسلام کې لومړنی سلام و او ابوذر غفاري لومړنی کس و چې داسې سلام یې وکړ. زموږ سردار پیغمبر د هغه سلام ته ځواب ورکړ او ویې فرمایل: «پر تا دې د الله تعالی رحمت وي.» بیا زموږ سردار پیغمبر ترې پوښتنه وفرمایله: «ته څوک یې؟» ویې ویل: «زه د غفار له قبیلې څخه یم.» زموږ سردار پیغمبر پوښتنه وفرمایله: «له کله راهیسې دلته یې؟» «درې ورځې او درې شپې کېږي چې دلته یم.» «چا خوراک درکړ؟» «له زمزم پرته مې بل خوراک او څښاک ونه موند. هر ځل چې مې له زمزم څخه وڅښل، هېڅ لوږه او تنده مې احساس نه کړه.» زموږ پیغمبر وفرمایل: «زمزم مبارک دی. وږی مړوي.» له دې وروسته ابوذر غفاري زموږ سردار پیغمبر ته وویل: «ما ته اسلام وښایه.» زموږ پیغمبر ورته کلمه شهادت ولوسته، هغه هم تکرار کړه، د اسلام په شرف مشرف شو او له لومړنیو مسلمانانو سره یوځای شو.9 حضرت ابوذر غفاري له مسلمانېدو وروسته زموږ پیغمبر ته وویل: «یا رسول الله! قسم په هغه جناب حق چې ته یې حق پیغمبر رالېږلی یې، دا خبره به د مشرکانو په منځ کې په ښکاره ووایم.» د کعبې خوا ته لاړ او په لوړ غږ یې وویل: «اې د قریشو ډلې! اشهد ان لا اله الا الله واشهد ان محمدا عبده ورسوله – زه شاهدي ورکوم چې له الله تعالی پرته بل معبود نشته. محمد علیه السلام د هغه بنده او رسول دی.» مشرکانو چې دا واورېدل، سمدستي پرې ورودانګل. په ډبرو، لرګیو او د هډوکو په ټوټو یې ووهه او په وینو کې یې ولړاوه. حضرت عباس چې دا حال ولید، ویې ویل: «دا سړی پرېږدئ، مړ به یې کړئ! هغه له یوې داسې قبیلې څخه دی چې ستاسې د سوداګرۍ کاروان پر لار اوسېږي. بیا به څنګه له هغه ځایه تېرېږئ؟» او حضرت ابوذر یې د مشرکانو له لاسه وژغوره. ابوذر د مسلمانېدو د شرف له خوښۍ په خپل ځای نه ارامېده. بله ورځ یې بیا د کعبې تر څنګ کلمه شهادت په لوړ غږ، په چیغو چیغو ووایه. مشرکانو دا ځل هم ووهه او پر ځمکه یې وغورځاوه. بیا حضرت عباس راورسېد او د هغوی له لاسه یې وژغوره. زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) حضرت ابوذر غفاري ته امر وفرمایه چې خپل وطن ته ستون شي او هلته اسلام خپور کړي. هغه د دې امر له مخې خپلې قبیلې ته ستون شو او هغوی ته یې د الله تعالی یووالی او د محمد علیه السلام رسالت بیان کړ. ورته یې وویل چې څه چې هغه خبر ورکوي، حق او رښتیا دي، او هغه بتان چې دوی یې عبادت کوي، باطل، تش او بې‌معنا دي. له هغې ګڼې ګوڼې څخه چې ورته یې غوږ نیولی و، یوې برخې اعتراض پیل کړ. په دې وخت کې د قبیلې مشر حفاف چیغې وهونکي چوپ کړل او ویې ویل: «ودرېږئ، چې واورو څه وايي.» پر دې حضرت ابوذر داسې دوام ورکړ: «له مسلمانېدو مخکې یوه ورځ د نُهم بت خوا ته ورغلم او مخې ته مې یې شیدې کېښودې. ومې لیدل چې یو سپی ورنږدې شو، شیدې یې وڅښلې او پر بت یې ناولتیا وکړه. په یقین پوه شوم چې بت د دې د مخنیوي هېڅ توان نه لري. د داسې بت عبادت څنګه خوښوئ چې حتی یو سپي هم سپک کړی دی؟ ایا دا لېونتوب نه دی؟ ستاسې معبود همدا دی.» ټولو سرونه ښکته اچولي وو. کله چې په هغوی کې یوه وپوښتل: «ښه، دا پیغمبر چې ته یې یادوې، څه بیانوي؟ څنګه پوه شوې چې رښتیا وايي؟»، حضرت ابوذر په لوړ غږ وویل: «هغه دا بیانوي چې الله تعالی یو دی، له هغه پرته بل معبود نشته، هغه د هر څه پیدا کوونکی او د هر څه مالک او څښتن دی… خلک پر هغه ایمان راوړلو ته رابولي… نېکۍ، ښو اخلاقو او یو له بل سره مرستې ته بلنه ورکوي. د لوڼو ژوندۍ ښخول او د نورو ټولو هغو بدیو، ناحقیو او ظلمونو بدوالی چې تاسې یې کوئ، بیانوي او له هغو څخه د ځان ساتلو امر کوي.» او اسلام یې په تفصیل سره بیان کړ. هغه ګمراهۍ چې قبیله یې پکې وه، یوه یوه یې وشمېرلې. بیا یې د هغو زیانونه او بدوالی بیان کړل.

د هغه له اورېدونکو څخه ډېر کسان، چې د قبیلې مشر حفاف او د هغه خپل ورور انیس یې په سر کې وو، مسلمانان شول.10

په کعبه کې د قرآن کریم په ښکاره لوستل

یوه ورځ اصحاب کرام په یوه خلوت ځای کې راټول شوي وو او خبرې یې کولې. ویې ویل: «والله، له رسول الله پرته لا تر اوسه داسې څوک نه دی راوتلی چې دې قریشي مشرکانو ته قرآن کریم په ښکاره واوروي. ایا داسې څوک شته چې هغوی ته قرآن کریم په ښکاره ولولي او ویې اوروي؟» هلته حضرت عبدالله بن مسعود هم و. ویې فرمایل: «زه یې ورته اوروم.» کله چې ځینو اصحابو ورته وویل: «اې عبدالله! وېرېږو چې مشرکان به تا ته زیان ورسوي. موږ داسې څوک غواړو چې داسې قوم او قبیله ولري چې د اړتیا پر مهال یې له مشرکانو وساتي»، هغه ټینګار وکړ: «تاسې ما ته اجازه راکړئ چې ولاړ شم. جناب حق مې ساتي.» بله ورځ د څاښت پر مهال مقام ابراهیم ته ورغی. مشرکان هلته راټول شوي وو. ابن مسعود ولاړ بسمله شریفه ووایه او د رحمن سورت یې په لوستلو پیل وکړ. مشرکانو یو بل ته وویل: «د ام عبد زوی څه وايي؟ ښايي هغه څه لولي چې محمد راوړي دي» او پرې ورودانګل. په سوکانو، لغتو او څپېړو یې مخ او سترګې شنې کړې او داسې یې کړ چې نه پېژندل کېده. خو هغه د څپېړو او سوکانو لاندې لوستلو ته دوام ورکاوه. په داسې حال کې چې مخ او سترګې یې له ټپونو او تورو داغونو ډکې وې، د اصحاب کرامو خوا ته راستون شو. اصحاب کرام په دې ډېر خپه شول او ویې ویل: «موږ همدا وېره درلوده چې دا به درپېښ شي. په پای کې هغه څه چې ترې وېرېدو، درباندې راغلل.» خو عبدالله بن مسعود هېڅ خپه نه و. ویې فرمایل: «د الله تعالی دښمنان مې د نن په څېر هېڅکله کمزوري نه وو لیدلي. که وغواړئ، سبا سهار به یې بیا همدومره واوروم.» اصحاب کرامو وویل: «نه، همدومره دې بس دي. هغو سرکښو کافرانو ته دې هغه څه واورول چې نه یې خوښول.»11

د طفیل بن عمرو مسلمانېدل

په هغو کلونو کې چې زموږ پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) په مکه کې د اسلام په ښکاره خپرولو پیل کړی و، شپه او ورځ یې خلکو ته نصیحت کاوه او د اسلام دین ته یې رابلل. د مکې مشرکانو هڅه کوله چې زموږ د سردار رسول الله دا هڅې بې‌ګټې کړي. هغو کسانو ته چې د هغه خبرې به یې منلې او ایمان به یې راووړ، هر ډول دروغ، تهمت او شکنجه یې روا ګڼله. که به یې څوک ولید چې له زموږ سردار پیغمبر سره یې لیدلي یا خبرې یې کړې دي، سمدستي به ورغلل او د دې لپاره چې هغه ته غوږ ونه نیسي او د هغه پر خبرو باور ونه کړي، هر ډول چل او دروغو ته به یې لاس اچاوه. د دې لپاره چې هغه کسان چې له بهر څخه مکې ته راتلل، له هغه سره ونه ویني، له هېڅ هڅې یې ډډه نه کوله. په داسې یو وخت کې چې مسلمانان په سختۍ کې وو او له کافرانو یې ځورونې ګاللې، طفیل بن عمرو دوسي مکې ته راغی. کله چې د مشرکانو مشرانو هغه ولید، ورغلل او ویې ویل: «اې طفیل! ته زموږ وطن ته راغلی یې. د عبدالمطلب یتیم چې زموږ په منځ کې راڅرګند شوی، ډېر حیرانوونکي حالونه لري. هغه خبرې چې کوي یې، د سحر په څېر دي. زوی له پلاره، ورور له وروره، مېړه له ښځې بېلوي! په هغو فکرونو چې راوړي یې، ټول حالات یې ګډوډ کړي دي. هغه زوی چې د هغه خبرې واوري، نور خپل پلار ته نه ګوري، د هغه پیروي کوي. نور نو هېڅوک د بل خبرې ته غوږ نه نیسي او مسلمانېږي. وېرېږو چې د جدايي دا بلا چې زموږ پر سر راغلې، ستا او ستا د قوم پر سر به هم راشي. زموږ نصیحت دې وي، هېڅکله ورسره خبرې مه کوه. نه ورته څه ووایه، نه یې خبره واوره. هغه څه ته چې وايي یې، غوږ مه ږده! ډېر پام کوه. دلته ډېر هم مه پاتې کېږه. سمدستي ولاړ شه!» طفیل بن عمرو وروسته پېښې داسې بیانوي:

«والله، هغه شخص حق بیانوي، رښتیا وايي. هغه کسان چې پر هغه ایمان نه راوړي، دروغجن او په ګمراهۍ کې دي» حضرت انیس غفاري (رضی الله عنه)

«قسم خورم چې دا خبره یې دومره ډېره تکرار کړه چې په پای کې مې پرېکړه وکړه چې له هغه سره خبرې ونه کړم او هېڅکله یې خبرو ته غوږ ونه نیسم. حتی کله چې کعبې ته ننوتم، په دې وېره چې ګوندې یې خبرې واورم، په غوږونو کې مې مالوچ ومنډل. بله ورځ سهار کعبې ته لاړم. ومې لیدل چې رسول علیه السلام هلته لمونځ کوي. هغه ته نږدې یو ځای ودرېدم. د جناب حق په حکمت، د هغه د لوستو څه برخه زما غوږ ته ورسېده. هغه خبرې چې ما واورېدې، څومره ښکلې وې! له ځان سره مې وویل: ‹زه داسې سړی نه یم چې ښه له بد څخه بېل نه کړای شم. سربېره پر دې، شاعر هم یم. د ده خبرو ته ولې غوږ ونه نیسم؟ که یې خبرې ښې وګڼم، منم یې، که ښې رانه شي، پرېږدم یې.› په یوه ګوښه کې پټ شوم او هلته مې انتظار وکړ تر څو رسول الله خپل لمونځ پای ته ورساوه او د کور په لور روان شو. بیا ورپسې ولاړم. کله چې کور ته ننوت، زه هم ننوتم او ومې ویل: ‹اې محمد علیه السلام! کله چې دې سیمې ته راغلم، ستا قوم ما ته داسې او داسې وویل… غوښتل یې چې له تا لرې اوسم. له وېرې مې په غوږونو کې مالوچ ومنډل چې ستا خبرې وانه ورم. خو الله تعالی ستا د لوستو څه برخه ما ته واوروله. ډېره مې ښه وګڼله. اوس ته څه چې ما ته وایې، ووایه! د منلو لپاره چمتو یم.› زموږ سردار رسول الله ما ته اسلام بیان کړ او له قرآن کریم څخه یې څه ولوستل. قسم خورم چې په ټول عمر مې تر دې ښکلې خبره نه وه اورېدلې. سمدستي مې کلمه شهادت ووایه او مسلمان شوم. په هغه شېبه کې مې وویل: ‹یا رسول الله! زه په خپل قوم کې داسې باعزته سړی یم چې خبره مې منل کېږي. په هغوی کې هېڅوک زما له خبرې نه وځي. ولاړ به شم او هغوی به هم د اسلام دین ته راوبولم. دعا وکړئ چې الله تعالی زما لپاره یوه نښه، یو کرامت ورکړي! څو دا نښه، کله چې خپل قوم اسلام ته رابولم، ما ته اسانتیا او مرسته شي!› زما د دې غوښتنې پر بنسټ زموږ سردار رسول الله داسې دعا وفرمایله: ‹الهي! ده ته یو آیت، یوه نښه عطا کړه!› له دې وروسته خپل ښار ته ستون شوم. په یوه تیاره شپه، کله چې هغې غونډۍ ته ورسېدم چې د هغو اوبو سرچینې ته یې کتل چې زما قوم یې پر غاړه اوسېده، زما په تندي کې د څراغ په څېر یو نور راڅرګند شو او رڼا یې پیل کړه. هغه وخت مې دعا وکړه: ‹الهي! دا نور زما له تندي څخه بل ځای ته واړوه! چې د دوس قبیلې ناپوهان یې ونه ویني او ګومان ونه کړي چې څرنګه یې له خپل دینه مخ اړولی، نو الله د الهي سزا په توګه دا د هغه په تندي کې راښکاره کړی دی!› هغه نور سمدستي زما په لاس کې د کمچې سر ته ولاړ او د څراغ په څېر هلته ځوړند شو. کله چې د خپلې قبیلې استوګنځي ته نږدې شوم او له ځوړ څخه په ښکته کېدو مې پیل وکړ، هلته اوسېدونکو هغه نور چې زما په لاس کې د کمچې پر سر د څراغ په څېر ځلېده، یو بل ته ښوده. په همدې حال له ځوړ څخه ښکته شوم او کور ته راغلم. لومړی زما پلار راغی او ما یې په دې حال ولیدم. له هغې مینې چې له ما سره یې درلوده، غاړه یې راکړه. پلار مې ډېر زوړ و. ورته ومې ویل: ‹ګرانه پلاره! که په خپل پخواني حال پاتې شې، نه زه ستا یم، نه ته زما یې!› پلار مې چې دا خبره واورېده، حیران شو او ویې پوښتل: ‹زویه، ولې؟› ورته ومې ویل: ‹زه اوس د محمد علیه السلام دین ته ننوتلی او مسلمان شوی یم.› پر دې پلار مې وویل: ‹زویه، زه هم هغه دین ته ننوتم چې ته پکې ننوتلی یې. ستا دین دې زما هم دین وي!› او سمدستي یې کلمه شهادت ووایه او مسلمان شو. له دې وروسته مې هغه څه چې د اسلام له دینه مې زده وو، هغه ته ور زده کړل. بیا یې غسل وکړ او پاکې جامې یې واغوستې. وروسته زما ښځه راغله. هغې ته مې هم هماغه خبرې وکړې. هغې هم ومنلې او مسلمانه شوه. چې سهار شو، د دوس قبیلې منځ ته ووتم. اسلام مې ورته بیان کړ او ټول مې اسلام ته راوبلل. خو د منلو په برخه کې یې سستي وکړه. ډېره موده یې مخالفت وکړ. له ګناه او بدو کارونو یې لاس وانه خیست. لا وړاندې لاړل او د سترګو او وروځو په اشارو یې پر ما ټوکې وکړې؛ له سود او قمار سره د خپلې مینې له امله یې زما خبرو ته غوږ ونه نیو. د اسلام له پیروۍ یې ډډه وکړه. د الله او د هغه د پیغمبر نافرماني یې وکړه.

یو څه موده وروسته مکې ته راغلم، له خپل قوم څخه مې رسول الله ته شکایت وکړ او ومې ویل: ‹یا رسول الله! د دوس قبیلې د الله تعالی نافرماني وکړه. هغه بلنه یې ونه منله چې ما ورته د اسلام د منلو لپاره ورکړې وه. د هغوی لپاره دعا وفرمایئ!› زموږ ګران پیغمبر، چې پر هر چا یې شفقت او رحمت ډېر و، خپل لاسونه یې پورته کړل، قبلې ته یې مخ کړ او داسې یې دعا وفرمایله: ‹یا ربي! د دوس خلکو ته سمه لار وښیه او د اسلام دین ته یې راوله!› او ما ته یې وفرمایل: ‹خپل قوم ته ستون شه. هغوی په خندان مخ او خوږه ژبه اسلام ته رابللو ته دوام ورکړه! له هغوی سره نرمي وکړه!› سمدستي خپل وطن ته راغلم او د دوس خلکو اسلام ته له رابللو څخه یوه شېبه هم پاتې نه شوم.»12

په موسمي بازارونو کې بلنه

هر کال د بېلابېلو ښارونو خلک په ټاکلو ورځو کې د کعبې معظمې د زیارت لپاره مکې ته راتلل. زموږ سردار رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) به هم راتلونکو ته ورتلل، هرې ډلې ته به یې اسلام بیانوه او ورته به یې فرمایل «چې الله تعالی یو دی، هغه پخپله حق پیغمبر دی او خلاصون په همدې کې دی». یوه ورځ ولید بن مغیره مشرکان راټول کړل او ورته یې وویل: «اې د قریشو جماعته! بیا د کعبې د زیارت موسم راورسېد. د محمد غږ په نړۍ کې خپور شوی دی. عرب قبیلې ورته راځي، د هغه خوږو خبرو ته زړه ښه کوي او د هغه دین ته ننوځي. د دې په وړاندې باید یوه چاره وسنجوو. ټول دې په یوه خبره سره یو شو، څو د هغه په اړه په بېلابېلو خبرو یو بل دروغجن ثابت نه کړو.» قریشیانو وویل: «اې ابا عبد شمس! په موږ کې تر ټولو لرې لیدونکی ته یې. ته چې څه ووایې چې ووایو، موږ به هم هماغه ووایو.» کله چې ولید وویل: «نه، تاسې ووایئ، زه به غوږ ونیسم»، هغوی وویل: «ووایو چې کاهن دی.» ولید سمدستي اعتراض وکړ او ویې ویل: «نه! قسم خورم چې هغه کاهن نه دی. موږ ډېر کاهنان لیدلي دي. رښتیا او دروغ دواړه بې‌پروا وايي. هغه څه چې محمد یې لولي، د کاهنانو جوړو کړو خبرو ته هېڅ ورته نه دي. بیا دا چې موږ تر اوسه له محمد څخه یو دروغ هم نه دی اورېدلی. که داسې ووایو، هېڅوک به باور ونه کړي.» دا ځل یې وویل: «ووایو چې مجنون دی، لېونی دی.» ولید بیا اعتراض وکړ: «نه! قسم خورم چې هغه نه مجنون دی او نه لېونی. موږ لېوني او مجنونان پېژنو او د لېونتوب په نښو پوهېږو. نه یې ساه بندېږي، نه رپېږي او لړزېږي، نه وسواس لري. که داسې ووایو، موږ به دروغجن وبولي.» قریشیانو وویل: «ووایو چې شاعر دی…» ولید بیا اعتراض وکړ او ویې ویل: «هغه شاعر هم نه دی! موږ د شعر هر ډول ښه پېژنو. هغه څه چې هغه یې لولي، شعر ته هېڅ ورته نه دي.» دا ځل یې وویل: «ووایو چې کوډګر دی.» ولید وویل: «هغه کوډګر نه دی. موږ کوډګر او هغه کوډې چې کوي یې، لیدلې دي او پېژنو یې. د هغه په خبرو کې د کوډو هېڅ نښه نشته. د محمد کلام پر ټولې نړۍ غالب دی. ناپېژندل شوی سړی هم نه دی. نه شو کولای خلک ترې بېل کړو او له هغه سره د خبرو مخه یې ونیسو. بیا دا چې په فصاحت او بلاغت کې، په ښکلو او پرمعنا خبرو کې تر خپلو همزولو غوره دی. لنډه دا چې د هغه په اړه هر څه ووایو، خلک به پوه شي چې زموږ خبره دروغ ده.» قریشیان چې د ویلو لپاره څه ونه موندل، ویې ویل: «په موږ کې تر ټولو مشر او تجربه کار ته یې؛ ته چې څه ووایې، موږ پرې راضي یو.»

«زموږ پیغمبر داسې دعا وفرمایله: ‹یا ربي! د دوس خلکو ته سمه لار وښیه او د اسلام دین ته یې راوله!› او ما ته یې وفرمایل: ‹خپل قوم ته ستون شه! هغوی په خندان مخ او خوږه ژبه اسلام ته رابللو ته دوام ورکړه! له هغوی سره نرمي وکړه!›» طفیل بن عمرو (رضی الله عنه)

بیا ولید بن مغیره یو څه وخت فکر وکړ او وروسته یې خپل شاوخوا خلک فاسد کړل او ویې ویل: «بیا هم تر ټولو غوره دا ده چې هغه ته کوډګر او جادوګر ووایو؛ دا تر ټولو عقل ته نږدې خبره ده. ځکه چې هغه په خپلو خبرو خلک له خپل قوم او خپلوانو څخه بېلوي. ورور له وروره او دوه دوستان یو له بله سړوي.» قریشیان سمدستي خواره واره شول او هغو خلکو ته چې په مکه کې یې شاوخوا راټول کړي وو، ویې ویل: «محمد کوډګر دی!..» او دا خبره یې د خلکو په منځ کې خپره کړه. کله چې قبیلو د کعبې د زیارت لپاره راتګ پیل کړ، مخې ته یې ورتلل او هېڅوک یې پرې نه ښود چې له زموږ سردار پیغمبر سره له لیدو یې منع نه کړي. د مشرکانو د دې کړنو له امله، په ټولو عربي هېوادونو کې د اسلام په اړه لېوالتیا رامنځته شوه او په ذهنونو کې د بتانو په اړه شکونه او پوښتنې راولاړې شوې. الله تعالی د کافر ولید بن مغیره په اړه آیتونه کریمه نازل کړل چې هغه ته به تریخ عذابونه وڅکوي. لکه څنګه چې د مدثر سورت له یوولسم تر نهه ویشتم آیت کریمه پورې فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «(اې زما رسوله!) د هغه چا کار (سزا) چې ما یوازې (له شتمنۍ بې‌برخې) پیدا کړی دی (د ولید بن مغیره په څېر یو کافر)، ما ته پرېږدئ (څو هغه کافر ته هغه سزا ورکړم چې د هغې وړ او مستحق دی)! هغه ته مې ډېر مال ورکړ (هغه ناشکره ته چې د هېڅ شي مالک نه و، ډېر باغونه، بوستانونه او مالونه مې ورکړل، وروسته مې ډېرو نعمتونو ته ورساوه). هغه ته مې داسې زامن ورکړل چې تل یې تر څنګ حاضر وي (چې هغه ګوري او ساتي، پیاوړي او ځواکمن دي او چمتو دي چې پر هغه هر تېری سمدستي دفع کړي). هر څه مې ورته اسانه کړل، ډېر لوی امکانات مې ورکړل (داسې مې کړ چې هر څه په اسانۍ ترلاسه کړي، لار مې ورته پرانیسته. په مکه کې لوړې مشرۍ ته ورسېد. د ‹ریحانة العرب› لقب ورکړل شو. ځان یې په خپل قوم کې یو ډېر غوره سړی ښوده). بیا (هغه حریص ناشکره) له دې ټولو امکاناتو وروسته غواړي چې (مال او اولاد یې) لا زیات کړو (په حرص یې غواړي) (د هغو نعمتونو قدر نه پېژني چې ورته رسېدلي دي او د هغو د شکر هڅه نه کوي). هېڅکله نه! تر ابده به یې غوښتنې نه پوره کېږي! (د دې منکر او طماع ارمان به نه پوره کېږي؛ مال او اولاد به یې زیات نه شي.) ځکه چې هغه زموږ د آیتونو پر وړاندې ډېر سخت ضدي شوی دی. هغه به په دوزخ کې پر هغې ښوییدونکې تیږې چې پښه پرې نه ټینګېږي، په سختۍ وشړم (د دوزخ په سخت او دردناک عذاب کې به یې هغې سزا ته ورسوم چې د هغې وړ دی)؛ هغه به په ستونزه او کړاو کې واچوم! (یوه ورځ چې زموږ سردار پیغمبر په کعبه کې قرآن کریم په لوړ غږ لوست، د آیتونو کریمه اغېز پر هغه ژوره نښه پرېښوده. قریشیانو ته ورغی او ویې ویل: ‹ما یو کلام واورېد چې محمد یې لوست. دا نه د انسان خبره کېدای شي او نه د پېري. دا خبره نه شعر دی او نه د کاهن خبره. دا سړی دروغ هم نه وايي. زه داسې سړی یم چې ډېرې لنډې او پرمعنا خبرې مې اورېدلې دي. هغه مې هېڅ شي ته ورته ونه شو ګڼلای. ایا تاسې هېڅکله لیدلي چې هغه دې دروغ ویلي وي؟› قریشیان په ډېره اندېښنه کې ولوېدل او ویې ویل: ‹افسوس! دا هوښیار، شتمن او بااغېزه سړی مو هم له لاسه ورکړ! د محمد (صلی الله علیه وسلم) خبرو پر ده هم اغېز وکړ.› سمدستي یې ابوجهل ورولېږه. ابوجهل راغی او ویې ویل: ‹څه شوي دي چې تا داسې خپه او غمجن وینم؟ ایا د محمد کوډو پر تا هم اغېز کړی، که د هغه له مال او ملکیت څخه څه درته رسېدلي دي؟ موږ په خپل منځ کې پرېکړه کړې ده. که ته مال او ملکیت ته طمع لرې، څومره چې وغواړې، مال او ملکیت به درکړو. په داسې ګمراه لارو مه ځه.› ولید بن مغیره وویل: ‹د قریشو تر ټولو شتمن زه یم. ما ته څنګه داسې وړاندیز کوئ؟› ابوجهل وویل: ‹ښه! نو بیا ولې دې د هغه قرآن په اړه چې هغه یې لولي، له ستاینې ډکې خبرې وکړې؟›) (پر دې، هغه منکر سړي د دې لپاره چې پر هغه قرآن کریم ژبه اوږده کړي چې له رسول الله څخه یې اورېدلی و،) په خپل ذهن کې یې ځینې شیان انځور کړل (سوچ او فکر یې وکړ) او بیا یې د ارزښت یو حکم (معیار) وړاندې کړ (د خپل فکر پایله یې بیان کړه). لعنت دې پرې وي (هلاک دې شي)! څنګه یې اندازه وکړه! (یو داسې ارزښت یې وړاندې کړ چې هېڅ اساس یې نه درلود، ناسم او بې‌ربطه و او له خپلې پخوانۍ خبرې سره په ټکر کې و. دې سړي اړتیا احساس کړه چې د خپلو ویل شویو خبرو تأویل وکړي: ‹دا خبرې چې ما کړې دي، څنګه ورته توضیح کړم؟›)

«نه، بیا به ورشم او ولولم. مشرکان مې د لومړي ځل لپاره په داسې پرېشانه حال کې ولیدل. د هغوی عاجزي ما ډېر خوشاله کوي. له هغو شکنجو چې پر ما وشوې، هېڅ درد نه احساسوم» عبدالله بن مسعود (رضی الله عنه)

بیا دې لعنت پرې وي! څه (ډارونکی) حکم یې وړاندې کړ! بیا یې وکتل (موضوع ته یې پام ور واړاوه، بیا یې په ژوره سترګه ورته وکتل، او د دې لپاره چې په بشپړه توګه یې خپل واک ته راولي، بیا یې پرې فکر وکړ). بیا یې تندی تریو کړ او مخ یې ترش کړ. بیا یې له حقه مخ واړاوه او لویي یې وکړه. او ویې ویل: ‹دا یوازې یوه داسې کوډه ده چې له خلکو څخه په میراث پاتې ده (او تل له یوه څخه بل ته لېږدېږي). دا یوازې د انسان خبره ده!›» (حال دا چې هغه سړي مخکې په خپل قوم کې اقرار کړی و چې قرآن کریم یو عجیب کلام دی او د انسان او پېري خبرو ته ورته نه دی. بیا هغه منکر سړي د خپل قوم د خوشالولو لپاره خپله خبره بدله کړه او د قرآن کریم په اړه یې داسې تهمتونه وتړل چې هېڅکله یې وړ نه دی. په دې توګه یې ځان د الهي عذاب مستحق کړ. الله تعالی وفرمایل:) «هغه به دوزخ ته (سقر ته، سخت اور ته) ننباسم. ته څه پوهېږې چې سقر څه دی؟ (ته د سخت اور په اړه څه پوهېږې؟ ایا د هغه د ځانګړنو په اړه معلومات لرې؟) نه پرېږدي او نه یې خوشې کوي! (نه ژوندی ساتي او نه یې له منځه وړي! یعنې انسان نه وژني او نه یې ژوندی پرېږدي! هغه کسان چې پکې ننوځي، نه یې راباسي او نه یې له عذابه لاس اخلي.) د انسان ټول پوستکی سپړي (سوځوي، وریتوي او توروي یې) او هډوکي یې ښکاره کوي.»

د مشرکانو قرآن کریم ته غوږ نیول

د مشرکانو مشرانو په بېلابېلو چلونو او ظلم د خلکو د ایمان راوړلو مخه نیوله. د مکې خلک یې د هغو آیتونو کریمه له اورېدو منع کول چې محمد علیه السلام به لوستل. خو پخپله به د شپې په پټه د هغه کور تر څنګ راتلل چې زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام پکې و، په یوه ګوښه کې به پټ شول او غوږ به یې نیوه. کله به چې سهار شو او رڼا شوه، د مشرکانو مشرانو به ولیدل چې هر یو یې له بل څخه بې‌خبره د شپې د قرآن کریم اورېدو ته راغلی دی؛ یو بل به یې ملامتول او ویل به یې: «بیا دې داسې ونه کړو.» خو بله شپه به بیا یو له بله بې‌خبره تلل، په یوه ګوښه کې به پټېدل او بیا به یې غوږ نیوه. سهار چې به یې یو بل ولید، حیرانېدل به. په دې قسم چې بیا به داسې نه کوو، سره بېلېدل، خو له دې کاره یې لاس نه شو اخیستلای. خو د نفس د پیروۍ، د لویۍ، د نورو مشرکانو له ملامتیا د وېرې او د نورو ډېرو بې‌ځایه فکرونو له امله یې ایمان رانه وړ. نور یې هم منع کړل. سربېره پر دې، په کوڅو کې یې چیغې وهلې: «محمد کوډګر دی.» یو ماښام مشرکان د کعبې شاوخوا راټول شول او ویې ویل: «راځئ چې محمد راوبولو او له هغه سره پر دې موضوع خبرې وکړو! څو په پای کې موږ ملامت نه کړي او معذور مو وګڼي» او زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) ته یې خبر ولېږه. زموږ سردار پیغمبر د دې بلنې پر بنسټ کعبې ته راغی او د مشرکانو مخې ته کېناست. مشرکانو وویل: «اې محمد! تا ته مو د دې لپاره خبر درولېږه چې له تا سره جوړجاړی وکړو. قسم خورو چې په عربو کې ستا په څېر داسې څوک نه دی لیدل شوی چې خپل قوم یې دومره په ستونزو کې اچولی وي! زموږ پر دین دې عیب ولګاوه! زموږ پر خدایانو دې ژبه اوږده کړه! زموږ عقلونه دې خوښ نه کړل! زموږ یووالی دې مات کړ او یو بل ته دې سره واچولو! هېڅ داسې بد کار پاتې نه شو چې زموږ پر سر دې نه وي راوستی! که ته غواړې په دې کړنو او خبرو شتمن شې، تر هغه زیات چې غواړې، مال به درته راټول کړو. که غواړې شان او شرف ترلاسه کړې، تا به پر ځان سردار ومنو. که غواړې پاچا شې، ستا د پاچاهۍ اعلان به وکړو او ستا شاوخوا به راټول شو. که د کوم شي تر اغېز لاندې یې، له هغه به دې خلاص کړو. که له پېریانو څخه کومه ناروغي وي، خپله ټوله شتمني به ولګوو او د هغې درملنه به ولټوو!…» د عالمونو سردار په صبر سره د هغوی خبرو ته غوږ ونیو او بیا یې دا لوی ځواب وفرمایه: «اې د قریشو ډلې! له هغو شیانو چې تاسې یې وایئ، یو هم په ما کې نشته. زه چې تاسې ته څه راوړي دي، نه ستاسې د مالونو د غوښتلو، نه ستاسې په منځ کې د لوی شرف او شان د ترلاسه کولو، او نه پر تاسې د پاچاهۍ لپاره راغلی یم. بلکې الله تعالی زه تاسې ته د پیغمبر په توګه رالېږلی یم او پر ما یې یو کتاب هم نازل کړی دی. ما ته یې امر کړی چې (له تاسې څخه د منونکو لپاره د جنت) زېری ورکوونکی او (له تاسې څخه د نه منونکو لپاره د دوزخ) وېرونکی شم.

ما د خپل رب دا امر تاسې ته ورساوه او نصیحت مې درته وکړ. که هغه څه چې ما راوړي دي ومنئ، هغه به تاسې ته په دنیا او آخرت کې برخه او توښه وي. او که یې ونه منئ او رد یې کړئ، تر هغه چې الله تعالی زما او ستاسې ترمنځ خپل حکم صادر کړي، زما کار دا دی چې د جناب حق د امر د پوره کولو لپاره هرې ستونزې ته سینه ونیسم او ویې زغمم…» ابوجهل، امیه بن خلف او نورو مشرکانو وویل: «اې محمد! ته پوهېږې چې د ژوند د ګوزارې په برخه کې تر موږ په سختو شرایطو کې بل څوک نشته. اوس چې پیغمبر یې، له خپل رب څخه وغواړه چې دا غرونه چې موږ یې تنګ کړي یو او ګوزاره یې راباندې سخته کړې، له منځه یوسي او لرې یې کړي! زموږ وطن پراخ کړي او په هغه کې د شام او عراق د سیندونو په څېر سیندونه روان کړي! همداراز زموږ له تېرو نیکونو څخه ځینې، په ځانګړي ډول قصی بن کلاب، راژوندي کړي! قصی بن کلاب یو رښتینی او لوی سړی و. له هغه به وپوښتو چې ستا خبرې حق دي که باطل! که هغه ستا تصدیق وکړي او هغه څه وکړې چې موږ یې غواړو، موږ به هم ستا تصدیق وکړو. او په دې توګه به ستا د رب په نزد ستا مقام هم وپېژنو. که دا کارونه زموږ لپاره ونه کړې، د ځان لپاره له خپل رب څخه یو څه وغواړه. ترې وغواړه چې یوه پرښته راولېږي چې ستا خبرې تصدیق کړي او موږ له تا څخه راوګرځوي! همداراز ستا رب دې تا ته باغونه، ماڼۍ او خزانې درکړي چې د ګوزارې له ستونزې خلاص شې! ځکه چې ته هم زموږ په څېر په بازارونو کې ګرځې او د ګوزارې لپاره هڅه کوې!…» زموږ سردار فخر عالم هغوی ته وفرمایل: «زه تاسې ته په دې شیانو نه یم رالېږل شوی. الله تعالی چې زه په څه رالېږلی یم، ما یوازې هماغه د جناب حق له لوري تاسې ته راوړی دی. تاسې ته مې ورساوه. زه داسې انسان نه یم چې له خپل رب څخه (د مال او ملکیت د ورکولو لپاره) غوښتنه وکړم… الله تعالی زه (له تاسې څخه د هغو لپاره چې زما راوړي شیان مني، د جنت) زېری ورکوونکی او (له تاسې څخه د هغو لپاره چې نه یې مني او ردوي یې، د دوزخ) وېرونکی رالېږلی یم.» بیا مشرکانو وویل: «اوس چې ستا رب که وغواړي، خامخا هر کار کوي، نو ترې وغواړه چې دا آسمان ټوټې ټوټې کړي او زموږ پر سر یې راوغورځوي!… تر څو چې دا ونه کړې، پر تا ایمان نه راوړو!» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «دا کار د الله تعالی پورې اړه لري. که هغه وغواړي چې له تاسې سره دا وکړي، خامخا به یې وکړي.» مشرکان لا وړاندې لاړل او ویې ویل: «اې محمد! ایا ستا رب نه پوهېده چې موږ به له تا سره کېنو، له تا څه پوښتنې کوو او څه درنه غواړو، چې مخکې یې تا ته خبر درکړی او ښوولی وای؟ ولې یې در ته ونه ویل چې که هغه څه چې ته یې موږ ته رسوې، ونه منو، له موږ سره به څه کوي؟… تر څو چې د خپلو خبرو د رښتینولۍ لپاره پرښتې د شاهد په توګه موږ ته رانه وړې، پر تا ایمان نه راوړو… نور نو ستا په وړاندې هېڅ مسؤولیت نه لرو. قسم خورو چې نور به دې ګرېوان پرې نږدو! یا به موږ تا له منځه یوسو یا ته موږ…» زموږ ګران پیغمبر چې ولیدل هغوی د نږدې کېدو پر ځای داسې په بشپړه توګه لرې کېږي، د هغوی له خوا پاڅېد او لاړ.13 کله چې د مکې مشرکانو د کائناتو سلطان رد کړ، الله تعالی د جبرئیل علیه السلام په وسیله وحي ولېږله او په آیتونو کریمه یې هغوی ته ځواب وفرمایه. هغه تریخ عذابونه یې بیان کړل چې دوی به پکې لوېږي. د انعام سورت له څلورم تر یوولسم آیت کریمه پورې فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «د هغوی د رب له آیتونو څخه هېڅ آیت (د قرآن کریم له آیتونو څخه کوم آیت، له دلیلونو څخه کوم دلیل یا له معجزو څخه کومه معجزه) هغوی ته نه راځي، مګر دا چې له هغه څخه مخ اړوي.

«وحشي، زړه سخته ناپوهان پر تا ایمان نه راوړي. هغوی په نفاق کې لا سخت دي (لا زیات منافقان دي)» توبه: ۹۷

اوس چې حق (قرآن کریم) هغوی ته راغی، هغه یې دروغ وګڼه او رد یې کړ. خو ډېر ژر به هغوی ته د هغه څه خبر (سزا) ورسېږي چې پرې یې ټوکې او مسخرې کولې. ایا (د مکې خلکو) ونه لیدل چې له هغوی مخکې مو څومره نسلونه هلاک کړل؟ ایا په یقین سره پوه نه شول؟ هغوی ته مو ټول هغه امکانات ورکړي وو چې تاسې ته مو نه دي درکړي. له آسمانه مو پرې ډېر بارانونه ورولي وو. د (هغوی د بوستانونو، باغونو او ماڼیو) له لاندې مو بهېدونکي سیندونه روان کړل. بیا مو هغوی د خپلو ګناهونو (او د دې نعمتونو د نه شکر کولو) له امله هلاک کړل. او د هغوی پر ځای مو نور نور نسلونه پیدا کړل. که پر تا مو په کاغذ لیکل شوی کتاب نازل کړی وای او هغوی هم په خپلو لاسونو نیولی وای، بیا به هم هغو کافرانو له ضده ویلي وای: ‹دا له ښکاره کوډې پرته بل څه نه دي.› او همداراز ویې ویل: ‹کاشکې هغه ته (محمد علیه السلام ته، داسې چې موږ یې هم وګورو) یوه پرښته رالېږل شوې وای (او موږ ته یې ویلي وای چې هغه پیغمبر دی)!› که موږ یوه پرښته رالېږلې وای (او هغوی بیا هم ایمان نه وای راوړی)، خامخا به کار خلاص شوی و (د ټولو د هلاکت حکم به صادر شوی و). بیا به هغوی ته د سترګو د رپ هومره مهلت نه ورکول کېده او نه به ورته کتل کېدل. که هغه (پیغمبر) مو پرښته ګرځولی وای، خامخا به مو بیا هم د یوه سړي (په بڼه) ښودلی وای او هغوی به مو بیا په هماغه شک کې اچولي وو چې پکې لوېدلي وو. قسم دی چې له تا مخکې پر پیغمبرانو هم ټوکې او مسخرې شوې دي، او هغه بلا او عذاب چې د هغه څه سزا وه چې ټوکې یې پرې کولې، هغوی یې له هرې خوا راګیر کړل. ووایه: ‹په ځمکه کې وګرځئ، بیا وګورئ چې د پیغمبرانو د دروغجن ګڼونکو انجام څنګه شو!›» د فرقان سورت له اووم تر لسم آیت کریمه پورې هم فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «کافرانو وویل: ‹دا څه ډول پیغمبر دی؟ زموږ په څېر خوري او څښي، په کوڅو کې ګرځي. که پیغمبر وای، پرښته به ورته راتله. مرستیالان به یې درلودل چې هغوی به هم موږ ته خبر راکاوه او له دوزخه به یې وېرولو. یا به یې رب د پیسو خزانې ورلېږلې، یا به یې د مېوو باغونه او کروندې درلودې او څه به یې چې غوښتل، خوړل به یې.› هغو ظالمانو یو بل ته وویل: ‹که تاسې د ده پیروي وکړئ، د یوه سحر شوي سړي پیروي به مو کړې وي.› (اې زما حبیبه!) وګوره چې ستا په اړه یې څومره بدې بېلګې راوړې، له سمې لارې بېل شول او په ضلالت کې ولوېدل. نور نو له ضلالت څخه نه شي وتلای او هدایت ته لار نه شي موندلای. د الله تعالی شان څومره لوی دی چې که وغواړي، تا ته به (په دنیا کې) له دې ټولو غوره داسې بوستانونه او باغونه درکړي چې له لاندې یې سیندونه بهېږي، او ستا لپاره به ماڼۍ جوړې کړي!» په یوویشتم آیت کریمه کې هم فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «هغو کسانو چې زموږ لقا ته د رسېدو هیله نه لري، وویل: ‹کاشکې پر موږ پرښتې نازلې شوې وای (او موږ ته یې خبر راکړی وای چې محمد رښتیا وايي)، یا مو خپل رب لیدلی وای!› قسم دی چې هغوی په خپلو نفسونو کې لویي ولیده او په لویې سرکښۍ له حده تېر شول…» د سبأ سورت په نهم آیت کریمه کې فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «که موږ وغواړو، هغوی به (د قارون په څېر، ځکه چې زموږ ښکاره آیتونه یې ولیدل او بیا یې دروغ وګڼل) په ځمکه کې ننباسو، یا به (لکه څنګه چې مو د ایکې له خلکو سره وکړل) له آسمانه پرې ټوټې راوغورځوو.» او د اسراء سورت په اووه نوییم آیت کریمه کې هم فرمایل شوي چې معنا یې داسې ده: «…موږ به هغوی د قیامت په ورځ ړانده، ګونګي او کاڼه پر مخونو حشر کړو! د هغوی ځای دوزخ دی چې هر کله یې اور سوړ شي، موږ به یې لمبه ورزیاته کړو!» مشرکانو د هغو آیتونو کریمه په وړاندې چې د دوی په اړه نازل شول، خپله دښمني لا زیاته کړه.

په ځانګړي ډول ابی بن خلف او ورور یې امیه زموږ سردار رسول الله ډېر خپه کاوه. بدبخت ابی یو وراسته هډوکی راواخیست او زموږ د پیغمبر لوړ حضور ته راغی. بیا یې وویل: «اې محمد! ستا الله به دا هډوکی وروسته له دې چې وراسته شي، بیا راژوندی کړي، همداسې ده؟ نو ته ګومان کوې چې ستا رب به دا وروسته له وراسته کېدو بیا ژوندی کړي، ها!» او هډوکی یې ذرې ذرې کړ. بیا یې د هغه دوړې زموږ د ګران پیغمبر په لور پو کړې. په دوام یې وویل: «اې محمد! دا چې داسې وراسته شوی دی، څوک به یې بیا راژوندی کړي؟» زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) وفرمایل: «هو. الله تعالی به تا هم مړ کړي او دا هم… بیا به تا راژوندی کړي او دوزخ ته به دې ننباسي.» د دې پېښې له امله جناب حق دا آیتونه کریمه نازل کړل چې معنا یې داسې ده: «ایا هغه (منکر) انسان ونه لیدل، په یقین سره پوه نه شو چې موږ هغه له یوه څاڅکي نطفې څخه پیدا کړی دی؟ سره له دې، یو ښکاره جګړه‌مار شو. خپل پیدایښت یې هېر کړ او موږ ته یې مثال راوړ او ویې ویل: ‹دا هډوکی چې وراسته او خپور شوی وي، څوک یې راژوندی کوي؟› (اې زما رسوله!) ووایه: ‹هغه یې راژوندی کوي چې لومړی ځل یې (کله چې نه وو) پیدا کړي وو (الله تعالی)، او هغه په هر مخلوق ښه پوه دی. هغه (الله تعالی) هغه ذات دی چې تاسې ته یې له شنې ونې څخه اور راایستلی دی، او اوس تاسې له هغې څخه اور بلوئ. ایا هغه څوک چې آسمانونه او ځمکه یې پیدا کړې، پر دې قادر نه دی چې د هغوی په څېر پیدا کړي؟ هو، خامخا قادر دی. هغه د هر څه پیدا کوونکی او په هر څه پوه دی…›»14

د خالد بن سعید ایمان

اسلام ته د بلنې په لومړیو وختونو کې خالد بن سعید یو خوب ولید. په خوب کې یې ولیدل چې د دوزخ پر غاړه ولاړ دی او پلار یې غواړي چې ټېله یې کړي او ویې غورځوي. سم په هماغه شېبه کې یې ولیدل چې زموږ پیغمبر یې له ملا ونیو او د دوزخ له لوېدو یې وژغوره. په چیغو له خوبه راویښ شو او ویې ویل: «والله، دا خوب رښتیا دی.» کله چې بهر ووت، له حضرت ابوبکر سره مخ شو او خوب یې ورته بیان کړ. حضرت ابوبکر ورته وویل: «ستا خوب حق دی، دا شخص د الله تعالی پیغمبر دی. همدا اوس ورشه او پیروي یې وکړه! ته به یې پیروي کوې، هغه دین ته به ننوځې چې هغه راوړی دی او له هغه سره به یې. هغه به هم، لکه څنګه چې دې په خوب کې لیدلي، تا د دوزخ له لوېدو وساتي. خو پلار به دې په دوزخ کې پاتې شي!»

حضرت خالد بن سعید د خوب تر اغېز لاندې و. پرته له دې چې وخت له لاسه ورکړي، سمدستي د اجیاد په نوم ځای ته د محمد علیه السلام حضور ته ورغی او پوښتنه یې وکړه: «اې محمد! خلک څه ته رابولې؟»

زموږ سردار پیغمبر په ځواب کې وفرمایل: «زه انسان دې ته رابولم چې پر هغه یو الله چې نه یې جوړه شته او نه یې ساری، او پر دې چې محمد (علیه السلام) د هغه بنده او پیغمبر دی، ایمان راوړي، او د هغو ډبرو ټوټو له عبادت څخه لاس واخلي چې نه اوري، نه ګوري، نه زیان رسوي او نه ګټه، او نه خپل عبادت کوونکي پېژني او نه هغه چې عبادت یې نه کوي.»

پر دې خالد بن سعید سمدستي وویل: «زه هم شاهدي ورکوم چې له الله تعالی پرته د عبادت وړ بل معبود نشته، او بیا هم شاهدي ورکوم چې ته د الله تعالی پیغمبر یې!» او مسلمان شو. د هغه مسلمانېدو زموږ پیغمبر ډېر خوشاله کړ. له هغه وروسته یې ښځه امیه هم د اسلام په شرف مشرفه شوه. حضرت خالد بن سعید غوښتل چې وروڼه یې هم مسلمانان شي او د دې لپاره یې هڅه کوله. په هغوی کې عمر بن سعید هم مسلمان شوی و.

«موږ به هغوی د قیامت په ورځ ړانده، ګونګي او کاڼه پر مخونو حشر کړو! د هغوی ځای دوزخ دی چې هر کله یې اور سوړ شي، موږ به یې لمبه ورزیاته کړو!» اسراء: ۹۷

د هغه پلار ابواحیحه، چې د اسلام سخت دښمن و، کله چې پوه شو خالد او عمر مسلمانان شوي او د مکې په یوه خلوت ځای کې لمونځ کوي، خپل هغه بچي یې چې مسلمانان نه وو، ولېږل او هغوی یې ځان ته راوغوښتل. بیا یې ورته وویل چې له هغه دینه چې نوي ورننوتي دي، لاس واخلي. په رټلو او وهلو یې پیل وکړ.

بیا یې خالد بن سعید ته وویل: «ایا ته د محمد پیرو شوې؟ حال دا چې ګورې هغه د خپل قوم خلاف چلند کوي او په هغه څه چې راوړي یې، زموږ بتانو او نیکونو ته سپکاوی کوي!»

کله چې حضرت خالد بن سعید وویل: «په الله قسم چې محمد علیه السلام رښتیا وايي. د هغه پیروي مې کړې ده. که مړ هم شم، له خپل دینه به وانه وړم!»، د پلار غوسه یې لا زیاته شوه. تر هغه یې په لرګي ووهه چې لرګی مات شو، بیا یې وویل: «اې ناوړه زویه! چېرته چې غواړې، ولاړ شه. قسم دی چې ډوډۍ به درنه کړم!» حضرت خالد وویل: «که ته زما نفقه بنده کړې، الله تعالی به خامخا ما ته روزي راکړي.»

پلار یې خپل نور زامن وګواښل: «که په تاسې کې چا له هغه سره خبرې وکړې، له تاسې سره به هغه څه وکړم چې له هغه سره مې نه دي کړي.» او حضرت خالد یې د کور په تهکاوۍ کې بندي کړ او درې ورځې یې د مکې په ګرمۍ کې وږی او تږی پرېښود.

حضرت خالد بن سعید یوه لار وموندله او د پلار له لاسه خلاص شو. پلار یې په یوه سخته ناروغۍ اخته شو. ابواحیحه چې ناروغ په بستر پروت و، له اسلام سره د خپلې دښمنۍ له امله یې ویل:

«که له دې ناروغۍ جوړ شم او پاڅېږم، هر څوک چې په مکه کې دی، زموږ د بتانو عبادت به کوي. هېڅوک به له هغو پرته د بل چا عبادت ونه شي کړای!..» حضرت خالد د دې لپاره چې د پلار دښمني له حق دین سره پای ته ورسېږي او خپلو مسلمانو وروڼو ته زیان ونه رسوي، لاسونه یې پورته کړل او داسې یې دعا وکړه: «الهي، اې د عالمونو پیدا کوونکیه! زما پلار له دې ناروغۍ مه پورته کوه!» جناب حق یې دعا قبوله کړه؛ ابواحیحه د ناروغۍ له بستره پورته نه شو او مړ شو.

د مصعب بن عمیر مسلمانېدل

مصعب بن عمیر (رضی الله عنه) د قریشو له یوې شریفې او شتمنې کورنۍ څخه و. کله یې چې زموږ د پیغمبر مبارکې خبرې واورېدې، په زړه کې یې لویه مینه راوټوکېده. هغه ته د رسېدو په ارمان سوځېده. په پای کې دار الارقم ته لاړ او مسلمان شو. مور او پلار یې چې دا واورېدل، له هر څه یې بې‌برخې کړ او په شکنجه یې پیل وکړ. د دې لپاره چې له دینه یې واړوي، د کور په تهکاوۍ کې یې بندي کړ او ورځې یې وږی او تږی پرېښود. د عربستان د سوځونکي لمر لاندې یې پرې درنې او د زغم وړ نه شکنجې وکړې. خو حضرت مصعب بن عمیر پر دې درنو او بې‌رحمه شکنجو صبر وکړ او له اسلامه وانه وښت.

حضرت مصعب له مسلمانېدو مخکې د خپلې کورنۍ د شتمنۍ له امله په هوسایینه او پراخۍ کې لوی شوی و. هر چا پرې رشک کاوه. کله چې مسلمان شو، کورنۍ یې له هر څه بې‌برخې کړ او شکنجو ته یې وسپاره. مصعب بن عمیر چې د خپل دین لپاره یې هر ډول سختي زغمله، یوه ورځ زموږ د سردار رسول الله حضور ته ورغی. حضرت علي د هغه دا راتګ داسې بیان کړ: «له رسول الله سره ناست وو. په دې وخت کې مصعب بن عمیر راغی. پر تن یې پېوند شوې جامه وه او په داسې حال کې و چې زړه پرې سوځېده. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) چې د هغه دا حال ولید، مبارکې سترګې یې له اوښکو ډکې شوې. څرنګه چې مصعب سره له دې شکنجو او فقر چې ګاللې یې، له خپل دینه نه و اوښتی، رسول الله وفرمایل: ‹دې سړي ته وګورئ چې الله تعالی یې زړه منور کړی دی. ما لیدلي وو چې مور او پلار به یې په غوره خوړو او څښاکونو پاله. د الله تعالی او د هغه د رسول مینې هغه دې حال ته رسولی دی چې تاسې یې ګورئ.›»

«الهي! د هغوی ګناهونه وبخښه! ځکه چې هغوی نه پوهېږي چې څه کوي» حدیث شریف

حق یاد کړه په سوز او ګداز!
ډېر احسان ته به ورسېږې،
هره دروازه به درته پرانیستل شي،
او جمال الله به ښکاره شي.
شمس تبریز په دې ښه پوهېږي:
نړۍ نه پاتې کېږي، فنا کېږي،
ټول مخلوقات له منځه ځي،
یوازې الله تلپاتې پاتې کېږي.
صلاة الله، سلام الله،
علیک یا رسول الله.

حبشې ته هجرت