د کائناتو سلطان، زموږ سردار پیغمبر

د هغه د مبارک نور پیدا کېدل

الله تعالی له هر شي مخکې، یعنې له دې مخکې چې کوم شی پیدا کړي، زموږ د ګران پیغمبر محمد علیه السلام مبارک نور پیدا کړ. زموږ د تفسیر او حدیث له علماوو څخه ډېرو خبر ورکړی دی: «جناب حق له خپل نور څخه یو لطیف او لوی جوهر پیدا کړ، او له هغه جوهر څخه یې ټول کائنات په ترتیب سره منځته راوړل. دې جوهر ته ‹نور محمدي› ویل کېږي. د ټولو روحونو او جسمونو پیل او سرچینه همدا جوهر دی.»

«که ته نه وای، که ته نه وای، مخلوقات به مې نه وای پیدا کړي!» حدیث قدسي

یوه ورځ له اصحاب کرامو څخه جابر بن عبدالله وپوښتل: «یا رسول الله! هغه شی چې الله تعالی تر هر شي مخکې پیدا کړ، څه دی؟» رسول الله وفرمایل: «تر هر شي مخکې یې ستا د پیغمبر نور، یعنې زما نور، له خپل نور څخه پیدا کړ. په هغه وخت کې نه لوح وه، نه قلم، نه جنت، نه دوزخ، نه پرښته، نه سماوات (آسمانونه)، نه ارض (ځمکه)، نه لمر، نه سپوږمۍ، نه انسان او نه پېریان.»

کله چې د آدم علیه السلام زړه او مبارک بدن پیدا شو، نور محمدي د هغه د دواړو وروځو ترمنځ کېښودل شو. کله چې آدم علیه السلام ته روح ورکړل شو، پوه شو چې د هغه پر تندي د زهرې د ستوري په څېر یو ځلېدونکی نور شته.

کله چې آدم علیه السلام پیدا شو، په الهام سره پوه شو چې جناب حق هغه ته د ابومحمد، یعنې د محمد د پلار په نوم خطاب کړی دی. کله چې آدم وپوښتل: «اې زما ربه! ولې دې ماته د ابومحمد کنیه راکړه؟»، الله تعالی ورته وفرمایل: «اې آدم! سر دې پورته کړه!» آدم علیه السلام سر پورته کړ، ویې کتل او پر عرش اعلی5 یې زموږ د ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) نوم ولید چې له نور څخه لیکل شوی و – د احمد نوم. بیا یې وپوښتل: «اې زما ربه! دا څوک دی؟» الله تعالی وفرمایل: «دا ستا له اولادې څخه یو پیغمبر دی. نوم یې په آسمانونو کې احمد او په ځمکه کې محمد دی. که هغه نه وای، تا به مې نه وای پیدا کړی. ځمکې او آسمانونه به مې هم نه وای خلق کړي.»6

د هغه د نور له پاکو تندیو څخه پاکو تندیو ته لېږدېدل

کله چې آدم علیه السلام پیدا شو، د هغه پر تندي زموږ د ګران پیغمبر محمد علیه السلام مبارک نور کېښودل شو. هغه نور د هغه پر تندي په ځلېدو پیل وکړ. لکه څنګه چې په «تفسیر مظهري» کې بیان شوي دي، دا نور له آدم علیه السلام راهیسې له پاکو پلرونو او پاکو میندو څخه تېر شو، تر څو زموږ سردار پیغمبر ته ورسېد. الله تعالی دا په یوه آیت کریمه7 کې داسې بیان کړې ده، چې معنا یې داسې ده:

«ته، یعنې ستا نور، تل له سجده کوونکو څخه ګرځول شوی، تا ته را اوښتی او رسېدلی دی.»8

په یوه حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «الله تعالی انسانان پیدا کړل. زه یې د انسانانو له تر ټولو غوره برخې څخه منځته راوړم. بیا یې له دې برخو څخه تر ټولو ښه (په عربستان کې) وټاکله. زه یې له دوی څخه منځته راوړم. بیا یې له کورونو او کورنیو څخه تر ټولو ښه وټاکله او زه یې له هغوی څخه منځته راوړم. نو زما روح او زما بدن د مخلوقاتو تر ټولو غوره دي. زما لړۍ او زما نیکونه تر ټولو غوره انسانان دي.»

په بل حدیث شریف کې بیا فرمایل شوي دي: «الله تعالی هر شی له نشت څخه هست کړ. د هر شي له منځه یې له انسانانو سره مینه وکړه او ارزښت یې ورکړ؛ او له انسانانو څخه یې خپل غوره کړي کسان په عربستان کې مېشت کړل. په عربستان کې د غوره کړای شویو له منځه یې زه غوره کړم. زه یې د هر زمان د خلکو په غوره کړای شویو او تر ټولو ښو کې وګرځولم. نو هغه کسان چې په عربستان کې له هغو سره مینه کوي چې له ما سره تړلي دي، زما لپاره ورسره مینه کوي. او هغه څوک چې له هغوی سره دښمني کوي، له ما سره یې دښمني کړې ده.»

کله چې حق تعالی آدم پیدا کړ،
عالم یې په آدم سره سینګار کړ.
پرښتې یې آدم ته په سجده کړې،
د لطف څښتن پرې ډېر جود او کرم وکړ.
د مصطفی نور یې د هغه پر تندي کېښود،
ویې فرمایل: «پوه شه، دا زما د حبیب نور دی.»
هغه نور د هغه پر تندي ځای ونیو،
ډېر وختونه له هغه سره پاتې شو.
بیا، پوه شه، د حوا تندي ته ولېږدېد،
هلته هم ډېرې میاشتې او کلونه پاتې شو.
شیث وزېږېد، دا نور هغه ته ولېږدېد،
د هغه پر تندي نور تجلي وکړه.
ابراهیم او اسماعیل ته هم ورسېد،
که پاتې یې ووایم، خبره اوږدېږي.
همداسې د ځنځیر د کړیو په څېر پیوست،
روان و تر څو مصطفی ته ولېږدېد.
کله چې هغه د عالمونو رحمت راغی،
نور ورته ورسېد او په هغه کې یې ځای ونیو.
که غواړئ له اوره نجات ومومئ،
په مینه او په سوز درود ووایئ!

«ته، یعنې ستا نور، تل له سجده کوونکو څخه ګرځول شوی، تا ته را اوښتی او رسېدلی دی» شعراء: ۲۱۹

څرنګه چې آدم علیه السلام، لومړی پیدا شوی انسان، د محمد علیه السلام ذره له ځان سره درلوده، د هغه پر تندي د پیغمبر نور ځلېده. دا ذره لومړی حضرت حوا ته، بیا له هغې څخه شیث علیه السلام ته ولېږدېده، او په دې توګه له پاکو نارینه وو څخه پاکو ښځو ته او له پاکو ښځو څخه پاکو نارینه وو ته تېرېده. د محمد علیه السلام نور هم له دې ذرې سره یوځای له پاکو تندیو څخه پاکو تندیو ته تېرېده. پرښتو به چې هر کله د آدم علیه السلام مخ ته وکتل، د هغه پر تندي به یې د محمد علیه السلام نور ولید او د هغه لپاره به یې استغفار کاوه.

کله چې د آدم علیه السلام د وفات وخت راورسېد، خپل زوی شیث علیه السلام ته یې وویل: «زویه! دا نور چې ستا پر تندي ځلېږي، د وروستي پیغمبر محمد علیه السلام نور دی. دا مؤمنو، پاکدامنو او پاکو ښځو ته وسپاره او خپل زوی ته هم همداسې وصیت وکړه!»

تر محمد علیه السلام پورې ټولو پلرونو خپلو زامنو ته همداسې وصیت وکړ. ټولو دا وصیت پر ځای کړ او له تر ټولو نجیبو او تر ټولو مؤدبو نجونو سره یې واده وکړ. نور د نارینه وو او ښځو له پاکو تندیو څخه تېر شو او خپل اصلي څښتن ته ورسېد. که زموږ د سردار رسول الله له نیکونو څخه د یوه دوه زامن وای، یا به یوه قبیله په دوو څانګو ووېشل شوه، زموږ د پیغمبر محمد علیه السلام نور به تل په هغه اړخ کې و چې تر ټولو شریف او غوره و. په هره پېړۍ کې هغه کس چې د هغه نیکه و، د مخ له نور څخه پېژندل کېده؛ یو غوره شوی نسل و چې د هغه نور یې له ځان سره وړ، او په هره پېړۍ کې د هغه کس مخ چې له دې نسل څخه و، ډېر ښکلی او ډېر نوراني و. په دې نور به د خپلو وروڼو له منځه بېلېده، او هغه قبیله چې دی پکې و، تر نورو قبیلو لوړه او شریفه وه.9

زموږ سردار پیغمبر په یوه حدیث شریف کې وفرمایل: «زما له نیکونو څخه هېچا زنا نه ده کړې. الله تعالی زه له پاکو، نېکو پلرونو او پاکو میندو څخه راوړم. که زما له نیکونو څخه د یوه دوه زامن وای، زه به د هغوی په تر ټولو غوره او تر ټولو ښه کې وم.» دا نور چې له آدم علیه السلام راهیسې له یوه نسل څخه بل نسل ته راتېر شوی و، تارخ ته، له هغه څخه د هغه زوی ابراهیم علیه السلام ته، او بیا د هغه زوی اسماعیل علیه السلام ته ولېږدېد. هغه نور چې د هغه پر تندي هم د لمر په څېر ځلېده، د هغه له اولادې څخه عدنان ته، له هغه څخه مَعَدّ ته، او له هغه څخه نِزار ته ولېږدېد. کله چې نزار وزېږېد، پلار یې معد د خپل زوی پر تندي نور ولید او خوشاله شو. لویه مېلمستیا یې جوړه کړه او ویې ویل: «د داسې زوی لپاره دومره مېلمستیا یو کم شی دی»؛ له همدې امله د زوی نوم یې نزار، یعنې «یو کم شی»، پاتې شو. له دې وروسته نور په ترتیب سره لېږدېده، تر څو خپل اصلي څښتن – د پیغمبرانو مهر (خاتم الانبیاء)، زموږ ګران پیغمبر محمد علیه السلام – ته ورسېد.

زموږ سردار پیغمبر په یوه حدیث شریف کې وفرمایل: «زه محمد یم، د عبدالله، عبدالمطلب، هاشم (عمرو)، عبد مناف (مغیره)، قُصَی (زید)، کلاب، مُرّه، کعب، لؤی، غالب، فهر، مالک، نضر، کنانه، خزیمه، مُدرِکه (عامر)، الیاس، مُضَر، نِزار، مَعَدّ، عدنان زوی. هر کله چې هغه ټولنه چې زه ورپورې تړلی یم، په دوو ووېشل شوه، الله تعالی زه خامخا د هغوی په تر ټولو غوره برخه کې ګرځولی یم…»10

په بل حدیث شریف کې یې وفرمایل: «الله تعالی د ابراهیم له زامنو څخه اسماعیل غوره کړ. د اسماعیل له زامنو څخه یې بني کنانه غوره کړل. له بني کنانه څخه یې قریش غوره کړل. له قریشو څخه یې بني هاشم غوره کړل. له بني هاشم څخه یې د عبدالمطلب زامن غوره کړل. او د عبدالمطلب له زامنو څخه یې زه غوره کړم.»11

زموږ د سردار پیغمبر شریف نسب تر عدنان پورې داسې دی:

محمد علیه السلام عبدالله عبدالمطلب (شیبه) هاشم (عمرو) عبد مناف (مغیره) قُصَی (زید) کلاب مُرّه کعب لؤی غالب فهر مالک نضر کنانه خزیمه مُدرِکه (عامر) الیاس مُضَر نِزار مَعَدّ عدنان

د هغه نیکه حضرت عبدالمطلب

زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د قریشو د قبیلې د بني هاشم له څانګې څخه دی. پلار یې عبدالله دی. د عبدالله پلار شیبه و. زموږ د پیغمبر نیکه شیبه په مدینه کې وزېږېد. کله چې د شیبه پلار هاشم وفات شو، شیبه لا ماشوم و. یوه ورځ په مدینه کې یې د خپلو ماماګانو د کور مخې ته له ملګرو سره د غشي ویشتلو تمرین کاوه. هغو مشرانو چې ننداره یې کوله، له هغه نور څخه چې د شیبه پر تندي ځلېده، اټکل وکړ چې دا د کوم شریف سړي زوی دی، او حیران پاتې شول.

کله چې د شیبه وار راغی، لیندۍ یې کش کړه او غشی یې د موخې پر لور وویشت. کله چې غشي سمه موخه ولګوله، هغه په جوش وویل: «زه د هاشم زوی یم. خامخا زما غشی خپله موخه لګوي!» له دې خبرو یې پوه شول چې دی د مکې د هاشم زوی دی. په هغه وخت کې هاشم وفات شوی و.

کله چې د عبد مناف له اولادې څخه یو تن مکې ته راستون شو، د هاشم ورور مطلب ته یې وویل: «ستا وراره شیبه، چې په مدینه کې اوسي، ډېر هوښیار هلک دی. پر تندي یې داسې نور ځلېږي چې ټول پرې حیرانېږي. ایا دا سمه ده چې داسې قیمتي ماشوم له ځانه لرې وساتئ؟» په دې سره مطلب سمدستي مدینې ته ولاړ او خپل وراره شیبه یې مکې ته راووست. د مکې په کوڅو کې به یې هغو کسانو ته چې پوښتنه به یې کوله: «دا ماشوم څوک دی؟» ځواب ورکاوه: «زما مریی دی.» له دې وروسته د شیبه نوم عبدالمطلب پاتې شو، چې معنا یې ده «د مطلب مریی».12

«زویه! دا نور چې ستا پر تندي ځلېږي، د وروستي پیغمبر محمد علیه السلام نور دی. دا مؤمنو، پاکدامنو او پاکو ښځو ته وسپاره او خپل زوی ته هم همداسې وصیت وکړه!» آدم علیه السلام

عبدالمطلب تر هغه وخته له خپل تره مطلب سره پاتې شو چې هغه وفات شو. د عبدالمطلب له مبارک بدن څخه د مشکو بوی خپرېده. د هغه پر تندي د الله تعالی د حبیب محمد علیه السلام نور ځلېده او شاوخوا یې خیر او برکت شیندل. هر کله چې به په مکه کې باران ونه ورېد او وچکالي به راغله، د مکې خلکو به د عبدالمطلب لاس ونیو، د ثبیر غره ته به یې پورته کړ او زارۍ به یې ورته کولې چې دعا وکړي. هغه به هم د هېچا زړه نه ماتاوه او الله تعالی ته به یې دعا کوله چې باران ورکړي. جناب حق به هم زموږ د ګران پیغمبر د هغه نور په برکت چې د عبدالمطلب پر تندي ځلېده، د هغه دعا قبلوله او ډېر باران به یې لېږه. په دې توګه د عبدالمطلب ارزښت او اعتبار ورځ تر بلې زیاتېده. د مکې خلکو هغه خپل مشر وټاکه. هېچا به ورسره مخالفت نه کاوه، او څوک چې به د هغه تر امر لاندې راغی، ارام او سکون به یې موند. د هغه دور پاچاهانو هم د عبدالمطلب فضیلت او لویي منله. یوازې د ایران پاچا (کسری) هغه نه شو زغملی او په ښکاره او پټه یې ورسره دښمني ساتله. عبدالمطلب حنیف، یعنې مسلمان، و.13 هغه د توحید پر لار و، د الله په وجود او یووالي یې ایمان درلود، له هغه پرته یې بل فکر نه درلود، او د خپل نیکه ابراهیم علیه السلام پر دین و، چې حنیف و. له همدې امله یې هېڅکله د بتانو عبادت ونه کړ، حتی ورنږدې هم نه شو.

د کعبې شاوخوا به یې الله تعالی ته دعا کوله او عبادت به یې کاوه.

زمزم

یوه ورځ یو کس په خوب کې ورته وویل: «اې عبدالمطلب! پاڅه، طیبه وکنه!» – او ورک شو. بله ورځ یې وویل: «پاڅه، بَرّه وکنه!» په دریمه ورځ هماغه کس امر وکړ: «پاڅه، مَضنونه وکنه!» خوبونه نه پرې کېدل. کله چې په څلورمه ورځ هماغه کس بیا ورته وویل: «اې عبدالمطلب! پاڅه، د زمزم کوهی وکنه!»، عبدالمطلب وپوښتل: «زمزم څه دی؟ هغه کوهی چېرې دی؟» هغه کس وویل: «زمزم داسې اوبه دي چې هېڅکله نه کمېږي او بېخ ته یې څوک نه رسېږي. د دنیا له څلورو ګوټونو څخه راغلو ټولو حاجیانو ته بسیا کوي. له هغه ځایه راوتلې دي چې جبرئیل علیه السلام پرې خپل وزر وواهه. دا هغه اوبه دي چې الله تعالی د اسماعیل علیه السلام لپاره پیدا کړې دي. تږي خړوبوي. وږي مړوي، ناروغانو ته شفا ده. ځای یې درښیم. کله چې قرباني حلالوي، پاتې شوني یې په یوه ځای کې غورځوي. کله چې ته هلته یې، یو کارغه به راشي چې سره مښوکه به لري.

په مښوکه به ځمکه کیندي. په هغه ځای کې چې کارغه یې کیندي، د مېږیانو ځاله به هم ووینې. همدا د زمزم ځای دی.»14

سهار عبدالمطلب خپل زوی حارث له ځان سره واخیست، کعبې ته ولاړ او په جوش یې انتظار پیل کړ. لږ وروسته، لکه څنګه چې په خوب کې ورته ویل شوي وو، یو سره مښوکه کارغه راغی، هلته په یوه کنده کې کېناست او په مښوکه یې ځمکه وهل پیل کړل. له لاندې یې د مېږیانو ځاله راښکاره شوه. عبدالمطلب او زوی یې حارث سمدستي هغه ځای کیندل پیل کړل. یو څه وخت له کیندلو وروسته د کوهي خوله ښکاره شوه. عبدالمطلب چې دا ولیدل، تکبیر یې ویل پیل کړل: «الله اکبر، الله اکبر!»

قریشیانو، چې له پیله یې د کوهي کیندل په ځیر څارل، ده ته مخ را واړاوه او ویې ویل: «اې عبدالمطلب! دا زموږ د نیکه اسماعیل کوهی دی. موږ هم پکې حق لرو. باید موږ په دې کار کې شریکان کړې!» عبدالمطلب سمدستي مخالفت وکړ او ځواب یې ورکړ: «نه! دا کار یوازې ما ته عطا شوې دنده ده.» بیا قریشیانو وویل: «ته یوازې یې. له یوه زوی پرته بل څوک نه لرې. په دې ډول زموږ پر وړاندې نه شې درېدلای!»

د زمزم کوهی

د زمزم کوهی

په مسجد الحرام کې، د حجر الاسود د کونج مخامخ و. د ډبرې کړۍ یې درلوده. غولی یې په مرمرو فرش شوی و او د دېوالونو پر لور یې میلان درلود. لومړي عبدالحمید خان امر وکړ چې کوهی داسې جوړ کړي چې اوبه ترې ونه څڅېږي. دا ښکلی هنري اثر، د تاریخ قیمتي یادګار، په ۱۹۶۳ کال کې ونړول شو. د کوهي خوله او شاوخوا یې څو متره له ځمکې څو متره ښکته کړای شول. بیا پر هر څه بشپړ پوښ واچول شو او په مرمرو فرش شو. نن دا کوهی نه ښکاري.

هغه وخت یې زړه ډېر خپه شو، ځکه چې هغوی هغه پر بې‌کسۍ ملامتاوه. لاسونه یې آسمان ته پورته کړل او زارۍ یې وکړه: «یا ربي! لس زامن راته عطا کړه. که دا دعا مې قبوله کړې، له هغوی څخه به یو د کعبې په څنګ کې قرباني کړم.»15

عبدالمطلب فکر وکړ چې د کیندلو کار خطرناک شوی دی او په پای کې کېدای شي سختې نښتې وشي. له همدې امله یې کیندل پرېښودل او د روغې جوړې لار یې ونیوله.

غوښتل یې چې دا کار یو منځګړی فیصله کړي. په پای کې یې پرېکړه وکړه چې په دمشق کې مېشت یو کاهن به یې حل ومومي. د قریشو له مشرانو څخه له یوې ډلې سره په لاره ووتل. په لاره کې کاروان له تندې او ګرمۍ ډېر ستړی شو او د حرکت توان یې پاتې نه شو. د اوبو د یوه څاڅکي لپاره یې ساه ورکوله. سره له دې چې یوازینۍ هیله یې همدا وه، د سوځونکې دښتې په منځ کې د اوبو موندل ناشوني وو.

په هغه شېبه کې چې ټولو هیله پرې کړې وه، عبدالمطلب ورته غږ وکړ: «راشئ، راشئ! راټول شئ! دومره اوبه مې وموندلې چې هم تاسې ته بسیا کوي او هم ستاسې څارویو ته!» کله چې عبدالمطلب، چې د محمد علیه السلام مبارک نور یې پر تندي وړ، اوبه لټولې، د هغه د اوښ پښه په یوه لویه ډبره پورې ونښته، او کله چې ډبره له ځایه وخوځېده، له لاندې یې اوبه راووتې. ټول په منډه راغلل.

تر ماړه یې اوبه وڅښلې او لکه بیا چې ژوندي شول.

قریشیانو، چې د عبدالمطلب د دې لویۍ پر وړاندې شرمېدلي وو، وویل: «اې عبدالمطلب! نور موږ تا ته د ویلو څه خبره نه لرو. د زمزم کوهي د کیندلو تر ټولو وړ ته یې. په دې اړه به نور له تا سره شخړه ونه کړو. نور منځګړي ته د تګ اړتیا هم نشته، بېرته ګرځو.» او د مکې لاره یې ونیوله. عبدالمطلب د هغه نور په حرمت چې پر تندي یې ځلېده، د زمزم د کوهي د کیندلو او د اوبو د راویستلو شرف ته ورسېد.16

«زمزم مړوونکی دی او ناروغ ته شفا ورکوونکی دی» حدیث شریف

د قربانۍ لپاره ټاکل شوی زوی

د زمزم له کیندلو وروسته د عبدالمطلب شان او شهرت لا زیات شو. کلونه تېر شول. جناب حق هغه دعا چې ده د زړه له کومې کړې وه، قبوله کړه، او عبدالمطلب ته یې له حارث پرته لس زامن او شپږ لوڼې عطا کړل. د دې زامنو نومونه دا وو: قُثَم، ابولهب، عبدالکعبه، حَجل، زبیر، ابوطالب، عبدالله، غیداق، ضرار او مقوم [حمزه او عباس لا نه وو زېږېدلي]. لوڼې یې صفیه، عاتکه، ام حکیم بیضاء، برّه، امیمه او اروی وې. عبدالمطلب له خپلو ټولو اولادونو څخه له عبدالله سره ډېره مینه درلوده، ځکه چې د ده د تندي نور د عبدالله پر تندي په ځلېدو پیل کړی و.

یوه ورځ عبدالمطلب ته په خوب کې وویل شول: «اې عبدالمطلب! خپل نذر پوره کړه!»

سهار عبدالمطلب یو پسه قرباني کړ. د شپې په خوب کې ورته امر وشو: «تر دې لوی شی قرباني کړه!» سهار یې یوه غوا قرباني کړه. کله چې بیا په خوب کې امر وشو چې تر دې لوی شی قرباني کړه، هغه وپوښتل: «تر دې لوی څه دی؟» بیا ورته وویل شول: «تا نذر منلی و چې که لس زامن درکړل شي، یو به یې قرباني کړې. خپل نذر پوره کړه!»

بله ورځ عبدالمطلب خپل اولادونه راټول کړل او هغه دعا یې ورته بیان کړه چې کلونه مخکې یې کړې وه. بیا یې خپلو زامنو ته خبر ورکړ چې باید له هغوی څخه یو قرباني کړي. له خپلو اولادونو یې هېڅ مخالفت ونه لید. برعکس، هغوی رضایت وښود او ویې ویل: «اې زموږ پلاره! خپل نذر پوره کړه! څه چې غواړې، د هغه په کولو کې آزاد یې!» عبدالمطلب پچه واچوله تر څو هغه زوی وټاکي چې قرباني کېږي. پچه د هغه د تر ټولو ګران زوی، عبدالله، په نوم راووته، چې د الله تعالی د حبیب محمد علیه السلام نور یې پر تندي وړ. عبدالمطلب یوه شېبه ولړزېد، او سترګې یې له اوښکو ډکې شوې. هغه ژمنه یې باید پوره کړې وای چې الله تعالی ته یې ورکړې وه. په یوه لاس کې یې چاړه او په بل لاس کې یې خپل د ځیګر ټوټه عبدالله ونیو او کعبې ته ورغی، تر څو هغه ژمنه پوره کړي چې خپل رب ته یې ورکړې وه. پلار، چې سترګې یې له اوښکو ډکې وې، د عبدالله د قربانۍ ټولې تیارۍ بشپړې کړې. په دې وخت کې د قریشو مشرانو په حیرانۍ ډکو سترګو پېښه څارله.

له هغوی څخه د عبدالله ماما وویل: «اې عبدالمطلب! ودرېږه! موږ هېڅکله پر دې راضي نه یو چې ته دا خپل زوی حلال کړې. که داسې کار وکړې، له دې وروسته به د قریشو ترمنځ دود شي. هر څوک به د قربانۍ لپاره د خپل زوی نذر ومني او حلال به یې کړي. د داسې کار بنسټ مه ږده! خپل رب په بل ډول راضي کړه!…» بیا یې وړاندیز وکړ: «له یوه کاهن څخه پوښتنه وکړه، چې لار درته وښيي.»

عبدالمطلب، په دې خبره، په خیبر کې د قطبه (یا سجاح) په نوم کاهن ته ورغی او حال یې ورته بیان کړ. کاهن وپوښتل: «ستاسې په منځ کې د یوه انسان دیت څومره دی؟» کله چې یې ځواب واورېد: «لس اوښان دي»، ویې ویل: «د لسو اوښانو او خپل زوی ترمنځ پچه واچوئ. که پچه ستاسې د زوی په نوم راووته، لس اوښان نور زیات کړئ او په دې ډول شمېر زیاتوئ او بیا پچه اچوئ، تر هغه چې پچه د اوښانو په نوم راووځي.»

عبدالمطلب سمدستي مکې ته راستون شو او لکه څنګه چې کاهن ویلي وو، هماغسې یې وکړل. هر ځل یې لس اوښان زیات کړل او ګڼ ځله یې پچه واچوله. پچه به تل د عبدالله په نوم راوته. خو کله چې د اوښانو شمېر سلو ته ورسېد، پچه د اوښانو په نوم راووته. د احتیاط لپاره یې دوه ځله نور هم پچه واچوله. دواړه ځله پچه د اوښانو په نوم راووته. عبدالمطلب په تکبیرونو: «الله اکبر! الله اکبر!» اوښان قرباني کړل. له غوښې یې نه پخپله څه واخیستل او نه یې له زامنو څخه چا. ټوله یې پر فقیرانو ووېشله.17

له آدم علیه السلام راهیسې د قربانۍ له پېښو څخه یوه هم هغه ده چې اسماعیل علیه السلام باید قرباني شوی وای. څرنګه چې زموږ د سردار پیغمبر نسب اسماعیل علیه السلام ته رسېږي، هغه وفرمایل: «زه د دوو قرباني کېدونکو زوی یم.»18

د هغه پلار حضرت عبدالله

کله چې عبدالله وزېږېد، چې د دواړو جهانونو د سردار، زموږ د پیغمبر محمد علیه السلام نور یې پر تندي وړ، اهل کتاب یو بل ته خبر ورکړ: «په مکه کې د آخر زمان د پیغمبر پلار دنیا ته راغی.» له بني اسرائیلو سره له وړیو اوبدل شوې یوه جبه وه؛ دا جبه د یحیی علیه السلام وه، کله چې شهید شو هغه یې اغوستې وه، او د هغه مبارکه وینه په دې جبه لګېدلې وه. د هغوی په کتابونو کې لیکل شوي وو: «هر کله چې دا وینه تازه شي او په څڅېدو پیل وکړي، د آخر زمان د پیغمبر پلار به دنیا ته راشي.» نو اهل کتاب همدا نښه ولیده او پوه شول چې عبدالله زېږېدلی دی. که څه هم له حسده یې ګڼ ځله د هغه د وژلو هڅه وکړه، الله تعالی عبدالله د هغه د تندي د نور په برکت وساته.

کله چې عبدالله د بلوغ عمر ته ورسېد، هم په ښو اخلاقو او هم په ښکلا د خلکو ترمنځ ممتاز شو. په ځانګړي ډول کله چې اتلس کلن شو، ښکلا یې د هر چا په خوله وه. د هغه د تندي نور د لمر په څېر ځلېده، او د هغو نجونو زړونه چې هغه به یې ولید، غواړي که نه، د هغه پر لور کږېدل. د هغه د ښکلا او شهرت اوازه تر مصره خپره شوې وه.

له لرې او نږدې هر چا سیالي کوله چې خپله لور هغه ته ورکړي. ډېر پاچاهان عبدالمطلب ته راتلل او وړاندیز یې کاوه چې د هغوی لوڼې د خپل زوی لپاره واخلي. دا یې هم وویل چې د دې لپاره هرې قربانۍ ته تیار دي. همدارنګه نږدې دوه سوه نجونې تر مکې پورې راغلې او له عبدالله سره یې د واده وړاندیز وکړ. خو عبدالمطلب هره یوه په مناسبو خبرو رد کوله.

ځکه چې عبدالمطلب خپل زوی ته تر ټولو مؤدبه، تر ټولو نجیبه او تر ټولو ښکلې، حنیفه، یعنې مسلمانه نجلۍ لټوله، چې د خپلو نیکونو په هغه دین پورې تړلې وي چې له ابراهیم علیه السلام راهیسې یې پیروي کوله.

بني اسرائیل، چې پوه شول چې د آخر زمان پیغمبر، چې د هغوی په کتابونو کې بیان شوی، به د هغوی له قوم څخه نه وي، له حسده یې قسم وخوړ چې عبدالله به وژني. د دې کار لپاره یې اویا وسله وال کسان مکې ته ولېږل. هغوی د یوه مناسب فرصت انتظار پیل کړ. په پای کې یوه ورځ چې عبدالله دښتې ته وتلی و، په داسې شېبه کې چې ګومان یې کاوه څوک یې نه ویني، تورې یې راوویستې او پر هغه یې حمله وکړه. په هغه ورځ، د الهي حکمت19 له مخې، د عبدالله یو خپلوان، وهب بن عبد مناف، هم له څو ملګرو سره ښکار ته وتلی و. هغوی په همدې شېبه کې بني اسرائیل ولیدل چې پر عبدالله ور ټوټ شوي وو. د خپلولۍ د غیرت له مخې یې پرېکړه وکړه چې د عبدالله د ژغورلو لپاره مرسته وکړي. خو مقابل لوری ډېر ګڼ و. ښکاره وه چې په دې نښته کې به مات شي. په پای کې یې د نصیحت لار غوره وګڼله. کله چې هغوی ته نږدې شول، ویې لیدل چې ډېر داسې کسان، چې په دې عالم کې هېچا ته ورته نه وو، پر تورو آسونو سپاره او په لاسونو کې تورې، لکه برېښنا له غیبه را ورسېدل، د تکبیر په غږونو یې پر بني اسرائیلو حمله وکړه، ټول یې له تورې تېر کړل او ورک شول. وهب په دې حال حیران شو او پوه شو چې عبدالله څنګه ساتل کېږي او د الله تعالی په نزد څومره ارزښت لري.

کله چې کور ته راغی، حال یې خپلې مېرمنې ته بیان کړ. دواړو ومنله چې هغه ځوان چې د دوی د لور سیال دی، عبدالله دی، او پرېکړه یې وکړه چې آمنه هغه ته ورکړي.

«زه د دوو قرباني کېدونکو زوی یم» حدیث شریف

عبدالمطلب هم د بني زهره د قبیلې د مشر وهب د لور آمنې د حسن او جمال، پاکدامنۍ او حیا او په دین پورې د هغې د تړاو په اړه اورېدلي وو. د نسب له پلوه هم خپلوان وو او څو نسله پورته سره یوځای کېدل. د خپل زوی عبدالله لپاره د دې نجلۍ د غوښتلو په نیت د وهب کور ته ولاړ. کله چې عبدالمطلب د وهب لور د خپل زوی عبدالله لپاره وغوښته، وهب وویل: «اې د تره زویه! موږ دا وړاندیز له تاسې مخکې ترلاسه کړی دی»، او هغه پېښه یې بیان کړه چې پخوا یې شاهد و، بیا یې دا هم ورزیاته کړه: «د آمنې مور یو خوب لیدلی دی. لکه څنګه چې یې بیانوي، زموږ کور ته یو نور ننوت او رڼا یې ځمکه او آسمانونه ونیول. ما هم نن شپه په خوب کې زموږ نیکه ابراهیم علیه السلام ولید. ماته یې وویل: ‹د عبدالمطلب د زوی عبدالله او ستا د لور آمنې نکاح ما وتړله. ته یې هم ومنه!› له نن سهار راهیسې د دې خوب تر اغېز لاندې یم. حیران وم چې څه وخت به راشي.» کله چې عبدالمطلب دا خبرې واورېدې، له خولې یې دا ټکي ووتل: «الله اکبر! الله اکبر!»

په پای کې یې خپل اتلس کلن زوی عبدالله د وهب له څوارلس کلنې لور آمنې سره واده کړ. د آمنې او عبدالله د واده په اړه نور روایتونه هم شته.20

د هغه مبارک نور مور ته لېږدېږي

کله چې د سرور عالم (صلی الله علیه وسلم) مبارک نور د هغه مور ته ولېږدېد، لېوانو او مرغانو یو بل ته زېری ورکاوه:

«هغه وخت نږدې شو چې د کائناتو سردار به دنیا په خپل راتګ مشرفه کړي؛ هغه د ځمکې امین21او د زمانې لمر دی.» هغه شپه د کعبې ټول بتان پر مخ راوغورځېدل. شیطانانو خپل قوت له لاسه ورکړ او نور یې خپل کار نه شو کولای. پرښتو د ابلیس تخت مات کړ او سمندر ته یې وغورځاوه، او پخپله ابلیس یې څلوېښت ورځې عذاب کړ او ویې ځوراوه. بیا هغه وتښتېد، د ابوقبیس غره ته وخوت او په وېرونکي ډول یې چیغه کړه. کله چې د ابلیس ټولو لښکرو دا چیغه واورېده، د هغه شاوخوا راټول شول. هغه ورته وویل: «تباهي دې پر تاسې وي! د محمد علیه السلام ولادت نږدې شو. له دې وروسته به نور د لات او عزی عبادت نه کېږي. د توحید نور به ټوله دنیا ونیسي.» هغه شپه ټول کوډګر او کاهنان په خپل کار کې عاجز شول. فالبیني ودرېده. د هغوی کوډې بې‌اغېزې پاتې شوې. هغه شپه د ځمکې خلکو له آسمانه یو غږ واورېد: «هغه وخت نږدې شو چې د آخر زمان پیغمبر له زرګونو نېکیو او ډالیو سره راشي.»

په هغه وخت کې په مکه مکرمه کې قحطي وه. کلونه کلونه باران نه و ورېدلی. په ونو کې یوه شنه پاڼه هم نه وه، او د حاصلاتو هېڅ نښه نه وه پاتې. خلک په تنګسه کې لوېدلي وو او نه پوهېدل چې څه وکړي. وروسته له هغه چې زموږ د ګران پیغمبر مبارک نور له حضرت عبدالله څخه حضرت آمنې ته ولېږدېد، دومره باران وورېد او دومره حاصلات شول چې هغه کال یې «د پراخۍ کال» ونوماوه. حضرت آمنې په هغو نهو میاشتو کې چې په هغه امیندواره وه، هېڅ درد او ستونزه ونه لیدله.

کله چې زموږ د مور آمنې د امیندوارۍ دوه میاشتې وې، مېړه یې عبدالله د سوداګرۍ لپاره دمشق ته تللی و. په راستنېدو کې ناروغ شو. د مدینې په شاوخوا کې په دار النابغه کې، د خپلو ماماګانو بني نجار سره، په اتلس یا پنځه ویشت کلنۍ کې وفات شو.22 کله چې دا خبر په مکه کې واورېدل شو، ټول ښار په غم کې ډوب شو.23

«کله چې د پیغمبر پلار عبدالله د خپل زوی له ولادت مخکې وفات شو، پرښتو وویل: ‹اې زموږ ربه! ستا رسول یتیم پاتې شو›» عبدالله بن عباس (رضی الله عنهما)

له اصحاب کرامو څخه عبدالله بن عباس (رضی الله عنهما) داسې بیان کړی دی: «کله چې زموږ د سردار پیغمبر پلار عبدالله د خپل زوی له ولادت مخکې وفات شو، پرښتو وویل: ‹اې زموږ ربه! ستا رسول یتیم پاتې شو.› الله تعالی وفرمایل: ‹د هغه ساتونکی او مرستندوی زه یم.›»

آمنه خاتون د خپل مېړه په وفات ډېره خپه شوه. په یوه شعر کې یې د هغه وفات داسې وژړاوه:

په داسې شېبه چې هېچا تمه نه درلوده، اجل یې یوړ،
حال دا چې هغه ډېر سخي، ډېر مهربان و.

د فیل پېښه

د فیل پېښه

د رسول اکرم (صلی الله علیه وسلم) تر ولادت پورې نږدې دوه میاشتې پاتې وې. په همدې وخت کې د فیل پېښه رامنځته شوه. ابرهه، په یمن کې د حبشې د پاچاهۍ والي، چې غوښتل یې د هغو خلکو مخه ونیسي چې له هر لوري ډلې ډلې راتلل او د کعبې زیارت یې کاوه، د روم د قیصر په مرسته په صنعا کې یوه لویه کلیسا جوړه کړه چې «قُلَّیس» یې نوم و. غوښتل یې چې خلک د دې کلیسا زیارت وکړي. خو عربو، څرنګه چې له پخوا راهیسې یې د کعبې زیارت کاوه، هغې کلیسا ته هېڅ پام ونه کړ. په سپکه سترګه یې ورته وکتل. حتی له هغوی څخه یوه کلیسا ناولې کړه.

ابرهه، چې په دې پېښه غوسه شوی و، د کعبې د ړنګولو پرېکړه وکړه، او د دې موخې لپاره یې لوی لښکر چمتو کړ او د مکې پر لور روان شو. کله چې د ابرهه لښکر مکې ته نږدې شو، سرتېرو د قریشو مالونه لوټول پیل کړل، او د عبدالمطلب دوه سوه اوښان یې هم ونیول. عبدالمطلب ابرهه ته ورغی او خپل اوښان یې وغوښتل. ابرهه وویل: «زه ستاسې د سپېڅلې کعبې د ړنګولو لپاره راغلی یم. ته نه غواړې چې هغه وساتې، خو خپل اوښان غواړې؟»

عبدالمطلب وویل: «زه د اوښانو څښتن یم. د کعبې خامخا څښتن شته. هغه یې ساتي.» ابرهه وویل: «زما په وړاندې یې څوک نه شي ساتلای!» او عبدالمطلب ته یې اوښان ورکړل او رخصت یې کړ. بیا یې خپل لښکر ته د کعبې پر لور د حرکت امر وکړ. د ابرهه په لښکر کې د «محموده» په نوم یو فیل و؛ د لښکر په مخ کې یې بوت، ځکه چې باور یې درلود چې په دې سره به بریا ترلاسه کړي. د ابرهه له لارښوونکو څخه یوه، نقیل بن لبیب، د لوی فیل غوږ ته ټیټ شو او ویې ویل: «اې محموده، هغه کور چې د ړنګولو لپاره یې ورځې، د الله تعالی کور دی. سمدستي کېنه! هېڅکله مخ ته مه ځه! که نه، هلاک به شې!» کله چې ابرهه فیل د کعبې پر لور واړاوه، فیل پر ځمکه کېناست او نه خوځېده. خو کله چې به یې د یمن پر لور واړاوه، سمدستي به په منډه روان شو.

په دې توګه الله تعالی د ابرهه پر لښکر، چې مکې ته د نږدې کېدو او حملې توان یې نه درلود، د ابابیل، یعنې د غرونو تڼزرو، په نوم د مرغانو یوه ډله ولېږله. هرې مرغۍ د نخود یا مسورو په اندازه درې درې ډبرې وړې: یوه یې په مښوکه کې او دوه یې په پښو کې. هغوی دا ډبرې د ابرهه پر لښکر وغورځولې. ډبرو سرتېري له سره نیولې تر لاندې پورې سوري کول او ترې تېرېدې. هر هغه سرتېری چې ډبره به ورولګېده، سمدستي به مړ شو. لکه څنګه چې په آیت کریمه کې بیان شوي دي، لښکر د خوړل شوې کښت پاڼې په څېر شو. ابرهه چې دا حال ولید، ووېرېد او ویې غوښتل وتښتي. خو و نه شو تښتېدلای. د ډبرو اصلي موخه همدی و، او ده ته هم ولګېدې. څومره چې تښتېده، غوښې یې ټوټې ټوټې لوېدې، او په دې ډول مړ شو. دا پېښه د قرآن کریم د فیل په سورت کې داسې بیان شوې ده، چې معنا یې داسې ده: «(اې زما رسوله!) ایا دې ونه لیدل چې ستا رب د فیل له خاوندانو سره (له هغو چې غوښتل یې کعبه ړنګه کړي، یعنې د ابرهه له هغه لښکر سره چې په فیلانو سمبال و) څه ډول چلند وکړ؟ ایا یې د هغوی چلونه (چې کعبه معظمه ړنګه کړي) ناکام نه کړل؟ پر هغوی یې ډلې ډلې مرغان ولېږل. هغو مرغانو هر یوه به پر هغوی له خټې جوړې او په اور کې پخې شوې ډبرې غورځولې. په پای کې الله تعالی هغوی د هغې کښت پاڼې په څېر نابود کړل چې پتنګانو خوړلې وي. (هغوی یې د کښت د هغو خوړل شویو پاڼو په څېر کړل چې چینجیو چیچلې او ټوټې ټوټې کړې وي.)»24

«زه د اوښانو څښتن یم. د کعبې خامخا څښتن شته. هغه یې ساتي» شیبة الحمد

عربستان او د هغه شاوخوا کلتوري مرکزونه