سرچینې
- قرآن کریم
- انوار التنزیل – قاضي بیضاوي
- تفسیر مظهري – ثناء الله پاني پتي
- تفسیر قرطبي – امام قرطبي
- تفسیر بیضاوي – قاضي بیضاوي
- تفسیر کبیر – فخر الدین رازي
- تفسیر خازن – علاء الدین بغدادي
- تفسیر القرآن – امام ترمذي
- تفسیر القرآن العظیم – ابوالفداء
- صحیح بخاري – امام بخاري
- صحیح مسلم – امام مسلم
- سنن دارقطني – دارقطني
- سنن ترمذي – امام ترمذي
- موطأ – امام مالک
- مستدرک – حاکم نیشابوري
- سنن ابن ماجه – ابن ماجه
- سنن بیهقي – بیهقي
- سنن ابي داود – ابوداود
- سنن صغری – امام نسائي
- مسند – بزار
- مسند – دارمي
- مسند – ابویعلی
- مسند – امام احمد بن حنبل
- صحیح – ابن حبان
- اخبار مکه – ازرقي
- د برګوي وصیت نامه – امام برګوي
- جالیة الاکدار – مولانا خالد بغدادي
- جامع الاحادیث – سیوطي
- ځواب یې ونه شو ورکولای – خرپوتلي اسحاق افندي
- دلائل النبوه – ابونعیم اصفهاني
- دلائل النبوه – بیهقي
- دیني قاموس – د ترکیې ورځپاڼه
- البدایه والنهایه – ابن کثیر (ابوالفداء)
- انساب الاشراف – بلاذري
- الانوار – بغوي
- الاکتفاء في مغازي المصطفی والثلاثة الخلفاء – کلاعي
- اللآلي المصنوعه – سیوطي
- المعجم الصغیر – امام طبراني
- المحبر – ابن حبیب
- المصنف – امام عبدالرزاق صنعاني
- المصنف – امام ابن ابي شیبه
- الوفا باحوال المصطفی – ابن جوزي (عبدالرحمن جوزي / ابوالفرج ابن جوزي)
- اوصاف النبي – سیوطي
- فیض القدیر – مناوي
- فتوح البلدان – بلاذري
- هغه ایمان چې هر چا ته اړین دی – حاجي فیض الله افندي
- حلیة الاولیاء – ابونعیم
- احیاء – امام غزالي
- انسان العیون – نور الدین علي حلبي
- الاصابه – ابن حجر عسقلاني
- اثبات النبوه – امام رباني
- د اسلام د علماوو دایرة المعارف – د ترکیې ورځپاڼه
- الاستیعاب – ابن عبدالبر
- اعتقادنامه – مولانا خالد بغدادي
- کشف الخفاء – اسماعیل عجلوني
- قصص الانبیاء – احمد جودت پاشا
- کیمیای سعادت – امام غزالي
- د معارج النبوه ژباړه (د پیغمبرانو تاریخ) – آلتي پارماق محمد افندي
- مجمع الزوائد – هیثمي
- مغازي – واقدي
- مکتوبات امام رباني – امام رباني
- مکتوبات معصومیه – محمد معصوم فاروقي
- المواهب اللدنیه – قسطلاني
- مولود شریف (وسیلة النجاة) – سلیمان چلبي
- مرآت کائنات – نشانجي زاده محمد افندي
- المعجم الکبیر – طبراني
- مقدمه – دارمي
- الروض الانف – سهیلي
- سیرت – ابن کثیر
- سیرت الرسول – ابن اسحاق
- السیرة النبویه – ابن هشام
- سیرت النبي – احمد بن زیني دحلان
- السیر الکبیر – امام محمد
- شرح السیر الکبیر – امام سرخسي
- سبل الهدی – شمس الدین شامي
- شمائل شریف – امام ترمذي
- الشفاء الشریف – قاضي عیاض
- شواهد النبوه – مولانا عبدالرحمن جامي
- شعب الایمان – بیهقي
- الطبقات الکبری – عبدالوهاب شعراني
- طبقات الصحابه – ابن سعد
- التاریخ الکبیر – بخاري
- تخریج – خزاعي
- تاریخ دمشق (د شام تاریخ) – ابن عساکر
- تام علمحال سعادت ابدیه – حسین حلمي ایشیق
- تاریخ طبري – طبري
- تاریخ الاسلام – امام ذهبي
- التراتیب الاداریه – کتاني
- اسد الغابه – ابن اثیر
- عیون الاثر – ابن سید الناس
دویم عبدالحمید خان
د «یلدز» البومونه – مکه او مدینه
په انځورونو کې
کعبه شریفه – مکه مکرمه د مسجد الحرام د ننوتو دروازه
د صفا غونډۍ – مکه د مروه غونډۍ – مکه
په مکه کې همایوني صُرّه د زمزم کوهی چې لومړي عبدالحمید خان جوړ کړ
مولد بیت شریف (۱۹۰۹)
هغه یو ګنبدي او یو مناري جومات چې په لوی انځور کې او د ښکته ښي انځور په ښي اړخ کې لیدل کېږي، هغه مبارک ځای دی چې زموږ سردار رسول الله پکې په خپل قدم جهان مشرف کړ.
زموږ سردار پیغمبر د هجرت پر مهال دا مبارک کور د حضرت علي (رضی الله عنه) ورور عقیل بن ابي طالب ته سپارلی و. د عقیل لمسیانو بیا هغه د حجاج ورور محمد بن یوسف ثقفي ته وپلوره.
له هغه وروسته د عباسي خلیفه هارون الرشید مور خیزران خاتون دا مبارک کور واخیست او په جومات یې بدل کړ.
دا جومات چې له عباسیانو وروسته د ممالیکو له خوا ساتل کېده، د عثمانیانو په دوره کې هم په پاملرنې سره وساتل شو.
سلطان سلیمان خان قانوني جومات له سره جوړ کړ او زموږ د پیغمبر د ولادت ځای یې د سپینو زرو د سیخونو په یوه کړکۍ کې ونیو.
لومړي سلطان احمد خان هم د مقام هغه کرسۍ چې د سرو زرو د ټانګو په بڼه یې جوړه کړې وه، د دې کړکۍ دننه کېښوده.
د دې جومات ساتنه به والده سلطانانو په پاملرنې کوله، او اړتیاوې به یې د دربار مېرمنو پوره کولې.
په دې برخه کې تر ټولو زیات خدمت د څلورم سلطان محمد مېرمن (او د دویم مصطفی او دریم احمد خان مور) امة الله رابعه ګلنوش سلطان وکړ.
دا جومات د تاریخ په اوږدو کې څو ځله ورغول شو.
هغه ودانۍ چې شیخ عباس قطان په ۱۹۵۰ کال کې د هغه جومات پر ځای جوړه کړه چې په ۱۹۲۴ کال کې ړنګ شوی و، له ۱۹۵۹ کال راهیسې د مکې د عامه کتابتون په توګه کارول کېږي.
د اجیاد کلا (۱۸۹۰)
په سپېڅلو ځمکو کې وروستۍ عثماني نښې – رواقونه
د بیت الله شاوخوا لومړني سیوري ځایونه د حضرت عثمان (رضی الله عنه) په زمانه کې جوړ شول. هغه رواقونه چې وروسته عباسي خلیفه مهدي جوړ کړل، د وخت په تېرېدو زاړه شول.
سلطان سلیمان قانوني د رواقونو بیارغونه معمار سنان ته وسپارله، او له دې بیارغونې وروسته د رواقونو پر بامونو ګنبدونه ورزیات شول. د معمار سنان له شاګردانو څخه معمار محمد آغا په ۱۵۹۰ کال کې د رواقونو پر ستنو نوې زیاتونې جوړې کړې، او هغه پایې او طاقونه چې له لرګي وو، یې د نوي مرمرو په کارولو نوي کړل.
د سلطان عبدالعزیز او دویم عبدالحمید خان په زمانه کې هم وساتل شول.
په ۲۰۱۴ کال کې د کعبې د پراختیا د پلان په چوکاټ کې رواقونه له خپل ځایه لرې او د عرفات سره نږدې یوې کارځای ته یوړل شول. په ۲۰۱۶ کال کې بیا په خپل ځای کېښودل شول.
د مدینې د اورګاډي تمځای
د حضرت عثمان مقبره
کعبه شریفه
د جنة المعلّی دروازه
یوه عثماني پوسته – مکه مکرمه
د سوهانیې کلا چې د قانوني په امر جوړه شوه – مدینه منوره
مدینه منوره
مکه مکرمه
۱. د اجیاد کلا
د اجیاد کلا د لومړي سلطان عبدالحمید خان په دوره کې، د کعبې د ساتنې، د حاجیانو د امنیت او د مکې ښار د نظم او دفاع لپاره، د ۱۷۸۱ او ۱۷۸۳ کلونو ترمنځ جوړه شوه او په لومړۍ نړیواله جګړه کې د ترکي پوځي مرکز په توګه وکارول شوه. خو د اجیاد کلا، دا عثماني یادګار، په ۲۰۰۲ کال کې ړنګه شوه.
۲. د عمر غر
۳. د هند کلا: د هند کلا هم دریم سلطان سلیم خان په ۱۸۰۶ کال کې د مکې د امنیت د زیاتولو لپاره جوړه کړه.
مدینه منوره
۱. د احد غر
۲. مجیدیه منار
مجیدیه منار، د جومات د نورو منارونو په څېر چې باب السلام او باب الرحمه بلل کېږي، سلطان عبدالمجید خان جوړ کړ. منارونه د عثماني معمارۍ طرز ښيي. ۳. د سعادت قبه (قبه خضراء – شنه ګنبد): د مصر ترکمن سلطان سیف الدین صالح قلاوون په ۶۷۸ [۱۲۷۹ میلادي] کال کې د سعادت پر حجره اوسنی ګنبد جوړ کړ او په سرپو یې پوښ کړ. ګنبد په ۱۲۵۳ [۱۸۳۷ میلادي] کال کې د دویم سلطان محمود خان (رحمة الله علیه) په امر شین رنګ شو.
۴. رئیسیه منار
رئیسیه منار ممالیکو جوړ کړ او د سلطان سلیمان خان قانوني او څلورم محمد خان په زمانه کې ورغول شو. څرنګه چې مؤذن باشي به پکې اذان کاوه، دې اصلي منار ته رئیسیه وايي.
۵. خالدیه پوسته
۶. د شاهانه عسکرو قشله (عثماني پوځي کمپ)
۴. د فلفل کلا
څرنګه چې د مکې امنیت بسنه نه ګڼل کېده، د فلفل کلا دریم سلطان سلیم خان د ۱۸۰۰ او ۱۸۰۱ کلونو ترمنځ جوړه کړه.
په ۱۸۸۵ کال کې، په هغه دوره کې چې عثمان نوري پاشا د مکې امیر و، په روغتون بدله شوه.
یادونه:
د هند او فلفل کلاګانې هم د اجیاد له کلا مخکې ړنګې شوې.
۷. د غمامې جومات
«غمامه» په عربي کې د «ورېځ» معنا لري. څرنګه چې هغه ورېځ چې پر زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) یې سیوری کاوه، کله به چې زموږ سردار مسجد نبوي ته تلو، دلته به یې انتظار کاوه، نو دې سیمې ته د «د ورېځې ځای» نوم ورکړل شو، او جومات هم همدا نوم واخیست. زموږ سردار پیغمبر دلته د اختر لمونځونه ادا کړل. جومات د سلطان عبدالمجید خان په زمانه کې ورغول شو.
۸. د حضرت ابوبکر جومات
په هغه عثماني کتیبه کې چې نن د حضرت ابوبکر په جومات کې ده، لیکل شوي دي چې جومات وروستی ځل د سلطان عبدالعزیز خان په امر ورغول شوی دی. انځور له دې بیارغونې څو کاله وروسته اخیستل شوی دی.
۹. د حضرت علي جومات
زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) دلته د روژې د اختر لمونځ ورکړ. حضرت علي (رضی الله عنه) هم د خپل خلافت په دوره کې او هغه مهال چې حضرت عثمان (رضی الله عنه) په خپل کور کې محاصره و، د اختر لمونځ همدلته ورکړ. له همدې امله یې «د حضرت علي جومات» نوم واخیست.
۱۰. د فاطمه زهرا سبیل
کعبه – حرم شریف
۱. مالکي مقام
۲. حنفي مقام
۳. حجر الاسود
۴. مقام ابراهیم او شافعي مقام
۵. د زمزم شریف کوهی
۶. حنبلي مقام
۷. موقت خانه: هغو ودانیو ته چې د کوچني رصدخانې په څېر وي او مُوَقِّتان پکې د وخت او د لمانځه د وختونو د ټاکلو لپاره کار کوي، او د وخت په ټاکلو کې کارېدونکي وسایل او برابر شوي ساعتونه پکې وي، موقت خانه وايي. معمولاً د لویو جوماتونو تر څنګ وي. هغو کارکوونکو ته چې ساعتونه برابروي او په ځانګړي ډول د لمانځه وختونه ټاکي، موقت وايي، او لګښتونه یې وقفونه ورکوي. ۸. کتابتون: جنت مکانه سلطان عبدالمجید خان په ۱۲۶۲ (۱۸۴۶ میلادي) کال کې د کعبې ختیځ لوري ته له دوو زړو ودانیو څخه، چې هرې یوې د شپږو مترو په قطر یو ګنبد درلود، یوه په موقت خانه او بله په کتابتون بدله کړه [مرآت الحرمین – مرآت مکه، دویم ټوک، ۷۷۰ مخ]. عبدالمجید خان کتابتون ته ۳۶۵۳ ټوکه کتابونه ډالۍ کړل.
الصلاة حول الکعبه (د کعبې شاوخوا لمونځ)
د سعادت قبه او رئیسیه منار
۱. د فاطمه زهرا باغچه
۲. د عثمان د محراب ګنبد
د مدینې منورې پاک ښار
مسجد نبوي
د مناخې ډګر (د اوښانو بازار)
د جنة البقیع هدیره
۱. د حضرت امام مالک او حضرت نافع مقبره
۲. د حضرت عقیل بن ابي طالب مقبره (زموږ د پیغمبر د تره زوی) او د حضرت عبدالله بن جعفر طیار مقبره (زموږ د پیغمبر د تره لمسی، د جعفر طیار زوی)
۳. د ازواج مطهراتو مقبره:
په دې مقبره کې له حضرت خدیجې او حضرت میمونې پرته د پیغمبر ټولې مېرمنې (کافه ازواج مطهرات) خاورو ته سپارل شوې دي. دا مقبره چې د حضرت عایشې قبر هم پکې دی، سلطان سلیمان قانوني په ۱۵۴۳ کال کې نوې کړه.
۴. د رسول الله د زوی حضرت ابراهیم (رضی الله عنه) مقبره
زموږ د پیغمبر له کورنۍ څخه لومړی کس چې په جنة البقیع کې خاورو ته وسپارل شو، د هغه زوی ابراهیم و چې د تي رودلو په عمر کې وفات شو.
او حضرت عثمان بن مظعون لومړی صحابي دی چې په جنة البقیع کې خاورو ته وسپارل شو. ۵. د بنات النبي مقبره: دلته زموږ د سردار پیغمبر لوڼې حضرت رقیه، حضرت ام کلثوم او حضرت زینب (رضی الله عنهن) خاورو ته سپارل شوې دي.
۶. د حضرت فاطمه بنت اسد (رضی الله عنها) مقبره
۷. مرضعة المرسلین، حضرت حلیمه سعدیه: دلته زموږ د سردار پیغمبر (علیه السلام) د تي مور حضرت حلیمه (رضی الله عنها) خاورو ته سپارل شوې ده.
۸. د حضرت عثمان بن عفان (رضی الله عنه) مقبره: د دریم خلیفه حضرت عثمان (رضی الله عنه) مقبره صلاح الدین ایوبي په ۱۲۰۵ کال کې جوړه کړه. د عثمانیانو په زمانه کې هم ورغول او وساتل شوه. ۹. د اهل بیتو مقبره: په دې مقبره کې حضرت عباس (زموږ د سردار پیغمبر تره)، حضرت امام حسن مجتبی، حضرت امام زین العابدین، حضرت امام محمد باقر او حضرت امام جعفر صادق (رضی الله عنهم) خاورو ته سپارل شوي دي.
۱۰. د حضرت فاطمه زهرا مقبره
یادونه:
په جنة البقیع کې زموږ د سردار پیغمبر څلور لوڼې او یو زوی خاورو ته سپارل شوي دي. د صحابه کرامو له لویانو څخه چې ځایونه یې په انځور کې نه دي ښودل شوي، عبدالرحمن بن عوف، سعد بن ابي وقاص، عبدالله بن مسعود، صهیب بن سنان، ابوهریره، ابوسفیان بن حرب، سعد بن معاذ او سفیان بن حارث (رضی الله عنهم) هم په جنة البقیع کې خاورو ته سپارل شوي دي. کله چې مدینه په ۱۸۰۶ کال کې ونیول شوه، د جنة البقیع د قبرونو ډبرې او مقبرې ړنګې شوې. د دویم سلطان عبدالحمید خان په زمانه کې د قبرونو ډبرې ورغول شوې او مقبرې له سره جوړې شوې. دا انځور له دې بیارغونې وروسته اخیستل شوی دی.
خو په ۱۹۲۶ کال کې، حرمینو ته د عثمانیانو د خدمت له پای ته رسېدو وروسته، جنة البقیع یو ځل بیا له هماغه برخلیک سره مخ شوه.
د جنة المعلّی هدیره
۱. د خدیجة الکبری (رضی الله عنها) مقبره: زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د مېرمنې حضرت خدیجې (رضی الله عنها) مقبره په جنة المعلّی کې سلطان سلیمان قانوني په ۱۵۴۳ کال کې د مکې د نایب داود پاشا تر نظر لاندې جوړه کړه.
پخوا د مقبرې پر ځای د لرګي یو صندوق و.
۲. د رسول الله د نیکونو مقبره: په دې مقبره کې زموږ د سردار پیغمبر د نیکه عبدالمطلب او د هغه د لوی نیکه عبد مناف قبرونه دي.
۳. د ابوطالب مقبره
۴. هغه مقبره چې زموږ د ګران سردار پیغمبر د مبارکې مور حضرت آمنې (رضی الله عنها) مقام دی
د تر ټولو مشهور روایت له مخې، زموږ د مور حضرت آمنې قبر په ابواء کې دی. خو په ځینو سرچینو کې روایت شوي دي چې جنة المعلّی ته لېږدول شوی دی.
یادونه:
دا مقبرې دویم سلطان عبدالحمید خان په ۱۸۷۹ کال کې ورغولې.
اولیا چلبي یادوي چې د عثمانیانو په دوره کې په جنة المعلّی کې زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) د نیکه او تره، د نورو صحابه وو او د اسلام د لویانو پنځه اویا مقبرې وې.
د عرفات ښی اړخ چې قبلې ته مخامخ دی
په منا کې د قربانۍ اختر
(۱۳ نومبر ۱۸۸۰)
د حضرت حمزه (رضی الله عنه) مقبره او جومات د احد په غره کې
د جبل عینین جومات: هغه ځای دی چې حضرت حمزه (رضی الله عنه) پکې شهید شو. رسول الله (صلی الله علیه وسلم) هلته په داسې حال کې لمونځ وکړ چې وسله او جنګي سامان یې پر تن و.
منا
حمیدیه جومات – مکه
د حضرت ایوب سلطان کور
عثماني پوځي کمپ – مکه
د طیبې حمام – مدینه
رئیسیه منار – مدینه
باب السلام – مدینه
یو عثماني معماري اثر – مکه
مکه (ښي اړخ ته جومات هغه کور دی چې زموږ ګران پیغمبر پکې دنیا ته راغی.)