زموږ د سردار پیغمبر ځینې زوائد سنتونه

زموږ سردار پیغمبر پاکوالي، ترتیب او نظم ته څومره اهمیت ورکاوه

زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) پاکوالي، ترتیب او نظم ته ډېر اهمیت ورکاوه. خوښېده یې چې هر کار له ښي اړخ څخه پیل کړي او په ښي لاس یې وکړي.6 یوازې استنجا به یې په کیڼ لاس کوله.

ترڅو چې به ممکنه وه، هر کار به یې په طاق شمېر کاوه. به یې فرمایل: «د چا چې ویښتان وي، ښه دې یې وساتي!»

یوه ورځ چې زموږ پیغمبر په جومات کې و، یو سړی راننوت چې ویښتان او ږیره یې ګډوډ وه. زموږ ګران پیغمبر وفرمایل: «ایا د ګلابو غوړي هم نه پیدا کېږي چې د دې سړي ویښتان پرې ارام کړي؟» بیا یې په لاس ورته اشاره وکړه چې سمدستي بهر ووځي او خپل ویښتان او ږیره سمه کړي. کله چې هغه سړي همداسې وکړل او بېرته راغی، زموږ پیغمبر وفرمایل: «کوم یو غوره دی: دا چې ستاسې څوک داسې راشي، که دا چې ویښتان او ږیره یې د شیطان په څېر ګډوډ وي او راشي؟»

حتی په سفر کې به یې هم په یوه شیشه کې غوړي له ځان سره وړل. کله چې به یې غوړي وهل، لومړی به یې پر سر یو نری ټوکر کېښود او خپله خولۍ به یې د هغه ټوکر پر سر کېښوده. په دې توګه له بهره نه ښکارېدل چې غوړي یې وهلي دي. زموږ پیغمبر به هره ورځ دوه ځله خپله ږیره ږمنځوله.

انس بن مالک وايي: «رسول علیه السلام به ډېر ځله پر خپلو مبارکو ویښتانو د ګلابو غوړي وهل او خپله مبارکه ږیره به یې په اوبو لمدوله او ږمنځوله به یې.»7 زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) به د خپلې مبارکې ږیرې له اوږدوالي او له غاړو څخه لږ اخیستل. د جمعې لمانځه ته له وتلو مخکې به یې خپل مبارک بریتونه لنډول او د خپلو مبارکو نوکانو اوږده شوې برخه به یې پرې کوله. مسلمانانو ته به یې هم امر کاوه چې بریتونه لنډ کړي.

زموږ پیغمبر به چې هرکله په هینداره کې کتل، د الله تعالی حمد به یې وایه او داسې دعا به یې فرمایله: «الهي! لکه څنګه دې چې زما بڼه ښکلې پیدا کړې ده، اخلاق مې هم ښکلي کړه!»

زموږ پیغمبر به هره شپه له ویده کېدو مخکې په خپلو مبارکو سترګو کې درې ځله رانجه کول. رانجه به یې په خپله مبارکه ښۍ سترګه کې درې ځله او په خپله مبارکه کیڼه سترګه کې دوه ځله کول. به یې فرمایل: «رانجه کوئ! ځکه چې سترګه روښانه کوي او ویښتان (باڼه) زرغونوي.»8

د اسلام علماوو بیان کړي دي چې د نارینه لپاره د درملنې په نیت رانجه کول جایز دي، خو د زینت په نیت جایز نه دي. د جمال او زینت کلمې باید له یو بل سره ګډې نه کړل شي.

جمال یعنې د بدرنګۍ لرې کول، باوقاره کېدل، او د شکر د اداکولو لپاره د نعمت ښودل. د ځان ښودنې او ویاړ لپاره ښودل جمال نه دی، بلکې کبر دی. زموږ سردار رسول الله مسواک کولو ته ډېر اهمیت ورکاوه او هېڅکله به یې له ځانه نه بېلاوه. زموږ پیغمبر به فرمایل: «د اراک د ونې په لښتي مسواک کوئ!» مسواک خوله خوشبویه کوي. زموږ پیغمبر وفرمایل: «دا هم زما سنت دی او هم د هغو پیغمبرانو سنت دی چې له ما مخکې وو!»

زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «که مې پر خپل امت سختي نه وای اچولې، د هر لمانځه لپاره به مې د مسواک کولو امر ورته کړی وای!»9 «تاسې ته د مسواک کولو ډېره سپارښتنه کوم!»

«مسواک د خولې پاکوالی او زما د رب رضا ده!» زموږ ګران پیغمبر به چې کور ته ننوت، لومړنی کار به یې د خپلو مبارکو غاښونو مسواک کول وو. ترڅو چې به مسواک یې تر څنګ نه و، ویده کېده به نه، او چې به راویښ شو، د خپلو مبارکو غاښونو په مسواک به یې پیل کاوه. د شپې هم، کله چې به د تهجد لمانځه ته پاڅېد، خپل مبارک غاښونه به یې مسواک کول.10 زموږ مور حضرت عایشې (رضی الله عنها) ویلي دي: «هېڅ شپه یا ورځ نه وه چې پیغمبر علیه السلام دې ویده شوی وي او چې راویښ شي، له اودس مخکې دې یې مسواک نه وي کړی!» زموږ د ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) زوی ابراهیم وفات شوی و. د خاورو ته سپارلو پر مهال، له هغو خښتو څخه چې په قبر کې ایښودل کېدې، یوه کږه پاتې وه. رسول الله لاس پورې کړ او سمه یې کړه. ویې فرمایل چې کږه خښته مړي ته نه ګټه لري او نه تاوان، خو له هغه شي څخه چې ترتیب او نظم ونه لري، ناکراره کېږي.

زموږ د سردار پیغمبر د سعادت کور

زموږ ګران پیغمبر چې کله په مدینه کې خپل جومات جوړ کړ، د جومات تر څنګ یې له خښتو دوه کوټې جوړې کړې او چتونه یې د خرما په ډنډونو او ښاخونو پټ کړل. د مسجد شریف د جوړېدو پر مهال د عایشې او سودې (رضی الله عنهما) لپاره یوه یوه کوټه جوړه شوه. زموږ د مور حضرت عایشې د کوټې دروازه د هغې لارې پر لور وه چې جومات ته تله. هغه کوټه چې زموږ د مور حضرت سودې لپاره جوړه شوه، دروازه یې د جومات دریمې دروازې، یعنې د آل عثمان دروازې، پر لور وه. کله چې زموږ پیغمبر نورې مېرمنې وکړې، د کوټو شمېر زیات شو او نهو ته ورسېد. دا کوټې زموږ د مور حضرت عایشې د کوټې او قبلې ترمنځ جوړې شوې. ځینې کوټې له خښتو او ځینې له ډبرو وې. ځینې د خرما له ښاخونو (د بغدادي طرز په ډول) جوړې شوې وې، پر سر یې له خټې لېوه شوې وه او چتونه یې هم د خرما له ښاخونو وو. حسن بن ابي الحسن (رضی الله عنه) وايي: «زه د ځوانۍ په عمر کې د رسول الله کورونو ته ننوتم، لاس مې اوږد کړ او چت ته مې ورسېد. د رسول الله د کوټې پوښ یوازې د وړیو یو اوبدل شوی ټوکر و چې د سرو یا ارچې پر ډنډ غځول شوی و.»

د امام بخاري د بیان له مخې، «د رسول الله د کور دروازه کړۍ نه درلوده او د لیندۍ په څوکه به ټکول کېده». محمد بن هلال او عطاء خراساني هم زموږ د پیغمبر د مېرمنو کوټې لیدلې وې او بیان یې کړي دي چې د خرما له ښاخونو جوړې شوې وې او د دروازې پر ځای یې د تورو وړیو د پلاس پردې درلودې. د داود بن قیس د خبرو له مخې، چې پخپلو سترګو یې لیدلې وې، د هرې کوټې پلنوالی له دروازې تر څنګیو دېوالونو پورې شاوخوا ۶–۷ ذراعه11 (۳–۳٫۵ متره) او دننه ژوروالی یې نږدې لس ذراعه (۴٫۸ متره) و. (یو ذراع ۴۸ سانتي متره دی.)

«مسواک د خولې پاکوالی او زما د رب رضا ده!» حدیث شریف

هغه ورځ چې زموږ د سردار پیغمبر د مېرمنو د کوټو د اخیستلو او جومات ته د ورزیاتولو په اړه د خلیفه عبدالملک لیک راغی او په مدینه کې ولوستل شو، ډېرو کسانو خپلې اوښکې ونه شوای ټینګولای، او د مدینې خلکو داسې وژړل لکه هغه ورځ چې زموږ پیغمبر وفات شو.12

سعید بن مسیب هم په دې اړه خپل خپګان داسې څرګند کړ: «والله، څومره مې خوښېدل چې هغه په هماغه حال پرېښودل شوې وای چې وې! د مدینې نوي ځوانان او هغه کسان چې له بهره مدینې ته راځي، به یې لیدل چې رسول علیه السلام په خپل ژوند کې په څه قناعت کاوه، او خلکو به د ډېر مال لرلو او پرې د ویاړلو ته لېوالتیا نه ښوده.»

په کور کې دننه زموږ د سردار پیغمبر حالونه

حضرت حسین روایت کوي: «له خپل پلار څخه مې په کور کې دننه زموږ د سردار پیغمبر د بوختیاوو په اړه وپوښتل. پلار مې داسې بیان کړل: زموږ سردار پیغمبر چې به کله کور ته ننوت، خپل وخت یې پر درې برخو وېشلی و: د الله د عبادت لپاره، د کور د خلکو د کارونو لپاره، او د خپلو شخصي کارونو لپاره. هغه وخت یې چې ځان ته ځانګړی کړی و، هغه یې هم د ځان او خلکو ترمنځ وېشلی و. په هغه وخت کې به یې حضور ته له خلکو څخه یوازې غوره صحابه ورتلل. دیني مسائل به یې د همدوی له لارې خلکو ته رسول، او هېڅ داسې شی چې په خلکو پورې به اړه درلوده، له ځان سره نه ساته او نه یې راټولاوه. زموږ د سردار پیغمبر عادت دا و چې هغه وخت یې چې د امت لپاره ځانګړی و، د فضیلت پر څښتنانو د دین د غوره‌والي د درجې سره سم وېشه او د همدې له مخې به یې خپل حضور ته رابلل. ځینو به یو حاجت درلود، ځینو دوه او ځینو تر دې زیات. زموږ سردار پیغمبر به د هغوی په دیني حاجتونو بوختېده، د پوښتنو اړین ځوابونه به یې ورکول او بیا به یې فرمایل: ‹څوک چې دلته دي، دا خبرې دې هغو ته ورسوي چې دلته نه دي! د هغه چا حاجت چې پخپله ما ته نه شي راتلای او خپل حاجت نه شي وړاندې کولای، تاسې یې ما ته وړاندې کړئ. هرومرو، څوک چې د هغه چا حاجت وړاندې کړي چې خپل حاجت نه شي وړاندې کولای، الله به د قیامت په ورځ د هغه پښې پر صراط ټینګې کړي!›

زموږ د سردار پیغمبر په حضور کې له دې پرته بل څه نه یادېدل او نه پر ژبه راتلل. پخپله یې هم له هېچا څخه له دې پرته بل څه نه منل. هغه کسان چې زموږ د سردار پیغمبر حضور ته به ورتلل، د علم د طالبانو په توګه به ورننوتل، او په داسې حال کې به راوتل چې تر ټولو لوی عالمان شوي، د علم خوند یې څکلی او د نورو لارښوونکي شوي وو!»

له کور څخه بهر زموږ د سردار پیغمبر حالونه

حضرت حسین له خپل پلار حضرت علي څخه له کور بهر زموږ د سردار پیغمبر د حالونو په اړه وپوښتل. هغه دا هم داسې بیان کړل:

د کائناتو سردار به بهر خبرې نه کولې، مګر دا چې خبرې به یې مسلمانانو ته ګټورې وې، یو له بل سره به یې ګرمول او د هغوی ترمنځ به یې بېلتون او سړښت له منځه وړل. د هر قوم تر ټولو لوړ خصلته کس ته به یې عزت ورکاوه او د هغه پر قوم به یې والي ټاکه.13 خلک به یې له بدو کسانو او بدیو څخه ساتل، او پخپله به یې هم په داسې حالونو کې له لوېدو ځان ساته. له هېچا څخه به یې خپل خندان مخ او ښه اخلاق نه سپمول.

که به یې اصحاب نه لیدل، پوښتنه به یې ترې کوله، او له اصحابو به یې د هغه څه په اړه پوښتل چې د دوی ترمنځ تېرېدل. ښېګڼه به یې ستایله او ټینګوله؛ بدي به یې غندله او کمزورې کوله. ټول کارونه یې پر اعتدال ولاړ وو او تناقض پکې نه و. له دې وېرې چې مسلمانان غفلت ته ونه لوېږي، د هغوی له خبرولو څخه به نه پاتې کېده. ټول حالونه یې یو شان او ثابت وو. زموږ سردار رسول الله د عبادت او طاعت لپاره بشپړ چمتووالی درلود. نه به یې له حق څخه تېری کاوه او نه به یې د هغه په اداکولو کې کمی کاوه. هغه کسان چې ورته نږدې وو، د خلکو تر ټولو غوره کسان وو.

د هغه په نزد د اصحابو تر ټولو غوره، تر ټولو پراخ نصیحت لرونکی او په مرتبه کې تر ټولو لوی هغه و چې له اړمنو سره یې مرسته او ښېګڼه تر ټولو ښه وه. د کائناتو سردار به د الله له ذکر پرته نه کېناست او نه پاڅېد.

په مجلسونو کې به یې ځان ته ځانګړی ځای نه ټاکه، او له داسې کار څخه به یې منع کوله. هر چېرې چې به و، کله چې به یوې ناستې ډلې ته ورسېد، د مجلس سر ته به نه ورتله؛ د مجلس په پای کې به کېناست او مسلمانانو ته به یې هم امر کاوه چې همداسې وکړي.

له هر چا سره چې به ورسره ناست و، خپله برخه به یې ورکوله، او داسې عزت به یې ورکاوه چې هر چا به ګومان کاوه چې د رسول الله په نزد له ده څخه بل څوک قدرمن نشته. څوک چې به ورسره ناست و یا به د خپل حاجت د وړاندې کولو لپاره راغلی و، د هغه په هر څه به یې صبر کاوه، تر هغه چې پخپله به پاڅېد او ولاړ به شو.14

کله چې به چا ترې کوم حاجت وغوښت، رد به یې نه کړ: یا به یې ورکړ، یا به یې په خوږه او نرمه ژبه بېرته واستاوه. ښه اخلاق یې دومره پراخ وو چې ټول خلک یې رانغاړل. هغوی ته یو مهربان پلار ګرځېدلی و. په حق کې د هغه په نزد ټول برابر وو. زموږ د سردار پیغمبر مجلس د علم، حیا، صبر او امانت مجلس و.

د هغه په مجلس کې نه غږونه لوړېدل، نه پر چا تور لګېده، او نه د چا کوم شوی عیب او خطا څرګندېده. د کائناتو د سردار د مجلس ګډونوال یو له بل سره برابر وو او پر یو بل یې غوره‌والی یوازې د تقوا له مخې و. ټول عاجزه وو. لویانو ته به یې درناوی کاوه، پر کوچنیانو به یې شفقت او مهرباني کوله، اړمن به یې پر نورو غوره ګڼل او د هغوی د اړتیا د پوره کولو هڅه به یې کوله، او غریبان او هغه کسان چې له بهره به راتلل، ساتل او پالل به یې. زموږ سردار پیغمبر تل خندان مخی او نرم خویه و. بخښنه او لورینه یې ډېره وه. سخت زړی نه و. له هېچا سره به یې شخړه نه کوله. هېڅکله به یې چیغې سورې نه وهلې او بدې خبرې به یې نه کولې. په هېچا به یې عیب نه لګاوه. بخیل نه و. له هغه شي څخه به یې چې نه یې خوښاوه، سترګې پټولې. هیله‌من به یې نا امیده نه کاوه، او د کوم شي په اړه به یې خپله ناخوښي نه څرګندوله.

زموږ سردار رسول الله له درېیو شیانو څخه ځان لرې ساته:

- له خلکو سره له شخړې،

- له ډېرو خبرو،

«زه په داسې حال کې ډوډۍ نه خورم چې پر یو شي مې ډډه وهلې وي» حدیث شریف

- او له بې‌ګټې او بې‌ځایه کارونو سره له بوختېدو.

او خلک به یې په درېیو شیانو کې په خپل حال پرېښودل:

- هېڅوک به یې نه مخامخ او نه شا ته ملامتول او نه یې پرې عیب لګاوه،

- د هېچا عیب او کمی به یې نه لټاوه،

- هېچا ته به یې داسې خبره نه کوله چې د هغه لپاره پکې ثواب او خیر نه وي.

کله چې به زموږ سردار پیغمبر خبرې کولې، په حضور کې یې ناست کسان به داسې چوپ او بې‌حرکته پاتې کېدل لکه پر سرونو یې چې مرغه ناست وي؛ کله چې به یې خبره پای ته ورسوله او چوپ شو، هغه څه به یې ویل چې غوښتل یې؛ خو د هغه په حضور کې به یې هېڅکله بحث او شخړه نه کوله. کله چې به یو چا زموږ د سردار پیغمبر په حضور کې خبرې کولې، نور به د هغه د خبرو تر پایه چوپ وو. زموږ د سردار پیغمبر په حضور کې د وروستي کس خبره د لومړي کس له خبرې سره توپیر نه درلود. که به یې د مجلس ګډونوالو په یو شي وخندل، هغه به هم ورسره وخندل، او که به یې په یو شي تعجب وکړ، هغه به هم ورسره تعجب وکړ. د هغو غریبانو او پردیو د خبرو او پوښتنو سختي او زړه آزاري به یې زغمله چې د هغه حضور ته به راتلل، ترڅو اصحاب یې هم د هغه په څېر چلند وکړي. زموږ سردار پیغمبر به فرمایل: «کله چې یو اړمن وګورئ چې خپله اړتیا غواړي، له هغه سره مرسته وکړئ چې خپلې اړتیا ته ورسېږي!»

زموږ سردار پیغمبر به هغه ستاینه نه منله چې له حقیقت سره سمون نه درلود. د هېچا خبره به یې نه پرې کوله، مګر دا چې له حق څخه یې تېری کړی وای. کله چې به یې له حق څخه تېری وکړ، یا به یې د هغه په منع کولو سره خبره ورپرې کړه، یا به له مجلس څخه پاڅېد او ولاړ به شو. د کائناتو د سردار چوپتیا پر څلورو شیانو ولاړه وه، یعنې پر حلم، حذر، تقدیر او تفکر. تقدیر یې سمدستي خلکو ته په برابر کتلو او اورېدلو کې څرګندېدل. تفکر یې د دنیا او آخرت د کارونو په فکر کولو کې سترګو ته کېده.

حلم او صبر یې په ځان کې راټول کړي وو. هېڅ دنیوي شي به نه په غوسه کاوه. خو حذر: له دې خوی څخه په هغه کې څلور خصلتونه راټول شوي وو:

- تر ټولو غوره یې اخیسته چې پیروي یې وشي،

- بد کارونه یې پرېښودل چې له هغو ځان وساتل شي،

- خپله رایه یې په هغو کارونو کې کاروله چې د امت په ګټه یې وو،

- خپل همت یې پر هغو شیانو راټولاوه چې د امت د دنیا او آخرت سعادت یې برابراوه.

هېڅکله داسې نه دي شوي چې د کائناتو سردار دې یو شي ته «نه!» ویلي وي. کله چې به ترې داسې شی وغوښتل شو چې کول یې غوښتل، به یې فرمایل: «سمه ده!» او کله چې به ترې داسې شی وغوښتل شو چې کول یې نه غوښتل، چوپ به پاتې شو، او له دې چوپتیا څخه به معلومېده چې هغه کار کول نه غواړي. د ټولو د دنیا او آخرت د سعادت لپاره یې هڅه کوله. په یوه غزا کې، کله چې ترې وغوښتل شول چې د کافرانو د له منځه تلو لپاره دعا وکړي، ویې فرمایل:

«زه د لعنت کولو لپاره، او د دې لپاره چې خلک عذاب وګالي، نه یم لېږل شوی. زه له ټولو سره د ښېګڼې کولو لپاره، او د دې لپاره چې خلک ارامۍ ته ورسېږي، لېږل شوی یم.»

د انبیاء سورت د سل او اووم آیت په شریفه معنا کې داسې فرمایل شوي دي: «موږ ته د عالمونو لپاره رحمت او ښېګڼه ولېږلې.» له همدې امله به یې تل د ټولو د ښېګڼې لپاره هڅه کوله. د انس بن مالک د بیان له مخې، زموږ سردار پیغمبر به چې له چا سره مخامخ شو، ورسره به یې مصافحه15 کوله؛ ترڅو چې به هغه کس خپل لاس نه و راکش کړی، زموږ سردار پیغمبر به هم خپل لاس نه راکاږه، او ترڅو چې به هغه خپل مخ نه و اړولی، زموږ سردار پیغمبر به هم له هغه څخه مخ نه اړاوه.

بیا هم حضرت انس بن مالک روایت کوي: «له زموږ سردار څخه مو وپوښتل: ‹یا رسول الله! ایا ځینې مو ځینو نورو ته ټیټ شي؟› ویې فرمایل: ‹نه!› وموپوښتل: ‹ایا یو بل په غېږ کې ونیسو؟› ویې فرمایل: ‹نه! خو مصافحه وکړئ!›»16

حضرت براء بن عازب روایت وکړ: «زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: ‹که دوه مسلمانان سره مخامخ شي او مصافحه وکړي، له دې مخکې چې یو له بل څخه بېل شي، بخښل کېږي!›»

د کائناتو سردار به تل په فکر کې ډوب و. چوپتیا یې تر خبرو اوږده وه. رسول الله به بې‌ځایه خبرې نه کولې. د خبرو په پیل او پای کې به یې د الله نوم یاداوه.

په لنډو او پرمانا کلمو به یې خبرې کولې. د رسول الله خبرې به تل ریښتیا او پر ځای وې. رسول الله به د خبرو پر مهال نه زیاته کلمه کاروله او نه کمه. د هېچا زړه به یې نه ماتاوه او هېڅوک به یې سپک نه ګڼل.

زموږ سردار رسول الله به د دنیا او دنیوي کارونو لپاره په غوسه کېده نه؛ خو کله چې به چا غوښتل چې یو حق تر پښو لاندې کړي، ترڅو چې به هغه حق بېرته نه و اخیستل شوی، هېڅ شي به یې د غوسې مخه نه شوه نیولای.

هېڅکله به د خپل ځان لپاره په غوسه نه شو او غچ به یې نه اخیسته. کله چې به یې یو شي ته اشاره کوله، نه په ګوته، بلکې په ټول لاس به یې اشاره کوله. کله چې به حیران شو او تعجب به یې وکړ، د لاس حالت به یې اړاوه: که د لاس ورغوی به یې آسمان ته و، ځمکې ته به یې اړاوه، او که ځمکې ته و، آسمان ته به یې اړاوه. د خبرو پر مهال به یې لاس خوځاوه او د خپل مبارک ښي لاس ورغوی به یې د کیڼ لاس د غټې ګوتې پر دننني اړخ واهه. کله چې به په غوسه شو، سمدستي به یې له غوسې لاس واخیست او غوسه به یې نه څرګندوله. کله چې به خوشاله او زړه پراخه شو، خپلې مبارکې سترګې به یې پټې کړې. ډېره خندا یې موسکا وه، او د موسکا پر مهال به یې په مبارکه خوله کې مبارک غاښونه د ملغلرو د دانو په څېر ښکارېدل.17

په ښو کارونو کې یې ښي اړخ ته وړاندې والی خوښاوه؛
په اودس او جامو اغوستلو کې بیړنی و هغه د کرم کان.
پر ښي اړخ به ویده کېده، مخ به یې قبلې ته و؛
په هره ساه کې یې د غیب سیل کاوه هغه د کرم کان.

«که دوه مسلمانان سره مخامخ شي، سلام واچوي او مصافحه وکړي، له دې مخکې چې یو له بل څخه بېل شي، بخښل کېږي!» حدیث شریف

بستره یې له څرمنې وه، بالښت یې هم دننه د خرما پوټکي؛
د شپې به یې لږ خوب کاوه؛ ویښ و هغه د کرم کان.
سترګې به یې ویده کېدې، خو زړه یې هېڅکله نه ویده کېده، له دوست سره و؛
له ازل څخه د هغه پر ښکلا حیران و هغه د کرم کان.

زموږ د سردار پیغمبر څملاستل او خوب

زموږ سردار پیغمبر به چې کله غوښتل په خپله بستره کې ویده شي، پر خپل مبارک ښي اړخ به څملاست، خپل مبارک ښی لاس به یې د خپل مبارک ښي انګي لاندې کېښود، او بیا به یې داسې دعا کوله: «الهي! ځان مې تا ته وسپاره. مخ مې تا ته واړاوه. خپل کار مې تا ته وسپاره. شا مې پر تا ډډه کړه. ستا له عذابه وېرېږم او ستا رحمت ته هیله لرم. ستا له رحمت پرته د پناه ځای نشته، او ستا له عذاب پرته داسې شی نشته چې ځان ترې وساتل شي.

یوازې ستا رحمت ته پناه وړل کېږي او یوازې ستا په رحمت نجات ترلاسه کېږي. په هغه کتاب چې تا نازل کړی دی او په هغه پیغمبر چې تا لېږلی دی، ایمان مې راوړ.

اې زما ربه! خپل اړخ مې ستا په نوم پر ځمکه کېښود. که مې روح وساتې، په خپل رحمت ورسره چلند وکړه! او که یې پرېږدې، لکه څنګه چې خپل نېک بندګان ساتې، هغه هم وساته!

الهي! ستا په نوم مرم او ستا په نوم ژوندی کېږم. الهي، اې هغه ذاته چې موږ ته خوراک راکوې، څښاک راکوې، هره اړتیا مو پوره کوې، ځای او پناه راکوې! تا ته بې‌حده حمد وایم. څومره ډېر خلک شته چې نه یې څوک اړتیا پوره کوي او نه یې څوک ځای ورکوي! الهي! په هغه ورځ چې خپل بندګان په خپل حضور کې راټولوې، ما له خپل عذابه وساته! الهي! اول ته یې! له تا مخکې هېڅ شی نشته! آخر ته یې! له تا وروسته هېڅ شی نشته! ظاهر ته یې! هېڅ شی پر تا برتري نه لري!»

کله چې به له خوبه راویښ شو، به یې فرمایل: «له تا پرته بل معبود نشته! ستا تسبیح او تنزیه وایم. الهي! له تا څخه د خپلو ګناهونو بخښنه او ستا رحمت غواړم.

حمد هغه الله ته دی چې موږ یې له مړه کولو وروسته ژوندي کړو. او د قیامت په ورځ زموږ بېرته ورتګ هم هغه ته دی.»18 بیا به یې داسې دعا فرمایله: «الهي! زما علم زیات کړه! له دې وروسته چې سمه لار دې راوښوده، زړه مې مه اړوه! له خپل لوی دربار څخه ما ته یو رحمت هم عطا کړه! ځکه چې تر ټولو زیات بخښونکی ته یې!» حضرت براء بن عازب روایت کوي: «د کائناتو سردار ما ته وفرمایل:

‹کله چې د خوب ځای ته ولاړې، لکه څنګه چې د لمانځه لپاره اودس کوې، اودس وکړه! بیا پر ښي اړخ څمله او ووایه: «الهي! ځان مې تا ته وسپاره. مخ مې تا ته واړاوه. شا مې پر تا ډډه کړه. ستا له عذابه وېرېږم او ستا رحمت ته هیله لرم. له تا څخه، ستا له رحمت پرته د پناه ځای نشته، او ستا له عذاب څخه د ځان ساتلو ځای نشته! یوازې ستا رحمت ته پناه وړل کېږي او یوازې ستا په رحمت نجات ترلاسه کېږي. په هغه کتاب چې تا نازل کړی دی او په هغه پیغمبر چې تا لېږلی دی، ایمان مې راوړ!» که په هغه شپه مړ شوې، د اسلام پر فطرت به مړ شې. څوک چې دا ووايي او په هغه شپه مړ شي، د اسلام پر فطرت مري!›»

زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «کله چې ستاسې څوک د شپې له خپلې بسترې پاڅي او بیا د ویده کېدو لپاره ورته راستون شي، درې ځله دې یې وڅنډي؛ ځکه چې نه پوهېږي چې د ده له پاڅېدو وروسته څه پېښ شوي او څه راغلي او د ده ځای یې نیولی دی.» عبدالله بن طخفه (رضی الله عنه)، چې د صفې له اصحابو څخه و، روایت کوي: «د سهار مهال په جومات کې پر خېټه، یعنې پر مخ، پرېوتی ویده وم، چې یو چا په پښه وټکولم.

ویې پوښتل: ‹دا څوک دی؟›

ما وویل: ‹زه عبدالله بن طخفه یم.›

ناڅاپه څه ګورم! د کائناتو سردار و! سمدستي مې ځان راټول کړ.

ویې فرمایل: ‹دا د الله متعال په نزد د څملاستلو تر ټولو ناخوښه بڼه ده!›»19 زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) به بې‌اودسه پر ځمکه پښه نه ایښوده.

هېڅکله نه دي لیدل شوي چې زموږ سردار رسول الله دې قضای حاجت ته تللی وي او له هغه وروسته دې یې اودس نه وي کړی.

زموږ د سردار پیغمبر تګ

حضرت هند بن ابي هاله روایت کوي: «د کائناتو سردار به د تګ پر مهال خپلې پښې په چټکۍ له ځمکې پورته کولې، دواړو خواوو ته به نه ځړېده، ګامونه به یې پراخ اخیستل، داسې لکه له یو لوړ ځای څخه چې ښکته کېږي، لږ به مخ ته کوږ شو، او په وقار او ارامۍ، په سکون به یې تګ کاوه.

کله چې به یې غوښتل یوې خوا ته وګوري، ټول به هغې خوا ته وګرځېد او کتل به یې. خپل چاپېریال ته به یې بې‌هدفه نه کتل.

ځمکې ته یې کتل تر آسمان ته له کتلو اوږده وو.

ځمکې ته به یې هم د سترګو په ګوټ کتل. په لار کې به یې د خپلو اصحابو شاته تګ کاوه.

کله چې به له چا سره مخامخ شو، لومړی به یې پخپله سلام اچاوه.»

حضرت ابوهریره روایت کوي: «په تګ کې مې تر کائناتو سردار چټک څوک نه دی لیدلی. کله چې به یې تګ کاوه، لکه ځمکه چې د هغه تر پښو لاندې رانغښتل کېده! موږ به د هغه پسې د رسېدو لپاره ځانونه ډېر په زحمت اچول، په داسې حال کې چې د کائناتو سردار به په تګ کې ځان ته هېڅ زور نه ورکاوه.»20

زموږ د سردار پیغمبر ناسته

ډېری وخت به په دوه زنګونو ناست و. لیدل شوي دي چې د قرفصاء په بڼه، یعنې زنګونونه یې نېغ کړي او مړوندونه یې ورتاو کړي وي، هم ناست و.21 هېڅکله به یې خپلې پښې د مجلس د ګډونوالو پر لور نه اوږدولې. ډېری وخت به قبلې ته مخامخ ناست و. اکثره به یې هغه عبا چې پر اوږو یې وه، د هغو مېلمنو لاندې غوړوله چې ورته به راتلل او پر هغې به یې کېنول. کله کله به یې خپله توشکه هم مېلمنو ته ورکوله. حنظله بن حذیم روایت کړی دی: «کله چې زموږ سردار پیغمبر ته ورغلم، په چارزانو ناست مې ولید.» جابر بن سمره هم بیان کړي دي چې زموږ سردار پیغمبر به چې د سهار لمونځ ادا کړ، د لمر تر راختلو پورې به د خپل لمانځه په ځای کې په چارزانو ناست و.

«د الله تعالی په اخلاقو ځانونه متخلق کړئ!» حدیث شریف

شرید بن سوید وايي: «زموږ سردار پیغمبر زما تر څنګ تېر شو. په هغه وخت کې ما خپل کیڼ لاس شا ته ایښی و او د خپل ورغوي پر نیمایي مې ډډه وهلې وه او ناست وم. د کائناتو سردار وفرمایل: ‹ایا د هغو کسانو په څېر کېنې چې پر هغوی غضب شوی دی (یهودیان)؟›» ابوجحیفه روایت کوي: «زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: ‹زه په داسې حال کې ډوډۍ نه خورم چې پر یو شي مې ډډه وهلې وي.›»22

په چارزانو به ناست و، یا پر دوه زنګونو، یا به یې یو زنګون نېغ کړ؛
په ښکاره او پټه سر تر پایه ادب و هغه د کرم کان.
په درې ګوتو به یې خوړل او په خوند به یې څټل؛
خوږې اوبه به یې په درې ساګانو څښلې هغه د کرم کان.
شات او حلوا، کدو، سرکه او ثرید یې خوښول، خو
هېڅکله یې د اوربشو له ډوډۍ ګېډه ډکه نه کړه هغه د کرم کان.
کله کله به یې له لوږې پر مبارکه خېټه ډبره تړله؛
فرمایل به یې: «زړه مې دې ونه رپېږي»، هغه د کرم کان.
د سعادت په کور کې به میاشتې اور نه بلېده؛
په قناعت به یې خرما او انار خوړل هغه د کرم کان.

زموږ د سردار پیغمبر خوړل او څښل

زموږ سردار پیغمبر وفرمایل:

«د خوړو برکت له خوړو مخکې په اودس کولو او له خوړو وروسته په لاسونو مینځلو کې دی!»23

«څوک چې د غوښې او غوړیو بوی او چټلي له لاس څخه ونه مینځي او ویده شي او کوم شی پرې راشي، له ځان پرته دې بل څوک نه ملامتوي!» «د خوړو برکت د هغو په منځ کې دی! کله چې ستاسې څوک خواړه خوري، د لوښي له غاړې دې وخوري، نه له منځه؛ ځکه چې برکت د هغو منځ ته نازلېږي!» زموږ مور حضرت عایشه بیانوي: «د کائناتو سردار وفرمایل: ‹کله چې ستاسې څوک غواړي خواړه وخوري، بسم الله الرحمن الرحیم دې ووايي او د الله متعال نوم دې یاد کړي. که هېر یې شول چې د خوړو له پیل مخکې یې ووايي، نو دې ووايي: «د خوړو د پیل او پای لپاره بسم الله الرحمن الرحیم!»›»24

د امیه بن مخشي د بیان له مخې، یو سړي پرته له دې چې بسم الله ووايي، خواړه خوړل.

زموږ سردار پیغمبر پوه شو چې هغه بسم الله نه ده ویلې او هغه ته یې وفرمایل: «د خوړو د پیل او پای لپاره بسم الله الرحمن الرحیم ووایه!» کله چې هغه سړي «بسم الله الرحمن الرحیم» وویل، زموږ سردار پیغمبر موسکی شو او ویې فرمایل: «شیطان په دوامداره توګه له تا سره خواړه خوړل. کله چې دې د الله متعال نوم یاد کړ، شیطان هر څه چې یې په خېټه کې وو، پرته له دې چې څه پرېږدي، کانګې کړل!»

د حضرت عبدالله بن عمر د بیان له مخې، زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «کله چې ستاسې څوک خواړه خوري، په ښي لاس دې وخوري، او کله چې څه څښي، بیا هم په ښي لاس دې وڅښي؛ ځکه چې شیطان په کیڼ لاس خوري او په کیڼ لاس څښي!»25

سلمه بن اکوع له خپل پلار څخه روایت کوي: زموږ سردار پیغمبر د اشجع قبیلې یو سړی چې بُسر بن راعي العیر نومېده، ولید چې د هغه تر څنګ یې په کیڼ لاس خواړه خوړل. هغه ته یې وفرمایل: «په ښي لاس دې وخوره!» هغه سړي دروغ وویل: «وس یې نه لرم، په ښي لاس نه شم خوړلای!» زموږ سردار وفرمایل: «وس دې ونه لرې! په ښي لاس له خوړلو څخه یې یوازې کبر او غرور منع کوي!» له هغه وروسته هغه سړي بیا هېڅکله خپل لاس تر خولې پورې پورته نه کړای شو!26 زموږ سردار پیغمبر به فرمایل: «الله تعالی چې عزیز او جلیل دی، هرومرو له هغه بنده څخه راضي کېږي چې د خوړلو کوم شی وخوري یا د څښلو کوم شی وڅښي او د هغه له امله د هغه حمد ووايي!»

زموږ سردار پیغمبر به پر خاورو کېناست او خواړه به یې هم پر ځمکه خوړل او به یې فرمایل: «زه داسې کېنم لکه بنده چې کېني، او داسې خورم لکه بنده چې خوري. زه یوازې یو بنده یم! څوک چې زما له سنت څخه مخ واړوي، له ما څخه نه دی!»27

عمر بن ابي سلمه وايي: «زه یو ماشوم وم چې د کائناتو د سردار تر روزنې لاندې لویېدم. د خوړو پر مهال به مې لاس د خوړو په ټول لوښي کې ګرځېده. د کائناتو سردار ما ته وفرمایل: ‹زویه! بسم الله ووایه. په ښي لاس وخوره! له خپل مخې وخوره!›28 له هغه وروسته مې تل همداسې خواړه خوړل.» زموږ سردار پیغمبر هېڅ خواړه سپک نه دي ګڼلي او نه یې غندلي دي. هېڅ نعمت به یې نه د دې لپاره ستایه چې خوښ یې شوی و، او نه به یې د دې لپاره غانده چې خوښ یې نه و. که به یې د کومو خوړو اشتها درلوده، خوړل به یې، او که به یې نه درلوده، پرېښودل به یې او چوپ به پاتې شو. حتی کوچني نعمت ته به یې هم درناوی کاوه او هېڅ نعمت به یې نه غانده. زموږ سردار رسول الله به نه فرمایل: «دا جوړ کړئ، هغه جوړ کړئ.» هر څه چې به موجود وو، همغه به یې خوړل. زموږ مور حضرت عایشه وايي: زموږ سردار پیغمبر به ما ته راته او پوښتل به یې: «ستا سره د خوړلو څه شته؟» ما به ویل: «نه!» نو به یې فرمایل: «نو زه روژه دار یم!»29 زموږ مور حضرت عایشه وايي: «له هغه وخته چې زموږ سردار پیغمبر مدینې ته راغی تر وفاته پورې یې، د کور خلکو یې درې شپې پرله‌پسې د غنمو له ډوډۍ ګېډې نه دي ډکې کړې.30 ډېری وخت به یې خوراک د اوربشو ډوډۍ او خرما وه، او هغه هم په ډېره اندازه نه وه. زموږ د سردار پیغمبر په خېټه کې په یوه ورځ کې دوه ډوله خواړه سره یوځای نه شول؛ کله چې به یې خپله مبارکه خېټه په خرما مړه کړه، په ډوډۍ به یې نه مړوله، او کله چې به یې په ډوډۍ مړه کړه، په خرما به یې نه مړوله. هغه څه چې ما ژړوي، همدا دي.»31

زموږ سردار پیغمبر حلوا او شات، د ډوډۍ ثرید، د خرما ثرید او د سبزیو خواړه خوښول. کله چې به ورته شیدې راوړل شوې او وړاندې به شوې، به یې فرمایل: «په شیدو کې دوه برکتونه دي.»32

«کله چې ستاسې څوک خواړه خوري، په ښي لاس دې وخوري. او کله چې څه څښي، بیا هم په ښي لاس دې وڅښي. ځکه چې شیطان په کیڼ لاس خوري او په کیڼ لاس څښي!» حدیث شریف

عبدالله بن عباس وايي: «زه او خالد بن ولید د کائناتو له سردار سره زما د خالې میمونه بنت حارث کور ته ورغلو. خالې مې وپوښتل: ‹شیدې درته راوړم؟›

د کائناتو سردار وفرمایل: ‹هو!› خاله مې ولاړه او یو لوښی شیدې یې راوړې. د کائناتو سردار واخیستې او له هغو یې وڅښلې. زه د کائناتو د سردار ښي اړخ ته وم او خالد بن ولید د هغه کیڼ اړخ ته. زموږ سردار رسول الله پاتې شیدې ما ته راکړې او ویې فرمایل: ‹ته یې وڅښه. که غواړې، خالد پر ځان غوره کړه او هغه ته یې ورکړه.›

کله چې مې عرض وکړ: ‹زه ستا د پاتې شیدو په څښلو کې هېڅکله هېڅوک پر ځان نه غوره کوم!›، زموږ سردار رسول الله وفرمایل:

‹هغه څوک چې الله تعالی ورته خواړه ورکړي وي، دې ووايي: (اَللّٰهُمَّ بارِکْ لَنا فیهِ وَاَطْعِمْنا خَیْراً مِنْهُ / الهي! په دې خوړو کې موږ ته برکت عطا کړه او تر دې غوره هم موږ ته راکړه)!

او هغه څوک چې الله تعالی شیدې ورڅښلې وي، دې ووايي: (اَللّٰهُمَّ بارِکْ لَنا فیهِ وَزِدْنا مِنْهُ / الهي! په دې شیدو کې موږ ته برکت عطا کړه او له دې څخه پر موږ خپل احسان زیات کړه)! ځکه چې له شیدو پرته هېڅ شی د خوراک او څښاک ځای نه شي نیولای.›»33

د مدینې مسلمانانو به چې کله د خپلې خرما لومړنۍ نوې مېوه ولیده، زموږ سردار پیغمبر ته به یې راوړه. زموږ سردار رسول الله به په لاس کې واخیسته، د برکت دعا به یې وکړه او بیا به یې هغه تر ټولو کوچنی ماشوم چې ویې لید، را غږ کړ او هغه ته به یې ورکړه. به یې فرمایل: «په کوم کور کې چې خرما نه وي، د هغه کور خلک وږي دي.» زموږ سردار پیغمبر خوښوله چې هغه څه وخوري چې د خوړو د لوښي په تل کې پاتې کېږي. به یې فرمایل: «څوک چې په یوه بشقاب یا لوښي کې له خوړو وروسته هغه پاک کړي، هغه لوښی د هغه لپاره استغفار کوي!» دا هم روایت شوي دي چې زموږ سردار پیغمبر فرمایلي دي: «اې ابوذر! کله چې دې غوښه پخه کړه، ښوروا یې زیاته کړه، ګاونډیان دې په پام کې ولره او له هغې څخه هغوی ته هم برخه ورکړه.»34

«هغه څوک چې خپله ګېډه ماړه کړي په داسې حال کې چې ګاونډی یې وږی وي، کامل مؤمن نه دی!»

«د الله عبادت وکړئ! خواړه ورکړئ! سلام خپور کړئ ترڅو جنتونو ته ننوځئ!»35

«د یوه کس خواړه دوو کسانو ته بس دي. د درېیو کسانو خواړه څلورو کسانو ته بس دي. د څلورو کسانو خواړه اتو کسانو ته بس دي!»36

حضرت اسماء بنت ابي بکر داسې روایت وکړ: زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) به سپارښتنه کوله چې پاخه شوي خواړه تر هغه پوښلي وساتل شي چې خوټکېدل یې ودرېږي او لوګی یې ولاړ شي، او به یې فرمایل: «دا تر ټولو لوی برکت دی!» زموږ سردار رسول الله د مکې د فتحې پر مهال د خپل تره ابوطالب د لور حضرت ام هاني کور ته ورغی. له هغې یې پوښتنه وفرمایله: «تاسې سره د خوړلو څه شته؟» حضرت ام هاني وویل: «نه! یوازې د وچې ډوډۍ ټوټې او سرکه شته! خو شرمېږم چې دا ستا مخې ته کېږدم!» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «همغه راوړه. په اوبو کې یې ورماتې کړه. مالګه هم راوړه!» له دې وروسته چې سرکه یې پرې واچوله او ویې خوړل، د الله متعال شکر یې ادا کړ او ویې فرمایل: «اې ام هاني! سرکه څومره ښه سالن دی! په کوم کور کې چې سرکه وي، هغه بې‌سالنه نه ګڼل کېږي!»37 ډوډۍ به یې یوازې، یا له خرما، سرکې، مېوې، ښوروا سره، یا د زیتون په غوړو کې ډوبه کړې خوړله. د چرګ، سوي، اوښ، هوسۍ، کب او پاسترمې غوښه او پنیر به یې هم خوړل. د حیوان د لاس د برخې غوښه یې خوښېده. په لاسونو به یې نیوله، په غاښونو به یې شکوله او خوړله به یې. (په چاقو پرې کول او خوړل یې هم جایز دي.) ډېری وخت به یې شیدې څښلې یا به یې خرما خوړله. له خوړو څخه یې د پسه غوښه، ښوروا، کدو، خواږه، شات، خرما، شیدې، پرده، هندوانه، خټکی، انګور او بادرنګ خوښول.38 اوبه به یې ورو ورو، په «بسم الله» پیل کړې، په درې غوړپونو څښلې او په پای کې به یې «الحمد لله» ویل او دعا به یې کوله. زموږ سردار پیغمبر به هغه خوږې اوبه څښلې چې له بیوت السقیا څخه به راوړل کېدې. د بیوت السقیا اوبه له مدینې څخه د دوو ورځو په مزل کې وې.39 کله چې ترې وپوښتل شول: «کوم څښاک خوندور دی؟»، زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «خوږې او سړې اوبه!»40

زموږ سردار پیغمبر به فرمایل: «کله چې ستاسې څوک څه څښي، د لوښي دننه دې ساه نه باسي!» لکه څنګه چې یې د خوړو او څښاک دننه د ساه ایستلو منع کوله، همداسې یې د سرو او سپینو زرو په لوښو کې د خوړلو او څښلو منع هم فرمایله. زموږ سردار پیغمبر به د یوه ګیلاس اوبو د څښلو پر مهال دوه درې ځله ساه اخیستله او به یې فرمایل: «دا ډېر ګټور دی او تنده ښه ماتوي.» او به یې فرمایل: «کله چې ستاسې څوک څه څښي، په یوه ساه دې یې نه څښي.» او دا یې هم فرمایل: «د اوښانو په څېر په یوه ساه مه څښئ! په دوو یا درېیو ساګانو یې وڅښئ! کله چې څښئ ‹بسم الله!› او کله چې خوله د اوبو له لوښي لرې کوئ ‹الحمد لله!› ووایئ!»41

حضرت نوفل بن معاویه وايي: «د کائناتو سردار به د یو شي د څښلو پر مهال درې ځله ساه اخیستله. په پیل کې به یې د الله متعال نوم یاداوه او ‹بسم الله الرحمن الرحیم› به یې ویل، او په پای کې به یې د ‹الحمد لله› په ویلو د هغه حمد کاوه.»42

د ابوامامه باهلي په روایت، زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «کله چې زما رب چې عزیز او جلیل دی، ما ته وړاندیز وفرمایه چې د مکې دره زما لپاره سره زر کړي، ما وویل: ‹نه، یا رب! یوه ورځ ماړه یم او یوه ورځ وږی. کله چې وږی یم، ستا درشل ته عاجزي وکړم او تا یاد کړم، او کله چې ماړه یم، ستا حمد ووایم او شکر دې ادا کړم!›»43

د خوړلو او څښلو د علم زده کول د عبادت د علم تر زده کولو مخکې دي. له خوړو مخکې او وروسته د لاسونو مینځل، او په ښي لاس خوړل او په ښي لاس څښل د رسول الله عادت و. له خوړو مخکې د لاس مینځلو پر مهال لومړی ځوانان مینځي، او له خوړو وروسته لومړی سپین ږیري.44 د بشقاب له غاړې خوړل، له خپلې مخې خوړل او ښۍ پښه ودرول او پر کیڼې پښې کېناستل د رسول الله سنت دی. ډېر تود شی باید ونه خوړل شي او بوی یې باید ونه کړل شي.

«هغه څوک چې خپله ګېډه ماړه کړي په داسې حال کې چې ګاونډی یې وږی وي، کامل مؤمن نه دی!» حدیث شریف

زموږ سردار پیغمبر د خوړو پر مهال هېڅ خبرې نه کول مناسب نه ګڼل. دا د اورپالو عادت دی. باید په خوښۍ خبرې وشي.

د خوړو پیلول او پای ته رسول په مالګې سره د رسول الله سنت او شفا ده. په اسلام کې له لومړنیو بدعتونو څخه یو چې رامنځته شو، تر مړښته خوړل دي. هره ورځ غوښه خوړل زړه تنګوي. پرښتې یې نه خوښوي. خو د غوښې لږ خوړل اخلاق خرابوي. پر دسترخوان، یعنې پر غوړېدلي ټوکر، خواړه خوړل او پر ځمکه یې غوړول ښه دي. دسترخوان به له څرمنې و. نباتي خواړه ډېر ښه دي. هغه دسترخوان چې نباتي خواړه پکې نه وي، له بې‌عقله زاړه سړي سره تشبیه شوی دی.

امام جعفر صادق فرمایلي دي: «څوک چې غواړي مال او اولاد یې ډېر وي، نباتي خواړه دې ډېر وخوري!» لومړی باید پر دسترخوان کېناستل شي او خواړه وروسته راوړل شي.

زموږ پیغمبر وفرمایل: «زه بنده یم. د بندګانو په څېر پر ځمکه کېنم او خورم.»45

له وږي کېدو مخکې باید ونه خوړل شي او له مړېدو مخکې باید پاڅېدل شي [ډېر باید ونه خوړل شي]، او پرته له دې چې د حیرانتیا وړ شی وي، باید ونه خندل شي. زموږ سردار پیغمبر به فرمایل: «د ټولو ښېګڼو سر لوږه ده. د ټولو بدیو سر مړښت دی.» د خوړو خوند د لوږې په اندازه زیاتېږي. مړښت هېرېدنه راولي. زړه ړوندوي او د الکولي څښاکونو په څېر وینه خرابوي. لوږه عقل پاکوي او زړه روښانه کوي. له فاسقانو او بدو خلکو سره باید ونه خوړل او ونه څښل شي. اېشېدونکي خواړه باید پوښلي سړه شي.

زموږ سردار رسول الله به فرمایل: «په ښي لاس وخورئ. په ښي لاس وڅښئ.» په درې ګوتو خوړل سنت دي. زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «اې علي! خواړه په خپلو درې ګوتو وخوره، ځکه چې شیطان په دوو ګوتو خوري.» زموږ پیغمبر به ډوډۍ په ښي لاس اخیسته او بیا به یې هندوانه په کیڼ لاس خوړله. ډوډۍ باید په یوه لاس نه، بلکې په دواړو لاسونو ماته شي.46 ګوله باید کوچنۍ وي او ښه وژول شي. ښي، کیڼ او هوا ته باید ونه کتل شي؛ خپلې ګولې او خپلې مخې ته باید وکتل شي. خوله باید ډېره خلاصه نه شي. پر دسترخوان لاس باید له جامو او سر سره ونه مسل شي. د ټوخي او پرنجي پر مهال باید سر شا ته واړول شي. پر هغه دسترخوان چې انسان ورته نه وي رابلل شوی، باید کېناستل نه شي. پر دسترخوان باید تر ټولو زیات ونه خوړل شي. کله چې ګېډه ماړه شوه، باید دعا وشي چې دا مړښت د ګناه په کولو کې ونه کاروي. د قیامت په ورځ باید د هغه حساب ور په یاد شي. باید د عبادت لپاره د ځواک د ترلاسه کولو په نیت خواړه وخوړل شي. حتی د لوږې پر مهال هم باید ورو ورو وخوړل شي. لومړی باید مشران پیل وکړي. تر درې ځله زیات «وخوره!» په ویلو باید څوک په زحمت کې وانه چول شي. زموږ سردار رسول الله به لږ خوړل او پر لږ خوړلو یې ډېر ټینګار فرمایه. به یې فرمایل: «د انسان زړه په پټي کې د کښت په څېر دی. خواړه د باران په څېر دي. لکه څنګه چې ډېرې اوبه کښت وچوي، ډېر خواړه هم زړه مړ کوي. الله تعالی هغه څوک نه خوښوي چې ډېر خوري او ډېر څښي.»

رسول الله به سپارښتنه فرمایله چې د معدې دریمه برخه خوړو ته او دریمه برخه یې څښاک ته ځانګړې شي. دا چې پاتې دریمه برخه د هوا برخه، یعنې تشه وي، تر ټولو ټیټه درجه ده. تر ټولو غوره درجه لږ خوړل او لږ خوب کول دي. ډېر خوړل د ناروغیو سر او لږ خوړل د درملو سر دی. مېلمه باید له کوربه څخه له ډوډۍ او مالګې پرته د بل څه تمه ونه لري. کوربه باید مېلمه ته ګوله وړاندې کړي. باید د هغه پر لاسونو اوبه واچوي. هغه څه چې مېلمه یې خوښوي، باید د هغه خولې ته ورکړي. هغه څه چې مېلمه یې پر پاک ځای غورځوي، باید پورته کړي او هغه ته یې ورکړي. که ککړ شوي وي، باید د پیشو او نورو حیواناتو لپاره یې کېږدي. د داسې کور برکت زیاتېږي. حتی لمسیانو ته هم رسېږي. که هغه څه چې پر ځمکه لوېدلي دي، پورته نه شي، شیطان یې خوري.

هغه څه چې په لوښي کې پاتې کېږي، د هغو پاکول او خوړل سنت دي. د خشاف او شلومبو په څېر شیانو پر پاتې برخه اوبه اچول، خوځول او څښل یې ډېر ثواب لري. په بشقاب او ګیلاس کې د یو څه پاتې پرېښودل جایز دي. رسول الله د مؤمن پاتې شوي خوړل خوښول.

له خوړو وروسته په مسواک او خلال د غاښونو پاکول د رسول الله سنت دی. پاکوالی دی. پاکوالی ایمان پیاوړی کوي. له خوړو وروسته کوربه ته د برکت، رحمت او مغفرت دعا کېږي. بیا د تګ اجازه غوښتل کېږي. او ډوډۍ ته بلنه ورکول کېږي.

د خوړو پر مهال باید وېرونکې او کرکه‌جنې خبرې ونه شي. د مرګ او ناروغۍ یادونه باید ونه شي. هغو خوړو ته چې دسترخوان ته راوړل کېږي، باید سترګې ونه نیول شي. له دې مخکې چې یوه ګوله تېره شي، دویمه باید په لاس کې وانه خیستل شي. د خوړو په منځ کې د هېڅ کار لپاره، حتی د لمانځه لپاره، باید له دسترخوانه پاڅېدل نه شي. لمونځ باید مخکې ادا شي. که چمتو شوي خواړه سړېږي یا خرابېږي او د لمانځه وخت اجازه ورکوي چې له خوړو وروسته ادا شي، باید له لمانځه مخکې خواړه وخوړل شي. د خوړو له ټولولو وروسته باید له دسترخوانه پاڅېدل شي. د لارې پر سر، ولاړ او په تګ کې باید خواړه ونه خوړل شي. په خوله او لاس کې د غوښې او خوړو د بوی سره باید ویده نه شي. د ماشومانو لاسونه هم باید ومینځل شي. په ماړه ګېډه باید ویده نه شي. خوراکي توکي باید د اړتیا په اندازه تللي واخیستل شي، نه بې‌اندازې او ډېر. اسراف کېږي. د خوړو او څښاک لوښي باید سرپوښ ولري. له سیند او حوض څخه باید کوږ نه شي او په خوله ونه څښل شي. د آفتابې او کوزې له خولې څخه هم باید ونه څښل شي. د پیالې او ګیلاس له مات شوي ځای څخه باید ونه څښل شي. په اوړي کې باید سړه وڅښل شي. رسول الله د سړه شربت څښل خوښول. د زمزم اوبه په ولاړه څښل کېدای شي. ویل شوي دي چې مسافر هره اوبه په ولاړه څښلای شي. په وږې ګېډه باید اوبه ونه څښل شي. اوبه باید ورو ورو او په زبېښلو وڅښل شي. زموږ سردار رسول الله د کشکک خواړه خوښول. د هریسې، یعنې کشکک پخول جبرئیل علیه السلام زموږ سردار پیغمبر ته ور زده کړل. هریسه انسان ډېر پیاوړی کوي. ټولو پیغمبرانو د اوربشو ډوډۍ خوړلې ده. رسول الله د کدو حلوا او د دالو ښوروا، د ښکار غوښه او د پسه غوښه خوښوله. له پسه یې د لاس، سینې او اوږې برخه خوښوله. د وري د اوږې غوښه یې ډېره خوښېده. د وري غوښه په اسانۍ هضمېږي. د ټولو لپاره مناسبه ده.47

«د ټولو ښېګڼو سر لوږه ده. د ټولو بدیو سر مړښت دی» حدیث شریف

د نر حیوان غوښه له ښځینه څخه، او تیاره غوښه له سپینې څخه په اسانۍ هضمېږي. د هضم د اسانۍ او خوند له مخې د پسه غوښه او د غوا شیدې غوره دي.

د ښکار تر ټولو غوره غوښه د هوسۍ غوښه ده. د سوي غوښه حلاله ده. زموږ پیغمبر خوړلې ده. متیازې راوړي او ډېره یې بې‌خوبي راولي. د ټولو لپاره مناسبه ده. د مرغانو او چرګوړو غوښه د ټولو لپاره ښه ده. له کورني مرغانو څخه تر ټولو غوره غوښه د چرګې ده.

زموږ پیغمبر وفرمایل: «سرکه څومره ښه خوراک دی!» سرکه تر ټولو ګټور خوراک دی. خرما هم سالن دی؛ یعنې له ډوډۍ سره خوړل کېږي. انګور هم سالن دی او هم مېوه. له ډوډۍ سره د انګورو خوړل سنت دي. د خرما په طاق شمېر خوړل سنت دي. د ممیز، غوزانو او بادامو خوړل سنت دي. په شاتو کې شفا ده. اویا پیغمبرانو شاتو ته د برکت دعا کړې ده. زموږ سردار رسول الله خرما ډېره خوښوله. خرما به یې له خټکي او هندوانې سره یوځای خوړله. خټکی او هندوانه پښتورګي پاکوي او د سر خوږ له منځه وړي. چینجي باسي. سترګو ته ځواک ورکوي. د وریجو د خوړلو پر مهال باید صلوات شریف ولوستل شي. زموږ سردار پیغمبر د باقلو له پوستکي سره خوړل وستایل. ویې فرمایل: «حبة السوداء، یعنې توره دانه، د دردونو درمل دی.» له پنیر سره د غوزانو خوړل شفا ده. یوازې د دوی خوړل زیان لري. باید له بل شي سره وخوړل شي. زموږ سردار به د انګورو وږی په کیڼ لاس کې نیوه او انګور به یې په ښي لاس خوړل.48 بهي له زړه تنګي لرې کوي. په هر خټکي، هندوانه او انار کې د جنت د اوبو یو څاڅکی شته. هر انار باید یوازې وخوړل شي او یو څاڅکی یې باید بې‌ځایه ضایع نه شي. انار د زړه درزا ته ښه دی. معده پیاوړې کوي. که له خپلو دانو سره یوځای وزبېښل شي او وڅښل شي، صفرا باسي او قبضیت لرې کوي. انځر زړه ته پراخي ورکوي. د ملا درد او د هاضمې د غړو دردونه لرې کوي.

د شنه بادرنګ له مالګې سره خوړل، او د غوزانو له خرما او شاتو سره خوړل د رسول الله سنت دي.49 زموږ پیغمبر بانجان وستایل او ویې فرمایل: «د زیتون په غوړو یې پاخه کړئ.»

خرفه یې هم وستایله. کرفس هېرېدنه لرې کوي. متیازې راوړي. وینه او شیدې جوړوي. ځیګر پاکوي. حرشف، یعنې فرنګي کنګر، د صفرا ډبره ویلې کوي، وینه پاکوي او د رګونو سختوالي ته ګټور دی. د خولو بوی هم له منځه وړي. هغه چا ته چې یوه هېواد ته رسېږي، لومړی د لږ اومه پیاز خوړل روغتیا ته ښه دي. پیاز د میکروبونو پر وړاندې د مقاومت ځواک زیاتوي. که له پیازو وروسته کرفس وخوړل شي، بد بوی یې لرې کوي. ویل شوي دي چې د سداب په خوړلو هم بوی یې ځي. په هغه وروستي خوراک کې چې رسول الله وخوړ، پیاز وو. به یې فرمایل: «پیاز او هوږه پاخه وخورئ.» پرښتې د دوی له بوی څخه ځورېږي. ملۍ متیازې راوړي. هضم اسانوي.

زموږ د سردار پیغمبر مبارکه ږیره او ویښتان

زموږ د سردار پیغمبر مبارک ویښتان او د ږیرې ویښتان نه ډېر ګونځي وو او نه ډېر سم؛ په پیدایښت کې څپه‌لرونکي وو. مبارک ویښتان یې اوږده وو. په پیل کې به یې کاکل پرېښودل، وروسته به یې پر دوو خواوو وېشل. خپل مبارک ویښتان به یې کله اوږده پرېښودل او کله به یې پرې کول او لنډول به یې.

زموږ د سردار رسول الله د مبارکو ویښتانو د صفت په اړه، کله چې له حضرت انس بن مالک څخه وپوښتل شول: «زموږ د سردار رسول الله مبارک ویښتان څنګه وو؟»، ځواب یې ورکړ: «ډېر ګونځي نه وو او ډېر سم هم نه وو. د دواړو ترمنځ او منځني وو. په اوږدوالي او لنډوالي کې د غوږونو او اوږو د سر ترمنځ رسېدل.»50 حضرت ابن عباس ویلي دي: «زموږ سردار فخر عالم به خپل مبارک ویښتان پر تندي راځړول. وروسته یې خپل مبارک ویښتان په دوو خواوو وېشل.»51 علماوو فرمایلي دي: «پر دوو خواوو د ویښتانو وېشل زموږ د سردار فخر کائنات سنت دی؛ ځکه چې وروسته یې همداسې کول. پر تندي یې راځړول هم جایز دي او پر دوو خواوو وېشل یې هم جایز دي. خو وېشل غوره دي.»

زموږ مور حضرت عایشې صدیقې وفرمایل: «زموږ د سردار پیغمبر مبارک ویښتان له جُمّې پورته او له وَفرې ښکته وو.»52 هغو ویښتانو ته چې د اوږو تر سره رسېږي، «جُمّه» او هغو ویښتانو ته چې د غوږ تر نرمۍ رسېږي، «وَفره» وايي. لنډه دا چې زموږ د مور حضرت عایشې د روایت له مخې، زموږ د سردار رسول الله د مبارکو ویښتانو اوږدوالی دومره و چې د مبارکو غوږونو له نرمۍ ښکته راغلي وو، خو اوږو ته نه رسېدل. د دواړو ترمنځ وو.

حضرت قاضي عیاض فرمایلي دي: «د دې یادو شویو روایتونو ترمنځ جمع داسې ده: هغه ویښتان چې د مبارکو غوږونو پر لور وو، د مبارکو غوږونو تر نرمۍ رسېدل، او هغه ویښتان چې د سر شاته وو، مبارکو اوږو ته رسېدل.» او دا یې هم فرمایلي دي: «د دې سبب چې په یوه روایت کې ویل شوي دي تر غوږ پورې ښکته شوي وو، او په بل روایت کې تر مبارکې اوږې پورې، دا دی چې په یوه وخت کې هغسې وو او په بل وخت کې داسې. روایتونه ټول سم دي. زموږ سردار پیغمبر به خپل مبارک ویښتان کله اوږده پرېښودل او د اوږو تر سره به راښکته شول. او کله به یې پرې کړل او د مبارکو غوږونو تر نرمۍ یا تر منځني برخې به رسېدل.» د نارینه لپاره د سر خرېیل یا د ویښتانو اوږدول، ږمنځول او پر دوو خواوو وېشل سنت دي. باید د حال، عرف او زمانې سره سم چلند وشي. د ویښتانو تاوول او ګوتل مکروه دي. د ښځو په څېر مخ ځلانده کول، د ښځو د ورته والي لپاره ږیره خرېیل، او زنه خرېیل او پر انګو ږیره اوږدول حرام دي.

حضرت انس زموږ د سردار رسول الله د مبارکې ږیرې د صفت په اړه داسې خبر ورکوي: «زموږ د سردار پیغمبر په مبارکه ږیره کې ډېر لږ سپینوالی و. په مبارک سر او مبارکه ږیره کې یې سپین ویښتان له اوولسو یا اتلسو تارونو زیات نه وو.»

یوه ورځ حضرت ابوبکر صدیق عرض وکړ: «یا رسول الله، ویښتان مو سپین شوي دي.» ویې فرمایل: «زه د هود، واقعه، مرسلات، نبأ (عَمَّ یَتَساءَلُونَ) او تکویر (اِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ) سورتونو سپین ږیری کړم.»53

یعنې په دې سورتونو کې د جنت او دوزخ حالونه ډېر یاد شوي دي. ویې فرمایل: «له دې غم او اندېښنې چې زما د امت حال به څنګه شي، د سر ویښتان او ږیره مې سپینه شوه.» عمرو بن شعیب فرمایلي دي: «زموږ سردار رسول الله به د خپلې مبارکې ږیرې له پلنوالي او اوږدوالي څخه اخیستل.» په هغه حدیث شریف کې چې حضرت ترمذي روایت کړی دی، زموږ سردار پیغمبر فرمایلي دي: «څوک چې خپل بریت نه لنډوي، له موږ څخه نه دی.»54 او په بل حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «ږیرې مو ډېرې پرېږدئ او بریتونه مو ښه لنډ کړئ.»55 ابن عبدالحکیم فرمایلي دي: «بریت باید ښه لنډ شي او ږیره باید پرې نه شي. د بریت له ښه لنډولو څخه موخه د هغه خرېیل نه دي.» حضرت امام نووي ویلي دي: «د بریت په لنډولو کې هغه څه چې مناسب دي، دا دي چې دومره لنډ شي چې د شونډې غاړه ښکاره شي؛ له بېخه دې نه پرې کېږي، بلکې لنډ دې کړل شي.»

«پیاز او هوږه پاخه وخورئ» حدیث شریف

علماوو د بریت د پاسنۍ برخې لنډول او له دواړو خواوو د دواړو سرونو ځړول ناخوښ ګڼلي دي. ابن عمر داسې روایت کوي: «زموږ سردار رسول الله ته د مجوسیانو د ډلې یادونه وشوه. نو زموږ سردار رسول الله وفرمایل: ‹هغوی د بریتونو سرونه اوږده پرېږدي او ږیرې خریي. نو تاسې د هغوی مخالفت وکړئ.›»56

کله چې ابوامامه وویل: «یا رسول الله! اهل کتاب خپلې ږیرې لنډوي او بریتونه اوږده پرېږدي»، زموږ سردار رسول الله وفرمایل: «تاسې د خپلو بریتونو سرونه لنډ کړئ او ږیرې مو ډېرې پرېږدئ.»

د علماوو د بیان له مخې، د بریتونو د وروځو په اندازه لنډول سنت دي. د ږیرې یو موټی پرېښودل او له یوه موټي څخه د زیاتې برخې پرې کول سنت دي. له یوه موټي لنډه ږیره پرېښودل هم له سنت سره سم نه دي. د سنت د پیروۍ په نیت لنډه ږیره پرېښودل بدعت کېږي. حرام کېږي. ږیره پرېښودل سنت زوائد دي. د امر بالمعروف لپاره، د نفقې د برابرولو لپاره او د فتنې د راپورته کېدو د مخنیوي لپاره د ږیرې بشپړ خرېیل جایز او لازم کېږي. دا د سنت د پرېښودلو لپاره عذرونه ګڼل کېږي. خو د لنډې ږیرې په پرېښودلو سره د بدعت د کولو لپاره عذر نه ګرځي.

هغه جامې چې زموږ سردار پیغمبر اغوستلې

له هغو جامو څخه چې اغوستل یې جایز دي، هر څه چې به یې موندل، اغوستل به یې. په پنډو ناګنډل شویو ټوکرونو به یې د احرام په بڼه ځان پوښه، لنګ به یې تاړه، او کمیس او جُبّه به یې هم اغوستل. دا له پنبې، وړیو یا ویښتانو اوبدل شوي وو. ډېری وخت به یې سپین او کله کله شنه اغوستل. کله کله به یې ګنډلې جامې هم اغوستې. په جمعو او اخترونو کې، د بهرنیو سفیرانو د راتګ پر مهال او د جګړې په وخت کې به یې قیمتي کمیسونه او جبې اغوستې. د جامو رنګ به یې ډېری وخت سپین و. کله کله به شنه، سره او تورې هم وې. لاسونه به یې تر مړوندونو او مبارکې پښې به یې د پنډۍ تر نیمایي پوښلې. امام ترمذي (رحمه الله تعالی) په «شمائل شریف» کتاب کې وايي: «رسول الله د قمیص، یعنې کمیس اغوستل خوښول. د کمیس لستوڼي یې تر مړوندونو اوږده وو. د کمیس په لستوڼو او ګرېوان کې یې تڼۍ نه وې. پیزار یې له څرمنې و او یو تسمه او دوه قِبالونه یې درلودل. قبال هغه تسمه ده چې یو سر یې په تسمې او بل سر یې د پیزار په مخکینۍ څوکه ګنډل شوی وي. د دوو ګوتو ترمنځ تېرېږي. د جامو او پیزارو په اغوستلو کې د عرف پیروي کېږي. له عرف څخه بېلېدل د شهرت سبب کېږي. له شهرت څخه ځان ساتل لازم دي. کله چې مکې ته ننوت، پر مبارک سر یې تور پټکی تړلی و.» ډېری وخت سپین او کله کله تور نری ټوکر به یې د پټکي په توګه پر سر تاړه او شمله به یې د یوې لوېشت په اندازه د دواړو اوږو ترمنځ ځړوله. پټکی یې نه ډېر لوی و او نه ډېر کوچنی؛ اوږدوالی یې شاوخوا درې نیم متره و. پټکی به یې بې‌خولۍ تاړه، او کله کله به یې بې‌پټکي ګنډل شوې خولۍ اغوستله. زموږ سردار پیغمبر یوه جامه درلوده چې حِبَره نومېده، چې د پنبې او کتان له تار څخه اوبدل شوي د یمن له لیک‌لرونکي او کرښه‌لرونکي ټوکر څخه وه. دا جامه یې اغوستل ډېر خوښول. زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) یوه سپینه جامه هم درلوده. به یې فرمایل: «له خپلو جامو څخه سپینې واغوندئ! ژوندي مو دې سپینې جامې واغوندي. او مړي مو هم په سپین کفن کې ونغاړئ! ځکه چې دا ستاسې د جامو تر ټولو غوره او ښه ده!»57

«څوک چې د شهرت او ځان ښودنې لپاره جامه واغوندي، ترڅو یې چې پرېنږدي، الله ترې مخ اړوي! د قیامت په ورځ به یې د سپکاوي جامه ور واغوندي!» حدیث شریف

لیدل شوي دي چې زموږ پیغمبر شنه جامې هم اغوستې دي. حضرت ابورمثه وايي چې زموږ پیغمبر یې ولید چې شنه دوه ټوټې جامې، یوه لاندې او بله پاسه، یې په تن وې.58 زموږ پیغمبر رنګارنګه حُلّه هم اغوستله. حضرت براء بن عازب ویلي دي: «د هغو کسانو په منځ کې چې د سرې (رنګارنګې) حُلّې په نوم جامه یې په تن وه او ویښتان یې د غوږ تر نرمۍ رسېدل، ما تر رسول الله علیه السلام ښکلی څوک نه دی لیدلی!»59 زموږ پیغمبر یوه سره جبه درلوده چې په جمعو او اخترونو کې به یې اغوستله. د یمن جوړه جبه یې هم درلوده. زموږ پیغمبر به دا د شام جوړه جبه چې لستوڼي (د لستوڼو خولې) یې تنګې وې، په سفرونو کې اغوستله. زموږ پیغمبر به دا جبه هم، چې له هغه طیلسان ټوکر څخه جوړه شوې وه چې د ایران پاچاهانو اغوستل، او په ګرېوان یې د اطلسو یوه ټوټه، د لمن د مخکیني او شاتني دوو خلاصو چاکونو پر سر او پر لستوڼو یې د اطلسو یوه یوه غاړه وه، په جګړو کې له دښمنانو سره د مخامخ کېدو پر مهال اغوستله.

دا جبه د حضرت عایشې تر وفاته د هغې سره وه، او له هغې وروسته اسماء بنت ابي بکر واخیسته. ناروغان به په هغو اوبو مینځل کېدل چې زموږ د پیغمبر دا اغوستې جبه پکې مینځل کېده، او شفا به یې موندله.60 د دومة الجندل په غزا کې د نیول شویو غنیمتونو په منځ کې یوه جبه زموږ د ګران پیغمبر په برخه ورغله. تار او پود یې له ورېښمو اوبدل شوي او له اطلسو جوړه شوې وه. د ګلدوزۍ پر ځایونو یې د سرو زرو په زري د خرما پاڼې کار شوې وې. زموږ سردار پیغمبر دا جبه واغوستله، منبر ته وخوت او کېناست، او پرته له دې چې څه ووايي، له منبره راښکته شو. اصحاب کرامو به خپل لاسونه ورباندې راکښل، کتل به یې او د هغې پر ښکلا به حیرانېدل. زموږ سردار پیغمبر پوښتنه وفرمایله: «ایا د دې پر ښکلا حیران شوي یاست؟ ایا ډېره مو خوښه شوې ده؟» ویې ویل: «موږ تر دې ښکلې جامه نه ده لیدلې!» زموږ پیغمبر وفرمایل: «قسم په هغه الله چې زما وجود د هغه د قدرت په واک کې دی، په جنت کې د سعد بن معاذ دستمالونه تر هغه څه چې تاسې یې وینئ، ښکلي او ښه دي!»

زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «څوک چې د شهرت او ځان ښودنې لپاره جامه واغوندي، ترڅو یې چې پرېنږدي، الله ترې مخ اړوي! د قیامت په ورځ به یې د سپکاوي جامه ور واغوندي!»

او بیا یې وفرمایل: «څوک چې د شهرت او ځان ښودنې لپاره جامه واغوندي، د قیامت په ورځ به الله د هغې په څېر جامه ور واغوندي. بیا به هغه په اور بله کړي!»

حضرت سهل بن سعد وايي: «یوې ښځې یوه غاړه‌لرونکې بُرده61 چې پخپله یې اوبدلې وه، رسول علیه السلام ته راوړه او ویې ویل: ‹یا رسول الله! دا مې په خپل لاس اوبدلې ده. ستاسې لوړ ذات ته مې د سوغات په توګه راوړې ده.› زموږ سردار رسول الله د هغې سوغات ومانه. دا برده یې پر ځان نغښتې وه چې موږ ته راووت. د جماعت یوه کس پرې لاس راکش کړ او ویې ویل: ‹یا رسول الله! تر دې بردې ښکلې نه شي کېدای! ما ته یې راکوئ؟› زموږ سردار رسول الله وفرمایل: ‹هو!› په جومات کې یې له موږ سره خبرې وکړې او له نصیحت وروسته کور ته ستون شو، برده یې ونغاړله او هغه کس ته یې ولېږله. جماعت هغه کس ملامت کړ او ویې ویل: ‹هېڅ ښه کار دې ونه کړ! هغه شی دې چې رسول الله اغوستی و او ورته اړتیا یې درلوده، ترې وغوښت! ته پخپله هم پوهېږې چې رسول علیه السلام هېڅ غوښتونکی نه ردوي او تش لاس یې نه ګرځوي!› هغه کس وویل: ‹والله، ما دا د اغوستلو لپاره نه ده غوښتې. بلکې غوښتل مې چې تر هغې ورځې چې مړ شم، زما کفن شي!› په ریښتیا هم هغه برده د هغه د مرګ په ورځ د هغه کفن شوه.»62 داسې هم شوي دي چې زموږ پیغمبر تورې وړینې جامې هم اغوستې دي. زموږ مور حضرت عایشې ویلي دي: «د رسول علیه السلام لپاره له تورو وړیو یوه جامه جوړه شوې وه. کله چې یې واغوستله او خولې یې شوې، د وړیو بوی یې احساس کړ. سمدستي یې له تنه وویستله او یوې خوا ته یې کېښوده؛ ځکه چې هغه یوازې ښه بوی خوښاوه.» زموږ سردار پیغمبر به اجازه ورکوله چې د هغې قبا لمن چې د جامو پر سر اغوستل کېږي، یوازې د پنډۍ تر نیمایي یا لږ ښکته، تر بجلکو پورې اوږده وي، او له بجلکو څخه یې د ښکته اوږدولو، یعنې تر هغه حده چې پر ځمکه راکښل کېږي، منع کوله. به یې فرمایل چې الله متعال د قیامت په ورځ هغو نارینه وو ته چې د لویۍ ښودلو لپاره خپلې قبا ګانې پر ځمکه راکاږي، د رحمت په نظر نه ګوري.

زموږ سردار پیغمبر یوه ورځ حضرت جابر بن سلیم ته وفرمایل: «د خپلې قبا لمن د خپلې پنډۍ تر نیمایي اوږده کړه! که دا کار دې ونه شو کړای، تر بجلکو یې اوږده کړه! له دې څخه ځان وساته چې دومره یې اوږده کړې چې پر ځمکه راکښل کېږي! ځکه چې دا د غرور نښه ده. او الله تعالی غرور نه خوښوي!»63 له همدې امله عبدالله بن عمر (رضی الله عنهما) به خپله قبا د خپلو پنډیو تر نیمایي اوږده پرېښوده.

«احساسوم چې د یمن له خوا د رحمت باد لګېږي» حدیث شریف

زموږ سردار پیغمبر یو کمیس درلود چې د پنبې له یو لاتار څخه اوبدل شوي کرباس څخه جوړ شوی و. زموږ مور حضرت عایشه وايي: حضرت ابوجهم زموږ سردار پیغمبر ته یو نقش‌لرونکی جای نماز سوغات کړی و. یوه ورځ زموږ سردار پیغمبر په دې جای نماز لمونځ کاوه چې مبارکې سترګې یې د هغه پر نقش ونښتې. کله چې یې سلام وګرځاوه، ویې فرمایل: «دا ابوجهم ته یوسئ. یوه شېبه مخکې یې زه په خپل لمانځه کې بوخت کړم. ساده او بې‌نقشه جای نماز دې راته راوړي.»

څرنګه چې د مدینې خاوره لمده او شوره ده، زموږ د سردار پیغمبر د وفات پر مهال دا جای نماز د هغه د مبارک قبر په تل کې وغوړول شو.

هغه خرقه شریفه چې حضرت اویس قرني ته یې ولېږله

اویس بن عامر قرني (رضی الله عنه) د تابعینو له لویانو څخه دی. د یمن د قرن له کلي څخه دی. له مسلمانېدو وروسته یې په ټول عمر کې زموږ د ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) په عشق کې وسوځېد او حتی یوه شېبه یې هم خپل رب هېر نه کړ. په بندګۍ کې یې داسې درجې ته ورسېد چې هر حال، هر خوځښت او هره خبره یې خلکو ته د عبرت او نصیحت مایه شوه. نه له چا ځورېدلی او نه یې څوک ځورولی دی. تر ټولو مهمه ځانګړنه یې زموږ له سردار پیغمبر سره عشق، په ځان او زړه په عبادت کې دوام، او خپلې مور ته درناوی دی. خپلې مور ته یې ډېر خدمت وکړ او د هغې د خیر دعا یې واخیسته. زموږ له ګران پیغمبر سره د ده دې مینې او له اسلام سره د ده تړاو د دې سبب شو چې زموږ سردار یې وستایه. زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) به کله کله خپل مبارک مخ د یمن پر لور اړاوه او فرمایل به یې: «احساسوم چې د یمن له خوا د رحمت باد لګېږي.» او ویې فرمایل: «په قیامت کې الله تعالی د اویس په بڼه اویا زره پرښتې پیدا کوي، او اویس د هغوی په منځ کې عرصاتو ته بیول کېږي. جنت ته ځي، او له هغه پرته چې الله تعالی یې وغواړي (چې هغه ته یې خبر ورکړي)، هېڅ مخلوق نه پوهېږي چې له دوی څخه کوم یو اویس دی.» «زما له امت څخه یو کس شته چې په قیامت کې به د ربیعه او مُضَر قبیلو د پسونو د وړیو د شمېر په اندازه خلکو ته شفاعت وکړي.» اصحاب کرامو وویل: «یا رسول الله، هغه څوک دی؟» ویې فرمایل: «د الله له بندګانو څخه یو بنده.» ویې ویل: «موږ ټول بندګان یو؛ نوم یې څه دی؟» ویې فرمایل: «اویس.» ویې ویل: «د کوم ځای دی؟» ویې فرمایل: «د قرن دی.» کله چې یې وویل: «ایا هغه تاسې لیدلي یاست؟»، ویې فرمایل: «د سر په سترګو یې نه یم لیدلی.»

ویې ویل: «عجیبه ده! دومره پر تاسې عاشق وي او ستاسې خدمت او حضور ته دې رانه منډه کړي!» ویې فرمایل: «د دوو سببونو له امله: یو دا چې د خپلو حالونو مغلوب دی. دویم زما له دین سره د هغه د تړاو له امله دی. یوه زړه مور لري چې ایمان یې راوړی دی. سترګې یې نه ویني، لاسونه او پښې یې نه خوځېږي. اویس د ورځې اوښان پیايي او هغه مزد چې اخلي یې، د خپل ځان او مور په نفقه کې یې لګوي.» ویې ویل: «ایا موږ به یې وینو؟» حضرت ابوبکر ته یې وفرمایل: «ته به یې په خپل وخت کې ونه وینې.» او حضرت عمر او حضرت علي ته یې وفرمایل: «تاسې به یې وینئ. بدن یې ویښتور دی. په کیڼ اړخ او د لاس په ورغوي کې یې د یوه سپین زر درهم په اندازه سپین داغ دی. دا سپین داغ د برص ناروغي نه ده. کله چې ورته ورسېدئ، زما سلام ورته ورسوئ او ورته ووایئ چې زما امت ته دعا وکړي.»

حضرت ویسل قراني (اویس قرني) د خپلې مور له وفات وروسته د قرن له کلي څخه ووت او د کوفې ښار ته ولاړ. کله چې زموږ د سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) وفات نږدې شو، ورته عرض وشو: «ستاسې خرقه چا ته ورکړو؟» ویې فرمایل: «اویس قرني ته یې ورکړئ.» د رسول الله له وفات وروسته، کله چې حضرت عمر او حضرت علي کوفې ته راغلل، حضرت عمر وفرمایل: «اې د نجد خلکو، ایا ستاسې په منځ کې څوک د قرن شته؟» ویې ویل: «هو.» له هغوی یې د حضرت اویس په اړه وپوښتل. ویې ویل: «پېژنو یې. هغه تر هغه چا ډېر ټیټ کس دی چې تاسې یې لټوئ. لېونی دی، بې‌عقله دی او له خلکو تښتي.»

«یا ربي! د دې خرقې شریفې په حرمت، زموږ د ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) په حرمت، د محمد ټول امت وبخښه» حضرت اویس (رضی الله عنه)

خرقه شریفه

هغه مبارکه خرقه چې زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) حضرت اویس قرني (رحمة الله علیه) ته ډالۍ کړې وه، د رمضان په شریفه میاشت کې د خرقې شریفې په جومات کې د استانبول په فاتح سیمه کې زیارت کېږي.

حضرت عمر (رضی الله عنه) وفرمایل: «هغه لټوم؛ چېرې دی؟» ویې ویل: «د عرنې په دره کې زموږ اوښان پیايي، او موږ یې په بدل کې هغه ته د ماښام ډوډۍ ورکوو. د سر ویښتان او ږیره یې ګډوډ دي، ښارونو ته نه راځي، له چا سره خبرې نه کوي، هغه څه نه خوري چې خلک یې خوري؛ غم او خوښي نه پېژني؛ کله چې خلک وخاندي، هغه ژاړي، او کله چې خلک وژاړي، هغه خاندي.» ویې فرمایل: «همغه لټوم.» هغه ځای چې هلته و، ورته یې وښود. حضرت عمر او حضرت علي هغه ځای ته ولاړل چې هغه هلته و. هغه یې د لمانځه په حال کې ولید. الله تعالی یوه پرښته ګمارلې وه چې د هغه اوښان وپیايي. کله چې یې لمونځ پای ته ورساوه او سلام یې وګرځاوه، حضرت عمر پاڅېد او سلام یې واچاوه. هغه یې د سلام ځواب ورکړ. حضرت عمر وپوښتل: «نوم دې څه دی؟» ویې ویل: «عبدالله، یعنې د الله بنده.» کله چې یې وپوښتل: «موږ ټول د الله بندګان یو؛ اصلي نوم دې څه دی؟»، ویې ویل: «اویس.» ویې فرمایل: «ښی لاس دې راوښیه.» کله چې یې وښود، حضرت عمر وویل:

«زموږ سردار پیغمبر تاسې ته سلام لېږلی دی. خپله مبارکه خرقه یې تاسې ته لېږلې ده او وصیت یې کړی دی: ‹واخلي یې او واغوندي یې، او زما امت ته هم دعا وکړي.›»

اویس وویل: «اې عمر! زه یو کمزوری، بې‌وسه او ګناهګار بنده یم.

پام وفرمایه، داسې نه چې دا وصیت د بل چا وي؟» ځواب یې ورکړ: «نه، اې اویس، هغه څوک چې موږ یې لټوو، ته یې. زموږ سردار پیغمبر ستا بڼه او صفت بیان کړی دی.»

نو حضرت اویس «خرقه شریفه» په درناوي واخیسته، ښکل یې کړه، بوی یې کړه او پر مخ او سترګو یې ومښله. ډېر یې وژړل او د «تاسې دلته انتظار وکړئ» په ویلو له هغوی لرې شو. لږ لرې په سجده پرېوت. په اوښکنو سترګو یې الله تعالی ته زاري وکړه او د محمد د امت د بخښنې لپاره یې دعا پیل کړه. په سلګیو ژړا او زاري سره یې داسې دعا وکړه: «یا ربي! زموږ ګران سردار پیغمبر، سره له دې چې زه دا بې‌وزلی او بې‌وسه بنده د هغې وړ نه وم، خپله خرقه شریفه یې د حضرت عمر او حضرت علي په لاس لېږلې ده. فرمایلي یې دي چې د هغه ګناهګار امت ته دعا وکړم. یا ربي! د دې خرقې شریفې په حرمت، زموږ د ګران پیغمبر، زموږ د سردار (صلی الله علیه وسلم) په حرمت، د محمد ټول امت وبخښه… وبخښه، الهي، وبخښه… الهي…» کله چې خبر ورکړل شو چې ډېر ګناهګار مسلمانان وبښل شول، «خرقه شریفه» یې په درناوي واغوستله.

دا «خرقه شریفه» چې اویس قرني ته ډالۍ شوې وه، د وان په شاوخوا کې د ایریسان بېګانو ته ورسېده، او په ۱۶۱۸ کال کې د عثماني پاچاهانو له ډلې څخه دویم سلطان عثمان خان ته راوړل شوه او ډالۍ شوه. سلطان عبدالمجید خان د دې خرقې شریفې لپاره په فاتح کې «د خرقې شریفې جومات» جوړ کړ. دا مبارکه خرقه شریفه چې زموږ د ګران او شریف سردار پیغمبر د مبارک بدن د ګلاب خوشبویي لا هم په هماغه تازه‌ګۍ له ځان سره لري او د شاتو د ځګ کریمي رنګ لري، هر کال د رمضان په شریفه میاشت کې د ښیښې په بکس کې د خلکو د زیارت لپاره ایښودل کېږي.

د سعادت هغه خرقه چې حضرت کعب بن زهیر ته یې ورکړه

حضرت کعب بن زهیر (رضی الله عنه) چې د یوې شاعرې کورنۍ زوی و، پخپله هم شاعر و. پخوا یې زموږ د سردار پیغمبر او د اسلام پر ضد شعرونه ویل. زموږ سردار ته یې دا خبر ورکړ او هغه امر وکړ چې هر چېرې ولیدل شي، ووژل شي.

«زه شاهدي ورکوم چې له الله پرته د عبادت وړ هېڅ معبود نشته. محمد علیه السلام د هغه بنده او رسول دی» کعب بن زهیر (رضی الله عنه)

د هغه ورور حضرت بُجَیر (رضی الله عنه) چې مخکې مسلمان شوی و، دا پرېکړه یې په یوه لیک کې ورته خبر کړه او ورته یې ولیکل چې که مسلمان شي، زموږ ګران پیغمبر چې د رحمت سمندر دی، هغه به وبښي. حضرت کعب چې لیک یې ولوست، په ژور فکر کې ډوب شو. د بت‌پالنې بې‌مانا والی، د اسلام لوړتیا او زموږ د سردار پیغمبر لویي یې درک کول پیل کړل او زړه یې په روښانه کېدو پیل وکړ. په پای کې یې د مسلمانېدو پرېکړه وکړه او د نوراني مدینې لار یې ونیوله. یو اوږد شعر یې ولیکه چې په هغه کې یې زموږ سردار پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) ستایه او خبر یې ورکاوه چې توبه یې کړې او مسلمان شوی دی. کله چې مدینې ته ورسېد، د جُهَینه قبیلې له یوه دوست سره زموږ د سردار پیغمبر حضور ته ورغی. زموږ سردار له خپلو اصحابو سره خبرې کولې. حضرت کعب له دې مخکې چې ځان وروپېژني، عرض وکړ: «یا رسول الله! کعب بن زهیر له خپلو کړنو پښېمانه دی او مسلمان شوی، د امان غوښتلو لپاره راغلی دی. که هغه تاسې ته راولم، امان به ورکړئ او مسلمانېدل به یې ومنئ؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «هو.» نو ویې ویل: «زه شاهدي ورکوم چې له الله پرته د عبادت وړ هېڅ معبود نشته. محمد علیه السلام د هغه بنده او رسول دی.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «ته څوک یې؟» عرض یې وکړ: «زه کعب بن زهیر یم، یا رسول الله.» کله چې یوه انصاري وویل: «یا رسول الله، اجازه راکړئ چې د دې کس غاړه ووهم چې ستاسې پر ضد و»، زموږ سردار وفرمایل: «لاس ترې واخله. هغه له هغه حال څخه چې پکې و، پښېمانه او حق ته ستون شوی راغلی دی.» نو کعب بن زهیر (رضی الله عنه) خپله مشهوره قصیده ولوسته چې په هغې کې یې خپل مسلمانېدل او زموږ د ګران پیغمبر او اصحاب کرامو لویي او ارزښت بیانول. زموږ سردار پیغمبر دا قصیده چې د «بانَتْ سُعادُ / محبوبه لرې شوه» په خبرو پیلېده او داسې روانه وه، ډېره خوښه کړه او ډېر خوشاله شو:

هر انسان به یوه ورځ هرومرو پر تابوت وړل کېږي…
یا رسول الله، په عذر غوښتنه ستا لوړ حضور ته راغلم…
د هغه بخښنه تر هر شي زیاته د هیلې وړ ده…
د هغه په حضور کې عذر منل کېږي…
پر ما رحم وکړه، یا رسول الله…
ما وبښه، یا رسول الله…
بې‌شکه رسول الله د حق تعالی له هغو تېرو تورو
چې بدۍ له منځه وړي، یوه لوڅه توره ده…
هغه داسې نور دی چې هدایت شیندي او سمه لار ښيي…

هغه یې وباښه. او کله چې دې بیت ته ورسېد:

اِنَّ الرَّسُولَ لَنُورٌ یُسْتَضاءُ بِهِ،
مُحَمَّدٌ مِنْ سُیُوفِ اللهِ مَسْلُولُ.
رسول الله داسې نور دی چې خلک ترې رڼا اخلي،
د حق تعالی له ایستل شویو تورو څخه یوه توره ده،

د دواړو جهانونو سردار، فخر عالم، محمد مصطفی (صلی الله علیه وسلم)، خپله «د سعادت خرقه» له خپلو مبارکو اوږو څخه لرې کړه او د حضرت کعب بن زهیر پر اوږو یې کېښوده.64

حضرت معاویه د خپل خلافت په دوره کې کعب بن زهیر ته پیغام ولېږه: «د رسول الله خرقه موږ ته وپلوره!» لس زره درهمه یې ورته ولېږل. کعب بن زهیر د حضرت معاویه غوښتنه په دې خبره رد کړه: «زه د رسول الله د خرقې په اغوستلو کې هېڅوک پر ځان نه شم غوره کولای!» کله چې حضرت کعب بن زهیر وفات شو، حضرت معاویه هغه د کعب له زامنو څخه په شل زره درهمه واخیسته. دا مبارکه خرقه چې زموږ پیغمبر حضرت کعب بن زهیر ته ورکړې وه، له یوه خلیفه څخه بل خلیفه ته په میراث ورسېده.

د اموي سلطنت له نسکورېدو وروسته، لومړي عباسي خلیفه ابوالعباس سفاح بن عبدالله بن محمد هغه په درې سوه دیناره واخیسته. خلیفګانو به په اخترونو کې اغوستله. عباسیانو چې کله مصر ته راغلل، له ځان سره یې راوړه. کله چې حضرت یاووز سلطان سلیم خان مصر ونیو او خلیفه شو، دا مبارکه خرقه هم د مصر د «مبارکو امانتونو» په منځ کې استانبول ته راوړل شوه. په استانبول کې د «توپقاپي ماڼۍ د سعادت د خرقې په څانګه» کې ټول خلک یې زیارت کوي.

دا مبارکه خرقه ۱۲۴ سانتي متره اوږده ده، لستوڼي یې پراخ دي او له تور وړین ټوکر څخه جوړه شوې ده. د خرقې دننه په کریمي رنګه وړین ټوکر پوښل شوې ده. په څو بقچو کې نغښتل شوې او په یوه زرین صندوقچه کې ده چې سرپوښ یې له پاسه خلاصېږي او دریم سلطان مراد جوړه کړې ده. د سعادت د خرقې دا صندوقچه له هنري پلوه بې‌ساری ده او سربېره پر دې، په زمردو ښکلې شوې ده. د صندوقچې پر سر لیکل شوي دي:

«لا اله الا الله، وَما اَرْسَلْناکَ اِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ. لا اله الا الله الملک الحق المبین، محمد رسول الله، الصادق الوعد الامین.»

زموږ د سردار پیغمبر بستره

د هغې توشکې (بسترې) پاسنی مخ چې زموږ سردار پیغمبر به پرې څملاست او ویده کېده، له څرمنې و. دننه یې د خرما په پوټکي ډکه شوې وه. پخپله هغه او مېرمن یې پرې ویده کېدل. د هغه بالښت پاسنی مخ هم چې زموږ پیغمبر به د خپل مبارک سر لاندې ایښود، له څرمنې و او دننه یې د خرما په پوټکي ډک شوی و. زموږ سردار پیغمبر دنیا او د دنیا شیانو ته اهمیت نه ورکاوه.

عبدالله بن مسعود وايي: د کائناتو سردار پر یوې بوریا څملاستلی او ویده شوی و، او بوریا د هغه پر مبارک اړخ نښه پرېښې وه. کله چې راویښ شو، ما یې مبارک اړخ وموښه او ومې ویل: «مور او پلار مې درنه قربان شي، یا رسول الله! کاشکې دې موږ ته ویلي وای چې پر بوریا مو د تا لپاره څه غوړولي وای چې تا ترې وساتي!» بیا مې عرض وکړ: «که ستا لپاره یوه نرمه توشکه برابره کړو، څنګه به وي؟»

د کائناتو سردار وفرمایل: «زه د دنیا له شیانو سره څه کار لرم؟ له دنیا سره زما مثال او حال د هغه سپاره د مثال او حال په څېر دی چې د یوې ونې تر سیوري لاندې لږ دمه وکړي او بیا یې پرېږدي او خپله لار ونیسي!»65 زموږ مور حضرت عایشه وايي: «د انصارو له قبیلې څخه یوه ښځه ما ته راغله. کله چې یې د رسول علیه السلام بستره ولیده، ولاړه او یوه توشکه یې راولېږله چې دننه یې په وړیو ډکه وه.

رسول علیه السلام ما ته راغی او پوښتنه یې وفرمایله: ‹دا څه دي؟› ما وویل: ‹یا رسول الله! د انصارو فلانۍ ښځه ما ته راغلې وه. کله چې یې ستا بستره ولیده، ولاړه او دا یې تا ته راولېږله.› ویې فرمایل: ‹دا سمدستي هغې ته بېرته ورکړه!› خو ما بېرته ورنه کړه. زما په کور کې د هغې شتون راته ښه لګېده. رسول علیه السلام دا خبره درې ځله تکرار کړه. په پای کې یې وفرمایل: ‹والله، اې عایشې! که مې غوښتلای، الله به د سرو او سپینو زرو غرونه له ما سره روان کړي وای!›66 د پیغمبر علیه السلام توشکه هم یوازې له دوو عبا ګانو وه.

«رسول الله به د سرو زرو او اوسپنې ګوتې ایستلې او له سپینو زرو ګوتو به یې منع نه کوله» عمرو بن شعیب (رضی الله عنه)

یوه شپه چې ما ته راغی، ما هغه عبا قات کړې او تنګه کړې وه. پر هغې ویده شو. بیا یې وپوښتل: ‹اې عایشې! ولې نن شپه زما بستره د تل په څېر نه وه؟› ما وویل: ‹یا رسول الله! ستا لپاره مې قات او تنګه کړې وه.› ویې فرمایل: ‹هغه پخواني حال ته یې واړوه!›»67

بیا هم زموږ مور حضرت عایشه وايي: «په مکه کې قریشیانو ته پر تخت له ویده کېدو بل خوندور شی نه و. کله چې رسول علیه السلام مدینې ته راغی او د ابوایوب په کور کې ودرېد، له هغه یې پوښتنه وفرمایله: ‹اې ابوایوب! ایا تاسې تخت نه لرئ؟› ابوایوب وویل: ‹والله، نه یې لرو.› له انصارو څخه سعد بن زراره (رضی الله عنه) چې دا خبر شو، رسول الله ته یې یو تخت ولېږه چې پښې یې د ساج له لرګي وې او سر یې د کتان له پوټکي اوبدل شوې بوریا پوښلی و. رسول الله تر هغه چې خپل کور ته کډه شو، پر هغه ویده کېده. د خپل وفات تر وخته پورې هم پر هغه ویده کېده. کله چې رسول الله علیه السلام غسل ورکړل شو او کفن شو، پر دې تخت کېښودل شو، او د جنازې لمونځ هم په داسې حال کې ادا شو چې هغه پر دې تخت و. خلکو به دا تخت د خپلو مړو د وړلو لپاره له موږ غوښت او تبرک به یې پرې کاوه. د حضرت ابوبکر او حضرت عمر جنازې هم پر همدې یوړل شوې.»

حضرت عایشه وايي: «رسول علیه السلام یوه بوریا درلوده چې د شپې به یې پرې لمونځ کاوه، او د ورځې به یې غوړوله او له خلکو سره به پرې ناست و.»68

زموږ د سردار پیغمبر ګوتې

زموږ پیغمبر بیان فرمایلي دي چې نارینه وو ته یوازې د سپینو زرو ګوته حلاله ده، او د سرو زرو، اوسپنې او ژېړ پیتل د ګوتې اغوستل حرام دي. پخپله یې هم تر وفاته یوازې د سپینو زرو ګوته کاروله.

زموږ سردار رسول الله به خپله ګوته په خپل مبارک ښي لاس کې اچوله. لیدل شوي دي چې په کیڼ لاس کې یې هم اچولې ده. په ښي او کیڼ دواړو لاسونو کې یې اچول جایز دي. په کوچنۍ ګوته یا د هغې تر څنګ ګوته کې اچول کېږي. په اخترونو کې یې اغوستل د ټولو لپاره مستحب دي. د ځان ښودنې او ویاړ لپاره یې اغوستل حرام دي.

د هغو سوغاتونو په منځ کې چې د حبشې نجاشي اصحمه زموږ پیغمبر ته لېږلي وو، د سرو زرو یوه ګوته هم وه چې غمی یې له حبشي ډبرې و. زموږ ګران پیغمبر حضرت اُمامه، د ابوالعاص لور او د خپلې لور لور، راوبلله او ویې فرمایل: «لورې! دا ته یې واچوه!»69

یوه ورځ حضرت نعمان بن بشیر زموږ سردار رسول الله (صلی الله علیه وسلم) ته راغی. په ګوته کې یې د سرو زرو ګوته وه. زموږ سردار وفرمایل: «ولې دې جنت ته له ننوتو مخکې د جنت ګاڼه کارولې ده؟» هغه د اوسپنې د ګوتې په اچولو پیل وکړ. کله چې یې دا ولیدل، ویې فرمایل: «ولې د دوزخ سامان له ځان سره ګرځوې؟» دا یې هم وویسته او د برونزو، یعنې د مفرغو ګوته یې واچوله. کله چې یې دا ولیدل، زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «ولې له تا څخه د بت بوی احساسوم؟» عرض یې وکړ: «یا رسول الله، څه ډول ګوته وکاروم؟» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «د سپینو زرو ګوته اچولای شې. وزن دې یې له یوه مثقال (۴٫۸ ګرامه) زیات نه شي او په ښي لاس کې یې واچوه!»

حضرت عمرو بن شعیب وايي: «رسول الله به د سرو زرو او اوسپنې ګوتې ایستلې او له سپینو زرو ګوتو به یې منع نه کوله.»

کله چې زموږ ګران پیغمبر وغوښتل چې د ایران پاچا، د روم قیصر او د حبشې نجاشي ته لیکونه ولیکي، ورته یې وویل: «یا رسول الله! هغوی هغه لیک چې مهر شوی نه وي، نه لولي!» نو زموږ پیغمبر د ځان لپاره د سپینو زرو یوه ګوته واخیسته چې پر غمي یې په درې کرښو کې «محمد رسول الله» نقش شوی و.

د مهر د ګوتې لیکنه له پاسه ښکته په درې کرښو کې وه: «الله» یوه کرښه، «رسول» یوه کرښه او «محمد» یوه کرښه. زموږ د سردار پیغمبر د سپینو زرو د ګوتې غمی حبشي ډبره وه.70 دا هم روایت کېږي چې د دې سپینو زرو ګوتې غمی له سپینو زرو و.

حضرت عمرو بن سعید زموږ پیغمبر ته راغلی و. زموږ ګران پیغمبر چې هغه ګوته یې ولیده چې د هغه په ګوته کې وه، پوښتنه یې وفرمایله: «دا ګوته چې ستا په لاس کې ده، څه ده؟» حضرت عمرو بن سعید وویل: «یا رسول الله! دا یوه کړۍ ده. ما پخپله جوړه کړې ده.» زموږ پیغمبر پوښتنه وفرمایله: «نقش یې څه دی؟» عمرو بن سعید (رضی الله عنه) وویل: «محمد رسول الله.» زموږ سردار پیغمبر وفرمایل: «راکړه چې ویې ګورم.» هغه یې واخیسته او د خپل شخصي مهر په توګه یې وکاروله، او نور یې له دې منع کړل چې پر خپلو ګوتو د «محمد رسول الله» کلمې نقش کړي.71 زموږ ګران پیغمبر په داسې حال کې وفات شو چې دا د مهر ګوته د هغه په مبارکه ګوته کې وه.

زموږ پیغمبر به د خپلې ګوتې د غمي خوا د خپل مبارک ورغوي دننه ته اړوله. زموږ پیغمبر به چې کله تشناب ته تله، خپله ګوته به یې له مبارکې ګوتې څخه ایستله. زموږ د ګران پیغمبر له وفات وروسته، د هغه د مهر ګوته حضرت ابوبکر، له هغه وروسته حضرت عمر او له حضرت عمر وروسته حضرت عثمان په ګوته کړه. حضرت عثمان د خپل خلافت پر مهال، یوه ورځ چې د اریس د کوهي پر غاړه ناست و، ګوته یې کوهي ته ولوېده. سره له دې چې د کوهي ټولې اوبه وویستل شوې او درې ورځې تګ راتګ او لټون وشو، دا مبارکه ګوته پیدا نه شوه.72 زموږ له پیغمبر وروسته هم د ګوتې پر غمي لیکل دوام درلود.

د حضرت ابوبکر پر ګوته «نِعْمَ الْقادِرُ الله» (د الله تعالی قدرت پر هر شي څومره ښه بسیا دی)، او د حضرت عمر پر ګوته «کَفیٰ بِالْمَوْتِ واعِظاً یا عُمَر» (د نصیحت لپاره مرګ بس دی)،

د حضرت عثمان پر ګوته «لَنَصْبِرَنَّ» (خامخا به صبر کوو)، او د حضرت علي پر ګوته «اَلْمُلْکُ لِلّٰه» (ملک یوازې د الله تعالی دی)،

«د دې لپاره چې یهودیانو ته ورته نه شئ، لمونځونه په نعلینو کې وکړئ» حدیث شریف

د حضرت حسن پر ګوته «اَلْعِزَّةُ لِلّٰه» (عظمت او لویي د الله تعالی ده)،

د حضرت معاویه پر ګوته «رَبِّ اغْفِرْ لی» (اې ربه، ما وبښه)، او د حضرت ابن ابي لیلی پر ګوته «اَلدُّنْیا غَرُورٌ» (دنیا غولوونکې او درغلې ده)،

د حضرت امام اعظم ابوحنیفه پر ګوته «قُلِ الْخَیْرَ وَاِلّا فَاسْکُتْ» (یا خیر ووایه، یا چوپ شه!)،

د حضرت امام ابویوسف پر ګوته «مَنْ عَمِلَ بِرَأْیِهِ نَدِمَ» (څوک چې په خپله رایه عمل وکړي، پښېمانه کېږي)، او د حضرت امام محمد شیباني پر ګوته «مَنْ صَبَرَ ظَفِرَ» (څوک چې صبر وکړي، بریالی کېږي)،

د حضرت امام شافعي پر ګوته «اَلْبَرَکَةُ فِی الْقَناعَةِ» (برکت په قناعت کې دی) لیکل شوي وو. خپلې ګوتې به یې د مهر په توګه کارولې.

زموږ د سردار پیغمبر نقش قدم شریف

نقش قدم شریف زموږ د ګران پیغمبر محمد علیه السلام د مبارکې پښې نښه ده. زموږ د سردار پیغمبر له معجزو څخه یوه دا وه چې کله به یې پر نرمو موادو، د بېلګې په توګه پر شګو، پښه کېښوده، د پښې نښه به یې نه ښکارېده؛ خو کله به یې چې پر ډبرو او سختو موادو پښه کېښوده، د پښې نښه به یې پیدا کېده. ځینې ډبرې او مرمرونه چې د هغه مبارکه پښه پرې ایښودل شوې او نښه یې پرې پرېښې ده، د یادګار په توګه پېړۍ پېړۍ ساتل شوي، لاس په لاس امانت سپارل شوي او تبرک ترې اخیستل شوی دی.

په ځانګړي ډول مسلمانو دولتي مشرانو او پاچاهانو دا قیمتي یادګارونه په مهمو ځایونو کې تر ځانګړې ساتنې لاندې نیولي، ساتلي، زیارت کړي او نورو ته یې د زیارت موقع ورکړې ده. د نقش قدم شریف له هغو نښو څخه چې پېژندل شوې او ساتل کېږي، تر ټولو مشهورې دا دي: ۱. هغه نقش قدم شریف چې په هند کې د فیروز شاه تغلق د زوی فتح خان په مقبره کې دی. ۲. د مبارکو پښو دوه نښې چې په قاهره کې د قایتباي په مقبره کې دي. ۳. د مبارکو پښو دوه نښې په قاهره کې د آثار النبي په جومات کې. ۴. په استانبول کې د خالد بن زید ابوایوب انصاري (ایوب سلطان) په مقبره کې د ښۍ مبارکې پښې نښه. دا نبوي نقش قدم د لومړي محمود خان په امر په ۱۷۳۴ کال کې له ماڼۍ څخه مقبرې ته راوړل شو.

۵. د پښو دوه نښې چې د لومړي عبدالحمید خان په مقبره کې، د «ینی جامع» پر لوري دېوال کې، په الماري کې ساتل کېږي.

۶. پر ډبره د مبارکو پښو دوه نښې چې په لالېلي کې د دریم سلطان مصطفی خان په مقبره کې، په دېوال کې په ځانګړې توګه جوړه شوې الماري کې ساتل کېږي. ۷. د پښو هغه نښې چې په استانبول کې د توپقاپي ماڼۍ د مقدسو امانتونو په څانګه کې دي. د توپقاپي ماڼۍ د سعادت د خرقې په څانګه کې شپږ نقش قدم شریف شته چې څلور یې له ډبرې او دوه یې له پخې خښتې دي. یو له هغو څخه د مبارکې پښې هغه نښه ده چې پر هغې ډبرې راښکاره شوه چې زموږ سردار پیغمبر معراج ته د ختلو پر مهال پښه پرې کېښوده، او د سعادت د خرقې په کوټه کې په یوه الماري کې ساتل کېږي. پر دې مبارکې ډبرې چې زموږ سردار رسول الله معراج ته د ختلو پر مهال پښه پرې کېښوده، یوه ودانۍ جوړه شوې ده چې د قبة الصخره په نوم پېژندل کېږي. نقش قدم شریف له دې مخکې چې خپلو اوسنیو ځایونو ته ولېږدول شي، پېړۍ پېړۍ په بېلابېلو ځایونو کې ساتل شوي دي. په پای کې په خپلو اوسنیو ځایونو کې ایښودل شوي دي. ریښتیني نقش قدم شریف د تبرک لپاره زیارت کېږي.

قدم شریف او لومړی سلطان احمد خان

عثماني پاچا لومړی سلطان احمد، چې په دیارلس کلنۍ کې پر تخت کېناست او په اته ویشت کلنۍ کې وفات شو، له زړه له اسلام او زموږ له سردار رسول الله سره تړلی و. لومړي سلطان احمد چې د «بختي» او «احمدي» په تخلصونو یې شعر هم ویل، د نقش قدم شریف په بڼه یوه جواهر لرونکې جیغه جوړه کړه، او په منځ کې یې پر شنه مینا باندې په سرو زرو خپل دا مصرعې ولیکلې:

څه به وي که د خپل تاج په څېر یې تل پر سر وګرځوم
د هغه حضرت، د رسولانو د پاچا پاک قدم؟
د نبوت د ګلزار ګل د هغه قدم څښتن دی؛
اې احمد، مه ځنډېږه، د هغه ګل پر قدم مخ ومښه.
لومړی سلطان احمد (بختي)

لومړي سلطان احمد به دا جیغه د جمعې او اختر په ورځو او نورو مبارکو ورځو کې پر سر ایښوده. عینتابي محمد منیب افندي آثار الحکم في نقش القدم په نوم یو اثر لیکلی دی چې په هغه کې د هغه نقش قدم شریف د موندلو او مقبرې ته د ایښودلو څرنګوالی بیانوي چې د لومړي سلطان عبدالحمید په مقبره کې دی. سلطان احمد خان دا قطعه په خپل خط ولیکله او خپل شیخ عزیز محمود هدایي افندي ته یې ولېږله. سربېره پر دې، سلطان احمد دا شعر پر یوه تخته انځور کړ او د سلطنت د تخت مخې ته یې وځړاوه. دا لوحه چې شعر پرې لیکل شوی دی، اوس هم د سلطان احمد په شریف جومات کې ځړول شوې ده.

زموږ د سردار پیغمبر نعلین شریف

هغه نعلین چې زموږ د سردار پیغمبر په زمانه کې کارول کېدل، له اوسنیو نعلینو سره توپیر درلود. هغه د داسې پیزار په بڼه وو چې تلی یې له څرمنې، سر یې خلاص او تسمه یې درلوده. رسول الله او اصحاب کرامو په هغو نعلینو لمونځ کاوه چې په کوڅه کې یې اغوستل. نعلین یې پاک وو او د مسجد نبوي پر ځمکه شګه غوړېدلې وه. په ککړو نعلینو به نه ورننوتل.

په حدیث شریف کې فرمایل شوي دي: «د دې لپاره چې یهودیانو ته ورته نه شئ، لمونځونه په نعلینو کې وکړئ.»

باور یې درلود چې حتی د سعادت د نعلینو انځور هم د برکت سبب کېږي، او په کورونو او د کار په ځایونو کې به یې ځړاوه. د سعادت د خرقې په څانګه کې د سعادت له نعلینو سره یوځای د هغو هغه نمونې هم ساتل کېږي چې له فلز او لرګي جوړې شوې دي.

هغه اووه شیان چې زموږ سردار پیغمبر به له ځان سره ګرځول

زموږ ګران پیغمبر به سفر ته په داسې حال کې وت چې ږمنځ، هینداره، مسواک، د ګلابو غوړي، رانجه او قېچۍ ورسره وې، او په سفر او حضر کې به یې دا له ځانه نه بېلول. حضرت عایشې وفرمایل: «د غزاګانو لپاره به مې د رسول علیه السلام د ګلابو غوړي، ږمنځ، هینداره، دوه قېچۍ، رانجه دانۍ او مسواک چمتو کول.» بیا هم زموږ مور حضرت عایشې ویلي دي: «رسول علیه السلام به په سفر او حضر کې اووه شیان له ځان سره وړل:

۱. د ګلابو د غوړیو شیشه، ۲. ږمنځ، ۳. هینداره، ۴. رانجه دانۍ، ۵. مسواک، ۶. دوه قېچۍ، ۷. د ویښتانو د وېشلو هډوکی.»73

زموږ د سردار پیغمبر امسا او لښتي

زموږ سردار پیغمبر به د جمعې په ورځو د خطبې ویلو پر مهال پر امسا یا لیندۍ، او په سفر کې به پر لیندۍ ډډه وهله. زموږ ګران پیغمبر به فرمایل چې پر امسا ډډه وهل د پیغمبرانو له اخلاقو څخه دي؛ پخپله به یې پر امسا ډډه وهله او د امسا د ډډې وهلو سپارښتنه به یې هم فرمایله. د معاویه بن ابي سفیان (رضی الله عنهما) د خلافت په دوره کې زموږ د سردار پیغمبر امسا د سعد القرظ سره وه. حضرت معاویه بن ابي سفیان د هجرت په پنځوسم کال حج ته راغلی و. ویې غوښتل چې زموږ د ګران پیغمبر د جومات منبر له ځایه راوباسي او شام ته یې یوسي. هغه امسا یې هم وغوښته چې د سعد القرظ سره وه. حضرت جابر بن عبدالله او حضرت ابوهریره ورغلل او ورته یې وویل: «اې امیر المؤمنین! نه د رسول علیه السلام د منبر له هغه ځایه ایستل او وړل سم دي چې ایښودل شوی دی، او نه یې شام ته د امسا وړل!» نو حضرت معاویه له هغه کار څخه لاس واخیست او بخښنه یې وغوښته.

زموږ پیغمبر حضرت عبدالله بن اُنَیس له جومات څخه خپل کور ته بوت او یوه امسا یې ورکړه او ویې فرمایل: «دا امسا له ځان سره وساته، اې عبدالله بن انیس!» کله چې عبدالله بن انیس (رضی الله عنه) له هغې امسا سره خلکو ته ورغی، ترې یې وپوښتل: «دا امسا څه ده؟» هغه وویل: «دا رسول علیه السلام ما ته راکړه او امر یې وکړ چې له ځان سره یې وساتم.» حضرت عبدالله بن انیس ته یې وویل: «کاشکې رسول علیه السلام ته بېرته ورغلی وای او پوښتلي دې وای چې دا یې ولې درکړې ده!»

زموږ د سردار پیغمبر د نعلین شریف بڼه

نعلین شریف

د رسول الله نعلین تر آسمانونو پورته ځي،
او ټول مخلوقات د هغه تر سیوري لاندې دي.
په طور کې موسی ته وویل شول: «خپل نعلین وباسه»،
خو د عرش پر سر هغه ته ویل کېږي: «ته یې مه باسه».
دا د تر ټولو شریف رسول د نعلین بڼه ده؛
ستوري هم غواړي هغه خاوره شي چې هغه پرې پښه ږدي.
د اوو آسمانونو اوسېدونکي د هغه په ارمان کې دي،
او د سلطانانو تاجونه پرې رشک کوي.
د مصطفی د نعلین سیال نه موندل کېږي؛
د سترګو نور او د زړه ارامي، ټول له هغه دي.
د نعلین انځور بې‌حده عزیز وساته؛
ټول سرونه ارمان لري چې د هغه پښه شي.
کله چې بلاوې او مصیبتونه له هرې خوا راته راشي،
نعلین شریف زما لپاره یوه خوندي کلا کېږي.
په دې ټینګه کلا کې په امان کې یم؛
کله چې د هغه ښکلې بڼې ته پناه یوسم، ساتي مې.
زړه د نعل شریف د بڼې په خدمت سره
ارمان لري چې په دواړو جهانونو کې یې تر سیوري لاندې ژوند وکړي.
ابن مسعود د هغه د نعلینو په خدمت نېکمرغه شو،
او زما نېکمرغي د هغه په انځور ده.
یوسف نبهاني

نو عبدالله بن انیس زموږ پیغمبر ته بېرته ورغی او ویې پوښتل: «یا رسول الله! دا امسا دې ولې ما ته راکړه؟» زموږ ګران پیغمبر وفرمایل: «دا د قیامت په ورځ زموږ ترمنځ یوه نښه ده! په هغه ورځ په جنت کې هغه کسان چې پر امسا ډډه وهي، ډېر لږ دي! ته به په جنت کې پر دې ډډه وهې!» عبدالله بن انیس هغه له خپلې تورې سره یوځای له ځان سره ساتله او هېڅکله یې له ځانه بېله نه کړه. کله چې د مرګ په بستر پرېوت، د کور خلکو ته یې وصیت وکړ چې هغه د هغه په کفن کې کېږدي او له ده سره یې خاورو ته وسپاري. د هغه د بدن او کفن ترمنځ یې کېښوده او وصیت یې پر ځای کړل شو. زموږ سردار پیغمبر د یوه ګز (۶۸ سانتي متره) یا لږ اوږده یو مِحجَن درلود. هغې لښتي ته چې سر یې کوږ وي، مِحجَن وايي. زموږ پیغمبر به له لرې څخه په هغه حجر الاسود ته اشاره کوله او استلام به یې کاوه. زموږ پیغمبر به چې پر اوښ سپرېده، هغه به یې د ځان مخې ته ځړاوه. زموږ سردار یوه مِخصَره هم درلوده چې د عُرجون (د خرما له وچ ښاخ څخه) په نوم یادېده. هغې لښتي ته چې د ونې له ښاخ څخه جوړه شوې وي، مخصره وايي. زموږ پیغمبر به چې بقیع الغرقد ته تله، دا به یې له ځان سره درلوده، پرې به یې ډډه وهله او د کېناستو پر مهال به یې په لاس کې اړوله. کله کله به داسې هم کېدل چې زموږ پیغمبر به په داسې حال کې خطبه فرمایله چې دا مخصره به یې په لاس کې وه. زموږ پیغمبر یو قضیب (نرۍ لښته) هم درلود چې د غرونو له ونو پرې شوی و او د ممشوق په نوم یادېده. کله چې حضرت عثمان زموږ د سردار پیغمبر قضیب په لاس کې درلود او پر منبر یې خطبه ویله، جَهجاه بن سعید یا جهجاه بن قیس وړاندې ورغی، قضیب یې د حضرت عثمان له لاسه واخیست، پر خپل زنګون یې ولګاوه، کوږ یې کړ او مات یې کړ. خلکو پر جهجاه چیغې کړې. دا کار الهي غیرت ته ولګېد، او الله تعالی د جهجاه په لاس یا زنګون کې د اَکِلې (خارښت) ناروغي ورکړه. له دې مخکې چې د حضرت عثمان له شهادت څخه یو کال تېر شي، جهجاه ځان ګرولو ګرولو مړ شو.

«د مصطفی د نعلین سیال نه موندل کېږي؛ د سترګو نور او د زړه ارامي، ټول له هغه دي» یوسف نبهاني (رحمة الله علیه)

زموږ د سردار پیغمبر تورې

زموږ سردار پیغمبر نهه تورې درلودې.

هغه توره چې له پلاره یې په میراث پاتې وه او د مأثور په نوم یادېده، مدینې ته زموږ د پیغمبر د هجرت پر مهال ورسره وه.74 عَضب: دا توره حضرت سعد بن عباده زموږ سردار پیغمبر ته ډالۍ کړې وه، او هغه د بدر غزا ته د تګ پر مهال له ځان سره وړې وه.

ذوالفقار: د قریشو له مشرکانو څخه د مُنَبِّه بن حجاج یا عاص بن منبه توره وه او د بدر په غزا کې غنیمت پاتې شوې وه. زموږ سردار پیغمبر ذوالفقار حضرت علي ته ډالۍ کړه. د قبضې سر، او د بند کړۍ او ځنځیرونه یې له سپینو زرو وو.75

زموږ د پیغمبر له وفات وروسته، کله چې حضرت عباس حضرت ابوبکر ته ورغی او ذوالفقار یې له حضرت علي څخه وغوښته، حضرت ابوبکر وویل: «ما دا توره تل د هغه په لاس کې لیدلې ده. له هغه څخه یې اخیستل ښه نه ګڼم!» حضرت عباس هم هغه حضرت علي ته پرېښوده.

زموږ د سردار پیغمبر نېزې

د بني قینقاع له یهودیانو څخه زموږ سردار پیغمبر ته درې نېزې غنیمت پاتې شوې وې. زموږ د پیغمبر د نېزو د یوې نوم مُثوي او د بلې نوم مُثنی و. زموږ پیغمبر بیضاء نومې یوه لویه حربه (لنډه نېزه) او له نېزې کوچنۍ عَنَزه نومې یوه حربه هم درلوده. د حبشې نجاشي حضرت اصحمه زموږ ګران پیغمبر ته نَبعه نومې درې عنزې (نېزې) او یوه حربه لېږلې وه. زموږ پیغمبر له هغو څخه یوه د ځان لپاره وساتله، دویمه یې حضرت علي ته او دریمه یې حضرت عمر ته ورکړه.

بلال حبشي (رضی الله عنه) به د روژې په اختر او د قربانۍ په اختر کې زموږ د پیغمبر نېزه د هغه مخې ته تر عیدګاه پورې وړه، او هلته به یې زموږ د سردار پیغمبر مخې ته په ځمکه کې ښخوله. زموږ ګران پیغمبر به هم هغې ته مخامخ د اختر لمونځ ورکاوه. زموږ د سردار پیغمبر له وفات وروسته حضرت بلال حبشي به په اخترونو کې دا نېزه د حضرت ابوبکر مخې ته وړه او په عیدګاه کې به یې د هغه مخې ته ښخوله. له حضرت ابوبکر وروسته، د حضرت عمر او له هغه وروسته د حضرت عثمان په دوره کې دا دنده مؤذن حضرت سعد القرظ په هماغه ډول ترسره کړه. د مدینې د والیانو په زمانه کې هم همداسې دوام وموند.

زموږ د سردار پیغمبر لیندۍ

زموږ ګران پیغمبر (صلی الله علیه وسلم) شپږ لیندۍ درلودې. له دې څخه درې لیندۍ چې رَوحاء، بیضاء او صفراء نومېدې، د بني قینقاع له یهودیانو څخه غنیمت پاتې شوې وې. صفراء لیندۍ د نَبع د ونې له لرګي جوړه شوې وه.76 کَتوم نومې لیندۍ هم د نبع له لرګي جوړه شوې وه او د احد په غزا کې ماته شوه. ماته لیندۍ حضرت قتاده بن نعمان د یادګار په توګه واخیسته. سربېره پر دې، سَداد او زَوراء نومې لیندۍ یې هم درلودې.77

«له علي پرته ځوان نشته، او له ذوالفقار پرته توره نشته!» حدیث شریف

زموږ د سردار پیغمبر ډالونه

زموږ پیغمبر درې ډالونه درلودل. پر زَلوق نومي ډال د وري د سر انځور و. دا ډال زموږ پیغمبر ته ډالۍ شوی و. خو زموږ پیغمبر د انځور لرلو له امله نه خوښاوه. کله چې سهار شو، الله هغه انځور له ډال څخه لرې او له منځه وړی و.78

زموږ د سردار پیغمبر زغرې

زموږ سردار رسول الله اووه زغرې درلودې. دا زغرې دا وې:

ذات الفضول: دا حضرت سعد بن عباده هغه مهال زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړې وه چې د بدر غزا ته وت.79

سَعدیه او فِضّه: دا دوه زغرې هم د بني قینقاع له یهودیانو څخه زموږ پیغمبر ته غنیمت ورسېدې. سعدیه نومې زغره هغه تاریخي زغره وه چې داود علیه السلام له جالوت سره د جګړې لپاره اغوستې وه. زموږ پیغمبر د احد په غزا کې فضول او فضه یوه پر بله اغوستې وې.80 کله چې زموږ پیغمبر وفات شو، ذات الفضول نومې زغره د هغو دېرشو صاعو اوربشو په بدل کې چې د کور د خلکو د اړتیا لپاره اخیستل شوې وې، د بني ظفر له قبیلې د ابوالشحم نومي یهودي سره ګرو وه.81

نورې زغرې یې ذات الوشاح، ذات الحواشي، بَتراء او خِرنِق وې.82

زموږ پیغمبر د حنین په غزا کې ذات الفضول او سعدیه اغوستې وې.83

زموږ د سردار پیغمبر خولونه

د رسول الله لومړۍ خول مُوَشَّح ده. دا خول د بني قینقاع له یهودیانو څخه غنیمت پاتې شوې وه. ذوالسُّبوغ یا ذوالسُّسوب یا مَشبوغ نومې خول هغه خول وه چې زموږ پیغمبر د احد په غزا کې پر سر کړې وه. د مشرکانو د تورو په ګوزارونو او د ویشتل شویو ډبرو په لګېدو ماته شوه، او دوه کړۍ یې زموږ د ګران پیغمبر په مبارکو انګو کې ننوتې.

زموږ پیغمبر چې کله د فتحې لپاره مکې ته ننوت، هم یې خول پر سر و.

لښکر سپور شو، بیرغ او علم یې پورته کړل،
مهتر84، نقاره او ډولونه یې هم وغږول.

زموږ د سردار پیغمبر بیرغونه او جنډې

زموږ سردار پیغمبر به په غزاګانو کې دوه ډوله بیرغونه (جنډې) کارول. رایه یې توره وه، او لواء یې کوچنۍ او سپینه وه. د محمد بن قاسم آزاد کړی غلام یونس بن عبید وايي: «محمد بن قاسم زه براء بن عازب ته ولېږلم چې د رسول علیه السلام د بیرغ په اړه پوښتنه وکړم. براء بن عازب وویل: ‹تور او څلور ګوټه و، او له نَمِرې (د تورو او سپینو کرښو وړین ټوکر) څخه و.›» دا بیرغ د حضرت عایشې وړین اوبدل شوی لنګ و چې د اوښ د کتې په نقشونو ښکلی شوی او تور و. د عُقاب په نوم یادېده. زموږ د ګران پیغمبر بیرغ د حضرت علي سره و. زموږ پیغمبر د خیبر په غزا کې وفرمایل: «بیرغ به داسې سړي ته ورکړم چې له الله او د هغه له رسول سره مینه لري، او الله او د هغه رسول هم له هغه سره مینه لري!» او حضرت علي یې راوباله او خپل بیرغ یې ورکړ.85 الله تعالی د خیبر فتحه حضرت علي ته نصیب کړه.

د رسول الله پر هغه بیرغ (جنډه) چې لواء الحمد بلل کېده، «لا اله الا الله محمد رسول الله» لیکل شوي وو. زموږ پیغمبر د خَرّار په سریه کې د حضرت سعد بن ابي وقاص لپاره یو سپین بیرغ (جنډه، لواء) وتاړه. کله چې یې حضرت علي یمن ته لېږه، یو پټکی یې د نېزې پر سر وتاړه او ویې فرمایل: «لواء همداسې ده!» لواء به یوازې د لښکر قوماندان نیوله او وړله. زموږ د پیغمبر سپین بیرغ د اَبواء (وَدّان) په غزا کې حضرت حمزه، د بُواط په غزا کې سعد بن ابي وقاص، د کُرز بن جابر فِهري په تعقیب کې حضرت علي، او د ذوالعُشَیره په غزا کې حضرت حمزه وړی دی.

زموږ پیغمبر د بدر غزا ته د وتلو پر مهال خپل سپین بیرغ (لواء) مصعب بن عمیر ته ورکړ، او حضرت علي یې تور بیرغ (رایه) (عقاب) زموږ د پیغمبر مخې ته وړ.86 زموږ د پیغمبر سپین بیرغ (لواء) د بني قینقاع په غزا کې حضرت حمزه، د قرقرة الکدر، احد او بدر الموعد په غزاګانو کې حضرت علي، او د خندق په غزا کې زید بن حارثه وړی دی. زموږ پیغمبر مکه هم په خپل سپین بیرغ فتح کړه. زموږ سردار پیغمبر د تبوک په غزا کې خپل لوی بیرغ حضرت ابوبکر ته او کوچنی بیرغ یې زبیر بن عوام ته ورکړ چې یې یوسي.

زموږ د سردار پیغمبر آسونه

زموږ د ګران پیغمبر لومړی آس هغه دی چې په مدینه کې یې د بني فزاره له یوه بانډچي څخه په لسو اوقیو87 سپینو زرو واخیست؛ بانډچیانو ورته ضَرِس ویل او زموږ پیغمبر یې نوم سَکب کېښود. د احد په غزا کې پرې سپور شوی و.88 د سکب پر شونډه سپینوالی و. درې پښې یې سپینې وې، او یوازې یوه ښۍ پښه یې سپینه نه وه. سکب ډېر چټک و؛ یعنې د تګ پر مهال د بهېدونکو اوبو په څېر و. مُرتَجِز نومی آس زموږ پیغمبر د بني مُرّه له یوه بانډچي څخه اخیستی و. مرتجز ښکلی او خوږ آهنګه و، او داسې یې شیهه کوله لکه شعر چې وايي.89 لِزاز نومی آس د اسکندریې پاچا مقوقس زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و. لزاز ډېر چټک تله.90

ظَرِب نومی آس فروه بن عمیر جذامي زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و. ظرب ډېر پیاوړی او زغمناک آس و.

لَحیف (یا لُحَیف). دا آس ربیعه بن ابي براء کلبي زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و. لحیف اوږده لکۍ درلوده؛ لکۍ یې ځمکه جارو کوله. یَعسوب زموږ د پیغمبر تر ټولو غوره آس و.

«بیرغ به داسې سړي ته ورکړم چې له الله او د هغه له رسول سره مینه لري، او الله او د هغه رسول هم له هغه سره مینه لري!» حدیث شریف

مُراوِح د منډو د سیالۍ آس و، او عبید بن یاسر په تبوک کې زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و. مراوح د باد په څېر چټک منډې وهلې.

مِروَح نومی آس د بني رَهاء هغو استازو زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و چې د هجرت په لسم کال مدینې ته راغلي وو. کله چې پرې سپور زموږ د پیغمبر مخې ته وګرځول شو، هغه ته ډېر خوښ شو. وَرد: دا آس تمیم داري زموږ پیغمبر ته ډالۍ کړی و. د ورد رنګ تیاره سور ته نږدې و. زموږ پیغمبر هغه حضرت عمر ته ډالۍ کړ. حضرت عمر هم پر ورد د الله تعالی په لار کې جګړه وکړه. له یوې غزا څخه یې بلې غزا ته ځغلاوه. زموږ پیغمبر به خپل درې آسونه په سیالۍ کې ګډول. د ظرب سپاره حضرت سهل بن سعد او د لزاز سپاره حضرت ابواُسَید ساعدي و. لزاز به د ټولو مخکې، ظرب د هغه شاته او سکب د ظرب شاته تله.

زموږ د سردار پیغمبر خر او قچرې

زموږ سردار رسول الله خر او قچره هم درلوده. د اسکندریې پاچا مقوقس زموږ پیغمبر ته یوه خړه قچره او یو خړ خر ډالۍ کړي وو. قچره د دُلدُل په نوم او خر د یَعفور یا عُفَیر په نوم یادېده.91 په اسلام کې لومړۍ سپینه قچره چې ولیدل شوه، دلدل وه. هغه قچره چې زموږ پیغمبر د خیبر په غزا کې پرې سپور و، دا خړه قچره وه، او د حنین په غزا کې هغه بله خړه قچره. زموږ پیغمبر خپلې قچرې ته پوندې ورکړې او ویې غوښتل چې پر هوازنو ور وړاندې شي؛ حضرت عباس د قچرې د جلو په نیولو او حضرت ابوسفیان بن حارث د هغې د رکاب په نیولو هڅه وکړه چې د هغې چټکتیا کمه کړي او د دښمن په منځ کې زموږ د پیغمبر د ننوتو مخه ونیسي. روایت کېږي چې د خیبر په غزا کې یې پر یعفور کته کېښوده او د خرما د پوټکي له رسۍ یې پر سر کېږه ورواچوله، او زموږ پیغمبر پر هغه هم سپور شو. کله چې زموږ پیغمبر د وداع له حج څخه راستون شو، یعفور مړ شوی و؛ دلدل زموږ د پیغمبر له وفات وروسته حضرت علي ته پاتې شوه. تر خپل شهادته پورې حضرت علي، بیا حضرت حسن، بیا حضرت حسین او له هغه وروسته حضرت محمد بن حنفیه پرې سپاره شول. دلدل د حضرت معاویه تر دورې پورې ژوندۍ وه.

زموږ د سردار پیغمبر اوښان

قَصواء: زموږ د سردار پیغمبر دا اوښه چې د جَدعاء او عَضباء په نومونو هم یادېده، د بني قُشَیر بن کعب بن ربیعه بن عامر یا د حُرَیش بن کعب له څارویو څخه وه؛ حضرت ابوبکر هغه په څلور سوه درهمه اخیستې وه او په هماغه بیه یې زموږ ګران پیغمبر ته سپارلې وه. زموږ پیغمبر پر قصواء مدینې ته هجرت وکړ. د حدیبیې عمرې ته پرې ولاړ. مکه یې هم پرې سپور فتح کړه. زموږ سردار پیغمبر به قصواء په سیالۍ کې ځغلوله او هېڅ اوښ ترې نه شو مخکې کېدای. خو یو بانډچي له یوه دوه کلن اوښ سره سیالۍ ته راغی او ترې مخکې شو. د وداع په حج کې یې د عرفات خطبه پر قصواء ورکړه. قصواء د حضرت ابوبکر د خلافت په زمانه کې د جنة البقیع په هدیره کې خوشې کړل شوه. هلته په خپل حال وڅرېده ترڅو مړه شوه.92

«الهي! لکه څنګه دې چې زما بڼه ښکلې پیدا کړې ده، اخلاق مې هم ښکلي کړه» حدیث شریف

هغه اوښ چې له ابوجهل څخه غنیمت ونیول شو: د بدر په غزا کې د ابوجهل مشهور اوښ د غنیمت په توګه زموږ د ګران پیغمبر په برخه ورغی. زموږ پیغمبر به د حدیبیې تر عمرې پورې پر دې اوښ هم غزا ته وت. د عمرې لپاره یې د قربانۍ نښه پرې ولګوله. مشرکانو وغوښتل چې د سلو اوښانو په ورکولو یې واخلي. زموږ پیغمبر وفرمایل: «که مو د قربانۍ لپاره بېل کړی او نښه کړی نه وای، ستاسې غوښتنه به مې پوره کړې وای.» لوشلې اوښې: زموږ پیغمبر اووه لوشلې اوښې درلودې چې د ذوالجَدر او جَمّاء په څړځایونو کې څرېدې او د حَنّاء، سَمراء، عُرَیس، سعدیه، بَغوم، یَسیره او دَبّاء په نومونو یادېدې؛ زموږ د پیغمبر د کور خلکو د هغوی په شیدو، چې هره شپه به یې دوه ډکې مشکې راوړلې، ګوزاره کوله.93 خو زموږ د پیغمبر د وفات پر مهال له دوی څخه هېڅ یوه نه وه پاتې.

هغه شتمني چې زموږ سردار پیغمبر وقف کړه

په اسلام کې لومړی وقف هغه اووه باغونه او بوستانونه وو چې مُخَیریق، چې په احد کې شهید شو، وصیت کړی و چې زموږ پیغمبر ته وسپارل شي، او زموږ پیغمبر هغه تحویل کړل او وقف یې کړل، او نومونه یې دا وو: ۱. مِیثَب، ۲. صافیه، ۳. دَلال، ۴. حُسنی، ۵. بُرقه، ۶. اَعواف، ۷. مَشرَبه.94 مخیریق چې له مسلمانېدو مخکې د یهودو له عالمانو او شتمنو څخه و، د احد په غزا کې د خپلو هم‌نژادو پر وړاندې ودرېد او خپل دریځ یې داسې څرګند کړ: «تاسې پخپله ښه پوهېږئ چې محمد د آخر زمان نبي دی. صفتونه یې په تورات کې ښکاره او روښانه لیکل شوي دي. اوس هغه څه چې موږ ته ښايي، د هغه پیروي او د هغه په سختو ورځو کې له هغه سره ملګرتیا ده.» یهودیانو وویل: «حق دې دی، خو نن شنبه ده. کار نه کېږي!» ویې لیدل چې ټینګار ګټه نه لري؛ توره یې وتړله او خپل مسلمانېدل یې څرګند کړل. خپلوانو ته یې داسې وصیت وکړ: «که ووژل شوم، ټوله شتمني مې د محمد ده. آزاد دی چې څنګه یې خوښه وي، هغسې یې وکاروي.» ولاړ او د اسلام له لښکر سره یوځای شو. او د شهادت شربت یې وڅښه، رضی الله عنه.

په پای کې جګړه ختمه شوه او ټپونه وتړل شول. د مخیریق خپلوان پر وصیت ودرېدل او شتمني یې حبیب الله ته وسپارله. زموږ سردار پیغمبر هم دا سړې اوبه لرونکې او ډېره مېوه لرونکې ځمکې وقف کړې او د فقیرانو او اړمنو د ګټې لپاره یې پرانیستې. په اسلامي تمدن کې د وقف دود همداسې پیل شو. زموږ سردار هغه داسې وستایه: «مخیریق د یهودو له نژاد څخه یو نېک کس دی.»

په مدینه کې زموږ د پیغمبر وقفونه عموماً د مخیریق له شتمنیو څخه دي.

ابن حُمَید وايي: «خلیفه عمر بن عبدالعزیز غوښتي وو چې د مخیریق له وقفي خرمستانونو څخه خرما راوړل شي. په یوه طبق کې راوړل شوه. کله چې عمر بن عبدالعزیز وویل: ‹ابوبکر بن حزم راته لیکلي دي چې دا خرما له هغې خرما ونې څخه ده چې د رسول علیه السلام له زمانې پاتې ده او رسول علیه السلام به ترې خوړل›، ما وویل: ‹اې امیر المؤمنین! دا زموږ ترمنځ ووېشه!› ویې وېشله. هر یوه ته مو نهه نهه خرما ورسېدې.»

عمر بن عبدالعزیز وویل: «کله چې د مدینې د والي په توګه هغه خرمستان ته ننوتم، د هغې ونې له خرما مې وخوړل او هېڅکله مې دومره خوندوره او خوږه خرما نه ده لیدلې!»

عمرو بن مهاجر وايي: «د رسول علیه السلام سامان د عمر بن عبدالعزیز سره په یوه کوټه کې ساتل کېده، او هغه به هره ورځ ورته کتل. هغه قریشیان چې به راتلل او ورسره به راټولېدل، هم به یې دې کوټې ته ننویستل؛ بیا به یې دې سامان ته مخ کړ او ویل به یې: ‹دا د هغه ذات میراث دی چې الله تاسې ته د هغه په وسیله شرف درکړی دی!›» هغه شیان دا وو: ۱. د خرما له پاڼو اوبدل شوی یو تخت،

۲. یو بالښت چې پاسنی مخ یې له څرمنې او دننه یې د خرما په پوټکي ډک شوی و، ۳. یو لوی طبق، ۴. د اوبو یو ګیلاس،

۵. یوه جامه، ۶. یوه لاسي ژرنده،

۷. یو غشي دانی، ۸. یوه مخملي بړستن.

(دا بړستن د هغو ښو بویونو له امله چې زموږ د سردار رسول الله له مبارک بدن څخه پکې ناست وو، تر مشکو ډېره خوشبویه وه. عمر بن عبدالعزیز (رضی الله عنه) به چې کله ناروغ شو، په هغو اوبو به یې ځان مینځه چې هغه بړستن پکې مینځل شوې وه، او روغ به شو.)

کله چې د عشق سمندر څپې ووهلې،
هغه دُرّ یتیم څرګند شو،
او پاک خالق د هغه په شان کې وفرمایل:
(لَوْلاکَ لَما خَلَقْتُ الْاَفْلاکَ.)
کله چې دنیا ته راغی، د هغه لمر رڼا
ټول کائنات ډک کړل؛
څوک چې د هغه په پل پسې ځي،
په هر کار کې ښېګڼه مومي.
سره له دې چې هېوادونه یې تر امر لاندې راغلي وو،
د درېیو کمیسونو څښتن نه و.
په کور کې یې ډېر مال نه موندل کېده؛
د وفات پر مهال یې زغره په ګرو کې ولیدل شوه.
د هغو شیانو پر وړاندې چې ډېری وخت یې لیدل،
دنیا څه ارزښت لري؟
احسان یې ټولو ته ډېر و؛
«هېڅ نشته» ویل په هغه کې نه وو.
کله کله یې دومره ډېر ورکول
چې دښمنانو یې ټولو سرونه ټیټول.
شفقت یې حتی پر سپک سړي هم ډېر و؛
هر یتیم ته زړه سواندی پلار و.
په هر کار کې یې ډېر حکمت و؛
هېڅکله یې پر چا منت ونه کړ.
د ناروغ پوښتنې ته به ورته
او دردمن ته به یې شفا ورکوله.

«یا رسول الله! ستا د ستاینې وس نه لرم؛ ټول ستا په حرمت پیدا شوي یو. لنډه دا چې اې د وفا د اقلیم پاچا، ځان مې هم درنه قربان، هر څه درنه قربان!» حسین حلمي بن سعید (رحمة الله علیه)

هېڅکله یې د تهجد لمونځ نه پرېښود،
د الله له وېرې به نه ویده کېده.
پیغمبر به هر څوک تل
له ځان سره برابر ګڼل.
په بندګۍ یې ویاړ کاوه،
په الهي اخلاقو ښکلی و.
څوک چې دې لارې ته لېوالتیا وکړي،
په ښو صفتونو ښکلی کېږي.
په داسې مکتب کې تل حاضر و
چې الله یې د ذات ښوونکی و.
رحمن د هغه د صفت د بیان لپاره
په قرآن کې ښکلی بیان وفرمایه.
تر حشره دې د پیغمبرانو پر پاچا
بې‌پایه صلوات وي!
د هغه پر آل او اصحابو هم
عاجزانه صلات او سلام دې وي!

د سرو زرو ناوه / کعبه

د مسجد نبوي بهرنۍ بڼه / مدینه منوره

د سعادت حلیه خپلو اصحابو ته له نصیحت وروسته، فخر عالم وفرمایل: له ما وروسته، که څوک زما پاکه حلیه وویني، داسې ده لکه زما مخ یې چې لیدلی وي؛ که یې چې وویني، په زړه کې یې مینه پیدا شي، یعنې زما پر ښکلا عاشق شي، زما د لیدو ارمان وکړي، زړه یې زما له مینې ډک وي، دوزخ پرې حرامېږي، زما رب جنت ورته ورکوي. او حق یې لوڅ نه راپاڅوي، د حق له بخښنې سره یوځای کېږي. ویل شوي دي: که د چا لاس د رسول حلیه په مینه ولیکي، حق یې له وېرې خوندي ساتي، که څه هم د ځمکې مخ له بلا ډک شي. په دنیا کې یې تن ناروغي نه ویني، ټول بدن یې هېڅکله درد نه ګالي. که څه هم دې سړي ګناه کړې وي، دوزخ یې پر جسم حرامېږي. په آخرت کې له عذابه خلاصېږي، په دنیا کې یې هر کار اسانه کېږي. او لوی شانه رب یې راپاڅوي له هغو سره چې په دنیا کې یې رسول لیدلی و. که څه هم د نبي د حلیې بیان سخت دی، تر هغه ځایه چې ممکنه وي، پیل یې کوو. د جلال څښتن ته په پناه وړلو، په عاجزۍ یې صفت کوو. امتونه په دې خبره یوه خوله دي: فخر عالم سپین، سور ته مایل و. مبارک مخ یې خالص سپین و، د ګل په څېر سوروالي ته مایل و. د مخ خولې یې چې د ملغلرو په څېر وې، هغه ښکلی ګوهر یې لا ښکلی کاوه.

کله چې به هغه د خوښۍ سرچینه خوله شوه،
لکه د نور سمندر چې څپې وهي.
سترګې به یې تل رانجه کړې ښکارېدې،
ښکلو سترګو یې زړونه وړل.
د سترګو سپینوالی یې بې‌حده سپین و،
رب یې هغه په یوه آیت وستایه.
د سترګو تور یې کوچنی نه و،
نږدې او لرې ورته یو شان وو.
سترګې یې پراخې، ښکلې او لطیفې وې،
مبارک مخ به یې تل نور شینده.
د مصطفی د لید ځواک
د شپې هم د ورځې په څېر قوي و.
که به یې غوښتل یوې خوا ته وګوري،
پاک جسم به یې هم هغې خوا ته وګرځېد.
بدن به یې د سر تابع کاوه،
هېڅکله یې دا نه و پرېښی.
رسول اکرم که څه هم جسم درلود،
ښايي چې هغه روح ووایم چې جسم یې موندلی.
رسول هم ښکلی و او هم د مینې وړ،
په ریښتیا، رسول ډېر محبوب و.
مالک او ابوهاله وویل:
وروځې یې د نوې میاشتې په څېر خلاصې وې.
د دواړو وروځو ترمنځ یې تل
د سپینو زرو په څېر روښانه ښکارېده.
مبارک مخ یې لږ ګردی و،
پوستکی یې روڼ او ځلانده و.
د تورو وروځو محراب یې
د ټول جهان قبله وه.
کله چې به له اړخه ورته کتل کېدل، مبارکه پوزه یې
په منځ کې لږ لوړه ښکارېده.
ډېره ښکلې، کشه او لطیفه وه،
لیدونکي یې بشپړ صفت نه شو کولای.
د غاښونو ترمنځ یې لږ واټن و،
لکه د ملغلرو لړۍ چې ځلېږي.
کله چې به یې مخکیني غاښونه ښکاره شول،
یو نور به هرې خوا ته خپرېده.

کله چې به د دواړو جهانونو سردار موسکی شو،
د هر شي پیغمبر، ژوندي او بې‌ساه،
مخکیني غاښونه به یې ډېر پاک ښکارېدل،
د ږلۍ د دانو په څېر ډېر لطیف.
ابن عباس وايي: د خدای حبیب
له خندا څخه شرمېده.
او د دین هغه تکیه ځای له حیا امله،
وايي، هېڅکله یې قهقهه ونه کړه.
لوی رسول نازک طبعه او حیاناک و،
تل یې له ځیر کتلو شرم کاوه.
مخ یې د بشپړې سپوږمۍ په څېر و،
ذات یې د لوی مولا د صفاتو هینداره وه.
هغه ښکلی مخ تل نوراني و،
د نور له ځلا یې ورته کتل نه کېدل.
هغه ښکلي نبي زړونه یوړل،
سل زره صحابه یې عاشقان شول.
هغو چې یوازې یو ځل یې په خوب کې ولید،
ویې ویل: داسې خوند په دنیا کې نشته.
او پوه دې شي چې ښکلي انګي یې
ډېر غوښن نه وو، داسې وايي.
جناب خالق له مینې
مخ یې سپین او تندی یې پراخ پیدا کړی و.
د غاړې نور به یې هره شېبه
د ویښتانو په منځ کې ځلېده.
ښه پوه شه چې له مبارکې ږیرې یې
یوازې اوولس تاره سپین شوي وو.
نه ګونځي وه او نه اوږده،
د هر غړي په څېر یې موزونه وه.
د ټولو آفاقو د رسول پاکه غاړه
ډېره سپینه او ډېره روڼه وه.
د اصحابو له منځه ډېرو اهل ادبو
ټولو وویل: ګېډه یې له سینې سره برابره وه.

که به یې مبارکه سینه پرانیستل شوې وای،
د علم خزانې به فیض95 شیندلی.
کله چې د عشق د نزول ځای شوه،
ایا هغه شریفه سینه له دې پرته کېدای شي؟
مبارکه سینه یې پراخه وه،
لدني علم پرې نازل شوی و.
هغه لویه سینه سپینه او روڼه وه،
لیدونکو به ځلانده بشپړه سپوږمۍ ګڼله.
د ازلي ذات د عشق اور
هغه ښکلی په اورونو کې سوځولی و.
زاړه او ځوانان خامخا پوهېږي:
د جهان د فخر اوږې پلنې وې.
د ملا منځ یې هم غوښن و،
د کرم څښتن او لوړ بخته و.
په سپینو زرو تن کې یې لطافت و،
د نبوت یو لوی مهر یې درلود.
د نبوت مهر یې پر شا و،
خامخا ښي اړخ ته نږدې.
بیانوونکو موږ ته خبر راکړ:
شریف مهر یو لوی خال و.
رنګ یې تور، ژېړ ته مایل و،
د کوترې د هګۍ په اندازه و.
لکه کرښې چې یې شاوخوا نیولي وي،
نري ویښتان یو له بل سره نښتي.
هغو چې د هغه لوړ نسب صفت وکړ،
ویې ویل: نبي غټ هډوکی و.
هر هډوکی یې غټ او سړیتوب لرونکی و،
بڼه او سیرت یې شاهانه و.

د هغه هر مبارک غړی
متناسب او پیاوړی پیدا شوی و.
د هغه هر غړی دومره ښکلی و
لکه د قرآن آیتونه چې وي.
د هغه سلطان د لاسونو ورغوي
او د پښو تلي یې هم
پراخ، پاک، نازک او زړه راښکونکي وو،
د تازه ګل په څېر لطیف او محبوب.
اهل نظر وايي: ډېر موزون وو
د کرامت د څښتن هغه مبارک لاسونه.
که پیغمبر به چا ته سلام واچاوه،
تل به موسکی شو.
که یوه دوه ورځې به ترې تېرې شوې،
او حتی که له یوې میاشتې هم اوږده شوې،
له ښه بوی به یې پېژندل کېده
هغه کس د خلکو په منځ کې.
بې‌ویښتو تن یې د بلور په څېر و؛
هغه اړخ څنګه وستایم!
هغه شریف د دوست د لیدو لپاره
په ټول لطیف جسم سترګه ګرځېدلی و.
نازک تن یې په کمال کې و؛
خالق پکې خپل حکمت ښودلی و.
پر سینه او ګېډه یې هېڅکله
هېڅ ویښته نه و؛ لکه د سپینو زرو تخته.
یوازې د سینې له منځه ښکته
خامخا د ویښتو یوه کرښه ولاړه وه.
دا توره کرښه په دې مبارک بدن کې
ښکلې وه، لکه د سپوږمۍ شاوخوا هاله.
په ټول عمر کې همداسې پاتې شول
مبارک غړي یې، لکه په ځوانۍ کې.
څومره چې به د نبي عمر وړاندې تله،
تل به د غوټۍ په څېر تازه کېده.
او د کائناتو سلطان
مه ګڼه چې ډېر چاغ و.
نه کمزوری و، نه ډېر غوښن،
معتدل او ډېر پیاوړی و.

اهل زړه د هغه په اړه وویل:
غړي یې یو تر بل زیات وو، نه کم.
هغه استاد د بدن ماڼۍ یې
د عدل او انصاف پر بنسټ جوړه کړې وه.
پاک تن یې پر اعتدال و،
ټول بدن یې په نور کې ډوب شوی و.
هغه سدره ځایه منځنۍ ونې و،
جهان له هغه سره نظم وموند.
هغو چې د هغه د قامت معجزه ولیده،
ټولو د هغه د لوړ ذات په ستاینه وویل:
داسې ګل مخی ښکلی مو نه دی لیدلی،
ونه، خوی او مخ یې ښکلي دي.
نبي سره له دې چې منځنۍ ونې و،
که به یې له یوه اوږده کس سره تګ کاوه،
هغه سړی به هر څومره اوږد و،
بیا به هم پیغمبر لوړ ښکارېده.
هغه ګوهر له اوږده کس څخه
د یوه ورغوي په اندازه لوړ و.
کله به چې په عزت یوې لارې ته روان شو،
ډېر چټک به یې تګ کاوه.
بیا یې د شریف صفت په اړه وایو:
د تګ پر مهال به مخ ته کوږېده.
یعنې لکه هغه څوک چې له ژوري ښکته کېږي،
تل به لږ مخ ته کوږ و.
هغه لوی قدره ذات پرتمین او شریف و،
د خلیل روح پرې ویاړ کاوه.
هغه ذات چې خدای یې وغواړي،
هر غړی یې خامخا تر ټولو لوړ کېږي.
که به په لار کې کوم کس
ناڅاپه رسول الله ولید،
وېره به یې په زړه کې ولوېده
د رسول الله له لوړتیا څخه.
او که به څوک تل له نبي سره
ناست و او خبرې به یې کولې،
د هغه د خبرو له خونده به هغه کس
د هغه بنده شو، که رسول منلی وای.

ازلي خالق هغه
په ښه اخلاقو بې‌مثاله او بې‌بدیله کړی و.
یا رسول الله! ستا د ستاینې وس نه لرم؛
ټول ستا په حرمت پیدا شوي یو.
لنډه دا چې، اې د وفا د اقلیم پاچا،
ځان مې هم درنه قربان، هر څه درنه قربان!
حسین حلمي ایشیق
(قدس الله تعالی سره العزیز)

د مکې مکرمې یوه زړه منظره

د اهل سنت قصیده
لومړی هغه څه چې پر تا لازم دي، د اهل سنت عقیده ده؛
درې اویا فرقې دي، خو نورې پاتې دوزخیانې دي.
مسلمانان ټول سنیان دي؛ د ټولو مشر نعمان دی.
څوک چې په ایمان کې د دوی پیروي وکړي، د جنت زېری یې ترلاسه کړ.
عقیده دې ټینګه کړه؛ بیا له اسلام سره تړلی شه!
د اسلام پنځه شرطونه ترسره کړه؛ سمدستي له حرامو ځان وساته!
که کومه ګناه دې وکړه، توبه وکړه، وخت له لاسه مه ورکوه!
څوک چې د اسلام پیروي نه کوي، یوه ورځ خامخا پښېمانه کېږي.
خبردار، د بې‌دینه دوکه مه خوره؛ ته به هم تباه شې، امان!
که په خوږه خبره باور وکړې، بیا به دې حال خراب شي!
دوه مخي ډېر شول: بهر یې پرښته، دننه یې مار؛
د دام لپاره ځان دوست ښيي، هغه هم له زړه.
هر څوک ځان پر حق ګڼي: «بد دی – وايي – هغه څوک چې زما ملګری نه دی.»
اسلام تله ده؛ همغه حق والا بېلوي!
پوه شه، څوک چې د اسلام پیروي نه کوي، له سمې لارې اوښتی انسان دی؛
دا خبره خامخا هغه څوک مني چې تاریخ ښه پوهېږي.
ولې ډاکټر ته منډه کوي هغه څوک چې د تن کوم ځای یې درد کوي؟
ځکه چې هېڅوک مرګ نه خوښوي؛ تر هر څه خوږ ځان دی.
«د تل ژوند ارمان په ما کې نشته» – ایا څوک شته چې داسې ووايي؟
مرګ نیستېدل نه دي؛ د قبر په ژوند ایمان راوړه!
جنت تلپاتې دی، دوزخ هم؛ دا خبر قرآن ورکړی دی.
له بې‌پایه درد څخه باید ځان وساتل شي، که څه هم یوازې ګومان وي.
داسې کسان هم شته چې دا نه مني؛ شپېلکه له رڼا تښتي.
کارغه له ډیران څخه خوند اخلي؛ بلبل دی چې ګل لټوي.
څوک چې د نفس او هوس لېوال وي، خامخا له اسلام سره مینه نه شي کولای.
ایا دا دواړه یو کېږي؟ ښه له بد څخه جلا دی!
مسلمانان حق پېژني او هر مخلوق ته احسان کوي؛
بې‌ایمانه د مار په څېر دي؛ د ځانونو په سوځولو خوند اخلي.
امان، یا ربي، الامان! آخر زمان څومره سخت دی!
د دین علم هېر شو؛ لمونځ کوونکي ډېر لږ شول.