ඊමාන් (විශ්වාසයේ) මූලික කරුණු
“සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම තම දරුවන්ට (ආමන්තු) කටපාඩම් කරවා එහි අර්ථය මැනවින් ඉගැන්විය යුතුය.”
හුසේන් ඉබ්නු සඊද් (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි)
ඊමාන්හි මූලික කරුණු ආමන්තු ප්‍රාර්ථනාවේ පැහැදිලි කර ඇත. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහිවසල්ලම්) තුමාණන් පැවසුවේ ඊමාන් යනු නිශ්චිත කරුණු හයක් විශ්වාස කිරීම බවයි. එබැවින්, සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුම තම දරුවන්ට (ආමන්තු) කටපාඩම් කරවා එහි අර්ථය හොඳින් ඉගැන්විය යුතුය.
ආමන්තු: ආමන්තු බිල්ලාහි ව මලාඉකතිහි ව කුතුබිහි ව රුසුලිහි වල්-යව්ම්-ඉල්-ආඛිරි ව බිල් කදරි, හයිරිහි ව ෂර්‍රිහි මින් අල්ලාහි තආලා වල්බඅතු බඅදල්-මව්ති හක්කුන්, අෂ් හදු අන් ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ් ව අෂ්හදු අන්න මුහම්මදන් අබ්දුහූ ව රසූලුහූ.
1- අල්ලාහු තආලාගේ පැවැත්ම සහ ඒකීයත්වය විශ්වාස කිරීම
(ආමන්තු බිල්ලාහි) යන්නෙහි අර්ථය නම්, “මම අල්ලාහු තආලාගේ පැවැත්ම සහ උන්වහන්සේගේ ඒකීයත්වය විශ්වාස කරමි. මම මෙම සත්‍යය මගේ හදවතින් තහවුරු කර මගේ දෙතොලින් ප්‍රකාශ කරමි.” යන්නයි.
අල්ලාහු තආලා පවතී, එතුමාණෝ ඒකීයය. උන්වහන්සේට සහකරුවෙකු හෝ සමානයෙකු නැත. එනම්, උන්වහන්සේගේ ගුණාංගවල හෝ උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවය) තුළ උන්වහන්සේට කිසිදු සහකරුවෙකු නැත. සියලුම මැවීම්වල පුද්ගලභාවය හෝ ගුණාංග ඒවායේ මැවුම්කරුගේ පුද්ගලභාවයට හෝ ගුණාංගවලට සමාන නොවන සේම, මැවුම්කරුගේ පුද්ගලභාවය සහ ගුණාංග උන්වහන්සේගේ මැවීම්වල පුද්ගලභාවයට හෝ ගුණාංගවලට සමාන නොවේ. සියලුම මැවීම්වල සියලුම අවයව, සියලුම සෛල කිසිවක් නොමැති තැන සිට මැවූ එකම මැවුම්කරු අල්ලාහු තආලාය.
අල්ලාහු තආලාගේ දාත් (පුද්ගලභාවයේ) යථාර්ථය කිසිවෙකුට දැනගත නොහැක. සිතට එන සෑම දෙයකින්ම එතුමාණෝ දුරස්තරය. උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවය) ගැන සිතීම අනුමත නැත. කෙසේ වෙතත්, ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ සඳහන් උන්වහන්සේගේ ගුණාංග අප කටපාඩම් කළ යුතු අතර, මෙම ගුණාංග සමඟ උන්වහන්සේගේ දේවත්වය අප තහවුරු කළ යුතුය. උන්වහන්සේගේ සියලුම ගුණාංග සහ නාමයන් අතීතයේ සදාකාලික (ආරම්භයක් නොමැති) සහ සදාකාලිකව පවතින්නේය. එතුමාණෝ පදාර්ථයක්, වස්තුවක් හෝ තත්වයක් නොවේ. උන්වහන්සේට සමානයෙකු, සහකරුවෙකු හෝ ප්‍රතිවිරුද්ධයක් නැත. අප දන්නා හෝ සිතින් මවාගත හැකි දේවලට එතුමාණෝ සමාන නැත. උන්වහන්සේ කෙසේදැයි තේරුම් ගැනීමට හෝ සිතින් මවා ගැනීමට නොහැකිය. අප ‘උන්වහන්සේ’ යැයි පවසන විට, අපගේ මනසට එන හෝ අපට සිතින් මවාගත හැකි කිසිවක් උන්වහන්සේ නොවේ. අල්ලාහු තආලා පවතී, එතුමාණෝ ඒකීයය. උන්වහන්සේ හැර නැමදුමට සුදුසු වෙනත් දෙවියෙකු නැත.
අල්ලාහු තආලා කාලය, ස්ථානය හෝ දිශාව සමඟ සම්බන්ධ නැත. එතුමාණෝ කිසිදු ස්ථානයක හෝ දිශාවක නොමැත. කාලය, ස්ථානය සහ දිශාව මැවූ තැනැත්තා එතුමාණෝය. නූගත් මිනිසුන් සිතන්නේ උන්වහන්සේ අර්ෂ්ට ඉහළින් හෝ අහසේ සිටින බවයි. අර්ෂ් සහ එයට ඉහළින් සහ පහළින් ඇති දේ මැවූ තැනැත්තා එතුමාණෝය. පසුව මවන ලද දෙයක් අසලී (කදීම්, ආරම්භයක් නොමැති සහ සදාකාලික) වූ තැනැත්තාගේ ස්ථානය විය නොහැක. උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවය) කිසිදු ස්ථානයක නොපවතින සේම, එතුමාණෝ දන්නා දිශා හයෙන්ද දුරස්තරය. එතුමාණෝ ඉහළ, පහළ, ඉදිරිපස හෝ පිටුපස, දකුණේ හෝ වමේ නොමැත.
එතුමාණෝ මෙම විශ්වය තුළ හෝ ඉන් පිටත නොමැත. ඇතුළත හෝ පිටත සිටීම යන්න අදාළ වන්නේ මවන ලද දේවල් සඳහා පමණි. අල්ලාහු තආලා සෑම තැනකම සිටින බව පැවසිය නොහැක. අල්ලාහු තආලා ස්ථානයකින් තොර බැවින්, උන්වහන්සේ සෑම තැනකම සිටින බව පැවසීම උන්වහන්සේට ස්ථානයක් නියම කිරීමකි. සෑම ස්ථානයක්ම, එනම් සෑම දෙයක්ම මැවූ තැනැත්තා අල්ලාහු තආලාය. මවන ලද දෙය මැවුම්කරුගේ ස්ථානය විය නොහැක. මේ නිසා, උන්වහන්සේ සෑම තැනකම සිටින බව පැවසීමට වඩා, “අල්ලාහු තආලා ස්ථානයකින් තොරය”යි අප පැවසිය යුතුය. අප, “අල්ලාහු තආලා සෑම විටම සහ සෑම තැනකම සිටින අතර සියල්ල දකියි” යැයි පවසන්නේ මේ නිසාය. හස්‍රත් සෙයියද් අබ්දුල්හකීම් අර්වාසි තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ:
“අල්ලාහු තආලාට කාලයක් හෝ ස්ථානයක් නොමැති බැවින්, උන්වහන්සේ සිටින බව සහ දකින බව පැවසීම උපමා රූපී වේ. එහි අර්ථය නම් උන්වහන්සේ කාලයෙන් සහ ස්ථානයෙන් තොරව සිටින බව සහ දකින බවයි. අල්ලාහු තආලාගේ සෑම ගුණාංගයක්ම කාලයෙන් සහ ස්ථානයෙන් තොර වන සේම,”උන්වහන්සේ සිටීම සහ දැකීමද කාලයෙන් සහ ස්ථානයෙන් තොරය.”
විශ්වය මවා ඇත්තේ මායාකාරී තලයකය. මායාකාරී තලයක ඇති විශ්වය ස්ථිරව පවතින සේ පෙනීම අල්ලාහ්ගේ බලයෙන් සිදුවිය හැක්කකි. එතුමාණෝ සියලු මැවීම්වල මැවුම්කරු, හිමිකරු සහ පරම පාලකයාය. උන්වහන්සේව පාලනය කිරීමට, අණ දීමට හෝ උන්වහන්සේට වඩා උසස් වීමට කිසිවෙකු නොමැති බව විශ්වාස කර පිළිගත යුතුය. සෑම ආකාරයකම ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක්, සෑම පරිපූර්ණ ගුණාංගයක්ම අයත් වන්නේ උන්වහන්සේට පමණි. උන්වහන්සේ තුළ කිසිදු අඩුපාඩුවක්, කිසිදු දෝෂ සහිත ගුණාංගයක් නොපවතී. උන්වහන්සේ කැමති දේ කළ හැකිය. උන්වහන්සේ කරන දේ උන්වහන්සේට හෝ අන් අයට ප්‍රයෝජනවත් වීමේ අරමුණින් නොවේ. එතුමාණෝ ප්‍රතිඵලයක් සඳහා දේවල් නොකරයි. කෙසේ වෙතත්, උන්වහන්සේ කරන සෑම දෙයකම සැඟවුණු ප්‍රඥාවන් (හික්මත්), ප්‍රතිලාභ, ආශිර්වාද සහ අනුග්‍රහයන් ඇත.
අල්ලාහු තආලා තම මැවීම්වලට යහපත් සහ ප්‍රයෝජනවත් දේ කිරීමට බැඳී නැත, එසේම සමහර අයට ප්‍රතිඵල දීමට හෝ තවත් සමහරුන්ට වධ හිංසා කිරීමටද බැඳී නැත. උන්වහන්සේ සියලුම පව්කාරයන් ජන්නාහ් (ස්වර්ගයට) ඇතුළත් කළහොත් එය උන්වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට සහ කරුණාවට ගැළපෙනු ඇත. උන්වහන්සේට කීකරු වන සහ නැමදුම් කරන සියල්ලන් ජහන්නම් (නිරයට) ඇතුළත් කළහොත් එය උන්වහන්සේගේ යුක්තිය වනු ඇත. එහෙත්, මුස්ලිම්වරුන්, එනම් උන්වහන්සේට නැමදුම් කරන අය ජන්නාහ් වෙත ඇතුළත් කර ඔවුන්ට අනුග්‍රහයන් ලබා දෙන බවත්, ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට ජහන්නම්හි සදාකාලිකව වධ හිංසා කරන බවත් උන්වහන්සේ නියම කර ප්‍රකාශ කර ඇත. උන්වහන්සේ තම වචනය කඩ නොකරයි.
"අල්ලාහු තආලාට කාලයක් හෝ ස්ථානයක් නොමැති නිසා, උන්වහන්සේ සිටින බව සහ දකින බව පැවසීම උපමාත්මක වේ. එහි අර්ථය නම්, උන්වහන්සේ කාලයෙන් සහ ස්ථානයෙන් තොරව සිටින බව සහ දකින බවයි.”
සෙයියද් අබ්දුල්හකීම් අර්වාසි (රහ්මතුල්ලාහි අලයිහි)
සියලුම ජීවීන් විශ්වාස කර උන්වහන්සේට නැමදුම් කළද එයින් උන්වහන්සේට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැත, එසේම සියලුම මැවීම් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් බවට පත් වී, සීමාව ඉක්මවා ගොස්, උන්වහන්සේට අකීකරු වුවද එයින් උන්වහන්සේට කිසිදු හානියක් සිදු නොවේ. බහුදේවවාදය හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හැර, වෙනත් ඕනෑම මහා පාපයක් කර තව්බා නොකර මිය ගිය පුද්ගලයෙකුට උන්වහන්සේ කැමති නම් සමාව දෙනු ඇත. උන්වහන්සේ කැමති නම්, සුළු පාපයක් සඳහා ඔහුට වධ හිංසා කරනු ඇත. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් සහ දහම අත්හැර ගිය අය ලෙස මිය යන අයට උන්වහන්සේ කිසි විටෙකත් සමාව නොදෙන බවත්, ඔවුන්ට සදාකාලිකව වධ හිංසා කරන බවත් උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කර ඇත. උන්වහන්සේට නැමදුම් කරන නමුත්, කාගේ විශ්වාසය (ඉඃතිකාද්) අහ්ලුස් සුන්නාහ්වරුන්ගේ විශ්වාසයට නොගැළපේද, තවද තව්බා නොකර මිය යන්නේද, එවැනි මුස්ලිම්වරුන්ට උන්වහන්සේ ජහන්නම්හි වධ හිංසා කරනු ඇත. එහෙත්, එවැනි බිද්අත්කාරී මුස්ලිම් ජනතාව ජහන්නම්හි සදාකාලිකව නොසිටිනු ඇත.
මෙලොවදී අල්ලාහු තආලාව දෑසින් දැකීම කළ හැකි දෙයක් වුවද, මෙතෙක් කිසිවෙකු එසේ දැක නැත. කියාමත් දිනයේදී, ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් සහ පව්කාර මුස්ලිම්වරුන් විසින් උන්වහන්සේව උන්වහන්සේගේ කෝපයෙන් සහ මහිමයෙන් ද, දැහැමි මුස්ලිම්වරුන් විසින් උන්වහන්සේව උන්වහන්සේගේ කරුණාවෙන් සහ අලංකාරයෙන් ද දකිනු ඇත. දේවදූතයන් සහ කාන්තාවන්ද ජන්නාහ්හිදී උන්වහන්සේව දකිනු ඇත. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට මෙම භාග්‍යය අහිමි වනු ඇත.
කාලය, දිවා හෝ රාත්‍රිය ගෙවී යාම අල්ලාහු තආලාට සම්බන්ධ කළ නොහැක. උන්වහන්සේ තුළ කිසිදු අංශයකින් කිසිදු වෙනසක් සිදුවිය නොහැක, එසේම උන්වහන්සේ අතීතයේ මෙසේ සිටි බව හෝ අනාගතයේ එසේ වනු ඇති බව පැවසිය නොහැක. එතුමාණෝ කිසිවක් තුළට ඇතුළු (හුලූල්) නොවෙයි. එනම්, එතුමාණෝ කිසිවක් සමඟ එක් නොවෙයි. උන්වහන්සේට කිසි විටෙකත් විරුද්ධවාදියෙකු, ප්‍රතිවිරුද්ධයක්, සමානයෙකු, සහකරුවෙකු, සහායකයෙකු හෝ ආරක්ෂකයෙකු නැත. උන්වහන්සේට පියෙකු, මවක, පුතෙකු, දියණියක හෝ භාර්‍යාවක නැත.
එතුමාණෝ සෑම විටම සෑම තැනකම සිටින අතර, සෑම දෙයක්ම වට කරගෙන, සියල්ල අධීක්ෂණය කරයි. එතුමාණෝ සෑම කෙනෙකුටම ඔවුන්ගේ ගෙලෙහි ඇති ශිරාවට වඩා සමීපය. කෙසේ වෙතත්, උන්වහන්සේ අපව වට කර සිටීම, උන්වහන්සේගේ පැවැත්ම හෝ එකට සිටීම හෝ සමීපත්වය, අප මෙම වචනවලින් තේරුම් ගන්නා දෙයට සමාන නොවේ. උන්වහන්සේගේ සමීපත්වය උලමාවරුන්ගේ (විද්වතුන්ගේ) දැනුමෙන්, විද්‍යාඥයින්ගේ බුද්ධියෙන් හෝ අව්ලියාවරුන්ගේ (අල්ලාහු තආලාගේ ප්‍රිය දාසයන්ගේ) කෂ්ෆ් හෝ ෂුහූද් (ආනුභාවයන්, හෙළිදරව් කිරීම්) මගින් වටහා ගත නොහැක. මිනිස් බුද්ධියට ඒවායේ අභ්‍යන්තර අර්ථයන් තේරුම් ගත නොහැක.
අල්ලාහු තආලා උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවය) තුළ සහ උන්වහන්සේගේ ගුණාංග තුළ අද්විතීයය. ඒවායින් කිසිවක කිසිදු වෙනසක් හෝ විභේදනයක් සිදු නොවේ.
අල්ලාහු තආලාගේ නාමයන් අනන්තය. උන්වහන්සේට නාමයන් දහස් එකක් ඇති බව ප්‍රකටය; එනම්, උන්වහන්සේ තම නාමයන්ගෙන් දහස් එකක් මිනිසුන්ට හෙළි කර ඇත. මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ගේ දහම තුළ, “අස්මා අල්-හුස්නා” ලෙස හැඳින්වෙන ඒවායින් අනූනවයක් හෙළිදරව් කර ඇත.
අල්ලාහු තආලාගේ දාතී සහ සුබූතී ගුණාංග
අල්ලාහු තආලාට සිෆාත් අද්-දාතියියා නමින් හැඳින්වෙන ගුණාංග හයක් ඇත:
1- අල්-වුජූද්: අල්ලාහු තආලා පවතී. උන්වහන්සේගේ පැවැත්ම අතීතයේ සදාකාලිකය. එතුමාණෝ වාජිබ් අල්-වුජූද් ය; එනම්, උන්වහන්සේගේ පැවැත්ම අනිවාර්‍යය.
2- අල්-කිදම්: අල්ලාහු තආලාගේ පැවැත්මට ආරම්භයක් නැත.
3- අල්-බකා: අල්ලාහු තආලාගේ පැවැත්මට අවසානයක් නැත. උන්වහන්සේගේ පැවැත්ම කිසිදා නොනැවතී. සහකරුවෙකුගේ පැවැත්ම කළ නොහැක්කක් සේම, උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවය, සාරය) සහ ගුණාංග සඳහා නොපැවැත්මක්ද කළ නොහැක්කකි.
4- අල්-වහ්දානියියත්: අල්ලාහු තආලාට උන්වහන්සේගේ දාත්, ගුණාංග සහ ක්‍රියාවන්හි කිසිදු සහකරුවෙකු හෝ සමානයෙකු නැත.
5- අල්-මුඛාලෆතුන්-ලිල්හවාදිස්: උන්වහන්සේගේ දාත් සහ ගුණාංග උන්වහන්සේගේ කිසිදු මැවිල්ලක දාත් සහ ගුණාංගවලට සමාන නොවේ.
6- අල්-කියාම් බි-නෆ්සිහී: අල්ලාහු තආලා උන්වහන්සේගේ දාත් සමඟ පවතී. උන්වහන්සේට ස්ථානයක් අවශ්‍ය නැත. පදාර්ථයක් හෝ ස්ථානයක් නොතිබූ විට, උන්වහන්සේ පැවතුණේ උන්වහන්සේ කිසිදු අවශ්‍යතාවයකින් තොර බැවිනි. මෙම විශ්වය නොපැවැත්මෙන් පැවැත්මට ගෙන ඒමට පෙර උන්වහන්සේ සිටි ආකාරයටම, සදාකාලික අනාගතයේදීද උන්වහන්සේ සැමවිටම එසේම වනු ඇත.
අල්ලාහු තආලාට සිෆාත් අත්-සුබූතියියා නමින් හැඳින්වෙන ගුණාංග අටක් ඇත:
1- හයාත්: අල්ලාහු තආලා ජීවමානය. උන්වහන්සේගේ ජීවිතය මැවීම්වල ජීවිතවලට අසමානය. උන්වහන්සේගේ දාත්ට සුදුසු සහ සුවිශේෂී වූ උන්වහන්සේගේ ජීවිතය, අතීතයේ සහ අනාගතයේ සදාකාලිකය.
2- ඉල්ම්: අල්ලාහු තආලා සියල්ල දනී. උන්වහන්සේගේ දැනුම උන්වහන්සේගේ මැවීම්වල දැනුමට සමාන නොවේ. රාත්‍රියේ අඳුරේ කළු ගලක් මත කුහුඹුවෙකු ගමන් කළද, උන්වහන්සේ එය දකින අතර දනී. මිනිසුන් තම හදවත් තුළ සඟවාගෙන සිටින සිතුවිලි සහ අභිප්‍රායන් උන්වහන්සේ දනී. උන්වහන්සේගේ දැනුමේ කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවේ. එය අතීතයේ සහ අනාගතයේ සදාකාලිකය.
3- සම්අ: අල්ලාහු තආලාට ඇසෙයි. උන්වහන්සේට කිසිදු මාධ්‍යයකින් හෝ දිශාවකින් තොරව ඇසෙයි. උන්වහන්සේගේ ඇසීම මැවීම්වල ඇසීමට සමාන නොවේ. උන්වහන්සේගේ මෙම ගුණාංගයද, උන්වහන්සේගේ අනෙකුත් ගුණාංග මෙන්ම, අතීතයේ සහ අනාගතයේ සදාකාලිකය.
4- බසර්: අල්ලාහු තආලා දකියි. උන්වහන්සේ කිසිදු මෙවලමකින් හෝ කොන්දේසියකින් තොරව දකියි. උන්වහන්සේගේ දැකීම ඇස් තුළින් නොවේ.
5- ඉරාදා: අල්ලාහු තආලාට කැමැත්තක් ඇත. උන්වහන්සේ කැමති දේ මවයි. සෑම දෙයක්ම පැවැත්මට එන්නේ උන්වහන්සේගේ කැමැත්තෙනි. උන්වහන්සේගේ කැමැත්ත වැළැක්විය හැකි කිසිදු බලයක් නැත.
6- කුද්‍රත්: අල්ලාහු තආලා සර්වබලධාරීය. උන්වහන්සේට කිසිවක් අපහසු නැත.
7- කලාම්: අල්ලාහු තආලාට කථනයේ ගුණාංගය ඇත. උන්වහන්සේගේ කථනය මෙවලම්, අකුරු, ශබ්ද හෝ දිවක් තුළින් නොවේ.
8- තක්වීන්: අල්ලාහු තආලා මැවුම්කරුය. අල්ලාහ් හැර වෙනත් මැවුම්කරුවෙකු නැත. සෑම දෙයක්ම මවා ඇත්තේ උන්වහන්සේ විසිනි. අල්ලාහු තආලා හැර වෙනත් කිසිවෙකුට මැවුම්කරු යැයි අප නොපැවසිය යුතුය. උන්වහන්සේ සියලුම ජීවීන් කිසිවක් නොමැති තැන සිට මැවීය. මිනිසුන්ගේ සහ සතුන්ගේ ක්‍රියා, විරාම, සිතුවිලි, රෝග, සුවය, යහපත් සහ අයහපත් ක්‍රියා, ප්‍රතිලාභ සහ හානි මවන්නේ උන්වහන්සේ පමණි. මිනිසුන්ට තම ක්‍රියා හෝ සිතුවිලි හෝ වෙනත් කිසිවක් මැවිය නොහැක. මිනිසුන්ගේ සිතුවිලි, ක්‍රියා, ගවේෂණ සහ සොයාගැනීම් නිර්මාණය කර මවන්නේ සැමවිටම උන්වහන්සේය. උන්වහන්සේ හැර වෙනත් කෙනෙකුට ‘මැවුම්කරු’ යන වචනය භාවිතා කිරීම නූගත්කම සහ දේව අපහාසයකි.
අල්ලාහු තආලාගේ සිෆාත් අත්-සුබූතියියා මෙන්ම උන්වහන්සේගේ සිෆාත් අද්-දාතියියා ද කදීම් (සදාකාලික) වේ. මෙම ගුණාංගද උන්වහන්සේගේ දාත් (පුද්ගලභාවයෙන්) වෙන් කළ නොහැක. වෙනත් වචන වලින් කිවහොත්, උන්වහන්සේගේ ගුණාංග උන්වහන්සේගේ දාත් හා සමානද නොවේ, උන්වහන්සේගේ දාත් වෙතින් වෙන්වද නොපවතී. උන්වහන්සේගේ ගුණාංගවලට කිසිවෙකුට හෝ කිසිවකට සහකරුවෙකු හෝ සමානයෙකු විය නොහැක.
සදාකාලික සතුට: උන්වහන්සේගේ දාතී ගුණාංග යනු අල්ලාහු තආලාගේ පුද්ගලභාවයටම පමණක් සුවිශේෂී වූ ගුණාංගයන්‍ය. මෙම ගුණාංග මවන ලද කිසිවක් තුළ නොපවතී. එසේම ඒවාට මවන ලද දේ සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක්ද නැත.
උන්වහන්සේගේ දාතී ගුණාංග යනු අල්ලාහු තආලාගේ පුද්ගලභාවයටම පමණක් සුවිශේෂී වූ ගුණාංගයන්‍ය. මෙම ගුණාංග මවන ලද කිසිවක් තුළ නොපවතී. එසේම ඒවාට මවන ලද දේ සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක්ද නැත.
උන්වහන්සේගේ සුබූතී ගුණාංග යනු මවන ලද දේ සමඟ සම්බන්ධයක් ඇති ගුණාංගයන්‍ය. මැවීමේ ගුණාංගය හැර, උන්වහන්සේ ඒවා තම දාසයන්ට සීමිත, කුඩා ප්‍රමාණවලින් ලබා දී ඇත. උන්වහන්සේගේ මෙම ගුණාංගවලද කිසිදු වෙනසක් සිදුවිය නොහැක. මේවාද, දාතී ගුණාංග මෙන්ම, අසලී (සදාකාලික, ආරම්භයක් නොමැති සහ සදාකාලිකව පවතින) වේ. මැවීම් පසුව මවන ලද බැවින්, ඒවාට ඇති ගුණාංගවල සම්බන්ධයද පසුව ඇතිවූවකි; එය සදාකාලික නොවේ.
උන්වහන්සේගේ මෙම ගුණාංග, එනම්, උන්වහන්සේ ජීවමානව සිටීම, දැන සිටීම, ඇසීම, දැකීම, බලය, කැමැත්ත සහ පැවසීම, දාසයන්ගේ ඒවාට සමාන නොවේ. සමාන වන්නේ නාමයන් පමණි.
උන්වහන්සේගේ දාත් සහ ගුණාංගවල සාරය තේරුම් ගැනීම කළ නොහැක්කකි. කිසිදු මැවිල්ලකට තම මැවුම්කරු වටහා ගත නොහැක. අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන් මෙසේ පැවසූහ: “අල්ලාහු තආලාගේ මැවීම් ගැන මෙනෙහි කරන්න. උන්වහන්සේගේ පුද්ගලභාවය ගැන ගැඹුරින් නොසිතන්න. මක්නිසාද යත්, ඔබට උන්වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය අගය කිරීමට හෝ වටහා ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත.” තවත් හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් එකක මෙසේ ප්‍රකාශ කර ඇත: “අල්ලාහු තආලා සිතට එන සෑම දෙයකින්ම දුරස්තරය.”1
2- දේවදූතයන් විශ්වාස කිරීම
ව මලාඉකතිහි: එහි අර්ථය නම් “මම අල්ලාහු තආලාගේ දේවදූතයන් විශ්වාස කරමි.” යන්නයි.
දේවදූතයන් භෞතික නමුත් ලතීෆ් (සූක්ෂම) වන අතර, පදාර්ථයේ වායු අවස්ථාවට වඩා සූක්ෂමය. ඔවුන් නූරානී (ආලෝකමත්) වේ. ඔවුන් ජීවමානය. ඔවුන්ට 'අක්ල් (බුද්ධිය) ඇත. මිනිසුන් තුළ ඇති ද්වේෂය දේවදූතයන් තුළ නොපවතී. ඔවුන්ට ඕනෑම හැඩයක් ගත හැකිය. වායූන් ද්‍රව සහ ඝන බවට පත් වී, ඝන බවට පත්වීමේදී ඕනෑම හැඩයක් ගන්නා සේම, දේවදූතයන්ටද අලංකාර ස්වරූප ගත හැකිය.
දේවදූතයන් යනු ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසුන්ගේ ශරීරවලින් වෙන් වූ ආත්මයන් නොවේ. ක්‍රිස්තියානුවන් උපකල්පනය කරන්නේ දේවදූතයන් එවැනි ආත්මයන් බවයි. ශක්තිය සහ බලය මෙන් නොව, ඔවුන් අභෞතික නොවේ. සමහර පුරාණ දාර්ශනිකයන් එසේ උපකල්පනය කළහ. මලක් (දේවදූතයා) යන්නෙහි අර්ථය දූතයා, පණිවිඩකරු යන්නයි. මලක් යන වචනයේ බහු වචනය “මලාඉකා” වේ.
අල්ලාහු තආලාගේ මැවීම් ගැන මෙනෙහි කරන්න. උන්වහන්සේගේ සත්තාව ගැන කල්පනා නොකරන්න. මක්නිසාද යත්, ඔබට උන්වහන්සේගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය අගය කිරීමට හෝ තේරුම් ගැනීමට නොහැකි වනු ඇත.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
අනෙකුත් සියලුම ජීවීන්ට පෙර දේවදූතයන් මවන ලදී. එබැවින්, නබිවරුන් පිළිබඳ විශ්වාසයට පෙර එන ශුද්ධ වූ ග්‍රන්ථ විශ්වාස කිරීමට පෙර, ඔවුන්ව (දේවදූතයන්ව) විශ්වාස කරන ලෙස අපට අණ කරන ලදී. ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ, මෙම විශ්වාසයන්ගේ නම් මෙම අනුපිළිවෙලින් ලබා දී ඇත.
දේවදූතයන් පිළිබඳ විශ්වාසය පහත පරිදි විය යුතුය:
දේවදූතයන් අල්ලාහු තආලාගේ දාසයන්‍ය. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් සහ බහුදේවවාදීන් උපකල්පනය කරන පරිදි ඔවුන් උන්වහන්සේගේ සහකරුවන් හෝ දියණියන් නොවේ. අල්ලාහු තආලා සියලුම දේවදූතයන් ගැන සතුටු වෙයි. ඔවුන් උන්වහන්සේගේ අණට කීකරු වන අතර කිසි විටෙකත් පව් නොකරයි, අණට අකීකරු නොවෙයි. ඔවුන් පිරිමි හෝ ගැහැණු නොවේ. ඔවුන් විවාහ නොවේ. ඔවුන්ට දරුවන් නැත. ඔවුන්ට ජීවයක් ඇත; එනම්, ඔවුන් ජීවමානය.
අල්ලාහු තආලා තමන් මිනිසුන් මැවීමට යන බව ප්‍රකාශ කළ විට, දේවදූතයන්, “අහෝ අපගේ රබ්! ලෝකය දූෂණය කර ලේ හළන එම මැවීම් ඔබ මැවීමට යන්නේද?”යි විමසූහ. දේවදූතයන්ගෙන් එන, “දල්ලා” ලෙස හැඳින්වෙන එවැනි ප්‍රශ්න, ඔවුන් නිර්දෝෂී සහ නිවැරදිකරුවන් යන කාරණය වෙනස් නොකරයි.
සියලුම මැවීම් අතුරින්, දේවදූතයන් වඩාත්ම සංඛ්‍යා බහුලය. අල්ලාහු තආලා හැර වෙන කිසිවෙකු ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව නොදනී. අහසේ දේවදූතයන් නැමදුම් නොකරන හිස් ඉඩක් නැත.
අහසේ සෑම ස්ථානයක්ම රුකූහි (සලාතයේදී නැවීම) හෝ සජ්දාවේ (සිරස නමා ආචාර කිරීම) යෙදී සිටින දේවදූතයන්ගෙන් පිරී ඇත. අහසේ, පොළොවේ, තණකොළවල, තාරකාවල, සෑම ජීවී සහ අජීවී මැවිල්ලකම, සෑම වැහි බිඳකම, ශාක පත්‍රයකම, පරමාණුවකම, අණුවකම, සෑම ප්‍රතික්‍රියාවකම, චලනයකම, සෑම දෙයකම දේවදූතයන්ට රාජකාරි ඇත. ඔවුන් සෑම තැනකම අල්ලාහු තආලාගේ අණ ක්‍රියාත්මක කරයි. ඔවුන් අල්ලාහු තආලා සහ මැවීම් අතර අතරමැදියන්‍ය.
ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් අනෙකුත් දේවදූතයන්ගේ අණ දෙන නිලධාරීන්‍ය. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් මිනිසුන් අතර සිටි නබිවරුන්ට පණිවිඩ ගෙන ආහ. සමහර දේවදූතයන් මිනිස් හදවතට “ඉල්හාම්” (ආනුභාවය) නමින් හැඳින්වෙන යහපත් සිතුවිලි ගෙන එයි. තවත් සමහරෙක් සියලුම මිනිසුන් සහ මැවීම් ගැන නොදැන, අල්ලාහු තආලාගේ අලංකාරය තුළ තමන්වම නැති කරගෙන සිටිති. මෙම දේවදූතයන්ගෙන් සෑම කෙනෙකුම නිශ්චිත ස්ථානයක රැඳී සිටින අතර තම ස්ථානයෙන් පිටව යා නොහැක.
ජන්නාහ්හි සිටින දේවදූතයන් ජන්නාහ්හිම රැඳී සිටිති. ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා රිද්වාන්‍ය. ජහන්නම්හි දේවදූතයන් වන සබානී, ජහන්නම්හිදී තමන්ට අණ කරන ලද දේ ඉටු කරති. මුහුද මසුන්ට හානිකර නොවන සේම, ජහන්නම්හි ගින්න ඔවුන්ට හානියක් නොකරයි. ප්‍රධාන සබානී දහනව දෙනෙක් සිටිති. ඔවුන්ගේ ප්‍රධානියා මාලික්‍ය.
සෑම මිනිසෙකු සඳහාම, සියලුම යහපත් සහ අයහපත් ක්‍රියා සටහන් කරන දේවදූතයන් සතර දෙනෙක් සිටිති. ඔවුන්ගෙන් දෙදෙනෙක් රාත්‍රියේදී පැමිණෙන අතර, අනෙක් දෙදෙනා දිවා කාලයේදී පැමිණෙති. ඔවුන් කිරාමන් කාතිබීන් හෝ හෆසා දේවදූතයන් ලෙස හැඳින්වේ. හෆසා දේවදූතයන් කිරාමන් කාතිබීන්ගෙන් වෙනස් බවද පවසා ඇත. කෙනෙකුගේ දකුණු පස සිටින දේවදූතයා වම් පස සිටින තැනැත්තාට වඩා උසස් වන අතර යහපත් ක්‍රියා සටහන් කරයි.
වම් පස සිටින තැනැත්තා අයහපත් ක්‍රියා සටහන් කරයි. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට සහ අකීකරු මුස්ලිම්වරුන්ට ඔවුන්ගේ සොහොන්වලදී වධ හිංසා කරන දේවදූතයන්ද, සොහොන්වලදී ප්‍රශ්න අසන දේවදූතයන්ද සිටිති. ප්‍රශ්න අසන දේවදූතයන් “මුන්කර් සහ නකීර්” ලෙස හැඳින්වේ. මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් ප්‍රශ්න කරන අය “මුබෂ්ෂිර් සහ බෂීර්” ලෙසද හැඳින්වේ.
දේවදූතයන් එකිනෙකාට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් යුක්තය. වඩාත්ම ශ්‍රේෂ්ඨ දේවදූතයන් වන්නේ ප්‍රධාන දේවදූතයන් සතර දෙනාය.
1- ජිබ්‍රාඊල් අලයිහිස් සලාම්. උන්වහන්සේගේ රාජකාරිය වූයේ නබිවරුන්ට වහී (හෙළිදරව් කිරීම්) ගෙන ඒම, ඔවුන්ට අණ කිරීම් සහ තහනම් කිරීම් දැනුම් දීමයි.
2- ඉස්‍රාෆීල් අලයිහිස් සලාම්. උන්වහන්සේ සූර් නමැති හොරණෑව පිඹිනු ඇත. උන්වහන්සේ සූර් දෙවරක් පිඹිනු ඇත. පළමු ශබ්දයේදී, අල්ලාහු තආලා හැර අනෙකුත් සියලුම ජීවීන් මිය යනු ඇත. දෙවන ශබ්දයේදී, සියල්ලෝම නැවත නැගිටුවනු ලබනු ඇත.
3- මීකාඊල් අලයිහිස් සලාම්. උන්වහන්සේගේ රාජකාරිය වන්නේ මිල අඩුකම, මිල අධිකකම, හිඟකම, බහුලත්වය ඇති කිරීම සහ සෑම වස්තුවක්ම චලනය කිරීමයි.
4- අස්‍රාඊල් අලයිහිස් සලාම්. උන්වහන්සේ මිනිසුන්ගේ ආත්මයන් ලබා ගනියි.
මෙම සතර දෙනා සියලුම දේවදූතයන්ගේ නබිවරුන්‍ය. මෙම සතර දෙනාට පසුව, ශ්‍රේෂ්ඨත්වය අනුව, දේවදූතයන්ගේ පන්ති හතරක් ඇත: හමලා අල්-අර්ෂ් දේවදූතයන් සතර දෙනා, ඔවුන් කියාමත් දිනයේදී අට දෙනෙකු වනු ඇත; මුකර්‍රබීන් ලෙස හැඳින්වෙන දිව්‍යමය සමීපත්වයේ සිටින දේවදූතයන්; කරුබියූන් ලෙස හැඳින්වෙන වධ හිංසා කරන දේවදූතයන්ගේ නායකයන්; සහ රූහානියූන් ලෙස නම් කරන ලද දයාවේ දේවදූතයන්.
මේ සියල්ලෝම දේවදූතයන්ගේ උසස් අය වෙති. ඔවුන් නබිවරුන් හැර අනෙකුත් සියලුම මිනිසුන්ට වඩා උසස්‍ය. මුස්ලිම්වරුන් අතර සිටින සුලහා (දැහැමි සහ පව්වලින් වැළකී සිටින අය) සහ අව්ලියාවරුන් සාමාන්‍ය මට්ටමේ දේවදූතයන්ට වඩා උසස්‍ය. තවද සාමාන්‍ය දේවදූතයන්, සාමාන්‍ය, එනම් අකීකරු, පව්කාර මුස්ලිම්වරුන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨය.
3- උන්වහන්සේගේ ග්‍රන්ථ විශ්වාස කිරීම
ව කුතුබිහි: එහි අර්ථය නම් “අල්ලාහු තආලා විසින් පහළ කරන ලද ග්‍රන්ථ මම විශ්වාස කරමි.” යන්නයි. උන්වහන්සේ මෙම ග්‍රන්ථ සමහර නබිවරුන්ට ජිබ්‍රාඊල් දේවදූතයා ලවා කියවීමෙන් පහළ කළේය. සමහරුන්ට, උන්වහන්සේ පුවරුවල ලියන ලද ග්‍රන්ථ එවන ලද අතර, තවත් සමහරුන්ට දේවදූතයා නොමැතිව ඇසීමට සැලැස්වීමෙන් පහළ කළේය. මෙම සියලුම ග්‍රන්ථ අල්ලාහු තආලාගේ වචනය (කලාම්) වේ. ඒවා අතීතයේ සදාකාලික වන අතර සදාකාලිකව පවතින්නේය. ඒවා මැවීම් නොවේ. ඒවා දේවදූතයන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද වචන හෝ නබිවරුන්ගේ වචන නොවේ. අල්ලාහු තආලා විසින් එවන ලද සියලුම ග්‍රන්ථ නිවැරදි සහ සත්‍ය වේ.
ස්වර්ගීය ග්‍රන්ථ එකසිය හතරක් අපට දන්වා ඇත. ඒවායින්, සුහුෆ් (සහීෆා, කුඩා ග්‍රන්ථය යන්නෙහි බහු වචනය) දහයක් ආදම් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, සුහුෆ් පනහක් ශීස් (ශීත්) අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, සුහුෆ් තිහක් ඉද්‍රීස් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, සුහුෆ් දහයක් ඉබ්‍රාහීම් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද පහළ කරන ලදී; තව්‍රාත් (මුල් ටෝරාව) මූසා අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, සබූර් (ගීතාවලිය) දාවූද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, ඉන්ජීල් (බයිබලය) ඊසා අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද, ශුද්ධ වූ කුර්ආනය මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ටද පහළ කරන ලදී.
“නියත වශයෙන්ම අපිමය, මෙම කුර්ආනය පහළ කළේ, තවද නියත වශයෙන්ම අපිමය, එය ආරක්ෂා කරන්නෙමු.”
හිජ්‍ර්: 9
ශුද්ධ වූ කුර්ආනය සියලුම ග්‍රන්ථ අභිබවා ගිය අතර ඒවායේ නීතිවල වලංගුභාවය අහෝසි කළේය. ලෝක විනාශය දක්වා ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ කිසිදු වැරැද්දක්, එකතු කිරීමක්, අමතක වූ හෝ මග හැරුණු කරුණක් කිසිදා සිදු නොවනු ඇත. අතීතයේ සහ අනාගතයේ සියලුම දැනුම ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ පවතී. මේ හේතුව නිසා, එය සියලුම ග්‍රන්ථවලට වඩා උසස් සහ වටිනා වේ. රසූලුල්ලාහ් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨතම මුජිසාව (ප්‍රාතිහාර්‍යය) වන්නේ ශුද්ධ වූ කුර්ආනයයි.
සියලුම මිනිසුන් සහ ජින්වරුන් එක්‍රැස් වී ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ කෙටිම සූරාවකට සමාන යමක් පැවසීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන්ට එය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත. අද, සියලුම මිනිසුන් ශුද්ධ වූ කුර්ආනය අනුගමනය කළ යුතුය. වර්තමානයේ, සැබෑ තව්‍රාත් හෝ ඉන්ජීල් කිසිම තැනක නොමැත. ඇත්තේ විකෘති කරන ලද ඉන්ජීල් ය. මෙම ග්‍රන්ථ මිනිසුන් විසින් ව්‍යාජ ලෙස සකස් කර, වෙනස් කර ඇත. ඒවා විකෘති නොකළේ නම් පවා, ඒවා වලංගු නොවේ; ඒවා අල්ලාහු තආලා විසින් අහෝසි කරන ලදී. ශුද්ධ වූ කුර්ආනය ආයතයෙන් ආයතය පහළ කරන ලද අතර වසර විසිතුනකින් සම්පූර්ණ විය. ශුද්ධ වූ කුර්ආනය කියාමත් දිනය දක්වා වලංගු වේ. එය අවලංගු වීමෙන් සහ මිනිසුන් එය විකෘති කිරීමෙන් ආරක්ෂා කර ඇත. යම් පුද්ගලයෙකු එහි ඌනතාවයක් හෝ අතිරික්තයක් ඇතැයි විශ්වාස කරන්නේ නම්, එම පුද්ගලයා අල්ලාහු තආලාව විශ්වාස නොකරයි. ශුද්ධ වූ ආයතවල අර්ථය මෙසේ සඳහන් වේ:
“නියත වශයෙන්ම අපිමය, මෙම කුර්ආනය පහළ කළේ, තවද නියත වශයෙන්ම අපිමය, එය ආරක්ෂා කරන්නෙමු.” (හිජ්‍ර්:9)
“ශුද්ධ වූ කුර්ආනය ඉතා වටිනා, බලවත් (අසමසම) ග්‍රන්ථයකි. අසත්‍යයට එයට ඉදිරියෙන් හෝ පිටුපසින් ඇතුළු විය නොහැක. (මක්නිසාද) එය පහළ කරනු ලැබුවේ හකීම් (මහා ප්‍රඥාවන්ත) සහ මහ්මූද් (ඉතා ප්‍රශංසනීය) වන අල්ලාහු තආලා විසිනි.” (ෆුස්සිලත් 41-42)
ශුද්ධ වූ කුර්ආනය අතීත සහ අනාගත සිදුවීම් බොහෝමයක් පිළිබඳව දැනුම් දෙයි. ඔබ එය කියවන තරමට හෝ එයට සවන් දෙන තරමට, එය කියවීමට හෝ සවන් දීමට ඔබට තවත් උනන්දුවක් ඇති වේ. ඔබ ශාරීරිකව වෙහෙසට පත් විය හැකි නමුත්, ඔබට කිසි විටෙකත් කම්මැලිකමක් නොදැනේ. එය කියවීමෙන් හෝ එයට සවන් දීමෙන් කරදර සුව වන බව අසංඛ්‍යාත අත්දැකීම් තුළින් තහවුරු වූ සත්‍යයකි. එය කියවනු හෝ පාරායනය කරනු ඇසීමෙන් විස්මයට පත්වීම හෝ හදිසි බියක් ඇතිවීම දුර්ලභ සිදුවීම් නොවන අතර, සමහර පුද්ගලයන් එහි බලපෑමෙන් මිය ගොස් පවා ඇත. ඉස්ලාමයේ බොහෝ සමහන් කළ නොහැකි සතුරන්ගේ හදවත් ශුද්ධ වූ කුර්ආනයට සවන් දුන් විට මෘදු වූ අතර, ඔවුන්ගේ අයිතිකරුවන් විශ්වාසවන්තයින් බවට පත් විය. ශුද්ධ වූ කුර්ආනය පහළ වූ දා සිට වෙනස් කර නොමැති අතර, එය කිසිදා වෙනස් නොවනු ඇත. ශුද්ධ වූ කුර්ආනය අල්ලාහ්ගේ වචනයයි. මිනිසුන්ට එවැනි ග්‍රන්ථයක් රචනා කළ නොහැක. එහි එකම එක ආයතයකට සමාන යමක් පැවසීමට පවා නොහැකි වී ඇත. වසර දාහතරක් පුරා, කවියන් සහ සාහිත්‍යධරයන් ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ කාව්‍යමය ශෛලිය සහ අර්ථය ඉදිරියේ අසරණ වී විස්මයට පත්ව සිටිති.
අපගේ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් පරලොව ගිය පසු, එතුමාණන්ගේ පළමු කලීෆා වන හස්‍රත් අබූ බක්‍ර් තුමාණන්, සම්පූර්ණ ශුද්ධ වූ කුර්ආනයම කඩදාසි මත එක්‍රැස් කරවීය. මෙසේ, මුස්හෆ් නමින් හැඳින්වෙන ග්‍රන්ථයක් (අත්පිටපතක්) නිර්මාණය විය. නබිතුමාණන්ගේ සියලුම අස්හාබ්වරුන් මෙම මුස්හෆය අල්ලාහු තආලාගේ වචනය බව ඒකමතිකව ප්‍රකාශ කළහ. හස්‍රත් උස්මාන් තුමාණන්, තවත් මුස්හෆ් හයක් ලියවා, ඒවා සමහර පළාත්වලට යැවීය. අප ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ මුල් ස්වරූපය අරාබි භාෂාවෙන් කියවිය යුතුය. වෙනත් අකුරුවලින් ලියන ලද කිසිදු පාඨයක් ශුද්ධ වූ කුර්ආනය ලෙස හැඳින්විය නොහැක. එය අතට ගැනීමේදී අබ්දස්ත් සහිතව සිටිය යුතුය, කිබ්ලාව දෙසට හැරී වාඩි වී, අවධානයෙන් යුතුව එය කියවිය යුතුය. එය සෙමින් සහ කුෂූ (ගැඹුරු සහ නිහතමානී ගෞරවය) සහිතව, මුස්හෆය දෙස බලා, තජ්වීද් නීතිවලට අනුකූලව සෑම ආයතයක්ම නිසි ලෙස උච්චාරණය කරමින් කියවිය යුතුය. කියවනු ලබන්නේ අල්ලාහු තආලාගේ වචනය බව මතක තබා ගත යුතු අතර, ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ අණ කිරීම් සහ තහනම් කිරීම්වලට කීකරු විය යුතුය.
4- නබිවරුන්ව විශ්වාස කිරීම:
ව රුසුලිහි: එහි අර්ථය නම්, “මම අල්ලාහු තආලාගේ නබිවරුන්ව විශ්වාස කරමි.” යන්නයි. මිනිසුන්ට අල්ලාහු තආලා කැමති මාර්ගය ලබා ගැනීමට සහ ඔවුන්ව නිවැරදි මාවතට යොමු කිරීමට නබිවරුන්ව එවන ලදී. ඔවුන් තම කාලයේ සිටි සියලුම මිනිසුන්ට වඩා ස්වභාවයෙන්, චරිතයෙන්, දැනුමෙන් සහ බුද්ධියෙන් උසස්, තම චරිතයේ කිසිදු නරක ගති ලක්ෂණයක් හෝ අප්‍රසන්න හැසිරීමක් නොතිබූ උතුම්, ගෞරවනීය පුද්ගලයන්‍ය.
නබිවරුන්ට ඉස්මත් නමැති ගුණාංගය තිබුණි, එනම්,ඔවුන් තම නුබුව්වත් (නබිත්වය) පිළිබඳව දැනුම් දීමට පෙර හෝ පසුව කිසිදු මහා හෝ සුළු පාපයක් නොකළහ. ඔවුන්ට තම නුබුව්වත් පිළිබඳව දැනුම් දීමෙන් පසුව සහ ඔවුන්ගේ නුබුව්වත් ප්‍රසිද්ධ වී පැතිර යන තෙක්, ඔවුන්ට අන්ධභාවය, බිහිරි බව වැනි කිසිදු දෝෂයක් නොතිබුණි.
නව දහමක් ගෙන ආ නබිවරයෙකු රසූල් (දූතයා) ලෙස හැඳින්වේ. නව දහමක් ගෙන නොආ නමුත්, පෙර පැවති දහමට මිනිසුන්ව ඇරයුම් කළ නබිවරයෙකු නබී ලෙස හැඳින්වේ. අණ කිරීම් සන්නිවේදනය කිරීමේදී (තබ්ලීග්) සහ මිනිසුන්ව අල්ලාහු තආලාගේ දහමට ඇරයුම් කිරීමේදී, රසූල්වරයෙකු සහ නබීවරයෙකු අතර කිසිදු වෙනසක් නැත.
ව්‍යතිරේකයකින් තොරව, සියලුම නබිවරුන් අවංක සහ සත්‍යවාදී වූ බව අප විශ්වාස කළ යුතුය. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකුව විශ්වාස නොකරන තැනැත්තා, කිසිවෙකුව විශ්වාස නොකරන්නෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ. ඔවුන්ට බොහෝ සතුරන් සිටියද, සමච්චලයට හා කෲර ලෙස සලකනු ලැබුවද, නබිවරුන් සතුරන්ට බිය නොවූ අතර, අල්ලාහු තආලාගේ අණ කිරීම් මිනිසුන්ට සන්නිවේදනය කිරීමේදී කිසිදු පැකිලීමක් නොදැක්වීය.
ඔවුන් අවංක සහ සත්‍යවාදී බව පෙන්වීම සඳහා අල්ලාහු තආලා තම නබිවරුන්ට මුජිසාවන් (ප්‍රාතිහාර්‍යයන්) මගින් සහාය විය. ඔවුන්ගේ මුජිසාවන්ට එරෙහිව කිසිවෙකුට නැගී සිටිය නොහැකි විය. නබිවරයෙකුව පිළිගෙන විශ්වාස කරන පුද්ගලයා එතුමාණන්ගේ උම්මහ්ව ලෙස හැඳින්වේ. කියාමත් දිනයේදී, නබිවරුන්ට තම උම්මහ්වරුන්ගේ මහා පව්කාරයන් සඳහා මැදිහත් වීමට අවසර දෙනු ලබන අතර, ඔවුන්ගේ මැදිහත් වීම පිළිගනු ලැබේ. අල්ලාහු තආලා ඔවුන්ගේ උම්මහ්වරුන් අතර සිටින උලමාවරුන්ට (විද්වතුන්ට), සුලහාවරුන්ට (දැහැමි අයට) සහ අව්ලියාවරුන්ට (අල්ලාහු තආලා විසින් ආදරය කරනු ලබන අයට) ද මැදිහත් වීමට අවසර දෙනු ඇති අතර, ඔවුන්ගේ මැදිහත් වීමද පිළිගනු ලැබේ.
නබිවරුන් (අලයිහිමුස් සලවාතු වත් තස්ලීමාත්) අපට දැනගත නොහැකි ජීවිතයකින් තම සොහොන්වල ජීවමානව සිටිති; පොළොව ඔවුන්ගේ ශුද්ධ වූ ශරීර කුණු වීමට ඉඩ නොදෙයි. මේ හේතුව නිසා, හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් එකක, “නබිවරුන් තම සොහොන්වල සලාතය ඉටු කරති.” යැයි පවසා ඇත. නබිවරයෙකුගේ ශුද්ධ වූ දෑස් නිදා සිටියදී, එතුමාණන්ගේ හදවතේ ඇස නිදා නොගත්තේය.
සියලුම නබිවරුන් තම නබිවරුන් ලෙස රාජකාරි ඉටු කිරීමේදී සහ නුබුව්වත්හි ශ්‍රේෂ්ඨත්වයන් සතු කර ගැනීමේදී සමාන වූහ. නබිවරුන් (අලයිහිමුස් සලවාතු වත් තස්ලීමාත්) මිනිසුන්‍ය. ජින්වරුන්ට, දේවදූතයන්ට සහ කාන්තාවන්ට කිසි විටෙකත් මිනිසුන් සඳහා නබිවරුන් විය නොහැක. ජින්වරුන්ට සහ දේවදූතයන්ට කිසි විටෙකත් නබිත්වයේ මට්ටමට ළඟා විය නොහැක.
නබිවරුන්ට එකිනෙකාට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයක් සහ ගෞරවයක් තිබුණි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔවුන්ගේ උම්මහ්වරුන්ගේ සංඛ්‍යාව, ඔවුන්ව එවන ලද රටවල විශාලත්වය, ඔවුන්ගේ දැනුම සහ මඅරිෆත් වඩා පුළුල් ප්‍රදේශයක පැතිරීම, සහ ඔවුන්ගේ ප්‍රාතිහාර්‍යයන් බහුල සහ අඛණ්ඩ වීම, සහ ඔවුන් සඳහා විශේෂ ආශිර්වාද සහ අනුග්‍රහයන් තිබීම වැනි කරුණු සම්බන්ධයෙනි. මේවා නිසා, අවසාන යුගයේ නබිවරයා වන මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් අනෙකුත් සියලුම නබිවරුන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨය.
උලුල් අස්ම් ලෙස හැඳින්වෙන නබිවරුන් අනෙක් අයට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨය. රසූල්වරුන්, රසූල්වරුන් නොවන නබීවරුන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨය. ආදම් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් සෆිය්‍යුල්ලාහ් ය, එනම් අල්ලාහු තආලාගේ අනුග්‍රහයෙන් උතුම් පුද්ගලයෙකු ලෙස මවන ලද නිර්මල පුද්ගලයාය.
නූහ් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් නජියුල්ලාහ් ය, එනම් සැමවිටම අල්ලාහු තආලා තුළ ගිලී සිටින, දිව්‍යමය ෆයිස් (අනුග්‍රහයන්) තුළින් ප්‍රීති වන තැනැත්තාය. ඉබ්‍රාහීම් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් කලීලුල්ලාහ් ය, මක්නිසාද යත් එතුමාණන්ගේ හදවතේ මැවීම් සඳහා කිසිදු ආදරයක් නොතිබූ අතර, තිබුණේ අල්ලාහු තආලා සඳහා වූ ආදරය පමණි. මූසා අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් කලීමුල්ලාහ් ය, මක්නිසාද යත් එතුමාණන් අල්ලාහු තආලා සමඟ කතා කළ බැවිනි. ඊසා අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් රූහුල්ලාහ් සහ කලිමතුල්ලාහ් ය, මක්නිසාද යත් එතුමාණන්ට පියෙකු නොසිටි අතර, “වෙන්න!” යන කලිමා අල්-ඉලාහියියා (දිව්‍යමය වචනය) මත පමණක් උපත ලැබූ බැවිනි. තවද, එතුමාණන් දිව්‍යමය ප්‍රඥාවෙන් පිරුණු අල්ලාහු තආලාගේ වචන දේශනා කළ අතර, ඒවා මිනිසුන්ගේ කන්වලට සන්නිවේදනය කළේය.
සියලුම මැවීම් නිර්මාණය කිරීමට හේතුව වන, සහ මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ වඩාත්ම ශ්‍රේෂ්ඨ, වඩාත්ම ප්‍රමුඛ, වඩාත්ම ගෞරවනීය තැනැත්තා වන මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් හබීබුල්ලාහ් (අල්ලාහු තආලාගේ ආදරණීයයා) වේ. එතුමාණන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ උසස් බවත්, එතුමාණන් හබීබුල්ලාහ් වූ බවත් ඔප්පු කරන බොහෝ සාක්ෂි තිබේ. මේ හේතුව නිසා, “පරාජය විය” හෝ “යටපත් විය” වැනි වචන එතුමාණන් ගැන පැවසිය නොහැක.
“නබිවරුන් තම සොහොන්වල සලාතය ඉටු කරති.”
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
කියාමත් දිනයේදී, එතුමාණන් සැමට පෙර තම සොහොනෙන් නැගිටිනු ඇත. අනෙක් සියල්ලන්ටම පෙර, එතුමාණන් මහ්ෂර් (විනිශ්චය) ස්ථානයට යනු ඇත. එතුමාණන් සැමට පෙර ජන්නාහ් වෙත ඇතුළු වනු ඇත. එතුමාණන්ගේ සුන්දර සදාචාරාත්මක චරිතයේ මට්ටම තක්සේරු කළ නොහැක, එය කිරීමට මිනිස් බලය ප්‍රමාණවත් නොවේ. කියාමත් දිනයේදී, සියලුම නබිවරුන් ඔවුන්ගේ ධජයේ සෙවණේ රැකවරණය ලබනු ඇත.
මැවීම් අතරින්, තම ආදරණීයයා සහ තෝරාගත් තැනැත්තා වූ මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ගේ කාලය දක්වා ඔවුන් ජීවතුන් අතර සිටියේ නම්, ඔවුන් එතුමාණන්ව විශ්වාස කර එතුමාණන්ට සහාය විය යුතු බවට අල්ලාහු තආලා සියලුම නබිවරුන්ට අණ කළේය. අනෙක් අතට, සියලුම නබිවරුන් තම අවසාන ඉල්ලීම ලෙස තම උම්මහ්වරුන්ටද එසේ කරන ලෙස අණ කළහ. මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් “කාතම් අල්-අන්බියා” (අවසාන නබිවරයා) වේ, එනම්, එතුමාණන්ගෙන් පසුව කිසිදු නබිවරයෙකු නොපැමිණෙනු ඇත.
නබිවරුන්ගේ ගුණාංග
සෑම නබිවරයෙකුටම (අලයිහිමුස් සලාම්) ගුණාංග හතක් තිබූ බව විශ්වාස කළ යුතුය:
1- ඉස්මත්: ඔවුන් කිසි විටෙකත් පව් නොකරති. නබිවරුන් කිසිදු සැබෑ දහමක තහනම් කරන ලද හෝ තහනම් කරනු ලබන මහා හෝ සුළු කිසිදු පාපයක් නොකරති.
2- අමානත් [විශ්වාසවන්තකම]: නබිවරුන් සෑම අතින්ම විශ්වාසවන්ත පුද්ගලයන්‍ය. ඔවුන් කිසි විටෙකත් විශ්වාසය කඩ නොකරති.
3- සිද්ක්: නබිවරුන් තම සෑම වචනයකම, ක්‍රියාවකම සහ හැසිරීමකම අවංක පුද්ගලයන්‍ය. ඔවුන් කිසි විටෙකත් බොරු නොකියති.
4- ෆතානත්: නබිවරුන් අතිශයින්ම බුද්ධිමත් සහ දක්ෂ පුද්ගලයන්‍ය. අන්ධභාවය හෝ බිහිරි බව වැනි අඩුපාඩු ඇති කිසිවෙකු නබිවරයෙකු නොවීය. සියලුම නබිවරුන් පිරිමින්‍ය. කිසිදු කාන්තාවක් නබිවරියක නොවීය.
5- තබ්ලීග්: නබිවරුන් තමන් ප්‍රකාශ කළ සෑම දෙයක්ම අල්ලාහු තආලාගෙන් පැමිණි වහී (හෙළිදරව් කිරීම්) මගින් ඉගෙන ගත්හ. ඔවුන් සන්නිවේදනය කළ කිසිදු අණ කිරීමක් හෝ තහනම් කිරීමක් ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික සිතුවිලිවලින් පැමිණි ඒවා නොවේ. ඔවුන්ට සන්නිවේදනය කිරීමට අණ කරන ලද සියලුම දේ ඔවුන් සන්නිවේදනය කළහ.
6- අදාලත් [යුක්තිය]: නබිවරුන් කිසි විටෙකත් කෲරත්වය හෝ අයුක්තිය සිදු නොකරති. ඔවුන් කිසිවෙකු වෙනුවෙන් යුක්තියෙන් බැහැර නොවෙති.
7- අම්නුල්-අස්ල්: ඔවුන්ව නබිත්වයෙන් පහ කරනු නොලැබේ. ඔවුන් මෙලොව සහ ආකිරත්හි (පරලොව) නබිවරයෙකි. නබිවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව නොදනී. ලක්ෂ විසි හතර දහසකට වඩා සිටි බව ප්‍රකටය. ඔවුන් අතරින් 313 ක් හෝ 315 ක් රසූල්වරුන් වූහ. සෑම රසූල්වරයෙකු අතරම වසර දහසක් පමණ ගත විය.
ඔවුන් අතරින් උලුල් අස්ම් ලෙස හැඳින්වෙන ශ්‍රේෂ්ඨ රසූල්වරුන් හය දෙනා නම්: ආදම්, නූහ්, ඉබ්‍රාහීම්, මූසා, ඊසා සහ මුහම්මද් මුස්තෆා අලයිහිමුස් සලාතු වස් සලාම් තුමාණන්‍ය.
පහත සඳහන් නබිවරුන් තිස්තුන් දෙනා ප්‍රකටය: ආදම්, ඉද්‍රීස්, ශීස් (හෝ ශීත්), නූහ්, හූද්, සාලිහ්, ඉබ්‍රාහීම්, ලූත්, ඉස්මාඊල්, ඉස්හාක්, යඅකූබ්, යූසුෆ්, අය්‍යූබ්, ෂුඅයිබ්, මූසා, හාරූන්, කිදිර්, යූෂඅ ඉබ්නු නූන්, ඉල්‍යාස්, අල්‍යසඅ, දුල් කිෆ්ල්, ෂම්ඌන්, ඉෂ්මොයිල්, යූනුස් ඉබ්නු මතා, දාවූද්, සුලෙයිමාන්, ලොක්මාන්, සකරිය්‍යා, යහ්‍යා, උසෛර්, ඊසා ඉබ්නු මර්‍යම්, දුල් කර්නයින් සහ මුහම්මද් අලයිහිමුස්සලාතු වස්සලාම් තුමාණන්‍ය.
ඔවුන්ගෙන් විසිඅට දෙනෙකුගේ නම් පමණක් ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ ලියා ඇත. දුල් කර්නයින්, ලොක්මාන්, උසෛර් සහ කිදිර් නබිවරුන් වූයේද නැද්ද යන්න ස්ථිර නැත. මක්තූබාත් අල්-මඅසූමියියා ග්‍රන්ථයේ දෙවන වෙළුමේ තිස් හයවන ලිපියේ, කිදිර් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් නබිවරයෙකු බව සඳහන් වන සත්‍ය වාර්තා ඇති බව ලියා ඇත.
එමෙන්ම එකසිය අසූ දෙවන ලිපියේ මෙසේ ලියා ඇත: කිදිර් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් (කලින් කලට) මිනිස් ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටීම සහ සමහර දේවල් කිරීම, එතුමාණන් ජීවතුන් අතර සිටින බව නොපෙන්වයි. අල්ලාහු තආලා එතුමාණන්ගේ ආත්මයට මෙන්ම, තවත් බොහෝ නබිවරුන්ගේ සහ අව්ලියාවරුන්ගේ ආත්මයන්ටද මිනිස් ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටීමට අවසර දී ඇත. ඔවුන්ව දැකීමෙන් ඔවුන් ජීවතුන් අතර සිටින බව ඔප්පු නොවේ.
5- ආකිරත් (පරලොව) විශ්වාස කිරීම
වල් යව්මිල් ආකිරි: එහි අර්ථය නම් “මම ආකිරත් දිනය විශ්වාස කරමි.” යන්නයි. එය පුද්ගලයෙකු මිය යන දිනයේ ආරම්භ වී කියාමත් (ලෝක විනාශ) දිනය අවසන් වන තෙක් පවතී. එය “අවසාන දිනය” ලෙස හැඳින්වෙන්නේ එයින් පසු රාත්‍රියක් නොපැමිණෙන නිසා හෝ එය ලෝකයෙන් පසුව එන නිසාය.
කියාමත් දිනය සිදුවන්නේ කවදාදැයි දන්වා නැත. එසේ වුවද, අපගේ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් එහි පෙර නිමිති බොහොමයක් පෙන්වා දුන්හ: ආගමික දැනුම අමතක වනු ඇත. දුෂ්චරිතය සහ නපුර වැඩි වනු ඇත. දේව භක්තියෙන් තොර, දුරාචාර, අගෞරවනීය මිනිසුන් බලයට පත් වනු ඇත. අල්ලාහු තආලාගේ අණ කිරීම් තහනම් කරනු ලැබේ. හරාම් දේවල් සෑම තැනකම සිදු කරනු ලැබේ. හස්‍රත් මහ්දී තුමාණන් පැමිණෙනු ඇත; ඊසා අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් අහසේ සිට ඩමස්කස් වෙත පහළ වනු ඇත; දජ්ජාල් පෙනී සිටිනු ඇත; යඅජූජ් සහ මඅජූජ් නමැති ජනතාව මුළු ලෝකයම කැලඹීමට පත් කරනු ඇත; සූර්‍යයා බටහිරින් උදා වනු ඇත. දරුණු භූමිකම්පා සිදුවනු ඇත; යේමනයෙන් ගින්නක් හටගනු ඇත; අහස සහ කඳු කැබලිවලට කැඩී යනු ඇත; සූර්‍යයා සහ චන්ද්‍රයා අඳුරු වනු ඇත; මුහුදු එකිනෙක මිශ්‍ර වී, උතුරා ගොස්, වියළී යනු ඇත…2
පාපකාරී ක්‍රියා කරන මුස්ලිම්වරයෙකු ෆාසික් ලෙස හැඳින්වේ. ෆාසික්වරුන්ට සහ සියලුම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට ඔවුන්ගේ සොහොන්වලදී වධ හිංසා කරනු ලැබේ. මෙම කරුණු නිසැකවම විශ්වාස කළ යුතුය.
සොහොනෙහි ප්‍රශ්න කිරීම සත්‍යයකි. භූමදානයෙන් පසු, මියගිය තැනැත්තාට නොදන්නා ජීවිතයක් ලැබෙන අතර, ඔහු ආශිර්වාද ලබමින් හෝ වධ හිංසා විඳිමින් සිටිනු ඇත.
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් වල ප්‍රකාශ කර ඇති පරිදි, මුන්කර් සහ නකීර් නමැති දේවදූතයන් දෙදෙනෙකු, නොදන්නා බියකරු පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකුගේ වේශයෙන්, ඔහුගේ සොහොනට පැමිණ ඔහුගෙන් ප්‍රශ්න කරනු ඇත.3
සමහර විද්වතුන්ට අනුව, සොහොනෙහි ප්‍රශ්න කිරීම ඊමාන්හි මූලික කරුණු කිහිපයක් පිළිබඳව වනු ඇති අතර, තවත් සමහරුන්ට අනුව, සම්පූර්ණ ඊමාන් පිළිබඳවම වනු ඇත. මේ හේතුව නිසා, අප අපගේ දරුවන්ට පහත සඳහන් ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු ඉගැන්විය යුතු අතර, ඒවා කටපාඩම් කරවිය යුතුය:
“ඔබේ රබ් කවුද? ඔබේ නබිවරයා කවුද? ඔබේ දහම කුමක්ද? ඔබේ ශුද්ධ වූ ග්‍රන්ථයේ (නම) කුමක්ද? ඔබේ කිබ්ලාව කොහිද? ඊමාන් සහ අමල් (ඉබාදත්) වල ඔබේ මද්හබ් මොනවාද?”
“මගේ රබ් අල්ලාහ්‍ය. මගේ නබිවරයා මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්‍ය. මගේ දහම ඉස්ලාම්‍ය. මගේ ශුද්ධ වූ ග්‍රන්ථය ශුද්ධ වූ කුර්ආනයයි. මගේ කිබ්ලාව කඅබාවයි. ඊමාන්හි මගේ මද්හබය අහ්ලුස්සුන්නා වල් ජමාඅත් වන අතර, ඉබාදත්හි මගේ මද්හබය ඉමාම් අල්-අඅසම් අබූ හනීෆාගේ මද්හබයයි.”
අහ්ලුස්සුන්නා නොවන්නන්ට නිවැරදිව පිළිතුරු දීමට නොහැකි වනු ඇති බව තද්කිරා අල්-කුර්තුබී ග්‍රන්ථයේ ලියා ඇත.
ලස්සන පිළිතුරු දෙන අයගේ සොහොන් විශාල වනු ඇති අතර, ජන්නාහ් වෙත කවුළුවක් විවෘත කරනු ලැබේ. සෑම උදෑසනකම සහ සෑම සවසකම, ඔවුන් ජන්නාහ්හි තම ස්ථාන දකිනු ඇති අතර, දේවදූතයන් ඔවුන්ට අනුග්‍රහ දක්වා, ඔවුන්ට ශුභාරංචි ලබා දෙනු ඇත.
නිවැරදිව පිළිතුරු දිය නොහැකි තැනැත්තාට යකඩ මිටිවලින් කොතරම් දරුණු ලෙස පහර දෙනු ඇත්ද යත්, මිනිසුන් සහ ජින්වරුන් හැර අනෙකුත් සියලුම ජීවීන්ට ඔහුගේ විලාපය ඇසෙනු ඇත. ඔහුගේ සොහොන කොතරම් තද වනු ඇත්ද යත්, එය ඔහුගේ ඇටකටු එකිනෙක පටලවන්නාක් මෙන් ඔහුව මිරිකනු ඇත. ජහන්නම් වෙත සිදුරක් විවෘත කරනු ලැබේ. උදෑසන සහ සවස, ඔහු ජහන්නම්හි තම ස්ථානය දකිනු ඇත. නැවත නැගිටීම දක්වා ඔහුට ඔහුගේ සොහොනෙහිදී දරුණු ලෙස වධ හිංසා කරනු ලැබේ.
මරණයෙන් පසු ජීවිතය විශ්වාස කිරීම අවශ්‍ය වේ. මස් සහ ඇටකටු කුණු වී, පස් සහ වායුව බවට පත් වූ පසු, ඒවා නැවත එකට එකතු වනු ඇත; ආත්මයන් තමන්ට අයත් ශරීරවලට ඇතුළු වන අතර, සියල්ලෝම තම සොහොන්වලින් නැගිටිනු ඇත. එබැවින්, මෙම කාලය කියාමත් දිනය (නැගිටීමේ දිනය) ලෙස හැඳින්වේ.
සියලුම ජීවීන් මහ්ෂර් (එක්‍රැස් වන ස්ථානය) නම් ස්ථානයේ එක්‍රැස් වනු ඇත. ක්‍රියාකාරකම් පොත් ඒවායේ අයිතිකරුවන් වෙත පියාසර කරනු ඇත. පොළොව, අහස, තරු සහ සියලුම අංශුවල නිර්මාතෘ වන සර්වබලධාරී අල්ලාහ්, මේ සියල්ල සිදු කරවනු ඇත. අල්ලාහු තආලාගේ රසූල්, අපගේ නායකයා (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්, මේවා සිදුවන බව වාර්තා කළේය. නිසැකවම, එතුමාණන්ගේ වචන සැමවිටම සත්‍යය. සියල්ල නිසැකවම සිදුවනු ඇත.
දැහැමි (සාලිහ්), යහපත් මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පොත් ඔවුන්ගේ දකුණු පසින් දෙනු ලබන අතර, පාපකාරී (ෆාසික්), නරක මිනිසුන්ගේ පොත් ඔවුන්ගේ පිටුපසින් හෝ වම් පසින් දෙනු ලැබේ. රහසිගතව හෝ විවෘතව කරන ලද, කුඩා හෝ විශාල, හොඳ හෝ නරක සෑම ක්‍රියාවක්ම එම පොතේ තිබෙනු ඇත. කිරාමන් කාතිබීන් දේවදූතයන්ට පවා නොදැන සිටි ක්‍රියාවන්, මිනිස් අවයවවල සාක්ෂි දැරීමෙන් සහ සියල්ල දන්නා අල්ලාහු තආලා විසින් හෙළිදරව් කරනු ලබන අතර, සෑම ක්‍රියාවක් සම්බන්ධයෙන්ම ප්‍රශ්න කිරීම් සහ ගිණුම් බේරුම් කිරීම් සිදුවනු ඇත. මහ්ෂර්හිදී, අල්ලාහු තආලා එසේ කැමති නම්, සෑම රහසිගත ක්‍රියාවක්ම හෙළිදරව් කරනු ලැබේ. දේවදූතයන්ගෙන්, “ඔබ පොළොවෙහි සහ අහසෙහි කුමක් කළේද?” යැයි අසනු ලැබේ. නබිවරුන්ගෙන්, “ඔබ අල්ලාහු තආලාගේ අණ කිරීම් උන්වහන්සේගේ වහලුන්ට සන්නිවේදනය කළේ කෙසේද?” යැයි අසනු ලැබේ. තවද සියල්ලන්ගෙන්ම, “ඔබ නබිවරුන්ට අනුගත වූයේ කෙසේද, ඔබට හෙළිදරව් කරන ලද යුතුකම් ඉටු කළේ කෙසේද? ඔබ එකිනෙකාගේ අයිතිවාසිකම් නිරීක්ෂණය කළේ කෙසේද?” යැයි අසනු ලැබේ.
"මා වෙනුවෙන් පවසන සලවාත්, සිරාත් පාලම මතදී ඔබට නූර් (ආලෝකයක්) වනු ඇත."
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්
මහ්ෂර්හිදී, ඊමාන් ඇති සහ ක්‍රියා සහ සදාචාරය ලස්සන අයට විපාක සහ ආශිර්වාද ලැබෙනු ඇති අතර, නරක සදාචාරයක් සහ වැරදි ක්‍රියා ඇති අයට දරුණු ලෙස දඬුවම් කරනු ලැබේ. අල්ලාහු තආලා, උන්වහන්සේගේ යුක්තියෙන්, සමහර මුස්ලිම්වරුන්ට ඔවුන්ගේ සුළු පව් සඳහා වධ හිංසා කරනු ඇති අතර, උන්වහන්සේ, තම දයාවෙන්, උන්වහන්සේ කැමති වෙනත් සමහර මුස්ලිම්වරුන්ගේ සියලුම මහා සහ සුළු පව්වලට සමාව දෙනු ඇත. ප්‍රතික්ෂේප කිරීම (කුෆ්‍ර්) සහ සම කිරීම (ෂිර්ක්) හැර, උන්වහන්සේ කැමති නම් සෑම පාපයකටම සමාව දෙනු ඇති අතර, උන්වහන්සේ කැමති නම් සුළු පාපයක් සඳහා වධ හිංසා කරනු ඇත. ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් සහ සම කිරීමෙන් මිය ගිය අයට උන්වහන්සේ කිසි විටෙකත් සමාව නොදෙන බව උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරයි.
ස්වර්ගීය ග්‍රන්ථයක් ඇතිව හෝ නැතිව සිටින ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්, එනම්, මුහම්මද් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන් සියලුම මනුෂ්‍ය වර්ගයා සඳහා වන නබිවරයා බව විශ්වාස නොකරන සහ උන්වහන්සේ සන්නිවේදනය කළ නීති (අණ කිරීම් සහ තහනම් කිරීම්) වලින් එකක් හෝ අනුමත නොකරන අය, ඔවුන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් මිය ගියහොත්, නිසැකවම ජහන්නම් වෙත දමා සදාකාලිකව වධ හිංසා කරනු ලැබේ.
කියාමත් දිනයේදී, ක්‍රියා සහ හැසිරීම් කිරා බැලීම සඳහා, අප දන්නා ඒවාට වඩා වෙනස් මීසාන් (තුලාවක්) තිබෙනු ඇත. එය කොතරම් විශාල වනු ඇත්ද යත්, එහි එක් තරාදියකට පොළොව සහ අහස දැරිය හැකිය. යහපත් ක්‍රියා සඳහා වන තරාදිය දීප්තිමත් වන අතර, ජන්නාහ් පිහිටි අර්ෂ්හි පැත්තේ තිබෙනු ඇති අතර, පව් සඳහා වන තරාදිය අඳුරු වන අතර, ජහන්නම් පිහිටි අර්ෂ්හි පැත්තේ තිබෙනු ඇත. ලෝකයේ කරන ලද ක්‍රියා, වචන, සිතුවිලි සහ බැල්ම එහිදී හැඩතල ගන්නා අතර, දීප්තිමත් රූපවලින් යුත් යහපත් ක්‍රියා සහ අඳුරු සහ පිළිකුල් සහගත රූපවලින් යුත් නපුරු ක්‍රියා, ලෞකික තුලාවන්ට සමාන නොවන මෙම තුලාව මත කිරා මැන බලනු ලැබේ. බර වැඩි බරක් උසුලන තරාදිය ඉහළට යන බවත්, සැහැල්ලු බරක් උසුලන තරාදිය පහළට යන බවත් පවසා ඇත. සමහර විද්වතුන්ට අනුව, විවිධ තුලාවන් තිබෙනු ඇත.
අල්ලාහු තආලාගේ අණ පරිදි ජහන්නම් මතින් ඉදි කරනු ලබන සිරාත් නමැති පාලමක් තිබෙනු ඇත. සෑම කෙනෙකුටම එම පාලම තරණය කරන ලෙස අණ කරනු ලැබේ. එදින, සියලුම නබිවරුන්, “යා අල්ලාහ්! ගැලවීම ලබා දෙනු මැනව!” යැයි අයැදිනු ඇත. ජන්නාහ් වෙත යාමට නියමිත අය පාලම පහසුවෙන් තරණය කර ජන්නාහ් වෙත ළඟා වනු ඇත. ඔවුන්ගෙන් සමහරෙක් විදුලි වේගයෙන්ද, සමහරෙක් සුළඟේ වේගයෙන්ද, තවත් සමහරෙක් වේගයෙන් දුවන අසෙකු මෙන්ද පසුකර යනු ඇත. සිරාත් පාලම හිසකෙස් ගසකට වඩා සිහින් වන අතර කඩුවකට වඩා තියුණුය.
මෙලොවදී ඉස්ලාමයට අනුගත වීමද මෙයට සමාන ස්වරෑපයක් දරයි; ඉස්ලාමයට නිවැරදිව අනුගත වීම සිරාත් තරණය කිරීම හා සමානය. මෙහිදී තම නෆ්සය (ආත්මය) සමඟ අරගල කිරීමේ දුෂ්කරතාවයට ඔරොත්තු දෙන අය එහිදී සිරාත් පාලම පහසුවෙන් තරණය කරනු ඇත. මේ හේතුව නිසා, අල්ලාහු තආලා ඉස්ලාමය විසින් පෙන්වා දෙන ලද නිවැරදි මාර්ගය “සිරාත් අල්-මුස්තකීම්” (ඍජු මාර්ගය) ලෙස හැඳින්වීය. නම්වල මෙම සමානතාවය පෙන්නුම් කරන්නේ ඉස්ලාමයේ මාර්ගය තුළ රැඳී සිටීම සිරාත් තරණය කිරීම හා සමාන බවයි. ජහන්නම් ලැබිය යුතු අය සිරාත් පාලමෙන් ජහන්නම් වෙතට වැටෙනු ඇත.
සිරාත් පාලම විශ්වාස කිරීම ෆර්ද් (අනිවාර්‍ය) වේ. මක්නිසාද යත් සිරාත් පාලම නස්ස් (ශුද්ධ වූ කුර්ආනය සහ හදීස් අෂ්-ෂරීෆ්) වල සඳහන් කර ඇති බැවිනි. ශුද්ධ වූ කුර්ආනයේ, එහි අර්ථය මෙසේ සඳහන් වේ, “ඔවුන්ව ජහන්නම් මාර්ගයට යොමු කරන්න! මක්නිසාද යත් ඔවුන් වගකිව යුතු බැවිනි. (ගිණුම් ස්ථානයේ ඔවුන්ව රඳවා ගන්න! ඔවුන්ගෙන් ගිණුම් විමසනු ලැබේ; ඔවුන් විශ්වාස කළ දේ සහ ඔවුන් කළ දේ ගැන ඔවුන්ගෙන් අසනු ලැබේ.)” [සාෆ්ෆාත්: 23, 24]
නුහ්බතුල්-ලෙආලි නම් ග්‍රන්ථයේ මෙසේ ලියා ඇත: සිරාත් යනු ජහන්නම් මත ඇති පාලමකි. ආයත් අල්-කරීමාවක, එහි අර්ථය මෙසේ සඳහන් වේ, “නුඹලා අතරින් එහි නොයන කිසිවෙකු නැත.” [මර්‍යම්: 71] අහ්ලුස්සුන්නා විද්වතුන් “නුඹලා එහි යනු ඇත” යන ආයත් අල්-කරීමාව සිරාත් තරණය කිරීම ලෙස පැහැදිලි කළහ. [බිර්ගිවී වසියෙත්නාමෙසි]
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් වල මෙසේ සඳහන් වේ:
“ජහන්නම් මතින් සිරාත් පාලම ඉදි කරනු ලැබේ. මාගේ උම්මහ්ව සමඟ එතැනින් යන පළමු නබිවරයා මම වන්නෙමි.” [බුහාරී]
“කවුරුන් හෝ මාගේ අහ්ලුල් බයිත්වරුන්ට සහ අස්හාබ්වරුන්ට දැඩි ලෙස ආදරය කරන්නේද, ඔහු සිරාත් පාලම තරණය කිරීමේදී ලිස්සා නොයනු ඇත.” [දෙයිලමී]
“කියාමත් දිනයේදී, මම සිරාත් පාලමේ මුල සිටගෙන මාගේ උම්මහ්ව පසුකර යන තෙක් බලා සිටින්නෙමි. අල්ලාහු තආලා, ‘ඔබ කැමති ඕනෑම දෙයක් ඉල්ලන්න, ඔබ කැමති ඕනෑම කෙනෙකු වෙනුවෙන් මැදිහත් වන්න, ඔබේ මැදිහත් වීම පිළිගනු ලැබේ.’ යැයි පවසනු ඇත. මාගේ උම්මහ්ව වෙනුවෙන් මැදිහත් වීමෙන් පසුව, මම දිගටම අයැද සිටින්නෙමි. මාගේ රබ්, ‘වරක් අවංකව ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ් පවසා ඊමාන් සමඟ මිය ගිය ඔබේ උම්මහ්වේ සෑම කෙනෙකුම ජන්නාහ් වෙත දමන්න,’ යැයි පවසන තුරු, මම නැගිටින්නේ නැත.” [ඉමාම් අහමද්]
“සිරාත් පාලම තරණය කිරීම සෑම කෙනෙකුගේම නූර් (ආලෝකය) මත රඳා පවතී. සමහරු ඇසිපිය හෙළන සැණින්ද, සමහරු විදුලියක් මෙන්ද, සමහරු උල්කාපාතයක් මෙන්ද, සමහරු වේගයෙන් දුවන අසෙකු මෙන්ද පසුකර යනු ඇත. කුඩා නූර් එකක් ඇති තැනැත්තා මුහුණින් බිම බඩගා යනු ඇත. ඔහුගේ අත් සහ පාද ලිස්සා යන අතර, ඔහු නැවතත් එල්ලී ගනු ඇත. අවසානයේදී, ඔහු බඩගා ගොස් ගැලවෙනු ඇත.” [තබරානි]
“කිසිදු අහ්ලුල් බිද්අත් කෙනෙකුට සිරාත් තරණය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත; ඔවුන් ජහන්නම් වෙතට වැටෙනු ඇත.” [ඉබ්නු අසාකිර්]
“බොහෝ මිනිසුන්, තමන් සිරාත් තරණය කරන බව නොදැන, දේවදූතයන්ගෙන් මෙසේ අසනු ඇත: සිරාත් සහ ජහන්නම් කොහිද? අපි ඒවා පසු කළාද? දේවදූතයන් පිළිතුරු දෙනු ඇත: ඔබ ජහන්නම් මතින් සිරාත් පසු කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ජහන්නම් ගින්න ඔබේ නූර් වෙතින් ඉවත් වී වැසී ගියේය.” [ජාමි-උස්-සගීර්]
“සිරාත් හිසකෙස් ගසකට වඩා සිහින්‍ය, කඩුවකට වඩා තියුණුය. දේවදූතයන් මුස්ලිම්වරුන්ව බේරා ගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇත. ජිබ්‍රාඊල් (අලයිහිස් සලාම්) තුමාණන් මාගේ ඉණෙන් අල්ලා ගනු ඇත. තවද මම, ‘යා රබ්බී! මාගේ උම්මහ්වට ගැලවීම ලබා දෙන්න, ඔවුන්ව බේරා ගන්න.’ යැයි ප්‍රාර්ථනා කරන්නෙමි. එදින, බොහෝ දෙනෙක් ලිස්සා වැටෙනු ඇත.” [බයිහකී]
අපගේ නායකයා වන නබිතුමාණන්ගේ උම්මහ්වෙන් සමහරෙක් සොහොනෙන් නැගිටින විට කෙලින්ම ජන්නාහ් වෙත යනු ඇත. දේවදූතයන් ඔවුන්ට මෙසේ පවසනු ඇත:
- ඔබගෙන් ගිණුම් විමසනු ලැබුවාද?
- නැත, අපගෙන් විමසුවේ නැත.
- ඔබ සිරාත් පාලම තරණය කළාද?
- නැත, අපි සිරාත් දැක්කේ නැත.
- ඔබ ජහන්නම් දැක්කාද?
- නැත, අපි ජහන්නම්ද දැක්කේ නැත.
- ගිණුම් විමසීමකින් තොරව සහ සිරාත් තරණය නොකර ජන්නාහ් වෙත පැමිණීමට ඔබ කළ ක්‍රියාව කුමක්ද?
- අපට ගුණාංග දෙකක් තිබේ. අපට මෙම වරප්‍රසාදය ලැබුණේ ඒවා නිසාය. අපි තනිව සිටින විට පවා අල්ලාහ්ට ලැජ්ජා වී පව් නොකර සිටියෙමු. අනෙක නම්, අල්ලාහ් අපට ලබා දුන් ස්වල්ප දෙයින් අපි සෑහීමකට පත් වීමු.
දේවදූතයන් පවසනු ඇත: මෙම වරප්‍රසාද ඔබට හිමිය. [ඉබ්නු හිබ්බාන්]
සිරාත් පාලම ගැන සඳහන් කිරීමේදී, එය අප දන්නා පාලම් වැනි යැයි අප නොසිතිය යුතුය. ඇත්ත වශයෙන්ම, පාඨමාලාව සමත් වීමට නම් විභාගයේ පාලම තරණය කිරීම අවශ්‍ය බව අපි කියමු. කෙසේ වෙතත්, විභාගයක් කිසිසේත්ම පාලමකට සමාන නොවේ. එසේම, සිරාත් පාලම කිසිසේත්ම දන්නා පාලම්වලට හෝ විභාගයේ පාලමට සමාන නොවේ.4
අපගේ නායකයා වන මුහම්මද් මුස්තෆා (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් සඳහා වෙන් කරන ලද හව්ද් අල්-කව්තර් නමැති ජල තටාකයක් තිබෙනු ඇත. එය මාසයක ගමනක් මෙන් විශාල වනු ඇත. එහි ජලය කිරිවලට වඩා සුදුය, එහි සුවඳ කස්තුරිවලට වඩා සුවඳවත්‍ය. එය වටා ඇති පානීය වීදුරු තාරකාවලට වඩා බහුලය. එහි ජලය පානය කරන පුද්ගලයෙකුට, ජහන්නම්හිදී පවා, නැවත කිසි දිනෙක පිපාසය ඇති නොවනු ඇත.
ෂෆාඅත් (මැදිහත් වීම) සත්‍යයකි. නබිවරුන්, වලීවරුන්, දැහැමි මුස්ලිම්වරුන්, දේවදූතයන් සහ අල්ලාහු තආලා විසින් අවසර දෙනු ලැබූවන්, තව්බා නොකර මිය යන මුස්ලිම්වරුන්ගේ සුළු සහ මහා පව්වලට සමාව දීම සඳහා මැදිහත් වන අතර, ඔවුන්ගේ මැදිහත් වීම පිළිගනු ලැබේ.
ජන්නාහ් සහ ජහන්නම් දැන් පවතී. ජන්නාහ් අහස් හතට ඉහළින් පිහිටා ඇත. ජහන්නම් සියල්ලටම පහළින් පිහිටා ඇත. ජන්නාහ් අටක් සහ ජහන්නම් හතක් ඇත. ජන්නාහ් පොළොවට, සූර්‍යයාට සහ අහස්වලට වඩා විශාල වන අතර, ජහන්නම් සූර්‍යයාට වඩා බොහෝ සෙයින් විශාලය.
“මෙලොව මුස්ලිම්වරුන්ට සිරගෙයකි.” [මුස්ලිම්]
“මව් කුසට සාපේක්ෂව ලෝකය ජන්නාහ්වක් වන නමුත්, ජන්නාහ්වට සාපේක්ෂව කුණු ගොඩකි.” [මඅරිෆත්නාමෙ]
කුණු ගොඩක් ජන්නාහ්වකට සැසඳිය හැකිද? මව් කුසෙහි සිටින දරුවෙකුට තමා ලෝකයට පැමිණ විවිධ සිදුවීම් අත්විඳින බව දැන ගැනීමට නොහැකි වන්නා සේම, ජන්නාහ් වෙත යන මුස්ලිම්වරයෙකුට එහිදී තමාට ලැබෙන ආශිර්වාද ගැන දැන ගැනීමට නොහැකිය.
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් වල මෙසේ සඳහන් වේ, “ජන්නාහ්හි, කිසිවෙකු නොදුටු, නොඇසූ හෝ සිතාගත නොහැකි ආශිර්වාද ඇත.” [මුස්ලිම්]
“ජන්නාහ්හි ආශිර්වාද සහ ලෝකයේ ආශිර්වාද අතර ඇති සමානකම ඒවායේ නම්වල පමණි.” [බයිහකී]
යමෙකු අල්ලාහු තආලාගේ නිමක් නැති බලය විශ්වාස කරන්නේ නම්, උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සෑම දෙයක්ම ඔහු විශ්වාස කළ යුතුය. සර්ව සත්‍යයාණන් වන අල්ලාහ් පවසන්නේ ජන්නාහ්හි කිසිදු කරදරයක් නොමැති බවත්, ජන්නාහ් වාසීන්ට ඔවුන් කැමති සෑම ආශිර්වාදයක්ම ලබා දෙන බවත්‍ය. ජන්නාහ්හි ආශිර්වාද හා සසඳන විට, ලෝකයේ ආශිර්වාද ඒවායේ සෙවනැලි, ඒවායේ පින්තූර වැනිවත් නොවේ.
ගසක පින්තූරයක් ගසකට සමාන නොවන සේම, ලෝකයේ ආශිර්වාද ජන්නාහ්හි ආශිර්වාද හා සසඳන විට එසේය. අල්ලාහු තආලා ලෝකයට විශේෂිත වූ ආශිර්වාද කිසිවක් නොමැතිව නිර්මාණය කළා සේම, උන්වහන්සේ ආකිරත්හිදී සිතාගත නොහැකි ආශිර්වාද නිර්මාණය කරනු ඇත. අල්ලාහු තආලාට කිසිදු අපහසුවක් නැත. ජන්නාහ්හි දුකක් හෝ කරදරයක් නැත.
ආයත් අල්-කරීමා කිහිපයක අර්ථය මෙසේය:
“යහපත් ක්‍රියා කරන අයට ශ්‍රේෂ්ඨතම විපාකය සහ ඊටත් වඩා (අල්ලාහු තආලාව දැකීම) ඇත. ඔවුන්ගේ මුහුණුවල කළු (පැල්ලමක්) හෝ නින්දාවක් තැවරී නැත. ඔවුන් ජන්නාහ් වාසීන් වන අතර, එහි ඔවුන් සදාකල් වාසය කරනු ඇත.” [යූනුස්: 26]
“විශ්වාස කර යහපත් ක්‍රියා කළ අයට, ෆිර්දව්ස් ජන්නාහ්ව ඔවුන්ගේ වාසස්ථානය වනු ඇත. එතැනින් ඉවත් වීමට කිසිදු ආශාවක් නොමැතිව, ඔවුන් එහි සදාකල් වාසය කරනු ඇත.” [කහ්ෆ්: 107-108]
“ඔබ ජන්නාහ්හි කොතැන බැලුවත්, ඔබට බහුල සැප සම්පත් සහ මහා රාජධානියක මහිමය (උත්කර්ෂවත් බව, මහා ආශිර්වාද) පෙනෙනු ඇත.” [ඉන්සාන්: 20]
හදීස් අෂ්-ෂරීෆ් වල මෙසේ සඳහන් වේ:
“අල්ලාහු තආලා පැවසුවේ, ‘මම දැහැමි අයට, ඇස් නොදුටු, කන් නොඇසූ, සහ මිනිසුන්ට සිතාගත නොහැකි දේවල් සූදානම් කර ඇත්තෙමි.’” [බුහාරී]
“ජන්නාහ් වෙත ඇතුළු වන අය මිය යන්නේ නැත; ඔවුන් සදාකල් ජීවත් වනු ඇත. ඔවුන් සැමවිටම සතුටින් සිටිනු ඇත, කිසි විටෙකත් දුක් නොවනු ඇත, කිසි විටෙකත් බලාපොරොත්තු සුන්වීමක් නොදැනෙනු ඇත, ඔවුන්ගේ ඇඳුම් ගෙවී යන්නේ නැත, ඔවුන්ගේ තරුණ බව අවසන් නොවනු ඇත.” [ඉබ්නු අබිද්දුන්‍යා]
“ජන්නාහ් වාසීන් කිසි විටෙකත් අසනීප, වයස්ගත හෝ දුක් නොවනු ඇත; ඔවුන් සැමවිටම සතුටින් සිටිනු ඇත.”
“ජන්නාහ් වෙත ඇතුළු වූ පුද්ගලයෙකු, ‘මට අසෙකු පිට යාමට අවශ්‍යයි,’ යැයි පැවසුවහොත්, ඔහු අසෙකු පිට යනු ඇත; ඔහු, ‘මට පියාසර කිරීමට අවශ්‍යයි,’ යැයි පැවසුවහොත්, ඔහු පියාසර කරනු ඇත.” [තිර්මිදී]
“ජන්නාහ්හි පහළම මට්ටමේ සිටින පුද්ගලයාගෙන්, ‘ඔබ කැමති ඕනෑම දෙයක් ඉල්ලන්න.’ යැයි අසනු ලැබේ. ඔහු තම සිතට එන සෑම දෙයක්ම ඉල්ලනු ඇත. ඔහුට, ‘ඔබ ඉල්ලූ සෑම දෙයකින්ම දෙගුණයක් ඔබට දෙනු ලැබේ.’ යැයි පවසනු ලැබේ.” [මුස්ලිම්]
“ජන්නාහ්හි, සෑම කෙනෙකුම වයස අවුරුදු 33 ක් වනු ඇත.” [තිර්මිදී, කුර්තුබී, නවාවී]
6- කදර් විශ්වාස කිරීම
“නෆ්සයට (ආත්මයට) හොඳ සහ නරක ලබා දුන් ජනාබ් අල්-හක් මත දිවුරා, කවුරුන් තම නෆ්සය පව්, නොදැනුවත්කම සහ අහක වීමෙන් පිරිසිදු කර ගන්නේද, ඔහුට විමුක්තිය ලැබෙනු ඇත. කවුරුන් තම නෆ්සය ඒවා තුළ අත්හැර දමන්නේද, ඔහු විනාශයට පත් වේ.”
ෂම්ස්: 7-10
ව බිල්-කදරි කයිරිහි ව ෂර්‍රිහි මින්-අල්ලාහි තආලා: එනම්, මම කදර් විශ්වාස කරන අතර, යහපත (කයර්) සහ අයහපත (ෂර්‍ර්) අල්ලාහු තආලාගෙන් බව විශ්වාස කරමි.
යහපත සහ අයහපත, ප්‍රයෝජනය සහ හානිය, ලාභය සහ අලාභය, මිනිසුන්ට පැමිණෙන සියල්ල අල්ලාහු තආලාගේ කැමැත්ත පරිදිය. යම් දෙයක පැවැත්ම සඳහා වන අල්ලාහු තආලාගේ සදාකාලික කැමැත්ත කදර් (පූර්ව නියමය) ලෙස හැඳින්වේ. කදර් සිදුවීම, එනම්, කැමති වූ දෙය, කදා ලෙස හැඳින්වේ. කදා සහ කදර් යන පද එකිනෙකට මාරුවෙන් මාරුවටද භාවිතා වේ.
අතීතයේ සදාකාලිකත්වයේ සිට සදාකාලික අනාගතය දක්වා සිදුවන දේවල්, ඒවායේ සුවිශේෂතා, චලනයන් සහ සෑම සිදුවීමක්ම, උන්වහන්සේ පූර්ව සදාකාලිකත්වයේදී දැන සිටි දෙයට අනුකූලව උන්වහන්සේ විසින් නිර්මාණය කරනු ලැබේ. මිනිසුන්ගේ සියලුම යහපත් සහ අයහපත් ක්‍රියා, ඔවුන් ඉස්ලාමය විශ්වාස කිරීම හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, කැමැත්තෙන් හෝ අකමැත්තෙන් කරන ලද ඔවුන්ගේ සියලුම ක්‍රියා, අල්ලාහු තආලා විසින් නිර්මාණය කරනු ලැබේ.
සබබ් (හේතුව, මාධ්‍යය, අතරමැදියා) හරහා සිදුවන සෑම දෙයක්ම නිර්මාණය කර සාදන්නේ උන්වහන්සේ පමණි. උන්වහන්සේ සෑම දෙයක්ම යම් මාධ්‍යයක් හරහා නිර්මාණය කරයි. දැනුමේ සහ විද්‍යාවේ ඉහළම මට්ටමේ සිටි සහ යථාර්ථය පැහැදිලිව දැකිය හැකි වූ නබිවරුන් (අලයිහිමුස් සලාම්) තුමාණන් සහ ඔවුන්ගේ අඩිපාරේ යමින්, ඔවුන්ගේ දැනුම් සාගරයෙන් බිංදු ලබා ගත් ඉස්ලාමීය උලමාවරුන්, අද දහනය වන හෝ නිර්මාණාත්මක යැයි සැලකෙන සෑම දෙයක්ම සැබෑ නිර්මාතෘ විසින් අතරමැදියෙකු ලෙස තබන ලද, නොහැකි සහ දුප්පත් හේතුකාරක මාධ්‍යයක් බව පෙන්වා දුන්හ.
දහනය කරන්නේ අල්ලාහු තආලා පමණි. උන්වහන්සේට ගින්නක් නොමැතිවද දහනය කළ හැකිය, නමුත් ගින්නෙන් දහනය කිරීම උන්වහන්සේගේ සිරිතයි. උන්වහන්සේ දහනය නොකිරීමට කැමති නම්, උන්වහන්සේ ගින්න තුළ පවා දහනය වීම වළක්වයි. උන්වහන්සේ ඉබ්‍රාහීම් අලයිහිස් සලාම් තුමාණන්ව ගින්නෙහි දහනය නොකළේය. එතුමාණන් උන්වහන්සේට බොහෝ සෙයින් ආදරය කළ නිසා උන්වහන්සේ තම සිරිත කඩ කළේය.
අල්ලාහු තආලා කැමති වූයේ නම්, උන්වහන්සේට මාධ්‍යයක් නොමැතිව සෑම දෙයක්ම නිර්මාණය කිරීමට, ගින්නක් නොමැතිව දහනය කිරීමට, අප ආහාර නොගෙන අපව පෝෂණය කිරීමට හැකිව තිබුණි. නමුත් උන්වහන්සේ තම වහලුන්ට අතරමැදියන් හරහා සෑම දෙයක්ම නිර්මාණය කිරීමේ අනුග්‍රහය දැක්වීය. උන්වහන්සේ යම් යම් දේවල් යම් යම් අතරමැදියන් හරහා නිර්මාණය කිරීමට කැමති විය. උන්වහන්සේ තම ක්‍රියා අතරමැදියන් තුළ සැඟවීය. උන්වහන්සේ තම බලය අතරමැදියන් පිටුපස සැඟවීය.
උන්වහන්සේ යමක් නිර්මාණය කිරීමට කැමති තැනැත්තා එහි මාධ්‍යය අල්ලා ගන්නා අතර, එමගින් එය ලබා ගනී. පහනක් දැල්වීමට කැමති තැනැත්තා ගිනිකූරු භාවිතා කරයි; ඔලිව් වලින් තෙල් ලබා ගැනීමට කැමති තැනැත්තා තැලීමේ මෙවලම් භාවිතා කරයි; හිසරදයක් ඇති තැනැත්තා ඇස්ප්‍රින් පෙත්තක් ගනී; ජන්නාහ් වෙත ගොස් අනන්ත අනුග්‍රහයන් ලබා ගැනීමට කැමති තැනැත්තා ඉස්ලාමයට අනුගත වේ; තුවක්කුවකින් වෙඩි තබා ගන්නා හෝ වස පානය කරන තැනැත්තා මිය යනු ඇත; දහඩිය දමා සිටින විට ජලය පානය කරන තැනැත්තාට තම සෞඛ්‍යය අහිමි වනු ඇත; පව් කර තම ඊමාන් නැති කර ගන්නා තැනැත්තා ජහන්නම් වෙත යනු ඇත.
පුද්ගලයෙකු කුමන අතරමැදියෙකු භාවිතා කළද, එම අතරමැදියා කුමන දෙයක් සඳහා මාධ්‍යයක් කර ඇත්ද, ඔහු එම දෙය ලබා ගනු ඇත. ඉස්ලාමීය ග්‍රන්ථ කියවන තැනැත්තා ඉස්ලාමය ඉගෙන ගෙන, එයට කැමති වී, මුස්ලිම්වරයෙකු බවට පත් වේ. ආගමික නොවන අය අතර ජීවත් වන සහ ඔවුන් පවසන දේට සවන් දෙන තැනැත්තා ඉස්ලාමය පිළිබඳව නූගතෙකු බවට පත් වේ. ඉස්ලාමය පිළිබඳව නූගත් අයගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් බවට පත් වෙති.
පුද්ගලයෙකු වාහනයකට නැගුණු විට, එය යාමට නියමිත ස්ථානයට ඔහු යයි. අල්ලාහු තආලා තම ක්‍රියා අතරමැදියන් හරහා නිර්මාණය නොකළේ නම්, කිසිවෙකුට වෙනත් කිසිවෙකු අවශ්‍ය නොවනු ඇත. සෑම කෙනෙකුම සෑම දෙයක්ම කෙලින්ම අල්ලාහු තආලාගෙන් ඉල්ලා සිටිනු ඇති අතර, කිසිවකට යොමු නොවනු ඇත. උසස් සහ පහත්, ප්‍රධානියා සහ සේවකයා, ශිෂ්‍යයා සහ ගුරුවරයා වැනි මිනිසුන් අතර සමාජ සම්බන්ධතා නොතිබෙනු ඇති අතර, එමගින් මෙලොව සහ පරලොව අවුල් සහගත වනු ඇති අතර, ලස්සන සහ කැත, යහපත් සහ අයහපත්, කීකරු සහ කැරලිකාර අතර කිසිදු වෙනසක් නොතිබෙනු ඇත.