Биъсат1 ва даъвати Ӯ
Сарвари оламиён (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) дар сию ҳафтсолагӣ аз ғайб овозҳое мешунид, ки Ӯро садо мезаданд: «Эй Муҳаммад!» Чун ба сию ҳаштсолагӣ расид, нурҳое дидан гирифт. Аҳволи худро танҳо ба модари мо ҳазрати Хадича мегуфт. Вақте ки замони эълони паёмбарии Муҳаммад алайҳиссалом наздик мешуд (тақрибан даҳ сол пеш аз он), Қус ибни Соида, яке аз адибони номдори он рӯзгор, дар бозори мавсимии Укоз савор бар шутур дар пеши анбӯҳи мардум хутбае хонда, омадани Ӯро мужда дода буд. Паёмбари маҳбуби мо низ дар миёни шунавандагони ин хутба буд. Қус ибни Соида дар қисме аз ин хутбаи машҳури худ чунин гуфт:
«Эй мардум! Биёед, бишнавед, таваққуф кунед, ибрат гиред! Ҳар кӣ зинда аст, мемирад; ҳар кӣ мемирад, фонӣ мешавад; он чи бояд шавад, мешавад!… Гӯш диҳед, хуб бишнавед! Дар осмон хабаре ҳаст, дар замин чизҳое ҳастанд, ки боиси ибратанд!… Назди Аллоҳ дине ҳаст!… Ва Аллоҳро паёмбаре ҳаст, ки хоҳад омад. Омаданаш хеле наздик аст. Сояаш бар сари шумо афтодааст. Чӣ муборак касоне ҳастанд, ки сухани Ӯро бишнаванд ва ба Ӯ имон оваранд! Вой бар бадбахте, ки аз Ӯ саркашӣ ва бо Ӯ мухолифат кунад! Дареғ бар умматҳое, ки умрашон дар ғафлат мегузарад!…»
Дар ин рӯзгор мардум дар Арабистон аз меъёрҳои илоҳӣ дур афтода, ба табақаҳое чун тавонгару тиҳидаст, зӯровару нотавон, арбобу ғулом ҷудо шуда буданд. Гурӯҳи аввал гурӯҳи дуюмро зери ҳукми худ пахш мекард ва онҳоро ба одам ҳисоб намекард. Моли нотавононро бо зӯр аз дасташон мегирифтанд ва касе набуд, ки пеши ин корро гирад. Аз ҳаё ва тарсе, ки имон ба Аллоҳ таъоло мебахшад, бебаҳра монда, аз фазилат тамоман дур афтода буданд. Ҳар гуна беахлоқӣ ва кори паст, чун поймол кардани обрӯ ва номус, озодона содир мешуд; қимор, шароб ва базмҳои айшу нӯш касеро ба ҳайрат намеовард. Кушторҳо, зиноҳо ва ҳуҷумҳое, ки поён надоштанд, ҳама ҷоро хонавайрон мекарданд ва нолаву фарёдҳои дардноки бегуноҳон то Арш мерасид. Таназзули комили ахлоқӣ ҳукмрон буд ва мардум дар дарёи ҷаҳл ғарқ мешуданд. Занро мисли моли оддӣ мехариданду мефурӯхтанд ва духтарони хурдсолро бераҳмона зинда ба гӯр мекарданд. Бадтар аз ҳама, ин мардуми сангдил ва якрав, ки аз раҳм дур буданд, парастиши бутҳоеро, ки бо дасти худ сохта буданд ва ҳеҷ нафъу зараре надоштанд, шарафи бузург медонистанд.
Аз замони Одам алайҳиссалом то он рӯз чунин ваҳшигарӣ, гумроҳӣ, беахлоқӣ, беимонӣ ва ҳарзагӣ дар ҷаҳон дида нашуда буд. Мардум гӯё ба даррандагон табдил ёфта буданд. Ҳама бо якдигар душман буданд ва ҷомеа ҳар лаҳза омодаи таркидан буд. Барои он ки мардум ба оромиш расанд, бояд дар ин торикӣ офтоби саодате тулӯъ мекард. Чун он офтоб барояд, имон ҷои беимониро, адолат ҷои зулмро ва дониш ҷои нодониро мегирад ва инсонҳо ба саодати ҷовидона мерасанд.
Ниҳоят, аввал ба Паёмбари маҳбуби мо рӯъёҳои содиқа нишон дода шудан гирифт. Дар ҳадиси шариф омадааст, ки ваҳй аввал бо рӯъёи содиқа оғоз ёфт. Ҳар чиро дар хоб медид, айнан рӯй медод. Ин ҳол шаш моҳ давом кард. Чун замони омадани ваҳй наздик шуд, овозҳое, ки мегуфтанд: «Эй Муҳаммад!», бештар шуданд. Пас аз он танҳоиро дӯст дошт ва аз мардум канора гирифта, дар ғоре дар кӯҳи Ҳиро ба тафаккур фурӯ рафтан гирифт. Гоҳе ба Макка меомад, Каъбаро тавоф мекард ва ба хонаи саодати худ мерафт. Муддате дар хонаи саодат монда, бо андаке хӯрок боз ба ғори кӯҳи Ҳиро бармегашт ва ба тафаккуру ибодат машғул мешуд. Гоҳе рӯзҳо дар он ҷо мемонд. Он вақт ҳазрати Хадича барояш хӯрок мефиристод ё худаш мебурд.2
Муҳаммад алайҳиссалом Ҳаҷаруласвадро бар ридои муборакаш ниҳод ва фармуд: «Аз ҳар қабила як нафар гӯшае аз онро бигирад» Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммадуламин (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)
Нахустин ваҳй
Сарвари мо, Паёмбар, дар чилсолагӣ, боз дар як моҳи рамазон, ба ғори кӯҳи Ҳиро рафта, дар тафаккур фурӯ рафта буд. Дар шаби душанбе, ҳабдаҳуми рамазон, пас аз нисфи шаб овозеро шунид, ки номи Ӯро мехонд. Чун сар бардошта, ба атроф нигарист, бори дуюм ҳамон овозро шунид ва дид, ки ногаҳон нуре ҳама ҷоро фаро гирифт. Дар паи он Ҷабраил3 алайҳиссалом дар пеши Ӯ омад ва гуфт: «Бихон!» Сарвари мо ба ӯ ҷавоб фармуд: «Ман хонанда нестам!» Он гоҳ фаришта Ӯро гирифта, чунон фишурд, ки тоқаташ тоқ шуд, ва гуфт: «Бихон!» Боз ҷавоб фармуд: «Ман хонанда нестам!» Бори дигар фишурд ва гуфт: «Бихон!» Чун фармуд: «Ман хонанда нестам!», бори сеюм фишурд. Сипас раҳо кард ва панҷ ояти каримаи аввали сураи Алақро овард, ки маънояш чунин аст: «(Эй Муҳаммад алайҳиссалом!) Ба номи Парвардигорат Аллоҳ, ки ҳама чизро офарид, бихон! Ӯ инсонро аз хуни баста (алақ) офарид! Бихон, Аллоҳ соҳиби карами бузург аст. Ӯ бо қалам меомӯзонад, он чиро, ки намедонистанд, меомӯзонад.»4 Муҳаммад алайҳиссалом низ ҳамроҳи ӯ хонд. Нахустин ваҳй ҳамин тавр омад ва офтоби ислом, ки саросари ҷаҳонро равшан сохт, чунин тулӯъ кард.5
Сарвари мо Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бо ларза ва ҳаяҷони бузург аз ғори кӯҳи Ҳиро баромада, ба поён фуромадан гирифт. Чун ба миёнаи кӯҳ расид, овозе шунид. Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Эй Муҳаммад! Ту расули Аллоҳ таъоло ҳастӣ ва ман Ҷабраилам.» Баъд пошнаи пояшро бар замин зад. Аз ҷое, ки зад, об баромад ва ӯ ба таҳорат гирифтан шурӯъ кард. Сарвари мо, Паёмбар, бодиққат ба ӯ менигарист. Чун Ҷабраил алайҳиссалом таҳоратро тамом кард, ба Сарвари мо, Паёмбар, гуфт, ки ҳамон тавре ки дид, таҳорат гирад. Паёмбари маҳбуби мо таҳоратро тамом кард, сипас Ҷабраил алайҳиссалом имом6 шуд ва ду ракъат намоз хонданд.
Пас аз он Ҷабраил алайҳиссалом гуфт: «Эй Муҳаммад! Парвардигорат ба ту салом мерасонад.» Баъд нақл кард, ки Ӯ фармудааст: «Ту Расули Ман ба сӯи ҷин ва инс ҳастӣ. Пас онҳоро ба тавҳид даъват кун.» Сипас ҷудо шуда, ба осмон боло рафт. Ҳамин тавр Паёмбари маҳбуби мо Ҷабраил алайҳиссаломро ҳам дид ва ҳам бо ӯ сухан фармуд.
Саломи сангҳо ва дарахтон
Сарвари мо, Паёмбар, то ба хонаи саодати худ расидан, аз ҳар санг ва ҳар дарахте, ки аз паҳлӯяш мегузашт, мешунид, ки мегуфт: «Ассалому алайка, ё Расулаллоҳ!» Ба хона расида, фармуд: «Маро бипӯшонед! Маро бипӯшонед!» ва то ларзааш фурӯ нишаст, ором гирифт. Сипас дидаҳояшро ба модари мо ҳазрати Хадича нақл карда, фармуд: «Ҷабраил (алайҳиссалом) аз назарам ғоиб шуд. Аммо ҳайбат, шиддат ва тарси ӯ аз ман дур нашуд. Тарсидам, ки маро девона хонанд, забон дароз кунанд ва бадгӯӣ намоянд.» Ҳазрати Хадича, ки интизори ин ҳолҳо ва ин рӯзҳо буд ва барои онҳо омода буд, гуфт: «Аллоҳ таъоло туро нигоҳ дорад. Ҳақ таъоло ба ту хайр ато мефармояд ва ғайр аз хайр чизе барои ту намехоҳад. Ба ҳаққи Аллоҳ таъоло, бовар дорам, ки ту паёмбари ин уммат хоҳӣ буд. Зеро ту меҳмонро дӯст медорӣ. Рост мегӯӣ ва аминӣ. Ба дармондагон ёрӣ мерасонӣ, ятимонро паноҳ медиҳӣ, ба ғарибон мадад мекунӣ. Хушхулқ ҳастӣ; дар соҳиби ин хислатҳо тарсе нест.»7
Сипас барои пурсидан дар бораи ин ҳол назди Варақа ибни Навфал рафтанд. Варақа сухани Сарвари мо Расулуллоҳро шунида, гуфт: «Муждат бод, эй Муҳаммад алайҳиссалом! Ба Аллоҳ таъоло қасам, ту ҳамон охирин паёмбаре ҳастӣ, ки ҳазрати Исо аз омаданаш хабар дод. Фариштае, ки ба ту намоён шуд, Ҷабраил алайҳиссалом аст, ки пеш аз ту назди Мусо алайҳиссалом меомад. Оҳ! Кош ҷавон мебудам! Кош замонеро медарёфтам, ки туро аз Макка берун мекунанд, то ба ёриат шитобам! Ба зудӣ ба таблиғ ва ҷиҳод маъмур хоҳӣ шуд.» Баъд дасти мубораки Сарвари мо, Паёмбарро бӯсид. Дере нагузашта вафот кард.8
Омадани амри таблиғ
Нахустин ваҳй, ки дар он ба Паёмбари маҳбуби мо паёмбариаш эълон шуд, ҳамин тавр омад. Сипас ваҳй қатъ шуд ва се сол наомад. Дар ин миён фариштае бо номи Исрофил алайҳиссалом омада, ба Ӯ чизҳое омӯзонд. Инҳо ваҳй набуданд. Дар ин муддат Сарвари мо Расулуллоҳ гоҳ-гоҳ сахт ранҷ мекашид. Ҳар гоҳ Сарвари мо ғамгин мешуд, Ҷабраил алайҳиссалом намоён шуда, мегуфт: «Эй Ҳабиби Аллоҳ! Ту паёмбари Аллоҳ таъоло ҳастӣ», ва андӯҳи Ӯро таскин медод. Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Дар замоне буд, ки ваҳй қатъ шуда буд. Аз кӯҳи Ҳиро поён мефуромадам, ки ногаҳон аз тарафи осмон овозеро шунидам. Ба боло нигаристам. Ҷабраилро (алайҳиссалом) дидам. Миёни замин ва осмон бар курсие нишаста буд. Тарсе бар ман ғолиб омад. Ба хона расидам. Гуфтам: „Маро бо чизе бипӯшонед.“ Ҳақ таъоло ваҳй фиристод ва оятҳои аввали сураи Муддассирро овард, ки маънояш чунин аст: „Эй Муҳаммад алайҳиссалом, ки ҷома бар худ печидаӣ! Бархез ва (кофиронро аз азоби Аллоҳ таъоло) битарсон! Парвардигоратро такбир гӯй ва бузург дор! Ҷомаҳоятро пок нигоҳ дор!“9 Аз он пас ваҳй пайдарпай омад ва дигар қатъ нашуд.»
Сарвари мо, Фахри коинот (алайҳи афзалуссалавот), даъвати мардум ба ислом ва расонидани амру наҳйи Аллоҳ таъолоро оғоз кард. Ҷабраил алайҳиссалом ҳангоми овардани ваҳй гоҳе ба шакли инсон даромада, ба сурати Диҳяи Калбӣ, яке аз асҳоби киром, меомад. Гоҳе ваҳйро ба дили Сарвари мо, Паёмбар, илқо ва талқин мекард; дар ин ҳол Сарвари мо Расулуллоҳ ӯро намедид. Гоҳе дар хоб ва гоҳе бо садои даҳшатноке мисли ғурриш меомад.
Барои Сарвари мо, Паёмбар, душвортарин ва вазнинтарин навъи ваҳй ҳамин буд. Дар ин ҳолатҳо ҳатто дар хунуктарин рӯзҳо аз пешонии мубораки Расулуллоҳ арақ мерехт ва агар бар шутур савор буд, шутур аз вазнинии ваҳй ба замин мехобид. Саҳобагоне, ки дар паҳлӯи Ӯ буданд, низ вазнинии ваҳйро ҳис мекарданд. Ҷабраил алайҳиссалом чанд бор бо шакл ва сурати аслии худ низ омад.
«Эй Муҳаммад, ки ҷома бар худ печидаӣ! Бархез ва (кофиронро аз азоби Аллоҳ таъоло) битарсон! Парвардигоратро такбир гӯй ва бузург дор!» Муддассир: 1–3
Аллоҳ таъоло бе фаришта ва бе ҳиҷоб, яъне бе ҳеҷ восита низ ба Сарвари мо, Паёмбар, ваҳй фармудааст. Ин ҳол дар шаби Меъроҷ рӯй додааст. Сарвари мо Муҳаммад Мустафо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бо омадани нахустин ваҳй вазифаи паёмбариро оғоз кард ва таблиғи ислом аз ҷониби Ӯ бисту се сол давом кард. Сездаҳ соли ин муддат дар Макка ва даҳ соли он дар Мадина гузашт. Қуръони карим дар муддати 22 солу 2 моҳу 22 рӯз ваҳй шуда, ба камол расид.
Муҳаммад алайҳиссалом уммӣ буд; яъне китобе нахонда, хате нанавишта ва аз ҳеҷ кас дарс нагирифта буд. Дар Макка зода шуда, калон шуда ва дар миёни мардуми маълуме парвариш ёфта буд. Бо вуҷуди ин аз донистаҳо ва ҳодисаҳое, ки дар Таврот ва Инҷил ва китобҳои дар замони Юнон ва Рум навишташуда омадаанд, хабар дод. Барои расонидани ислом дар охири соли шашум ва аввали соли ҳафтуми ҳиҷрат ба ҳукмронони Рум, Эрон ва Ҳабашистон ва дигар подшоҳони араб нома фиристод. Беш аз шаст сафири бегона ба ҳузураш омад. Ин ҳақиқат дар Қуръони карим баён шудааст, ки маънояш чунин аст: «Ту пеш аз омадани ин Қуръони карим ҳеҷ китобе нахондӣ. Хате нанавиштӣ. Агар хондану навиштан медонистӣ, метавонистанд бигӯянд: „Аз дигарон омӯхтаӣ.“»10
Дар ҳадиси шариф низ фармудааст: «Ман Муҳаммад, паёмбари уммӣ ҳастам… Пас аз ман паёмбаре нест.»11 Боз дар Қуръони карим чунин фармуда шудааст: «Ӯ (Муҳаммад алайҳиссалом) аз пеши худ сухан намегӯяд. Суханони Ӯ бо ваҳй ба Ӯ расонида ва таълим дода мешаванд.»12
Нахустин мусалмонон (собиқуни ислом)
Пас аз омадани нахустин ваҳй аввалин касе, ки ба Сарвари мо, Паёмбар, имон овард, модари мо ҳазрати Хадича буд.13 Вай бе ҳеҷ дудилагӣ дарҳол исломро қабул кард ва ба шарафи нахустин мусалмон будан ноил гашт.
Сарвари мо, Паёмбар, ба модари мо ҳазрати Хадича таҳорат гирифтанро, чунон ки Ҷабраил алайҳиссалом омӯзонда буд, таълим фармуд. Сипас Сарвари мо, Паёмбар, имом шуд ва якҷоя ду ракъат намоз хонданд. Модари мо Хадича ба ҳар сухан ва ҳар фармони Паёмбари маҳбуби мо ба комилтарин тарз итоат кард ва бад-ин сабаб назди Аллоҳ таъоло ба дараҷаҳои бисёр баланд расид. Ҳар гоҳ Сарвари мо Расулуллоҳ ғамгин мешуд ё аз масхараи мункирон алам мекашид, Хадича Ӯро тасаллӣ медод ва ғамашро мезудуд. Мегуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ҳеҷ ғамгин мабош, ғам махӯр. Оқибат дини мо қувват мегирад ва мушрикон ҳалок мешаванд. Қавми ту ба ту итоат хоҳанд кард…» Ба хотири ҳамин ёриҳои модари мо Хадича рӯзе Ҷабраил алайҳиссалом омада гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Саломи Аллоҳ таъолоро ба Хадича бирасон.» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Эй Хадича! Ин Ҷабраил (алайҳиссалом) аст, ки саломи Аллоҳ таъолоро ба ту мерасонад.»14
Сарвари мо, Паёмбар, бори дигар низ фармуд: «Аллоҳ таъоло ба ман амр фармуд, ки Хадичаро ба хонае аз марворид дар Ҷаннат мужда диҳам. Дар он ҷо на беморӣ ҳаст, на ғам ва на дарди сар.»
Пас аз ҳазрати Хадича аз калонсолон аввал ҳазрати Абӯбакр, яке аз дӯстони наздики Сарвари мо Расулуллоҳ, мусалмон шуд. Ҳазрати Абӯбакр бист сол пеш аз он хобе дида буд: «Моҳи тамом аз осмон фуруд омада, ба Каъбаи муаззама расида буд, пора-пора шуда, ҳар пораи он бар яке аз хонаҳои Макка афтода буд; сипас ин пораҳо ба ҳам пайваста, ба осмон боло рафта буданд. Аммо порае, ки бар хонаи Абӯбакр афтода буд, ба осмон боло нарафта буд. Ҳазрати Абӯбакр инро дида, дарҳол дари хонаро баста буд; гӯё намегузошт, ки он пораи моҳ биравад.»
Абӯбакр бо ҳаяҷон аз хоб бедор шуда буд ва чун субҳ шуд, дарҳол назди яке аз олимони яҳуд шитофта, хобашро нақл карда буд. Он олим дар ҷавоб гуфта буд: «Ин аз хобҳои парешон аст; аз ин рӯ таъбир намешавад.» Аммо ин хоб ҳамчунон фикри Абӯбакрро банд медошт ва ҷавоби он яҳудӣ ҳам ӯро қонеъ накарда буд. Боре, ки барои тиҷорат рафта буд, роҳаш ба диёри роҳиб Баҳиро афтода буд. Чун таъбири хобашро аз Баҳиро хост, Баҳиро пурсид: «Ту аз куҷоӣ?» Ҳазрати Абӯбакр ҷавоб дод: «Аз Қурайшам.» Баҳиро гуфт: «Дар он ҷо паёмбаре хоҳад бархост ва нури ҳидоят ба ҳама ҷои Макка хоҳад расид. Ту дар зиндагии Ӯ вазираш ва пас аз вафоташ халифааш хоҳӣ буд.» Ҳазрати Абӯбакр аз ин ҷавоб сахт дар ҳайрат монда буд. Ин хоб ва таъбирҳояшро то он вақте ки Сарвари мо, Паёмбар, паёмбарии худро ошкор кард, ба ҳеҷ кас нагуфта буд. Чун Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом паёмбарии худро ошкор кард, ҳазрати Абӯбакр дарҳол назди Сарвари мо, Паёмбар, шитофт ва пурсид: «Паёмбарон бар паёмбарии худ далелҳое доранд; далели ту чист?» Сарвари мо, Паёмбар, дар ҷавоб фармуд: «Далели ин нубуввати ман ҳамон хобест, ки таъбирашро аз олими яҳудӣ хостӣ. Он олим гуфт: „Аз хобҳои парешон аст, таъбир намешавад.“ Сипас роҳиб Баҳиро онро дуруст таъбир кард.» Баъд ба ҳазрати Абӯбакр хитоб карда фармуд: «Эй Абӯбакр! Туро ба сӯи Аллоҳ ва Расули Ӯ даъват мекунам.»
Пас ҳазрати Абӯбакр «Гувоҳӣ медиҳам, ки ту расули Аллоҳ таъоло ҳастӣ, паёмбарии ту ҳақ аст ва нурест, ки ҷаҳонро равшан месозад» гуфта, мусалмон шуд.
Дар ривояти дигар омадааст, ки ҳазрати Абӯбакр пеш аз он ки ба Сарвари мо, Паёмбар, паёмбарӣ расад, барои тиҷорат ба Яман рафта буд. Дар ин сафар дар Яман ба пирамарде аз қабилаи Азд дучор омада буд, ки китобҳои бисёре хонда буд. Ин пирамард ба ҳазрати Абӯбакр нигариста гуфт: «Гумон мекунам, ки ту аз мардуми Макка бошӣ.» Ҳазрати Абӯбакр гуфт: «Оре, ҳамин тавр аст.» Пас миёни он ду чунин гуфтугӯе шуда буд:
– Оё аз Қурайш ҳастӣ?
– Оре!
– Оё аз Бани Тамим ҳастӣ?
– Оре!
– Як нишонаи дигар мондааст. – Он чист?
– Шикаматро кушо, то бубинам.
– Бигӯ, аз ин кор чӣ мақсад дорӣ?
– Дар китобҳо хондаам, ки дар Макка паёмбаре меояд. Ду кас ёвари Ӯ мешаванд. Яке ҷавон ва дигаре пир аст. Он ки ҷавон аст, душвориҳои бисёрро ба осонӣ мубаддал мекунад. Балоҳои бисёрро дур месозад. Аммо он пир сафедчеҳра ва борикмиён аст ва бар шикамаш холи сиёҳе дорад. Гумон мекунам, ки он кас ту ҳастӣ. Шикаматро кушо, то бубинам.
«Ӯ (Муҳаммад алайҳиссалом) аз пеши худ сухан намегӯяд. Суханони Ӯ бо ваҳй ба Ӯ расонида ва таълим дода мешаванд» Наҷм: 3–4
Он гоҳ ҳазрати Абӯбакр шиками мубораки худро кушода буд; пирамард холи сиёҳи болои нофашро дида, гуфта буд: «Валлоҳи, он кас ту ҳастӣ» ва ба Абӯбакр васиятҳои бисёре карда буд. Ҳазрати Абӯбакр корашро ба анҷом расонда, барои хайрухуш ба ҳузури пирамард рафта, аз ӯ хоҳиш карда буд, ки дар бораи Сарвари мо, Паёмбар, чанд байте бихонад. Пирамард дувоздаҳ байт хонда буд ва ҳазрати Абӯбакр онҳоро аз бар карда буд.
Ҳазрати Абӯбакр аз сафар ба Маккаи мукаррама баргашт. Касоне аз бузургони Қурайш, чун Уқба ибни Абӯмуайт, Шайба, Абӯҷаҳл ва Абулбахтарӣ, ба дидораш ба хонааш омада буданд. Сарвари мо Абӯбакр ба онҳо хитоб карда, фармуда буд: «Оё дар миёни шумо ягон ҳодиса рӯй додааст?» Дар ҷавоб гуфта буданд: «Оё аз ин ҳам ҳодисаи аҷибтар мешавад, ки ятими Абӯтолиб даъвои паёмбарӣ мекунад ва мегӯяд, ки шумо ва падарону ниёгонатон бар дини ботил ҳастед? Агар хотири ту намебуд, то имрӯз Ӯро зинда намегузоштем. Ту дӯсти наздики Ӯ ҳастӣ; ин корро ту фисла кун.»
Ҳазрати Абӯбакр онҳоро аз сари худ во кард ва фаҳмид, ки Сарвари мо, Паёмбар, дар хонаи ҳазрати Хадича аст. Рафта, дарро кӯфт. Сарвари мо, Паёмбар, ба пешвозаш баромад ва Абӯбакр гуфт: «Эй Муҳаммад! Ин чӣ суханҳост, ки дар бораи ту мегӯянд?» Сарвари мо, Паёмбар, фармуд: «Ман паёмбари Ҳақ таъоло ҳастам. Ба сӯи ту ва ҳамаи фарзандони Одам фиристода шудаам. Имон овар, то ба ризои Ҳақ таъоло бирасӣ ва ҷонатро аз Ҷаҳаннам нигоҳ дорӣ.»
Ҳазрати Абӯбакр пурсид: «Далели ин чист?» Сарвари мо Расули акрам фармуд: «Далел қиссаи он пирамардест, ки дар Яман дидӣ.» Ҳазрати Абӯбакр гуфт: «Ман дар Яман пирон ва ҷавонони бисёреро дидам.» Сарвари мо, Паёмбар, дар ҷавоб фармуд: «Он пирамарде, ки дувоздаҳ байтро ба ту амонат дод ва барои ман фиристод.» Баъд ҳамаи он байтҳоро хонд. Ҳазрати Абӯбакр пурсид: «Инро кӣ ба ту хабар дод?» Дар ҷавоб фармуд: «Фариштае, ки назди паёмбарони пеш аз ман меомад, хабар дод.» Ҳамин ки инро фармуд, Абӯбакр гуфт: «Дастатро ба ман деҳ» ва дасти мубораки Ӯро гирифта, бо гуфтани «Ашҳаду ал-ло илоҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» мусалмон шуд.15 Бо шодии бузурге, ки бори нахуст дар умраш мечашид, мусалмон шуда, ба хонааш баргашт. Чунон ки дар ҳадиси шарифе фармудааст: «Имонро ба ҳар кас арза кардам, рӯ турш кард ва бо дудилагӣ нигарист. Танҳо Абӯбакри Сиддиқ дар қабули имон ҳеҷ дудилагӣ ва таваққуфе накард.»
Рӯзе Сарвари мо, Паёмбар, бо модари мо ҳазрати Хадича намоз мехонд, ки ҳазрати Алӣ онҳоро дид. Вай он вақт даҳ ё дувоздаҳсола буд. Пас аз намоз пурсид: «Ин чист?» Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) фармуд: «Ин дини Аллоҳ таъоло аст. Туро ба ин дин даъват мекунам. Аллоҳ таъоло ягона аст, шарике надорад. Туро даъват мекунам, ки ба Аллоҳ, ки ягона аст ва ҳамто ва шарике надорад, имон оварӣ…» Ҳазрати Алӣ гуфт: «Аввал бо падарам маслиҳат кунам.» Расулуллоҳ ба ӯ фармуд: «Агар исломро қабул накунӣ, ин сирро ба ҳеҷ кас нагӯ!» Ҳазрати Алӣ субҳи рӯзи дигар ба ҳузури Расулуллоҳ омада гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Исломро ба ман биёмӯзон» ва мусалмон шуд.16
Ҳазрати Алӣ сеюмин касест, ки мусалмон шуд. Фидокорие, ки ӯ дар роҳи Сарвари мо Расули акрам нишон дод, ва ин ки Ӯро аз худ авлотар медонист, болотар аз ҳар гуна ситоиш аст.
Зайд ибни Ҳориса аз нахустин имоноварандагон аст. Вай пас аз ҳазрати Хадича, ҳазрати Абӯбакр ва ҳазрати Алӣ чорумин кас ва дар миёни ғуломони озодшуда аввалин касе буд, ки ба шарафи ислом ноил гашт. Ҳамроҳи ӯ ҳамсараш Умму Айман низ мусалмон шуда буд.17
Ҳазрати Абӯбакр ҳамин ки мусалмон шуд, назди дӯстони азизаш рафт ва онҳоро низ ба мусалмон шудан қонеъ кард. Машҳуртарини онҳо Усмон ибни Аффон, Талҳа ибни Убайдуллоҳ, Зубайр ибни Аввом, Абдурраҳмон ибни Авф ва Саъд ибни Абӯваққос буданд, ки аз бузургони асҳоби киром ва шахсиятҳои воло ва пешвоёни қавми худ буданд.18 Ба ин ҳашт кас, ки пас аз модари мо ҳазрати Хадича мусалмон шуданд, собиқуни ислом, яъне нахустин мусалмонон, мегӯянд. Ҳазрати Усмон мусалмон шудани худро чунин нақл мекунад: «Холае доштам, ки коҳина буд. Рӯзе ба дидани ӯ рафта будам. Ба ман гуфт: „Зане насиби ту мешавад. Аммо на ту пеш аз ӯ зане дидаӣ ва на ӯ пеш аз ту марде дидааст. Вай бонуи зеборӯй ва зоҳида ва бешубҳа духтари паёмбари бузурге хоҳад буд.“
Аз ин сухани холаам дар ҳайрат мондам. Боз ба ман гуфт: „Паёмбаре омадааст. Аз осмон бар Ӯ ваҳй нозил шудааст.“ Гуфтам: „Эй хола! Чунин сир ҳаргиз дар шаҳр шунида нашудааст. Пас ин суханро ошкоро бигӯ.“ Он гоҳ холаам гуфт: „Паёмбарӣ ба Муҳаммад ибни Абдуллоҳ расидааст. Мардумро ба дин даъват мекунад. Дар андак муддат ҷаҳон бо дини Ӯ равшан мешавад ва сари мухолифонаш бурида мешавад.“
Ин суханони холаам ба ман сахт таъсир кард. Ба андеша афтодам. Ману ҳазрати Абӯбакр дӯстони наздик будем ва ҳаргиз аз якдигар ҷудо намешудем. Ду рӯз баъд барои гуфтугӯ дар бораи ин масъала назди ҳазрати Абӯбакр рафтам. Суханони холаамро нақл кардам. Вай ба ман гуфт: „Эй Усмон! Ту марди хирадманд ҳастӣ. Чанд пора санг, ки на мебинанд, на мешунаванд ва ба касе на нафъ мерасонанд, на зарар, чӣ гуна сазовори худоӣ бошанд?“ Гуфтам: „Рост мегӯӣ, сухани холаам ҳақ аст.“»
Ҳазрати Абӯбакр исломро ба ҳазрати Усмон баён кард ва ӯро ба ҳузури Сарвари мо, Расулуссақалайн, яъне паёмбари инсонҳо ва ҷинҳо, бурд. Паёмбари маҳбуби мо ба ҳазрати Усмон чунин фармуд: «Эй Усмон! Ҳақ таъоло туро ба меҳмонии Ҷаннат даъват мекунад. Ту низ иҷобат кун (қабул кун). Ман ҳамчун раҳнамои ҳидоят ба сӯи ҳамаи мардум фиристода шудаам.» Ҳазрати Усмон дар баробари аҳволи волои Расулуллоҳ ва суханоне, ки бо чеҳраи кушода фармуд, аз худ бехуд шуд ва бо шавқ ва таслими бузург «Ашҳаду ал-ло илоҳа иллаллоҳу ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» гуфта, мусалмон шуд.
Сарвари мо Расулуллоҳ дар се соли аввали паёмбарӣ мардумро пинҳонӣ ба ислом даъват кард; мардум оҳиста-оҳиста, як-як ва ду-ду мусалмон мешуданд. Дар ин муддат шумораи мусалмонон ҳамагӣ ба сӣ нафар расид. Онҳо ҳам ибодатҳояшонро дар хонаҳояшон адо мекарданд ва оёти каримаи Қуръони каримро, ки нозил мешуданд, пинҳонӣ мехонданд ва аз бар мекарданд.
«Собиқуни ислом, яъне нахустин мусалмонон: Абӯбакри Сиддиқ, Алӣ ибни Абӯтолиб, Зайд ибни Ҳориса, Усмон ибни Аффон, Абдурраҳмон ибни Авф, Саъд ибни Абӯваққос, Зубайр ибни Аввом ва Талҳа ибни Убайдуллоҳ мебошанд» (разияллоҳу анҳум аҷмаъин)
Даъвати хешовандони наздик
Сарвари мо Расулуллоҳ бо нозил шудани сураи Муддассир даъвати мардумро ба дини ислом оғоз карда буд. Ин даъватро пинҳонӣ анҷом медод. Пас аз чанде ояти каримае нозил шуд, ки маънояш чунин аст: «Хешовандони наздикатро бо тарсонидан аз азоби Аллоҳ таъоло ба дини ҳақ даъват кун.»19 Пас Сарвари мо, Паёмбар Муҳаммад алайҳиссалом барои ба дин даъват кардани хешовандонаш ҳазрати Алиро фиристод ва ҳамаро ба хонаи Абӯтолиб даъват кард. Пеши онҳо як табақ хӯрок, ба андозае ки як касро бас бошад, ва як коса шир гузошт. Аввал худаш бо «бисмиллоҳ» сар кард ва ба хешовандоне, ки омада буданд, фармуд: «Марҳамат кунед.» Шумораи омадагон чил нафар буд. Аммо хӯрок ҳамаро сер кард ва ҳеҷ кам нашуд. Омадагон аз ин мӯъҷиза ҳайрон монданд. Пас аз хӯрок Сарвари мо, Паёмбар, мехост барои ба ислом даъват кардани хешовандонаш сухан сар кунад, ки амакаш Абӯлаҳаб аз рӯи душманӣ гуфт: «Мо ҷодуе мисли имрӯза надида будем. Хешованди шумо шуморо бо ҷодуе афсун кард. Эй бародарзодаам! Ман касеро надидаам, ки мисли ту шарру бадӣ оварда бошад.» Баъд бо таҳқир суханашро давом дод.
Паёмбари мо ба Абӯлаҳаб фармуд: «Бадиеро, ки Қурайш ва ҳамаи қабилаҳои араб ба ман карда натавонистанд, ту ба ман кардӣ!» Онҳо бе он ки ягонтоашон мусалмон шаванд, пароканда шуданд. Андаке пас аз ин ҳодиса Ӯ бори дигар хешовандонашро даъват кард. Ҳазрати Алӣ боз ҳамаро ҷамъ овард.
Мисли дафъаи пеш пеши онҳо хӯрок гузоштанд. Сарвари мо, Паёмбар, пас аз хӯрок бархоста фармуд: «Ҳамд танҳо хоси Аллоҳ таъоло аст. Ёриро танҳо аз Ӯ металабам. Ба Ӯ имон дорам, бар Ӯ таваккал мекунам. Бешубҳа медонам ва эълон мекунам, ки ғайр аз Аллоҳ таъоло маъбуде нест, Ӯ ягона аст. Ӯро ҳамто ва шарике нест.» Сипас суханонашро чунин идома дод: «Ман ҳаргиз ба шумо дурӯғ намегӯям ва ростиро хабар медиҳам… Шуморо даъват мекунам, ки ба Аллоҳ таъоло имон оваред; ки ягона аст ва ғайр аз Ӯ маъбуде нест. Ман паёмбари Ӯ ҳастам, ки маро ба сӯи шумо ва тамоми башарият фиристодааст. Валлоҳи, ҳамон тавре ки ба хоб меравед, хоҳед мурд ва ҳамон тавре ки аз хоб бедор мешавед, зинда хоҳед шуд ва аз ҳамаи корҳоятон ҳисоб хоҳед дод; дар ивази некиҳоятон подош ва дар ивази бадиҳоятон ҷазо хоҳед дид. Ин ё мондани ҷовидона дар Ҷаннат аст ё мондани ҷовидона дар Ҷаҳаннам. Нахустин касон аз мардум, ки онҳоро аз азоби охират метарсонам, шумо ҳастед.»
Абӯтолиб ин суханонро шунида, гуфт: «Эй бародарзодаи азизам! Чизеро аз ёрии ту гаронбаҳотар намешиносам. Пандҳоятро қабул кардем ва суханонатро аз дил тасдиқ намудем. Касоне, ки ҳоло дар ин ҷо ҷамъ омадаанд, фарзандони бобоят Абдулмутталибанд. Бешубҳа ман низ яке аз онҳо ҳастам. Ба сӯи он чи ту мехоҳӣ, аз миёни мо аввал ман мешитобам. Ваъда медиҳам, ки лаҳзае ҳам аз гирди ту будан ва нигаҳбонии ту даст намекашам. Ту ба он чи маъмур шудаӣ, идома деҳ. Аммо нафси худро дар ҷудо шудан аз дини деринаам ба худ фармонбар наёфтам.»
Ғайр аз Абӯлаҳаб, хешовандон ва амакҳое, ки дар он ҷо буданд, нарм сухан гуфтанд. Аммо Абӯлаҳаб гуфт: «Эй фарзандони Абдулмутталиб! Пеш аз он ки дигарон дасташро гирифта, боздоранд, шумо Ӯро боздоред. Агар имрӯз суханонашро қабул кунед, ба хорӣ ва таҳқир гирифтор мешавед. Агар ба ҳимояи Ӯ бархезед, ҳама кушта мешавед…» Бо ин суханони густохона таҳдид кард. Аммаи Сарвари мо, Паёмбар, дар ҷавоби Абӯлаҳаб гуфт: «Эй бародарам! Оё туро мезебад, ки писари бародарам ва дини Ӯро бе ёвар гузорӣ? Валлоҳи, олимоне, ки имрӯз зиндаанд, хабар медиҳанд, ки аз насли Абдулмутталиб паёмбаре хоҳад омад. Ана, он паёмбар ҳамин аст.»
Абӯлаҳаб дар ҷавоби ин суханон боз ҳам суханони зишт гуфт. Абӯтолиб бар Абӯлаҳаб хашм гирифта гуфт: «Эй тарсу! Валлоҳи, то мо зиндаем, ёвар ва нигаҳбони Ӯ ҳастем.» Баъд ба Муҳаммад алайҳиссалом рӯ оварда гуфт: «Эй писари бародарам! Ҳар гоҳ хостӣ мардумро ба имон ба Парвардигорат даъват кунӣ, моро огоҳ кун; силоҳ бардошта, ҳамроҳи ту берун меоем.» Сипас Сарвари мо, Фахри коинот, боз сухан оғоз карда фармуд: «Эй фарзандони Абдулмутталиб! Валлоҳи, дар миёни араб касе нест, ки барои қавми худ чизе волотар ва некӯтар аз он чи ман барои шумо овардаам ва барои дунё ва охирататон хайр аст (яъне аз ин дин), оварда бошад. Шуморо даъват мекунам, ки ду калимаро бигӯед, ки бар забон осон ва дар мизон вазнин аст: ин ки гувоҳӣ диҳед, ки ғайр аз Аллоҳ маъбуде нест ва ман банда ва Расули Ӯ ҳастам. Аллоҳ таъоло ба ман амр фармуд, ки шуморо ба ин даъват кунам. Пас кадоме аз шумо ин даъвати маро қабул мекунад ва дар ин роҳ ёвари ман мешавад?» Аз ҳеҷ кас садое набаромад; ҳама сар ба зер афканданд. Сарвари мо, Паёмбар, ин суханонро се бор такрор кард. Ҳар бор, ки мефармуд, ҳазрати Алӣ аз ҷояш бармехост. Бори сеюм гуфт: «Ё Расулаллоҳ! Ҳарчанд аз ҷиҳати сол хурдтарини ин ҷамъ ҳастам, ман ёвари ту мешавам.» Он гоҳ Сарвари мо Расулуллоҳ дасти ҳазрати Алиро гирифт.
Дигарон дар ҳайрат пароканда шуданд. Ҳабиби Аллоҳ таъоло (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) аз ин рафтори хешовандонаш бисёр ғамгин шуд.
Аммо дилсард нашуда, барои он ки онҳо аз Ҷаҳаннам раҳоӣ ёбанд ва ба саодат расанд, даъватро идома дод.
Дар соли чоруми биъсат ояти каримаи 94-уми сураи Ҳиҷр нозил шуд. Вақте ки амри илоҳӣ омад, ки маънояш чунин аст: «(Эй Ҳабиби Ман!) Он чиро, ки ба он маъмур шудаӣ (амрҳо ва наҳйҳоро) ошкоро баён кун. Аз мушрикон рӯй гардон! Ба суханонашон эътибор надеҳ!», Паёмбари маҳбуби мо ба ислом ошкоро даъват кардани мардуми Маккаро оғоз кард. Рӯзе ба теппаи Сафо баромада фармуд: «Эй мардуми Қурайш! Ин ҷо ҷамъ оед ва суханони маро бишнавед!» Чун қабилаҳо ҷамъ омаданд, фармуд: «Эй қавми ман! Оё ҳаргиз аз ман сухани дурӯғе шунидаед?» Ҳама якзабон гуфтанд: «Не, нашунидаем.» Фармуд: «Аллоҳ таъоло ба ман паёмбарӣ ато фармуд ва маро ба сӯи шумо паёмбар фиристод.» Сипас ояти каримаи 158-уми сураи Аърофро хонд, ки маънояш чунин аст: «(Эй Ҳабиби Ман!) Ба онҳо бигӯ: „Эй мардум! Ман расули Аллоҳ таъоло, соҳиби заминҳо ва осмонҳо, ҳастам, ки ба сӯи ҳамаи шумо омадаам. Ӯст, ки ҳар ҷондорро мемиронад ва зинда мекунад. Ғайр аз Ӯ маъбуде (сазовори ибодат) нест.“» Амакаш Абӯлаҳаб, ки дар миёни шунавандагон буд, хашмгин шуд ва бо исрор дар куфр фарёд зад: «Писари бародарам девона шудааст! Сухани касеро, ки бутҳои моро намепарастад ва аз дини мо ҷудо шудааст, нашунавед!» Касоне, ки дар он ҷо буданд, пароканда шуданд ва ҳеҷ кас имон наовард. Бо вуҷуди он ки медонистанд Сарвари мо, Паёмбар, ростгӯ ва дорои ахлоқи волост, рӯй гардонданд ва душман шуданд.
«Хешовандони наздикатро бо тарсонидан аз азоби Аллоҳ ба дини ҳақ даъват кун» Шуаро: 214
Боз рӯзе, ба пайравӣ аз амри Аллоҳ таъоло: «Он чиро, ки ба он маъмур шудаӣ (амрҳо ва наҳйҳоро) ошкор кун», бори дигар ба теппаи Сафо баромад ва бо овози баланду расо нидо кард: «Ё сабоҳоҳ! Ба ин ҷо биёед, ҷамъ оед, барои шумо хабари муҳиме дорам!»20 Бо ин даъват қабилаҳо давон-давон ҷамъ омаданд ва бо ҳайрату кунҷковӣ интизор шуданд. Касоне, ки наомада буданд, одамони худро фиристоданд, то бидонанд, ки барои чӣ ҷамъ омадаанд. Гурӯҳе аз омадагон пурсидан гирифтанд: «Эй Муҳаммадуламин! Моро барои чӣ ин ҷо ҷамъ овардӣ, чӣ хабар медиҳӣ?» Ӯ бо хитоби «Эй қабилаҳои Қурайш!» сухан оғоз кард. Ҳама бо диққати бисёр гӯш медоданд… Фармуд: «Ҳоли ман ва шумо ба ҳоли касе монанд аст, ки душманро дида, барои хабар додан ба хонаводааш медавад ва аз тарси он ки душман пеш аз ӯ ба хонаводааш расида, осеб расонад, фарёд мезанад: „Ё сабоҳоҳ!“ (Душман моро иҳота кард, дар миён гирифт! Вақти субҳ расид. Фавран барои ҷанг омода шавед!) Эй ҷамоати Қурайш! Агар ба шумо гӯям, ки паси ин кӯҳ лашкаре аз душман ҳаст, ки мехоҳад бар шумо ҳуҷум оварад, оё маро бовар мекунед?» Гуфтанд: «Оре, бовар мекунем. Зеро то ҳол аз ту ғайр аз ростӣ чизе надидаем. Ҳаргиз надидаем, ки дурӯғ гӯӣ!…»
Он гоҳ номи ҳамаи қабилаҳои Қурайшро шумурд: «Эй фарзандони Ҳошим! Эй фарзандони Абдуманоф! Эй фарзандони Абдулмутталиб!» ва идома дод: «Ман шуморо аз азоби сахте, ки бешубҳа хоҳад омад, огоҳ мекунам. Аллоҳ таъоло ба ман амр фармуд, ки наздиктарин хешовандонамро аз азоби охират битарсонам. Шуморо даъват мекунам, ки бо гуфтани Ло илоҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳ (Аллоҳ ягона аст, ғайр аз Ӯ маъбуде нест) имон оваред. Ман низ банда ва Расули Ӯ ҳастам. Агар ба ин имон оваред, ба Ҷаннат хоҳед рафт. То „Ло илоҳа иллаллоҳ“ нагӯед, ман на дар дунё ба шумо фоидае расонда метавонам ва на дар охират баҳрае.» Аз миёни қабилаҳое, ки гӯш медоданд, Абӯлаҳаб «Оё моро барои ҳамин ҷамъ овардӣ?» гуфта, санги аз замин бардоштаашро ба сӯи Паёмбари маҳбуби мо партофт. Аз дигарон чунин мухолифате сар назад; бо ҳамдигар гуфтугӯкунон пароканда шуданд.21
Агар хуршедро ба дасти ростам бигузоранд!
Паёмбари маҳбуби мо пас аз ин даъватҳо ҳар ҷо касе ё гурӯҳеро медид, исломро ба онҳо баён мекард. Эълон кард, ки наҷоти ҳақиқӣ танҳо бо дурӣ аз пайравии нафс, аз зулм, беадолатӣ ва ҳар гуна кори бад ва бо имон ба Аллоҳ таъоло мумкин аст. Касоне, ки аз хоҳишҳо ва шаҳватҳои нафси худ пайравӣ мекарданд, нотавононро пахш мекарданд ва дар саркашӣ аз ҳад мегузаштанд, ба он сахт мухолифат карданд. Диданд, ки ба ҳамаи ин корҳои фосидашон хотима дода мешавад, ва он чиро Муҳаммад алайҳиссалом эълон мекард, инкор карданд. Бо Ӯ ва бо мӯъминон душман шуданд. Мушрикон аввал масхара мекарданд. Баъд қарор доданд, ки фишору шиканҷаҳои худро бештар кунанд. Мехостанд мӯъминонро тарсонда, хомӯш созанд ва даъвати исломро фурӯ нишонанд. Дар сари онҳо Абӯҷаҳл, Утба, Шайба, Абӯлаҳаб, Уқба ибни Абӯмуайт, Ос ибни Воил, Асвад ибни Мутталиб, Асвад ибни Абдуяғус, Валид ибни Муғира… меистоданд.
Рӯзе Утба, Шайба ва Абӯҷаҳл ба Абӯтолиб гуфтанд: «Ту бузурги мо ҳастӣ. Мо ҳамеша ба ту эҳтиром мегузорем ва ҳурмат мекунем. Акнун писари бародарат дини наве бунёд кардааст. Ба бутҳои мо дашном медиҳад ва моро ба куфр муттаҳам мекунад. Ӯро насиҳат кун ва аз ин кор боздор. Агар бознаистад, мо худамон медонем, ки чӣ гуна аз уҳдаи Ӯ бароем…»
Абӯтолиб онҳоро ором карда, баргардонд ва барои он ки Паёмбари мо ғамгин нашавад, ин ҳолро аз Ӯ пинҳон дошт. Пас аз чанде мушрикон боз ҷамъ шуданд ва назди Абӯтолиб омада гуфтанд: «Мо пештар ҳам назди ту омада, ҳолро ба ту гуфта будем. Ба сухани мо аҳамият надодӣ. Ӯ ҳоло ҳам бутҳои моро бад мегӯяд. Дигар тоқатамон тоқ шуд. Бо ҳар дуятон то қатраи охирини хунамон меҷангем. Дар Макка ё Ӯ нест мешавад, ё мо.» Абӯтолиб хост онҳоро ором кунад, вале онҳо дар якравии худ сахт истоданд.22
Абӯтолиб на мехост, ки дили Сарвари мо Расулуллоҳ шиканад, на мехост, ки миёни Ӯ ва қавмаш ягон душманӣ хезад. Назди Паёмбари мо омад ва гуфт: «Эй Муҳаммад! Тамоми қавм дар душманӣ бо ту як шуда, назди ман ба шикоят омадаанд. Душманӣ миёни хешовандон хуб нест. Онҳо мехоҳанд, ки ту онҳоро кофир нахонӣ, нагӯӣ, ки дар роҳи каҷанд, ва бадгӯии онҳоро накунӣ.» Он гоҳ Ҳабиби акрам фармуд:
«Эй амак! Бидон, ки агар офтобро ба дасти ростам ва моҳро ба дасти чапам ниҳанд (ҳар ваъдае ки диҳанд), ман ҳаргиз аз ин дин ва аз таблиғ ва расонидани он ба мардум даст намекашам. Ё Аллоҳ таъоло ин динро дар тамоми ҷаҳон паҳн мекунад ва вазифаи ман ба анҷом мерасад, ё дар ин роҳ ҷонамро фидо мекунам.» Инро фармуду аз ҷой бархост. Чашмони муборакаш пур аз ашк гашта буд.
Абӯтолиб ғамгин шудани Сарвари мо Расулуллоҳро дида, аз гуфтаҳояш пушаймон шуд. Даст ба гардани Ӯ андохт ва гуфт: «Эй бародарзодаам! Роҳатро давом деҳ, ҳар чӣ мехоҳӣ, бикун. То зиндаам, туро ҳимоят мекунам ва нигаҳбонат мешавам.»23
Даҳ нафар аз бузургони мушрикон чун фаҳмиданд, ки Абӯтолиб ҳазрати Муҳаммадро ҳимоят мекунад, Умора ибни Валидро ҳамроҳ гирифта, назди Абӯтолиб рафтанд. Ба ӯ пешниҳоде карданд, ки қабул кардани он ғайриимкон буд: «Эй Абӯтолиб! Худат медонӣ, ки ин Умора зеботарин, пурзӯртарин ва хушахлоқтарин ҷавони Макка аст. Боз шоир ҳам ҳаст. Вайро ба ту медиҳем, дар корҳоят ба кор бигир. Ба ивази Умора Муҳаммадро ба мо деҳ, то Ӯро бикушем. Одам ба ивази одам! Дигар чӣ мехоҳӣ?!» Абӯтолиб аз ин сухан сахт хашмгин шуд ва гуфт: «Аввал шумо писарони худро ба ман диҳед, ки онҳоро бикушам. Баъд бародарзодаамро ба шумо медиҳам.» Мушрикон вазнинии корро фаҳмида, гуфтанд: «Охир, фарзандони мо кореро, ки Ӯ мекунад, намекунанд-ку…» Абӯтолиб гуфт: «Қасам мехӯрам, ки бародарзодаи ман аз ҳамаи фарзандони шумо беҳтар аст. Яъне шумо писаратонро ба ман медиҳед, ки парвариш кунам, ва ҷигарбанди маро гирифта мекушед, ҳа?!… Ҳатто модашутур ҷуз бачаи худ дигареро ёд намекунад ва ғами дигареро намехӯрад. Ин кор аз ақлу мантиқ хеле дур аст. Акнун кор аз ҳад гузашт. Ҳар кӣ душмани ҷигарбандам Муҳаммад (алайҳиссалом) бошад, ман ҳам душмани ӯ ҳастам. Инро ҳамин тавр донед ва аз дастатон ҳар чӣ меояд, бикунед!»24 Мушрикон бо хашм аз ҷой хестанду рафтанд. Абӯтолиб дарҳол Бани Ҳошим ва Бани Абдулмутталибро ҷамъ кард, ҳолро ба онҳо гуфт ва онҳоро розӣ кард, ки ба Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ёрӣ диҳанд. Дастҳое, ки барои куштани Расулуллоҳ бардошта шаванд, шикаста хоҳанд шуд. Дар ин кор бар зидди мушрикон як шуданд. Танҳо Абӯлаҳаб ба онҳо ҳамроҳ нашуд. Абӯтолиб ба онҳо гуфт: «Эй ҷавонмардон! Фардо ҳар кадоматон шамшератонро ба камар бандед ва аз паи ман биёед!»
«Эй амак! Бидон, ки агар офтобро ба дасти ростам ва моҳро ба дасти чапам ниҳанд (ҳар ваъдае ки диҳанд), ман ҳаргиз аз ин дин ва аз таблиғ ва расонидани он ба мардум даст намекашам. Ё Аллоҳ таъоло ин динро дар тамоми ҷаҳон паҳн мекунад ва вазифаи ман ба анҷом мерасад, ё дар ин роҳ ҷонамро фидо мекунам» Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом
Рӯзи дигар Абӯтолиб ба хонаи Сарвари мо, Паёмбар, рафт ва ҳама якҷоя ба сӯи Ҳарами шариф равон шуданд. Ҷавонмардони Бани Ҳошим аз пасашон меомаданд. Ба Каъба расиданду рӯ ба рӯи мушрикон истоданд. Абӯтолиб ба мушрикон гуфт: «Эй гурӯҳи Қурайш! Шунидам, ки қасди куштани бародарзодаамро кардаед. Оё медонед, ки ин ҷавонони пушти сари ман даст ба қабзаи шамшер бесаброна ишораи маро мунтазиранд? Қасам мехӯрам, ки агар Муҳаммадро бикушед, яке аз шуморо зинда намегузорам!…» Баъд аз ин сухан ба хондани шеърҳое дар мадҳи Паёмбари маҳбуби мо сар кард. Мушрикони он ҷо, ки Абӯҷаҳл пешсафашон буд, пароканда шуданд.
