Султони коинот, Сарвари мо Паёмбар

Офариниши нури мубораки Ӯ

Аллоҳ таъоло пеш аз ҳама чиз, яъне пеш аз он ки ҳеҷ чизро биофарад, нури мубораки Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссаломро офарид. Бисёре аз олимони тафсир ва ҳадиси мо хабар додаанд: «Ҷаноби Ҳақ аз нури Худ гавҳари латиф ва бузурге офарид ва аз он гавҳар тамоми коинотро ба тартиб ба вуҷуд овард. Ин гавҳар „Нури Муҳаммадӣ“ ном дорад. Ибтидо ва сарчашмаи ҳамаи рӯҳҳо ва ҷисмҳо ҳамин гавҳар аст.»

«Агар ту намебудӣ, агар ту намебудӣ, махлуқотро намеофаридам!» Ҳадиси қудсӣ

Рӯзе Ҷобир ибни Абдуллоҳ, яке аз асҳоби киром, пурсид: «Ё Расулаллоҳ! Аллоҳ таъоло пеш аз ҳама чиз чиро офарид?» Расулуллоҳ ҷавоб фармуд: «Пеш аз ҳама чиз нури паёмбари ту, яъне нури маро, аз нури Худ офарид. Он вақт на Лавҳ буд, на Қалам, на Ҷаннат, на Ҷаҳаннам, на фаришта, на самовот (осмонҳо), на арз (замин), на офтоб, на моҳ, на инсон ва на ҷин.»

Вақте ки дил ва ҷисми шарифи Одам алайҳиссалом офарида шуд, Нури Муҳаммадӣ дар миёни ду абрӯи ӯ ниҳода шуд. Чун ба ӯ рӯҳ дамида шуд, Одам алайҳиссалом пай бурд, ки дар пешониаш нуре монанди ситораи Зӯҳра медурахшад.

Вақте ки Одам алайҳиссалом офарида шуд, ба илҳом дарёфт, ки Ҷаноби Ҳақ ӯро Абӯмуҳаммад, яъне падари Муҳаммад, номида хитоб фармудааст. Одам пурсид: «Эй Парвардигори ман! Чаро ба ман куньяи Абӯмуҳаммадро додӣ?» Аллоҳ таъоло ба ӯ фармуд: «Эй Одам! Саратро бардор!» Одам алайҳиссалом сар бардошта нигарист ва дар Арши аъло5 дид, ки номи Паёмбари маҳбуби мо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) аз нур навишта шудааст – номи Аҳмад. Он гоҳ пурсид: «Эй Парвардигори ман! Ин кист?» Аллоҳ таъоло фармуд: «Ин паёмбарест аз насли ту. Номи Ӯ дар осмонҳо Аҳмад ва дар замин Муҳаммад аст. Агар Ӯ намебуд, туро намеофаридам. Заминҳо ва осмонҳоро низ халқ намекардам.»6

Гузаштани нури Ӯ аз пешониҳои пок ба пешониҳои пок

Вақте ки Одам алайҳиссалом офарида шуд, нури шарифи Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом дар пешонии ӯ ниҳода шуд ва дар пешониаш дурахшидан гирифт. Чунон ки дар «Тафсири Мазҳарӣ» омадааст, ин нур аз Одам алайҳиссалом сар карда, аз падарони пок ва модарони пок гузашту ба Сарвари мо, Паёмбар, расид. Аллоҳ таъоло инро дар ояти карима7 чунин хабар додааст, ки маънояш ин аст:

«Ту, яъне нури ту, пайваста аз саҷдакунандагон ба саҷдакунандагон гардонда шуд ва ба ту расид.»8

Дар як ҳадиси шариф фармуда шудааст: «Аллоҳ таъоло инсонҳоро офарид. Маро аз беҳтарин қисми инсонҳо офарид. Сипас аз ин қисмҳо беҳтаринро (дар Арабистон) баргузид. Маро аз онҳо офарид. Сипас аз миёни хонаҳо ва хонадонҳо беҳтаринро баргузид ва маро аз онҳо ба дунё овард. Пас ҳам рӯҳи ман ва ҳам ҷисми ман беҳтарини офаридаҳост. Насаби ман ва ниёгони ман беҳтарини инсонҳоянд.»

Дар ҳадиси шарифи дигар фармуда шудааст: «Аллоҳ таъоло ҳама чизро аз нестӣ ба ҳастӣ овард. Аз миёни ҳама чиз инсонҳоро дӯст дошт ва арҷманд сохт; баргузидагони инсонҳоро дар Арабистон ҷой дод. Аз миёни баргузидагони Арабистон маро баргузид. Маро дар миёни баргузидагон ва беҳтаринҳои одамони ҳамаи замонҳо ҷой дод. Пас касоне, ки дар Арабистон пайвастагони маро дӯст медоранд, онҳоро ба хотири ман дӯст медоранд. Касоне ҳам, ки бо онҳо душманӣ кунанд, бо ман душманӣ кардаанд.»

Чун Ҳақ таъоло Одамро офарид,
Ҷаҳонро бо Одам биёрост.
Фариштагонро ба саҷдаи Одам водошт,
Он Карим бар ӯ раҳмати фаровон ато фармуд.
Нури Мустафоро бар пешонии ӯ ниҳод
Ва фармуд: «Бидон, ин нури Ҳабиби Ман аст.»
Он нур дар пешонии ӯ қарор гирифт,
Рӯзгорони дароз бо ӯ бимонд.
Сипас, бидон, ба пешонии Ҳавво гузашт,
Дар он ҷо низ моҳҳову солҳо бимонд.
Шис ба дунё омад – нур ба ӯ гузашт,
Дар пешонии ӯ нур дурахшон гашт.
Ба Иброҳиму Исмоил низ расид,
Агар ҳамаашро гӯям, сухан дароз шавад.
Ҳамин тавр, чун ҳалқаҳои занҷир пайваста,
То ба Мустафо гузашт, давом ёфт.
Чун Ӯ омад – он раҳмати оламиён,
Нур ба Ӯ расид ва дар Ӯ қарор гирифт.
Агар мехоҳед аз оташ наҷот ёбед,
Бо ишқу бо сӯз салавот фиристед!

«Ту, яъне нури ту, пайваста аз саҷдакунандагон ба саҷдакунандагон гардонда шуд ва ба ту расид» Шуаро: 219

Одам алайҳиссалом, ки нахустин инсони офаридашуда буд, зарраи Муҳаммад алайҳиссаломро дар худ дошт; аз ин рӯ дар пешониаш нури Паёмбар медурахшид. Ин зарра аз ӯ ба ҳазрати Ҳавво, баъд ба Шис алайҳиссалом гузашт ва бад-ин минвол аз мардони пок ба занони пок ва аз занони пок ба мардони пок интиқол ёфт. Нури Муҳаммад алайҳиссалом низ ҳамроҳи ҳамон зарра аз пешониҳои пок ба пешониҳои пок мегузашт. Фариштагон ҳар гоҳ ки ба рӯи Одам алайҳиссалом менигаристанд, дар пешонии ӯ нури Муҳаммад алайҳиссаломро медиданд ва барои Ӯ истиғфор (талаби омурзиш) мекарданд.

Вақте ки вафоти Одам алайҳиссалом наздик шуд, ба писараш Шис алайҳиссалом гуфт: «Писарам! Ин нуре, ки дар пешонии ту медурахшад, нури охирин Паёмбар, Муҳаммад алайҳиссалом аст. Онро ба занони мӯъмина, иффатнок ва пок бисупор ва ба писарат низ ҳамин тавр васият кун!»

То ба Муҳаммад алайҳиссалом расидан ҳамаи падарон ба писарони худ ҳамин тавр васият карданд. Ҳама ин васиятро ба ҷо оварда, бо наҷибтарин ва боадабтарин духтарон издивоҷ карданд. Нур аз пешониҳои поки мардону занон гузашта, ба соҳиби аслии худ расид. Агар яке аз ниёгони Расулуллоҳ ду писар медошт ё қабилае ба ду шоха ҷудо мешуд, нури Паёмбари мо Муҳаммад алайҳиссалом ҳамеша дар шохаи шарифтарин ва беҳтарин қарор мегирифт. Дар ҳар аср ниёи Ӯ аз нури чеҳрааш шинохта мешуд. Нури Ӯро як насли баргузида бо худ дошт ва дар ҳар аср чеҳраи касе, ки аз ин насл буд, бисёр зебову пурнур мешуд. Вай бо ин нур дар миёни бародаронаш мумтоз мегашт ва қабилае, ки ӯ дар он буд, аз қабилаҳои дигар волотару шарифтар мешуд.9

Чунон ки Сарвари мо, Паёмбар, дар як ҳадиси шарифи худ фармудааст: «Ҳеҷ як аз ниёгони ман зино накардааст. Аллоҳ таъоло маро аз падарони пок ва нек ва аз модарони пок ба дунё овард. Агар яке аз ниёгонам ду писар медошт, ман дар беҳтарин ва баргузидатарини онҳо мебудам.» Ин нур, ки аз Одам алайҳиссалом сар карда насл ба насл мегузашт, ба Торах расид, аз ӯ ба писараш Иброҳим алайҳиссалом ва сипас ба писари ӯ Исмоил алайҳиссалом гузашт. Дар пешонии Исмоил низ ин нур мисли офтоб медурахшид; аз ӯ дар миёни фарзандонаш ба Аднон, аз Аднон ба Маъадд ва аз Маъадд ба Низор гузашт. Чун Низор ба дунё омад, падараш Маъадд нурро дар пешонии писараш дида, шод гашт ва зиёфати калоне орост. Вай гуфт: «Барои чунин писар ин қадар зиёфат чизи андак аст.» Аз ҳамин сабаб номи писараш Низор, яъне «андак», монд. Баъд аз он нур навбат ба навбат гузашта, ба соҳиби аслии худ, муҳри паёмбарон (Хотамуланбиё), Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом расид.

Сарвари мо, Паёмбар, дар як ҳадиси шариф фармуд: «Ман Муҳаммад, писари Абдуллоҳ, писари Абдулмутталиб, писари Ҳошим (Амр), писари Абдуманоф (Муғира), писари Қусай (Зайд), писари Килоб, писари Мурра, писари Каъб, писари Луай, писари Ғолиб, писари Фиҳр, писари Молик, писари Назр, писари Кинона, писари Хузайма, писари Мудрика (Омир), писари Илёс, писари Музар, писари Низор, писари Маъадд, писари Аднон ҳастам. Ҳар гоҳ ҷамоате, ки ман аз он будам, ба ду гурӯҳ ҷудо мешуд, Аллоҳ таъоло бешубҳа маро дар беҳтарин қисми он ҷой медод…»10

Дар ҳадиси шарифи дигар фармуд: «Аллоҳ таъоло аз фарзандони Иброҳим Исмоилро баргузид. Аз фарзандони Исмоил Бани Кинонаро баргузид. Аз Бани Кинона Қурайшро баргузид. Аз Қурайш Бани Ҳошимро баргузид. Аз Бани Ҳошим Бани Абдулмутталибро баргузид. Ва аз фарзандони Абдулмутталиб маро баргузид.»11

Силсилаи насаби шарифи Сарвари мо, Паёмбар, то Аднон чунин аст:

Муҳаммад алайҳиссалом Абдуллоҳ Абдулмутталиб (Шайба) Ҳошим (Амр) Абдуманоф (Муғира) Қусай (Зайд) Килоб Мурра Каъб Луай Ғолиб Фиҳр Молик Назр Кинона Хузайма Мудрика (Омир) Илёс Музар Низор Маъадд Аднон

Бобои Ӯ ҳазрати Абдулмутталиб

Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), аз шохаи Бани Ҳошими қабилаи Қурайш аст. Падараш Абдуллоҳ ва падари Абдуллоҳ Шайба буд. Шайба, бобои Паёмбари мо, дар Мадина ба дунё омада буд ва ҳангоми вафоти падараш Ҳошим ҳанӯз кӯдак буд. Рӯзе дар Мадина, пеши хонаи тағоҳояш бо ҳамсолонаш тирандозӣ машқ мекард. Калонсолоне, ки онҳоро тамошо мекарданд, аз нуре, ки дар пешонии Шайба медурахшид, тахмин карданд, ки ӯ писари марди бошарафест, ва ба ҳайрат афтоданд.

Навбати тирандозӣ ба Шайба расид. Камонро кашиду тирро ба сӯи нишона раҳо кард. Тир рост ба нишона расид ва ӯ бо ҳаяҷон гуфт: «Ман писари Ҳошимам. Тири ман бешак ба нишонааш мерасад!» Аз ҳамин суханаш фаҳмиданд, ки писари Ҳошими маккагист. Ҳошим он вақт вафот карда буд.

Яке аз фарзандони Абдуманоф ба Макка баргашта, ба Мутталиб, бародари Ҳошим, гуфт: «Бародарзодаат Шайба, ки дар Мадина зиндагӣ мекунад, писари бисёр зирак аст. Дар пешониаш нуре медурахшад, ки ҳамаро ба ҳайрат меорад. Оё дуруст аст, ки чунин кӯдаки гаронбаҳо дур аз шумо зиндагӣ кунад?» Пас Мутталиб дарҳол ба Мадина рафту бародарзодааш Шайбаро гирифта, ба Макка овард. Ба касоне, ки дар кӯчаҳои Макка мепурсиданд: «Ин кӯдак кист?», ҷавоб медод: «Ғуломи ман аст.» Аз он пас номи Шайба Абдулмутталиб, яъне «ғуломи Мутталиб», монд.12

«Писарам! Ин нуре, ки дар пешонии ту медурахшад, нури охирин Паёмбар, Муҳаммад алайҳиссалом аст. Онро ба занони мӯъмина, иффатнок ва пок бисупор ва ба писарат низ ҳамин тавр васият кун!» Одам алайҳиссалом

Абдулмутталиб то вафоти амакаш Мутталиб дар паҳлӯи ӯ зиндагӣ кард. Аз ҷисми мубораки Абдулмутталиб бӯи мушк меомад. Дар пешониаш нури Муҳаммад алайҳиссалом, ҳабиби Аллоҳ таъоло, медурахшид ва ба гирду атроф хайру баракат мепошид. Ҳар гоҳ ки дар Макка борон намеборид ва хушксолӣ мешуд, аҳли Макка дасти Абдулмутталибро гирифта, ӯро ба кӯҳи Сабир мебурданд ва зорӣ мекарданд, ки дуо кунад. Вай ҳам ҳеҷ касро ноумед намекард ва ба даргоҳи Аллоҳ таъоло дуо мекард, ки борон ато фармояд. Ҷаноби Ҳақ низ ба баракати нури Паёмбари маҳбуби мо, ки дар пешонии Абдулмутталиб медурахшид, дуояшро қабул мефармуд ва борони фаровон мефиристод. Бад-ин тариқ қадру эътибори Абдулмутталиб рӯз то рӯз меафзуд. Аҳли Макка ӯро ба сардории худ интихоб карданд. Касе ба ӯ мухолифат намекард ва ҳар кӣ зери фармонаш медаромад, оромиш ва осоиш меёфт. Подшоҳони он замон ҳам фазилату бузургии Абдулмутталибро эътироф мекарданд. Танҳо подшоҳи Эрон (Кисро) ӯро чашми дидан надошт ва ошкору пинҳон бо ӯ душманӣ мекард. Абдулмутталиб ҳаниф, яъне мусалмон буд.13 Вай дар роҳи тавҳид буд: ба вуҷуд ва ягонагии Аллоҳ имон дошт, ғайр аз Ӯ андешаи дигаре надошт ва бар дини ниёи худ Иброҳим алайҳиссалом, ки ҳаниф буд, қарор дошт. Аз ин рӯ ҳеҷ гоҳ бутҳоро напарастид ва ҳатто ба онҳо наздик ҳам намешуд.

Дар гирди Каъба ба даргоҳи Аллоҳ таъоло дуо мекард ва ба Ӯ ибодат менамуд.

Замзам

Рӯзе дар хоб касе ба ӯ «Эй Абдулмутталиб! Бархез, Тайбаро бикан!» гуфт ва ғоиб шуд. Рӯзи дигар гуфт: «Бархез, Барраро бикан!» Рӯзи сеюм ҳамон мард амр кард: «Бархез, Мазнунаро бикан!» Хоб пай дар пай такрор мешуд. Рӯзи чорум ҳамон мард боз гуфт: «Эй Абдулмутталиб! Бархез, чоҳи Замзамро бикан!» Абдулмутталиб пурсид: «Замзам чист? Он чоҳ дар куҷост?» Он кас гуфт: «Замзам обест, ки ҳаргиз кам намешавад ва ба таги он расидан мумкин нест. Барои ҳамаи ҳоҷиёне, ки аз чор гӯшаи ҷаҳон меоянд, кифоя мекунад. Аз ҷое ҷӯшида баромад, ки Ҷабраил алайҳиссалом боли худро бар он зад. Ин ҳамон обест, ки Аллоҳ таъоло барои Исмоил алайҳиссалом офарид. Ташнагонро сероб мекунад. Гуруснагонро сер мекунад, беморонро шифо мебахшад. Ҷои онро ба ту мегӯям. Дар ҷое, ки қурбонӣ мекунанд, боқимондаҳоро ба як ҷо мепартоянд. Вақте ки дар он ҷо бошӣ, зоғе бо нӯли сурх хоҳад омад.

Бо нӯлаш заминро хоҳад кофт. Дар ҷое, ки зоғ мекобад, лонаи мӯрчае низ хоҳӣ дид. Ҳамон ҷо ҷои Замзам аст.»14

Субҳ Абдулмутталиб писараш Ҳорисро бо худ гирифта, назди Каъба рафт ва бо ҳаяҷон ба интизор нишаст. Дере нагузашта, ҳамон тавр ки дар хоб гуфта шуда буд, зоғе бо нӯли сурх омад, ба чуқурии он ҷо нишаст ва бо нӯлаш ба замин задан гирифт. Аз зери он лонаи мӯрчае намоён шуд. Абдулмутталиб бо писараш Ҳорис дарҳол ҳамон ҷоро кофтан гирифтанд. Муддате кофтанд, ки даҳони чоҳ намудор гашт. Абдулмутталиб инро дида, такбир гуфтан гирифт: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар!»

Қурайшиён, ки аз аввал кофтани чоҳро бодиққат зери назар доштанд, рӯ ба ӯ оварда гуфтанд: «Эй Абдулмутталиб! Ин чоҳи ниёи мо Исмоил аст. Мо низ дар он ҳақ дорем. Бояд моро дар ин кор шарик гардонӣ!» Абдулмутталиб дарҳол эътироз карда, ҷавоб дод: «Не! Ин кор вазифаест, ки танҳо ба ман ато шудааст.» Он гоҳ қурайшиён гуфтанд: «Ту танҳоӣ. Ғайр аз як писар ҳеҷ кас надорӣ. Ин тавр ба муқобили мо истода наметавонӣ!»

Чоҳи Замзам

Чоҳи Замзам

Дар Масҷидулҳаром, рӯ ба рӯи рукни Ҳаҷаруласвад буд. Ҳалқаи сангин дошт. Фаршаш аз мармар буд ва ба сӯи деворҳо нишеб дошт. Абдулҳамидхони аввал фармуд, ки чоҳро тавре созанд, ки об аз он натаровад. Ин асари зебои ҳунарӣ, ин ёдгори гаронбаҳо аз таърих, соли 1963 вайрон карда шуд. Даҳони чоҳ ва чанд метр атрофи он чанд метр поёнтар аз замин фуроварда шуд. Сипас болои он пурра пӯшонида ва бо мармар фарш шуд. Имрӯз ин чоҳ дида намешавад.

Он гоҳ дилаш реш шуд, зеро ӯро ба бекасӣ таъна мезаданд. Дастҳояшро ба сӯи осмон бардошта, илтиҷо кард: «Ё Раббӣ! Ба ман даҳ писар ато фармо. Агар ин дуоямро қабул фармоӣ, яке аз онҳоро дар назди Каъба қурбонӣ мекунам.»15

Абдулмутталиб фикр кард, ки кори кофтан ба ҳоли хатарнок расидааст ва охираш метавонад ба задухӯрдҳои сахт оварда расонад. Бинобар ин кофтанро бас карда, роҳи созишро пеш гирифт.

Мехост, ки ин масъаларо ҳакаме ҳал кунад. Дар охир қарор доданд, ки коҳине (фолбине), ки дар Димишқ зиндагӣ мекунад, барои ин кор чорае меёбад. Бо гурӯҳе аз бузургони Қурайш ба роҳ баромаданд. Дар роҳ корвон аз ташнагӣ ва гармо чунон аз по афтод, ки дигар ҷунбидан наметавонист. Ҳозир буданд барои як қатра об ҷон бидиҳанд. Ягона орзуяшон ҳамин буд, вале дар миёни он биёбони сӯзон об ёфтан имкон надошт.

Дар ҳамон лаҳзае, ки ҳама умед канда буданд, Абдулмутталиб ба онҳо бонг зад: «Биёед, биёед! Гирд оед! Ҳам барои худатон ва ҳам барои чорпоёнатон оби кофӣ ёфтам!» Абдулмутталиб, ки нури мубораки Муҳаммад алайҳиссаломро дар пешонӣ дошт, об меҷуст, ки пои шутураш ба санги калоне банд монд; санг аз ҷояш ҷунбид ва аз зераш об ҷорӣ шуд. Ҳама давон-давон омаданд.

Об нӯшида, сероб шуданд ва аз нав ҷон гирифтанд.

Қурайшиён, ки дар баробари ин бузургии Абдулмутталиб шарманда монда буданд, гуфтанд: «Эй Абдулмутталиб! Дигар сухане надорем, ки ба ту гӯем. Ту барои кофтани чоҳи Замзам сазовортарин касӣ. Минбаъд дар ин бора бо ту низоъ намекунем. Ба назди ҳакам рафтан ҳам лозим нест, бармегардем.» Баъд роҳи Маккаро пеш гирифтанд. Ҳамин тавр Абдулмутталиб ба ҳурмати нуре, ки дар пешониаш медурахшид, ба шарафи кофтани чоҳи Замзам ва баровардани оби он ноил гашт.16

«Замзам сер мекунад ва беморонро шифо мебахшад» Ҳадиси шариф

Писаре, ки барои қурбонӣ назр шуд

Баъди кофтани чоҳи Замзам шаъну шуҳрати Абдулмутталиб боз ҳам афзуд. Солҳо гузашт. Ҷаноби Ҳақ дуоеро, ки ӯ аз таҳи дил карда буд, қабул фармуд ва ба Абдулмутталиб ғайр аз Ҳорис боз даҳ писар ва шаш духтар ато фармуд. Писаронаш Қусам, Абӯлаҳаб, Абдулкаъба, Ҳаҷл, Зубайр, Абӯтолиб, Абдуллоҳ, Ғайдоқ, Зирор ва Муқаввим ном доштанд [Ҳамза ва Аббос ҳанӯз ба дунё наомада буданд]. Духтаронаш Сафия, Отика, Умму Ҳаким Байзо, Барра, Умайма ва Арво буданд. Абдулмутталиб аз миёни ҳамаи фарзандонаш Абдуллоҳро аз ҳама бештар дӯст медошт, зеро нури пешонии худаш дар пешонии Абдуллоҳ дурахшидан гирифта буд.

Рӯзе дар хоб ба Абдулмутталиб гуфта шуд: «Эй Абдулмутталиб! Ба назрат вафо кун!»

Пагоҳӣ Абдулмутталиб қӯчқоре қурбонӣ кард. Шаб дар хоб ба ӯ амр шуд: «Аз ин бузургтар чизеро қурбонӣ кун!» Субҳ гове қурбонӣ кард, вале боз дар хоб ба ӯ амр шуд, ки аз ин бузургтар чизеро қурбонӣ кунад. Пурсид: «Аз ин бузургтар чӣ бошад?» Он гоҳ ба ӯ гуфта шуд: «Ту назр карда будӣ, ки агар ба ту даҳ писар ато шавад, якеашонро қурбонӣ мекунӣ. Ба назрат вафо кун!»

Рӯзи дигар Абдулмутталиб фарзандонашро ҷамъ карда, дуоеро, ки солҳо пеш карда буд, ба онҳо нақл кард. Сипас ба писаронаш гуфт, ки бояд якеашонро қурбонӣ кунад. Фарзандонаш ҳеҷ мухолифат накарданд; баръакс, ҳама ризо дода гуфтанд: «Эй падари мо! Ба назрат вафо кун! Ҳар чӣ хоҳӣ, бикун, ихтиёр ба дасти туст!» Абдулмутталиб қуръа партофт, то маълум шавад, ки кадом писар қурбонӣ мешавад. Қуръа ба номи писари аз ҳама дӯстдоштааш Абдуллоҳ афтод, ки нури Муҳаммад алайҳиссалом, ҳабиби Аллоҳ таъолоро дар пешонӣ дошт. Абдулмутталиб як лаҳза ба ларза омад ва чашмонаш пури ашк гашт. Бояд ба аҳде, ки бо Аллоҳ таъоло баста буд, вафо мекард. Кордро ба як даст ва ҷигарбандаш Абдуллоҳро ба дасти дигар гирифта, барои адои аҳде, ки бо Парвардигораш баста буд, назди Каъба омад. Падар бо чашмони ашколуд барои қурбонии Абдуллоҳ тамоми тайёриро ба анҷом расонд. Дар он дам бузургони Қурайш бо нигоҳҳои пурҳайрат воқеаро тамошо мекарданд.

Аз миёни онҳо тағои Абдуллоҳ гуфт: «Эй Абдулмутталиб! Даст нигоҳ дор! Мо ҳаргиз розӣ нестем, ки ин писаратро забҳ кунӣ. Агар чунин кунӣ, ин кор дар миёни Қурайш одат мешавад. Ҳар кас назр мекунад, ки писарашро қурбонӣ кунад, ва ӯро забҳ мекунад. Пешрави чунин кор мабош! Парвардигоратро бо роҳи дигар розӣ кун!» Сипас пешниҳод кард: «Аз коҳине бипурс, то роҳеро ба ту нишон диҳад.»

Баъди ин сухан Абдулмутталиб назди коҳине Қутба (ё Саҷоҳ) ном, ки дар Хайбар зиндагӣ мекард, рафт ва воқеаро нақл кард. Коҳин пурсид: «Хунбаҳои (дияи) як одам дар назди шумо чӣ қадар аст?» Ҷавоб шунид: «Даҳ шутур.» Он гоҳ гуфт: «Дар миёни даҳ шутур ва писаратон қуръа партоед. Агар қуръа ба номи писаратон барояд, боз даҳ шутур илова кунед ва ҳамин тавр шумораро афзуда, аз нав қуръа партоед, то қуръа ба номи шутурон барояд.»

Абдулмутталиб дарҳол ба Макка баргашт ва чунон ки коҳин гуфта буд, амал кард. Ҳар дафъа даҳ шутур афзуда, борҳо қуръа партофт. Қуръа ҳамеша ба номи Абдуллоҳ мебаромад. Танҳо вақте ки шумораи шутурон ба сад расид, қуръа ба номи шутурон афтод. Барои эҳтиёт боз ду бор қуръа партофт; ҳар ду бор ҳам қуръа ба номи шутурон баромад. Абдулмутталиб такбиргӯён: «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!» шутуронро қурбонӣ кард. На худаш ва на ягон писараш аз гӯшти онҳо чизе нагирифт. Ҳамаашро ба фақирон тақсим кард.17

Аз замони Одам алайҳиссалом инҷониб боз як воқеаи қурбонӣ ҳаст: воқеаи қурбонӣ шудани Исмоил алайҳиссалом. Азбаски насаби Сарвари мо, Паёмбар, ба Исмоил алайҳиссалом мерасад, Ӯ фармуд: «Ман писари ду қурбонӣ ҳастам.»18

Падари Ӯ ҳазрати Абдуллоҳ

Абдуллоҳ, ки нури Сарвари ду ҷаҳон, Паёмбари мо Муҳаммад алайҳиссаломро дар пешонӣ дошт, чун ба дунё омад, аҳли китоб ба якдигар хабар доданд: «Дар Макка падари паёмбари охирзамон ба дунё омад.» Бани Исроил ҷуббаи пашмине доштанд, ки аз они Яҳё алайҳиссалом буд; ӯ ҳангоми шаҳид шуданаш онро дар бар дошт ва хуни муборакаш бар он ҷубба чакида буд. Дар китобҳояшон навишта шуда буд: «Ҳар гоҳ ин хун тоза шуда, ба чакидан сар кунад, падари паёмбари охирзамон ба дунё меояд.» Аҳли китоб маҳз бо дидани ҳамин нишона фаҳмиданд, ки Абдуллоҳ ба дунё омадааст. Аз рӯи ҳасад борҳо қасди куштани ӯро карданд, вале Аллоҳ таъоло Абдуллоҳро ба баракати нури пешониаш ҳифз фармуд.

Вақте ки Абдуллоҳ ба синни балоғат расид, ҳам бо ахлоқи нек ва ҳам бо зебоиаш дар миёни мардум мумтоз гашт. Махсусан чун ба ҳаждаҳсолагӣ расид, зебоиаш вирди забонҳо шуд. Нури пешониаш мисли офтоб медурахшид ва дили духтароне, ки ӯро медиданд, хоҳу нохоҳ ба сӯи ӯ майл мекард. Овозаи зебоӣ ва шуҳраташ то Миср расида буд.

Аз дуру наздик ҳама бо ҳам мусобиқа мекарданд, ки духтари худро ба ӯ диҳанд. Бисёр подшоҳон назди Абдулмутталиб омада, пешниҳод мекарданд, ки духтаронашонро барои писараш бигирад, ва мегуфтанд, ки барои ин кор ба ҳар гуна фидокорӣ тайёранд. Ҳамчунин наздики дусад духтар то Макка омада, пешниҳод карда буданд, ки бо Абдуллоҳ издивоҷ кунанд. Аммо Абдулмутталиб ҳар якеро бо сухани шоиста рад мекард.

Зеро Абдулмутталиб барои писараш духтари ҳаниф, яъне мусалмонеро меҷуст, ки аз ҳама наҷибтар, асилтар ва зеботар бошад ва ба дини ниёгонашон, ки аз замони Иброҳим алайҳиссалом ба он пайравӣ мекарданд, пойбанд бошад.

Бани Исроил фаҳмиданд, ки паёмбари охирзамон, ки дар китобҳояшон аз Ӯ хабар дода шудааст, аз қавми онҳо нахоҳад буд. Аз рӯи ҳасад қасам хӯрданд, ки Абдуллоҳро бикушанд, ва барои ин кор ба Макка ҳафтод марди мусаллаҳ фиристоданд. Онҳо дар камини фурсати муносиб нишастанд. Ниҳоят рӯзе Абдуллоҳ ба саҳро баромад. Онҳо дар лаҳзае, ки гумон доштанд касе онҳоро намебинад, шамшер кашида, бар ӯ ҳамла карданд. Он рӯз ба ҳикмати илоҳӣ19 яке аз хешовандони Абдуллоҳ, Ваҳб ибни Абдуманоф, низ бо чанд тан аз ёронаш ба шикор баромада буд. Онҳо маҳз дар ҳамон лаҳза диданд, ки Бани Исроил бар сари Абдуллоҳ рехтаанд. Бо ғайрати хешовандӣ қарор доданд, ки ба ёрии ӯ шитобанд ва Абдуллоҳро наҷот диҳанд. Вале душманон хеле зиёд буданд ва маълум буд, ки дар ин задухӯрд мағлуб мешаванд. Ниҳоят салоҳ диданд, ки роҳи панду насиҳатро пеш гиранд. Чун ба онҳо наздик шуданд, диданд, ки аз ғайб мисли барқ мардони бисёре расиданд, ки ба ҳеҷ кас дар ин олам монанд набуданд; бар аспҳои сиёҳ савор буданд ва шамшер дар даст доштанд. Онҳо бо садои такбир бар Бани Исроил ҳамла карданд, ҳамаро аз дами шамшер гузарониданд ва ғоиб гаштанд. Ваҳб аз ин ҳол дар ҳайрат монд ва фаҳмид, ки Абдуллоҳ чӣ гуна ҳифз шудааст ва назди Аллоҳ таъоло чӣ қадр арзиш дорад.

Ба хона омада, воқеаро ба занаш нақл кард. Ҳар ду ба он хулоса омаданд, ки ҷавони ҳамтои духтарашон ҳамин Абдуллоҳ аст, ва қарор доданд, ки Оминаро ба ӯ диҳанд.

«Ман писари ду қурбонӣ ҳастам» Ҳадиси шариф

Абдулмутталиб низ дар бораи зебоӣ, покдоманӣ, ҳаё ва диндории Омина, духтари Ваҳб, бузурги қабилаи Бани Зуҳра, шунида буд. Аз ҷиҳати насаб низ хешованд буданд ва чанд пушт боло насабашон ба ҳам мепайваст. Пас ба хонаи Ваҳб рафт, то он духтарро барои писараш Абдуллоҳ хостгорӣ кунад. Чун Абдулмутталиб духтари Ваҳбро барои Абдуллоҳ хостгорӣ кард, Ваҳб гуфт: «Эй амакбача! Мо ин пешниҳодро пеш аз шумо гирифта будем» ва воқеаеро, ки пештар шоҳидаш шуда буд, нақл кард. Сипас илова намуд: «Модари Омина хобе дид. Ба гуфтаи ӯ, ба хонаи мо нуре даромад ва рӯшноияш заминро ва осмонҳоро фаро гирифт. Ман низ дишаб дар хоб ниёи мо Иброҳим алайҳиссаломро дидам. Ба ман гуфт: „Ман никоҳи Абдуллоҳ, писари Абдулмутталиб, ва духтарат Оминаро бастам. Ту низ онро қабул кун!“ Аз субҳи имрӯз зери таъсири ин хоб ҳастам. Бо худ мегуфтам: кай меоянд?» Ин суханонро шунида, аз забони Абдулмутталиб ин калимаҳо ҷорӣ шуд: «Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар!»

Ниҳоят писари ҳаждаҳсолааш Абдуллоҳро бо духтари чордаҳсолаи Ваҳб, Омина, хонадор кард. Дар бораи издивоҷи Омина ва Абдуллоҳ ривоятҳои дигар низ ҳаст.20

Гузаштани нури мубораки Ӯ ба модараш

Вақте ки нури мубораки Сарвари олам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба модараш гузашт, гургон ва паррандагон ба якдигар чунин мужда доданд:

«Замони қадам ба дунё ниҳодани Сарвари коинот наздик шуд; Ӯ амини21замин ва офтоби замон аст.» Он шаб ҳамаи бутҳои дохили Каъба ба рӯ афтоданд. Шайтонҳо нотавон гаштанд ва дигар кори худро карда натавонистанд. Фариштагон тахти Иблисро шикаста, ба дарё партофтанд ва худи Иблисро чил рӯз ҷазо ва азоб доданд. Сипас вай гурехт, ба кӯҳи Абӯқубайс баромад ва фарёди сахте кашид. Ҳамаи лашкаронаш ин фарёдро шунида, гирдаш ҷамъ омаданд. Ба онҳо гуфт: «Вой бар ҳоли шумо! Валодати Муҳаммад алайҳиссалом наздик шуд. Минбаъд Лот ва Уззо парастида намешаванд. Нури тавҳид тамоми оламро фаро мегирад.» Он шаб ҳамаи ҷодугарон ва коҳинон дар кори худ оҷиз монданд. Каҳонат барҳам хӯрд. Ҷодуҳояшон бетаъсир монданд. Он шаб аҳли замин аз осмон садое шуниданд: «Замони омадани паёмбари охирзамон бо ҳазорон некӣ ва эҳсон наздик шуд.»

Он замон дар Маккаи мукаррама қаҳтӣ буд. Солҳо борон наборида буд. Дар дарахтон як барги сабз ҳам набуд ва аз ҳосил асаре дида намешуд. Мардум ба танг омада буданд ва намедонистанд чӣ кунанд. Пас аз он ки нури мубораки Паёмбари маҳбуби мо аз ҳазрати Абдуллоҳ ба ҳазрати Омина гузашт, он қадар борон борид ва он қадар ҳосил ба даст омад, ки он солро «Соли фаровонӣ» номиданд. Ҳазрати Омина дар давоми нӯҳ моҳе, ки ба Ӯ ҳомила буд, ҳеҷ дарду машаққате накашид.

Модари мо Омина ду моҳа ҳомила буд, ки шавҳараш Абдуллоҳ барои тиҷорат ба Димишқ рафт. Ҳангоми бозгашт бемор шуд ва дар ҳаждаҳ ё бисту панҷсолагӣ дар Доруннобиға, дар наздикии Мадина, назди тағоҳояш, Бани Наҷҷор, вафот кард.22 Ин хабар ба Макка расид ва тамоми шаҳр ғарқи андӯҳ гашт.23

«Вақте ки Абдуллоҳ, падари Сарвари мо, Паёмбар, пеш аз валодати писараш вафот кард, фариштагон гуфтанд: „Эй Парвардигори мо! Расули Ту ятим монд“» Абдуллоҳ ибни Аббос (разияллоҳу анҳумо)

Абдуллоҳ ибни Аббос (разияллоҳу анҳумо), яке аз асҳоби киром, чунин ривоят кардааст: «Вақте ки Абдуллоҳ, падари Сарвари мо, Паёмбар, пеш аз валодати писараш вафот кард, фариштагон гуфтанд: „Эй Парвардигори мо! Расули Ту ятим монд.“ Аллоҳ таъоло фармуд: „Нигаҳбон ва ёвари Ӯ Манам.“»

Омина хотун аз вафоти шавҳараш бисёр андӯҳгин шуд ва дар шеъре вафоти ӯро чунин сароид:

Вақте ки ҳеҷ кас гумон намебурд, аҷалаш ӯро бурд,
Ҳол он ки бисёр бахшанда ва бисёр меҳрубон буд.

Воқеаи Фил

Воқеаи Фил

То валодати Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) тақрибан ду моҳ монда буд. Дар ҳамин вақт воқеаи Фил рӯй дод. Мардум аз ҳар сӯ гурӯҳ-гурӯҳ ба зиёрати Каъба меомаданд. Абраҳа, волии Яман аз ҷониби подшоҳи Ҳабашистон, мехост пеши роҳи онҳоро бигирад ва бо ёрии императори Рум дар Санъо калисои бузурге бино кунонд, ки «Қулайс» ном дошт. Мехост, ки мардум ин калисоро зиёрат кунанд. Аммо азбаски арабҳо аз қадим Каъбаро зиёрат мекарданд, ба калисое, ки Абраҳа сохта буд, ҳеҷ эътибор надоданд ва ба он бо чашми таҳқир нигаристанд. Ҳатто яке аз онҳо калисоро ифлос кард.

Абраҳа аз ин ҳодиса ба хашм омада, қарор дод, ки Каъбаро вайрон кунад. Бо ҳамин мақсад лашкари бузурге омода карда, бар Макка лашкар кашид. Вақте ки лашкари Абраҳа ба Макка наздик шуд, сарбозон ба тороҷи моли Қурайш пардохтанд ва дусад шутури Абдулмутталибро низ кашида гирифтанд. Абдулмутталиб назди Абраҳа рафт ва шутуронашро талаб кард. Абраҳа гуфт: «Ман омадаам, ки Каъбаи муқаддаси шуморо вайрон кунам. Ту ба ҷои ҳимояи он шутуронатро талаб мекунӣ?»

Абдулмутталиб гуфт: «Ман соҳиби шутуронам. Каъба низ бешак соҳибе дорад. Ӯ онро нигаҳбонӣ мекунад.» Абраҳа гуфт: «Касе нест, ки онро аз дасти ман нигоҳ дорад!» Баъд шутурони Абдулмутталибро ба ӯ баргардонда, рухсаташ дод. Сипас ба лашкараш амр дод, ки ба сӯи Каъба ҳаракат кунад. Дар лашкари Абраҳа филе буд «Маҳмуда» ном; онро пешопеши лашкар меронданд ва бовар доштанд, ки ба шарофати он ғолиб меоянд. Яке аз роҳнамоёни Абраҳа, Нуқайл ибни Лабиб, ба гӯши он фили бузург хам шуда гуфт: «Эй Маҳмуда, хонае, ки барои вайрон кардани он меравӣ, хонаи Аллоҳ таъоло аст. Ҳамин ҳоло бинишин! Зинҳор пеш марав! Вагарна ҳалок мешавӣ!» Ҳамин ки Абраҳа рӯ ба сӯи Каъба овард, ин фил ба замин нишаст ва дигар қадам барнадошт. Аммо чун рӯяшро ба сӯи Яман мегардонданд, давон-давон мерафт.

Ҳамин тавр Аллоҳ таъоло бар лашкари Абраҳа, ки ба Макка наздик шуда буд, вале тавони ҳамла надошт, тӯдаи паррандагонеро фиристод, ки абобил, яъне парастуҳои кӯҳӣ, ном доранд. Ҳар яке аз ин паррандагон се санг ба андозаи нахӯд ё наск бо худ дошт: яке дар нӯл ва дуто дар пойҳо. Онҳо сангҳоро бар лашкари Абраҳа фурӯ рехтанд. Сангҳо сарбозонро аз сар то по сӯрох карда, аз онҳо мегузаштанд. Ҳар сарбозе, ки санг ба ӯ мерасид, дарҳол мемурд. Чунон ки дар ояти карима низ хабар дода шудааст, лашкар мисли барги хӯрдашудаи киштзор гашт. Абраҳа инро дида, саросема шуд ва хост бигурезад, вале натавонист. Ҳадафи асосии сангҳо худи ӯ буд ва ба ӯ низ расида буд. Ҳар қадар ки мегурехт, гӯшташ пора-пора мерехт, то он ки мурд. Ин воқеа дар сураи Фили Қуръони карим чунин баён шудааст, ки маънояш ин аст: «(Эй Расули Ман!) Оё надидӣ, ки Парвардигорат бо соҳибони фил (ки мехостанд Каъбаро вайрон кунанд, яъне бо лашкари Абраҳа, ки бо филҳо муҷаҳҳаз шуда буд) чӣ кард? Оё макрашонро (дар вайрон кардани Каъбаи муаззама) бенатиҷа насохт? Бар онҳо паррандагонро гурӯҳ-гурӯҳ фиристод. Ҳар яке аз он паррандагон бар онҳо сангҳое аз гили дар оташ пухта мепартофт. Ниҳоят Аллоҳ таъоло онҳоро мисли барги киштзори кирмхӯрда несту нобуд сохт. (Онҳоро мисли баргҳои хӯрдашудаи киштзор гардонд, ки кирмҳо хоида, реза-реза карда бошанд.)»24

«Ман соҳиби шутуронам. Каъба низ бешак соҳибе дорад. Ӯ онро нигаҳбонӣ мекунад» Шайбатулҳамд

Арабистон ва марказҳои фарҳангии атрофи он