Муждаҳо
Омадани Паёмбари маҳбуби мо Муҳаммад алайҳиссалом аз Одам алайҳиссалом сар карда ба ҳар паёмбар ва уммати ӯ хабар дода шуда буд. Чун валодати Ӯ наздик шуд, бисёре аз ҳодисаҳое, ки бояд рӯй медоданд, пешакӣ мужда дода шуд.
Дар Тавроти ҳақиқӣ1, китобе, ки ба Мусо2 алайҳиссалом нозил шуда, баъдтар таҳриф гардид, чунин навишта шудааст:
«Ӯ Зоти чунон муборакест, ки ҳимматаш баланд ва ёриаш фаровон аст. Маҳбуби фақирон ва табиби сарватмандон аст. Зеботарини зебоён ва поктарини покон аст. Дар гуфтугӯ нарм, дар тақсим одил ва дар ҳар муомила рост аст. Бо кофирон сахт ва шадид аст. Калонсолонро эҳтиром мекунад ва ба хурдсолон шафқату меҳрубонӣ дорад. Барои чизи андак ҳам шукр мегузорад. Ба асирон дилсӯзӣ мекунад. Ҳамеша кушодарӯй аст. Хандааш табассум аст, қаҳқаҳа намезанад. Уммӣ аст: бе он ки чизе бихонад ва нависад, ба Ӯ ҳама чиз таълим дода шудааст. Ӯ расули Аллоҳ таъоло аст. Бадхӯ ва сангдил нест. Дар бозорҳо ва растаҳо бо овози баланд фарёд намезанад. Уммати Ӯ соҳибони ахлоқи неканд. Дар ҷойҳои баланд номи Аллоҳ таъолоро ёд мекунанд. Муаззинонашон аз манораҳо мардумро ба намоз даъват мекунанд. Таҳорат мегиранд ва намоз мехонанд. Дар намоз сафҳоро рост мекунанд ва дар як қатор меистанд. Шабҳо садои тасбеҳи онҳо мисли садои занбӯри асал шунида мешавад. Дар Макка ба дунё меояд. Аз Мадина то Димишқ ҳама ҷо зери фармони Ӯ хоҳад буд. Номаш Муҳаммад аст ва Ман Ӯро Мутаваккил ном ниҳодам. То динҳои табоҳшударо аз миён набардорад ва дини ҳақ ва ростро паҳн ва устувор насозад, Ӯро аз дунё намебарам. Ӯ мардумро ба сӯи Ҳақ даъват мекунад; ба баракати Ӯ чашмони нобино кушода мешаванд ва мебинанд, гӯшҳои ношунаво мешунаванд. Ғафлат аз дилҳо меравад…»3
Дар Забури ҳақиқӣ4, китобе, ки ба Довуд5 алайҳиссалом нозил шуда, баъдтар таҳриф гардид, чунин навишта шудааст:
«Ӯ касест, ки дасташ кушода, яъне саховатманд аст. Ҳаргиз хашм намегирад. Бисёр нармхӯй аст. Чеҳраи зебову нуронӣ ва суханони ширин дорад. Табиби инсонҳост. Бисёр мегиряд ва кам механдад. Кам мехобад ва бисёр меандешад. Офариниши Ӯ дилписанд ва зебост. Суханонаш дилҳоро мерабояд ва рӯҳҳоро ба худ ҷазб мекунад… Эй Ҳабиби Ман! Шамшери ҳимматро аз ниём бикаш ва бо тамоми нерӯят дар майдони диловарӣ аз кофирон интиқом бигир.
Бо забони зебо ҳамду санои Маро дар ҳама ҷо паҳн кун. Сарҳои ҳамаи кофирон пеши дастони пуркаромати ту хам хоҳанд шуд…»
Дар Инҷили ҳақиқӣ6, китобе, ки ба Исо7 алайҳиссалом нозил шуда, баъдтар таҳриф гардид, чунин навишта шудааст:
«Эй Парвардигори ман! Маро аз уммати Муҳаммад алайҳиссалом гардон!» Мусо алайҳиссалом
«Ӯ бисёр намехӯрад; бахил нест. Фиреб намедиҳад, касеро бад намегӯяд, ҳаргиз шитоб намекунад. Барои худ интиқом намегирад. Танбал нест. Аз ҳеҷ кас ғайбат намекунад…»
Коҳине аз Исо алайҳиссалом пурсид, ки номи паёмбари оянда чист ва нишонаҳои омадани Ӯ кадомҳоянд. Исо алайҳиссалом чунин гуфт:
«Номи он Расул дар зебоие аст, ки сазовори ҳайрат аст. Вақте ки Аллоҳ таъоло рӯҳи Ӯро офарид, ин номро ба Ӯ дод, Ӯро дар шукӯҳи осмонӣ ҷой дод ва фармуд: „Сабр кун, эй Аҳмад! Ман барои ту Ҷаннат, дунё ва бисёр офаридаҳоро офаридам. Инҳоро ба ту ҳадя мекунам. Ҳар кӣ туро эҳтиром кунад, аз Ман эҳтиром хоҳад ёфт. Ҳар кӣ ба ту лаънат хонад (дашном диҳад), аз ҷониби Ман лаънат карда хоҳад шуд. Туро ҳамчун Расули наҷотбахши Худ ба дунё хоҳам фиристод. Сухани ту саросар ҳақиқат хоҳад буд. Замин ва осмон шояд аз миён раванд, аммо роҳи ту ҳамеша ҷовидона хоҳад монд.“ Номи муқаддаси Ӯ Аҳмад аст.» Он гоҳ мардуме, ки гирди Исо ҷамъ омада буданд, бо овози баланд фарёд заданд: «Эй Аҳмад! Барои наҷоти ҷаҳон зуд биё!»
Ҳатто дар Инҷилҳои имрӯза ба омадани Муҳаммад алайҳиссалом мужда дода шудааст; масеҳиён Ӯро «Фориқлит» меноманд ва ин калимаро «Тасаллибахш» тарҷума кардаанд. Ягона тасаллибахш Ӯст, ва Исо бисёр дуо кард, ки аз уммати Ӯ бошад. Аллоҳ таъоло наздики қиёмат ӯро бори дигар ба замин фуруд хоҳад овард. Он гоҳ Исо алайҳиссалом бар дини Муҳаммад алайҳиссалом амал хоҳад кард: он чиро, ки Ӯ ҳалол фармудааст, ҳалол ва он чиро, ки ҳаром фармудааст, ҳаром хоҳад гуфт. Фориқлит маънои Аҳмадро дорад. Аҳмад ҳам аз номҳои Муҳаммад алайҳиссалом аст.
Боз дар Инҷил чунин навишта шудааст:
«Агар он Мунҳаманно, ки аз ҷониби Парвардигор берун омада меояд, агар он Рӯҳулқудс, ки аз ҷониби Парвардигор берун омада меояд, омада мебуд, Ӯ барои ман гувоҳӣ медод. Шумо низ гувоҳӣ медиҳед, зеро аз қадим бо ман будаед. Инҳоро ба шумо гуфтам, то ба шубҳа наафтед ва налағзед.» Калимаи Мунҳаманно, ки дар ин ҷо омадааст, дар забони суриёнӣ маънои Муҳаммадро дорад.8
Давраи ҷоҳилият (нодонӣ)
Пеш аз он ки Фахри коинот ба дунё биёяд, тамоми олам аз ҷиҳати маънавӣ дар зулмати (торикии) даҳшатноке фурӯ рафта буд. Мардум беандоза саркаш шуда буданд; динҳое, ки Аллоҳ таъоло фиристода буд, фаромӯш гашта, ҷои аҳкоми илоҳиро фикру пиндорҳое гирифта буданд, ки аз сари худи мардум бармехостанд. Ҳамаи махлуқот аз ваҳшигарӣ ва зулми инсонҳо ба танг омада буданд.
Дар миёни ҳамаи миллатҳои рӯи замин Аллоҳ таъоло фаромӯш шуда буд ва эътиқод ба тавҳид (ягонагии Аллоҳ), ки сарчашмаи оромиш, саодат ва шодмонӣ аст, аз миён рафта буд. Тӯфони куфр имонро аз дилҳо решакан карда буд ва дар қалбҳо ба ҷои имон ба Аллоҳ таъоло андешаи бутпарастӣ ҷой гирифта буд.
Дине, ки Мусо алайҳиссалом оварда буд, фаромӯш шуда, Таврот таҳриф гардида буд. Бани Исроил ба ҷони ҳам афтода буданд. Дине, ки Исо алайҳиссалом оварда буд, низ тамоман таҳриф шуда, бо дини ҳақиқӣ дигар ҳеҷ пайванде надошт. Таслис, яъне эътиқод ба се худо, қабул шуда буд. Асли Инҷил гум шуда буд ва кашишон онро ҳар тавре ки хостанд, тағйир дода буданд. Ҳар ду китоб аз каломи Аллоҳ будан баромада буданд. Дар Миср ҳукми Тавроти таҳрифшуда ва дар Рум дини дигаргуншудаи Исо, яъне масеҳият, ҷорӣ буд. Дар Эрон оташ мепарастиданд ва оташи оташпарастон дуруст ҳазор сол боз хомӯш намешуд. Дар Чин дини Конфутсий ва дар Ҳиндустон дини Будда барин динҳои сохта ҳукмрон буданд.
Аммо мардуми Арабистон аз ин ҳам бештар саргардон шуда, аз роҳ берун рафта буданд. Онҳо дар Каъбаи муаззама, ки Аллоҳ таъоло ба он арзиши бузург додааст, сесаду шаст (360) бут гузошта буданд. Ҳол он ки Каъбаи муаззама намунаи ҳамандозаи «Байтулмаъмур» аст, ки фариштагон онро дар Арш зиёрат мекунанд. Ҳар кас, ки ба Каъба беҳурматӣ карда буд, Ҷаноби Ҳақ ӯро дар кӯтоҳтарин муддат ҳалок сохта буд.
Қабилаи Ҷурҳум низ дар зино ва фаҳшо аз ҳад гузашта буд. Ҳокими онҳо рафтори бисёр беҳурматона ва бисёр пасти ин қабиларо дида, ба онҳо чунин панд дод: «Эй ҷурҳумиён! Ҳарами шарифи Аллоҳ таъоло ва амнияти он ҳарамро пос доред ва ба худ оед! Медонед, ки бар сари умматҳои Ҳуд, Солеҳ ва Шуайб (алайҳимуссалом), ки пеш аз шумо буданд, чӣ омад ва чӣ гуна ҳалок шуданд. Якдигарро ба некӣ амр кунед ва аз бадӣ боздоред. Ба нерӯи гузарои худ мағрур нашавед. Дар Макка аз рӯй гардондан аз ҳақ ва аз зулм парҳез кунед, зеро зулм сабаби ҳалокати инсонҳост. Ба Аллоҳ таъоло қасам ёд карда мегӯям: ҳеҷ қавме набудааст, ки дар ин сарзамин нишаста, зулм кунад ва аз ҳақ рӯй гардонад ва Аллоҳ таъоло насли онҳоро қатъ накарда, решаашонро накашида ва ба ҷояшон қавми дигареро наоварда бошад. Барои он аҳли Макка, ки дар саркашӣ боқӣ монанд ва аз ҳақ рӯй гардонанд, дар ин ҷо мондани доимӣ нест. Медонед, ки бар сари Тасм, Ҷадис ва Амолиқа, ки пеш аз шумо дар ин сарзамин мезистанд ва аз шумо умри дарозтар, нерӯи бештар, шумораи зиёдтар ва сарвати фаровонтар доштанд, чӣ омад. Онҳо ҳарами шарифро хор шумурданд, аз ҳақ рӯй гардонда, дар зулм ғарқ шуданд; ҳамин боис шуд, ки аз ин макони муборак ронда шаванд. Дидаед ва шунидаед, ки Аллоҳ таъоло баъзеи онҳоро бо мусаллат кардани мӯрчагони майда, баъзеро бо қаҳтӣ ва баъзеро бо шамшер берун ронд!»
Аммо онҳо гӯш надоданд. Ниҳоят Аллоҳ таъоло онҳоро низ ба сабаби ҳамин саркашиашон парешон сохт… Оре, дар чунин замоне, дар Маккаи муборак, ки маркази замин аст, куфр мисли сел ҷорӣ буд ва дохили Байтуллоҳ аз садҳо бут, монанди Лот, Уззо ва Манот, пур шуда буд. Зулм ба охирин ҳадди худ мерасид ва беахлоқӣ василаи ифтихор шумурда мешуд. Арабистон аз ҷиҳати динӣ, рӯҳӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ дар торикии фарогир, ҷоҳилияти комил, саркашӣ, бебандуборӣ ва гумроҳӣ ба сар мебурд. Дар ин замон, ки давраи ҷоҳилият (нодонӣ) ном дорад, мардум бештар зиндагии кӯчӣ доштанд ва ба қабилаҳо ҷудо шуда буданд. Давраи ҷоҳилият рӯзгори пур аз зулмат (торикӣ) буд. Қабилаҳои араб, ки пайваста бо ҳам дар кашмакаш буданд, шабохун ва ғоратро василаи маишати худ медонистанд. Арабистон аз қабилаҳое иборат буд, ки зулму ғорат дар миёнашон ривоҷ дошт; дар он на низоми сиёсӣ вуҷуд дошт ва на тартиботи иҷтимоӣ. Ғайр аз ин, шароб, қимор, зино, дуздӣ, зулм, дурӯғ ва ҳар он чи беахлоқӣ ном дошт, беҳадду канор паҳн шуда буд. Зулм бераҳмтарин ва мудҳиштарин василае буд, ки зӯровар бар зидди нотавон ба кор мебурд. Зан мисли моли оддӣ хариду фурӯш мешуд. Баъзеҳо ҳатто ба дунё омадани духтарро мусибат ва нанг медонистанд. Ин пиндори даҳшатнок ба ҷое расида буд, ки духтарони хурдсолро дар чуқуриҳое, ки дар рег мекофтанд, зинда мехобонданд. Духтаракон «Падарҷон! Падарҷон!..» гӯён ба гардани падар мечаспиданд ва зор-зор фарёд мекашиданд, вале падарон ба ин ҳеҷ гӯш намедоданд: рӯяшонро бо хок пӯшонда, ба марг месупурданд. Аз ин корҳо виҷдонашон ҳеҷ озор намеёфт, ҳатто инро диловарӣ мешумурданд. Хулоса, дар миёни мардуми он замон гӯё хислатҳои неке чун шафқат, раҳм, накӯкорӣ ва адолат аз миён рафта буданд.
«Шуморо мужда медиҳам, ки пас аз ман расуле бо номи Аҳмад хоҳад омад» Исо алайҳиссалом
Бо вуҷуди ин ҳама, дар ин давра дар миёни арабҳо нуктаи қобили таваҷҷуҳе буд: адабиёт, балоғат ва фасоҳат қадр ёфта, ба авҷ расида буд. Ба шоиру шеър аҳамияти бисёр медоданд ва онро ифтихори бузурге медонистанд. Шоири тавоно ҳам барои худ ва ҳам барои қабилааш эътибор пайдо мекард. Дар вақтҳои муайян бозорҳо барпо мешуданд ва мусобиқаҳои шеъру хитобат баргузор мегардиданд. Шеърҳо ё хутбаҳои ғолибонро бар девори Каъба меовехтанд. Машҳуртарин ҳафт шеъреро, ки дар давраи ҷоҳилият бар девори Каъба овехта буданд, «Муаллақоти сабъ», яъне «Ҳафт овеза», меномиданд.
Дар он замон мардуми Арабистон аз ҷиҳати эътиқод низ пароканда буданд. Гурӯҳе комилан беэътиқод буданд ва ғайр аз зиндагии дунё чизеро қабул намекарданд. Гурӯҳе ба Аллоҳ таъоло ва рӯзи охират имон доштанд, аммо қабул намекарданд, ки аз миёни инсонҳо паёмбаре биёяд. Гурӯҳе низ ба Аллоҳ таъоло имон доштанд, вале ба охират имон надоштанд. Қисми бузурги дигаре ҳам ба Аллоҳ таъоло шарик қоил мешуданд ва бут мепарастиданд. Ҳар яке аз мушрикон дар хонаи худ буте дошт.
Олам чунон тира шуда ва зулмат чунон ҳама ҷоро фаро гирифта буд, ки мардум имон ба Аллоҳ таъоло, ки Офаридгори ҳама чиз аст, ва ибодати Ӯро тарк карда буданд. Аз саргардонӣ ҳодисаҳоеро, ки дар коинот рӯй медоданд, ва чизҳоеро, ки Ҷаноби Ҳақ офарида буд, хусусан бутҳоеро, ки бо дасти худ аз санг ва чӯб метарошиданд, «маъбуд» мехонданд ва мепарастиданд.
Ғайр аз ҳамаи инҳо, мӯъминони дорои имони дуруст низ буданд, ки «ҳаниф» номида мешуданд ва бар дине буданд, ки ҳазрати Иброҳим хабар дода буд. Онҳо ба Аллоҳ таъоло имон доштанд ва аз бутҳо дурӣ меҷустанд. Абдуллоҳ, падари Сарвари мо, Паёмбар, бобояш Абдулмутталиб, модараш ва баъзе касони дигар бар дини Иброҳим алайҳиссалом буданд.
Ҳамаи гурӯҳҳо, ғайр аз мӯъминони ҳаниф, дар роҳи ботил буданд ва дар зулмату торикии бузурге ба сар мебурданд.
Зулумот ва оби ҳаёт
Абӯмуҷоҳид Анвар ибни Нозиф раҳматуллоҳи алайҳ фармуд: «Оби ҳаёт дар зулумот ёфт мешавад.» Оби ҳаёт ҳамон оби ҷонест, ки нӯшандааш намемирад; зулумот бошад, яъне торикӣ. Гумон меравад, ки ин об дар ҷангалҳои дастнахӯрда, дар миёни ҳайвоноти ваҳшӣ, дар торикии мутлақ, дар қаъри ҷангалҳо ёфт мешавад.
Расидан ба ин об чунон душвор аст, ки гӯё ғайриимкон аст. Ривоят шудааст, ки касе, ки ин монеаҳои сахтро паси сар карда, ба он об бирасад, нахоҳад мурд. Эътиқоди Аҳли суннат низ гӯё мисли оби ҳаётест дар он сӯи кӯҳи Қоф, дар дурдасттарин гӯшаи ҷангалҳои дастнахӯрда. Касоне, ки аз ин об, ки ба сӯи абадият ҷорӣ аст, як қатра бинӯшанд, ба неъматҳои ҷовидонӣ мерасанд. Чунон ки дар мисрае омадааст: «Оби ҳаёт дар ҷойҳои торик ёфт мешавад!»
Ҳазрати Ҳусейн Ҳилмӣ ибни Саид қуддиса сирруҳ фармуд: «Ҳар кӣ аз он қатрае бинӯшад, дигар барои ӯ марг нест; дар Ҷаннат зиндагии ҷовидона дорад. Оби ҳаёт дар ҷойҳоест, ки мардуми бад ва табоҳ, бидъатҳо ва куфр дар он ҷост.»
Султони коинот меояд
Олам ғамгин буд, мавҷудот ғамгин, дилҳо ғамгин ва чеҳраҳо хандиданро фаромӯш карда буданд. Аллоҳ таъоло инсонҳоро аз дигар махлуқот бартар офарида буд, ва акнун қаҳрамоне лозим буд, ки сабаби наҷоти онҳо аз Ҷаҳаннам гардад. Дар ҳақиқат, то валодати Ӯ андак вақт монда буд. Олам барои пешвози соҳиби нуре омода мешуд, ки аз Одам алайҳиссалом то он рӯз аз пешониҳои пок ба пешониҳои пок гузашта буд. Инсони беҳамто, ки саодати ҷовидонаро ба инсонҳо ва ҷинҳо нишон медод, меомад!… Инсони воло, сарчашмаи шафқат ва раҳмат, ки бо ахлоқи Парвардигораш ороста буд, меомад!…
Соҳиби Мақоми Маҳмуд, тоҷи сари шафоаткунандагон меомад!… Муаллими коинот, гавҳари мавҷудот, сарвари инсонҳо меомад! Фарёдраси рӯзи маҳшар, Султони анбиё меомад!… Ҳабиби Аллоҳ таъоло, маҳбуби Ӯ, он ки мо ба ҳурмати Ӯ офарида шудаем, раҳмати оламиён, Паёмбари маҳбуби мо меомад!.. Сарвари мо, Паёмбар, ҳазрати Муҳаммад Мустафо (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) меомад…
Гуфтанд: фарзанде мисли фарзанди ту
Аз он рӯз, ки ҷаҳон офарида шуд, наомадааст.
Чунин қадри зебое, ки фарзанди ту дорад,
Он Ҷалил ба ҳеҷ модаре надодааст.
Эй Омина, давлати бузурге ёфтӣ,
Аз ту он некхӯ ба дунё хоҳад омад.
Ин ки меояд, султони илми ладунӣ аст,
Ин ки меояд, кони тавҳиду ирфон аст.
Як номаш Маҳмуд, номи дигараш Аҳмад аст,
Вуҷудаш барои ҳамаи ҷаҳон раҳмат аст.
Ба ишқи ин ки меояд, фалак мечархад,
Инсу фаришта муштоқи рӯи Ӯянд.
«Дар рӯзи қиёмат ман сайиди пешиниён ва пасиниён ҳастам. Ҳақиқатро баён мекунам, фахр намекунам» Ҳадиси шариф
Минтақаи Маккаи мукаррама
Паррандаи сафеде омад ва болашро ба ҳаракат овард,
Ва фавран пуштамро бо қувват навозиш кард.
Дар ҳамон дам Султони дин ба дунё омад,
Осмонҳову замин аз нур пур шуд.
Ҳар кӣ мехоҳад аз оташ наҷот ёбад,
Бо ишқу иштиёқ салавот фиристад!
Ассалоту вассалому алайка, ё Расулаллоҳ!
Ассалоту вассалому алайка, ё Ҳабибаллоҳ!
Ассалоту вассалому алайка, ё Сайидал-аввалина вал-охирин.