Ҳилияи саодат

Симои Сарвари мо Ҳабиби акрам саллаллоҳу алайҳи ва саллам «Ҳилияи саодат» номида мешавад. Олимони ислом ҳамаи узвҳои намоёни Муҳаммад алайҳиссалом, шаклу сифатҳо, хулқҳои нек ва тамоми ҳаёти Ӯро то нозуктарин ҷузъиёташ бо санаду ҳуҷҷатҳояш равшан навиштаанд. Ин маълумот аз ҳадисҳои шариф, ки суханони худи Сарвари мо, Паёмбар, мебошанд, ва аз хабарҳое, ки асҳоби Ӯ нақл кардаанд, ҷамъ оварда шудааст. Асарҳоеро, ки инҳоро дар бар мегиранд, китобҳои сияр меноманд. Аз миёни ҳазорон китоби сияр машҳуртаринҳое, ки ҳилияи саодати Сарвари мо, Паёмбарро баён мекунанд, инҳоянд: «Аш-Шамоилур-Расул»-и Имом Тирмизӣ; «Шифои шариф»-и Қозӣ Иёз; «Далоилун-нубувва»-и Имом Байҳақӣ ва Абӯнуайми Исфаҳонӣ; ҳамчунин асари ҳазрати Имом Қасталлонӣ бо номи «Мавоҳиби ладуния». Дар ҳадисҳои шариф ва дар хабарҳое, ки асҳоби киром нақл кардаанд, ҳилияи саодати Паёмбари маҳбуби мо чунин баён шудааст: «Рӯи мубораки Фахри коинот, ҳамаи аъзои шарифаш ва овози муборакаш аз рӯйҳо, аъзо ва овозҳои ҳамаи одамон зеботар буд.

Рӯи муборакаш андаке мудаввар буд ва ҳангоме ки хушҳол буд, мисли моҳ нур мепошид.1 Шодии Ӯ аз пешонии муборакаш маълум мешуд.

Сарвари мо Расулуллоҳ шаб ҳам мисли рӯз медид; пушти сарашро ҳам мисли пеши рӯяш медид. Вақте ки мехост ба паҳлӯ ё ба қафо нигоҳ кунад, бо тамоми бадан рӯй гардонда менигарист. Ба замин бештар аз осмон менигарист. Чашмони муборакаш калон ва мижгонҳояш дароз буданд. Дар чашмони муборакаш андаке сурхӣ буд; сиёҳии чашмонаш бағоят сиёҳ буд ва шабҳо сурма мекашид. Пешонии Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам кушода буд.

Абрӯвони муборакаш борик буданд ва миёни абрӯвонаш кушода буд. Раге, ки миёни ду абрӯяш буд, ҳангоми хашм варам мекард. Бинии муборакаш бағоят зебо буд ва миёнаи он андаке баланд буд. Сари муборакаш калон буд. Даҳони муборакаш хурд набуд. Дандонҳои муборакаш сафед буданд ва дандонҳои пешаш аз ҳам кушода буданд. Ҳангоми сухан фармудан гӯё аз миёни дандонҳояш нур мебаромад. Дар миёни бандагони Аллоҳ таъоло касе фасеҳтар ва ширинсухантар аз Ӯ дида нашудааст.

Чун Фахри олам ба чилсолагӣ расид,
тоҷи рисолат бар сараш ниҳода шуд.
Дам ба дам нидое меомад: «Эй Амин,
туро барои оламиён раҳмат гардонидам.»

«Аз усқуфи ҳар калисое, ки аз он ҷо мегузаштам, сифатҳо ва ҳилияи (шакл ва шамоили) Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам)-ро пурсидам ва ҳамаашро як ба як дар хотир нигоҳ доштам. Чун ба Мадина баргаштам, ҳамаашро ба Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) нақл кардам. Ба Ӯ писанд омад» Муғира ибни Шуъба (разияллоҳу анҳ)

Қуръони карим оят ба оят бо далелҳои равшан нозил шуд;
мӯъҷизаҳои гуногун зоҳир гашт.
Ҳарчанд он зоти пок сар то по нур буд,
дар ҳар узви Ӯ мӯъҷизаҳо буд.
Аввал ин ки аз ҷисми мубораки Ӯ
соя ҳаргиз бар замин намеафтод.
Аз сар то пой бадани Ӯ нур буд,
ва ин аён аст, ки нурро соя нест.
Ва бар сари мубораки Ӯ ҳамеша
пораи абре соябон мешуд.
Ба ҳар ҷо, ки мерафт, абр низ бо Ӯ мерафт,
ва ҳамеша бар болои сари Ӯ меистод.
Мӯъҷизае, ки дар чашмони мубораки Ӯ буд,
чӣ гуна буд, онро низ ба шумо бигӯям:
Чунон ки пеши рӯяшро аён медид,
ҳамчунон пушти сарашро низ медид.
Бишнавед, ки дар бинии мубораки Ӯ
чӣ гуна мӯъҷиза буд, бингаред:
Чун Ҷабраили Амин барои ваҳй фуруд меомад,
дар ҳамон соате, ки аз осмон ҷудо мешуд,
Ӯ бӯи Ҷабраилро ҳис мекард
ва медонист, ки барои ваҳй фуруд меояд.
Чун он моҳрӯ лаб меҷунбонд,
қурси хуршед низ дар осмон меҷунбид.

Суханони муборакаш бағоят осон фаҳмида мешуданд, дилҳоро мерабуданд ва рӯҳҳоро ба худ мекашиданд. Ҳангоме ки сухан мефармуд, калимаҳо мисли марворид ба ришта кашида мешуданд. Агар касе мехост, калимаҳои Ӯро шумурда метавонист. Гоҳо барои он ки хуб фаҳмида шавад, се бор такрор мекард. (Дар Ҷаннат мисли Муҳаммад алайҳиссалом сухан гуфта хоҳад шуд.) Овози муборакаш ба ҷое мерасид, ки овози ҳеҷ кас ба он ҷо намерасид. Сарвари мо Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам кушодарӯ буд. Табассумкунон механдид ва дандонҳои пеши муборакаш намоён мешуданд.

Ҳангоме ки механдид, нури Ӯ бар деворҳо акс меафканд. Гиряи Ӯ низ мисли хандааш оҳиста буд. Қаҳқаҳа намезад ва бо овози баланд ҳам намегирист; аммо чун ғамгин мешуд, аз чашмони муборакаш ашк мерехт ва садои синаи муборакаш шунида мешуд. Ҳангоме ки дар бораи гуноҳҳои умматаш меандешид, аз хавфи Аллоҳ таъоло, ҳангоми шунидани Қуръони карим ва гоҳо низ дар вақти намоз мегирист. Ангуштони мубораки Сарвари мо Фахри олам дурушт ва бозуҳои муборакаш пургӯшт буданд. Кафи дастҳои муборакаш фарох буд. Бӯи тамоми ҷисми Ӯ аз мушк хушбӯйтар буд. Бадани муборакаш ҳам нарм буд ва ҳам қавӣ. Анас ибни Молик мегӯяд: „Даҳ сол ба Расулуллоҳ хизмат кардам. Дастҳои муборакаш аз абрешим нармтар буданд.“

Пӯсти муборакаш аз мушк ва гул хушбӯйтар буд. Бозуҳо, пойҳо ва ангуштони муборакаш дароз буданд. Ангуштони пойҳои муборакаш дурушт буданд ва кафи пояш на чандон чуқур ва нарм буд. Шиками муборакаш фарох буд ва бо синааш дар як сатҳ буд. Устухонҳои сари китфаш дурушт буданд ва синаи муборакаш фарох буд. Қалби шарифи Сарвари мо Расулуллоҳ назаргоҳи илоҳӣ буд. Сарвари мо Расули акрам на бисёр баландқомат буд ва на кӯтоҳқад. Агар марди баландқомате дар паҳлӯяш меистод, Ӯ аз вай баландтар менамуд. Ҳангоме ки менишаст, китфи муборакаш аз китфҳои ҳамаи нишастагон баландтар буд.

Мӯи сару риши муборакаш на бисёр ҷингила буд ва на бисёр рост; аз асли офариниш мавҷдор буд. Мӯи муборакаш дароз буд; дар аввал кокул мегузошт, баъдтар онро аз миён ба ду ҷониб тақсим мекард. Мӯи муборакашро гоҳ дароз мегузошт ва гоҳ бурида, кӯтоҳ мекард. Мӯи сар ва ришашро ранг намекард. Ҳангоми вафоташ мӯйҳои сафеди сару ришаш аз бист тор камтар буданд. Мӯйлаби муборакашро кӯтоҳ мекард. Дарозӣ ва шакли мӯйлабонаш ба андозаи абрӯвони муборакаш буд. Сартарошони махсус дар хизматаш буданд.

Сарвари мо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам мисвок ва шонаашро ҳеҷ гоҳ аз худ ҷудо намекард. Ҳангоми шона кардани мӯи сару риши муборакаш ба оина менигарист. Сарвари мо Фахри коинот ба пеши рӯи худ нигариста, тез роҳ мерафт ва аз бӯи хушаш маълум мешуд, ки аз куҷо гузаштааст. Сарвари мо Расулуллоҳ араб буд, яъне сафедрӯе буд, ки ба сурхӣ омехта буд; бағоят зебо, нуронӣ ва дилрабо буд.» Агар касе ба Сарвари мо, Паёмбар, «сиёҳ» гӯяд, кофир мешавад. Калимаи «араб» дар луғат маънои «зебо»-ро дорад. Масалан, «лисони араб» яъне «забони зебо». Аммо дар истилоҳ, яъне дар ҷуғрофия, араб касест, ки дар нимҷазирае бо номи Арабистон ба дунё омада, калон шудааст, бо иқлим, ҳаво, об ва ғизои он ҷо парвариш ёфтааст ва аз хуни мардуми он ҷост. Чунон ки ба касоне, ки аз хуни Анатолӣ ҳастанд, турк, ба онҳое, ки дар Булғористон ба дунё омада, калон шудаанд, булғор ва ба онҳое, ки дар Олмон ҳастанд, олмонӣ мегӯянд, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам низ азбаски дар нимҷазираи Арабистон ба дунё омадааст, араб аст. Арабҳо сафед ва гандумгун мешаванд. Махсусан хонадони Паёмбари мо сафед ва бисёр зебо буд. Аслан бобояш Иброҳим алайҳиссалом сафед буд; ӯ писари марди мӯъмини сафедрӯе бо номи Торах аз аҳли шаҳри Басра буд. Озар, ки кофир буд, падари Иброҳим алайҳиссалом набуд, балки амак ва падарандари ӯ буд.

«Даҳ сол ба Расулуллоҳ хизмат кардам. Дастҳои муборакаш аз абрешим нармтар буданд. Пӯсти муборакаш аз мушк ва гул хушбӯйтар буд» Анас ибни Молик (разияллоҳу анҳ)

Овозаи зебоии Абдуллоҳ, падари Паёмбари маҳбуби мо, то Миср расида буд ва ба хотири нуре, ки дар пешониаш буд, қариб дусад духтар барои издивоҷ бо ӯ ба Макка омада буданд. Аммо нури Муҳаммад алайҳиссалом насиби Омина гашт. Амакаш Аббос ва писари Аббос Абдуллоҳ низ сафед буданд. Фарзандони Паёмбари мо то рӯзи қиёмат низ зебо ва сафеданд. Асҳоби Расулуллоҳ низ сафед ва зебо буданд. Усмон разияллоҳу анҳ сафеди малламӯй буд. Диҳяи Калбӣ, сафире, ки Сарвари мо Расулуллоҳ ба ҳукумати Ҳиракл, императори Рум, фиристода буд, бисёр зебо буд ва ҳангоме ки дар кӯчаҳо мегашт, духтарони румӣ барои дидани рӯи ӯ ба кӯча мебаромаданд. Ҷабраил алайҳиссалом борҳо дар сурати Диҳя разияллоҳу анҳ меомад. Бумиёни Миср, Шом, Африқо, Сиқилия ва Испания араб нестанд. Аммо азбаски арабҳо барои паҳн кардани ислом дар ҷаҳон аз нимҷазираи Арабистон баромада, ба ин сарзаминҳо омаданд, имрӯз дар ин ҷойҳо ҳам ҳастанд, чунон ки дар Анатолӣ, Ҳиндустон ва дигар кишварҳо ҳастанд. Аммо имрӯз мардуми ҳеҷ яке аз ин кишварҳоро араб номидан дуруст нест.

Мардуми Миср сабзинаанд. Мардуми Ҳабашистон сиёҳанд; онҳоро ҳабашӣ меноманд. Мардуми Занзибарро занҷӣ меноманд; онҳо низ сиёҳанд. Дӯст доштан ва эҳтиром кардани хешовандон ва наберагони Паёмбари мо ибодат аст. Ҳар мусалмон онҳоро дӯст медорад. Фаллоҳон, ҳабашиён ва занҷиёни сиёҳ, ки ба Анатолӣ меҳмон меомаданд, барои он ки ба онҳо эҳтиром ва икром карда шавад, худро араб муаррифӣ мекарданд ва мусалмонони софдили Анатолӣ ба суханашон бовар карда, онҳоро дӯст медоштанд; зеро дар ин муҳаббат фарқи сиёҳу сафед нест. Мусалмони сиёҳ аз кофири сафед чандин баробар бартар, арзишмандтар ва дӯстдоштанитар аст. Сиёҳ будани инсон аз шарафи имон намекоҳад. Ҳазрати Билоли Ҳабашӣ ва Усома, ки Расулуллоҳ ӯро бисёр дӯст медошт, сиёҳ буданд. Абӯлаҳаб ва Абӯҷаҳли кофир, ки бадӣ ва пастиашон ба ҳама маълум аст, сафед буданд. Аллоҳ таъоло ба ранги инсон не, балки ба қуввати имон ва тақвои ӯ арзиш медиҳад. Аммо он ки сиёҳпӯстон худро араб муаррифӣ мекарданд, ба кори душманони ислом, яъне яҳудиён, омад. Онҳо аз як тараф одамони сиёҳро паст ва нафратангез муаррифӣ карданд ва онҳоро ҳамчун ғулом истифода бурданд.

Аз тарафи дигар гурбаю сагҳои сиёҳро «Араб, Араб!» гуфта садо мезаданд ва тасвиру карикатураҳои сиёҳеро, ки дар рӯзномаю маҷаллаҳо нашр мекарданд, араб номида, кӯшиданд, ки ба ҷавонон арабро сиёҳ нишон диҳанд ва бо ҳамин кӯдакони мусалмонро аз Паёмбари мо сард кунанд.

Ҳамаи хислатҳои нек дар Паёмбари маҳбуби мо ҷамъ омада буданд. Хислатҳои неки Ӯ ваҳбӣ, яъне аз ҷониби Аллоҳ таъоло ато шуда буданд, на касбӣ, яъне баъдтар бо кӯшиш ба даст овардашуда. Ҳеҷ гоҳ мусалмонеро бо номаш лаънат накардааст ва ҳаргиз бо дасти муборакаш касеро назадааст. Барои Аллоҳ интиқом гирифтааст; барои худ ҳаргиз аз касе интиқом нагирифтааст. Бо хешовандон, асҳоб ва хизматгоронаш бо фурӯтанӣ муомилаи нек мекард. Дар хона бисёр нармхӯ ва кушодарӯ буд. Ба аёдати беморон мерафт ва дар ҷанозаҳо ҳозир мешуд. Дар корҳои асҳобаш ба онҳо ёрӣ медод ва кӯдаконашонро ба оғӯш мегирифт. Аммо дили Ӯ ба ин чизҳо машғул набуд. Рӯҳи муборакаш дар олами фариштагон буд. Касеро, ки Сарвари мо Расулуллоҳро ногаҳон медид, тарс фаро мегирифт. Агар худи Ӯ нармӣ намекард, аз ҳолатҳои паёмбарӣ касе наметавонист дар паҳлӯяш нишинад ва тоқати шунидани суханашро намеёфт. Ҳол он ки Ӯ аз ҳаё чашмони муборакашро ба рӯи касе намедӯхт.

Сарвари мо Фахри олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам саховатмандтарини одамон буд. Ҳаргиз дида нашудааст, ки аз Ӯ чизе хоста бошанд ва Ӯ «нест» фармуда бошад. Агар чизи хостаро дошт, медод; агар надошт, ҷавоб намедод.

Он қадар некӣ ва эҳсон дошт, ки на императорони Рум, на шоҳони Эрон ва на ҳеҷ ҳукмроне ба андозаи Ӯ эҳсон карда наметавонист. Аммо худаш зиндагии тангро дӯст медошт; чунон зиндагӣ мекард, ки хӯрдану нӯшидан ҳатто ба хотираш намеомад. Ҳеҷ гоҳ намефармуд: «Таом биёред, бихӯрем» ё «фалон таомро пазед». Агар таом меоварданд, мехӯрд; ҳар меваеро, ки медоданд, қабул мекард. Гоҳо моҳҳо кам мехӯрд ва гуруснагиро дӯст медошт. Гоҳо бисёр ҳам мехӯрд. Дар охири таом об наменӯшид. Обро нишаста менӯшид.2 Ҳангоме ки бо дигарон таом мехӯрд, аз ҳама дертар даст мекашид.3 Ҳадяи ҳамаро қабул мекард. Ба касе, ки ҳадя меовард, дар ивази он чандин баробар зиёдтар медод.

Одати Ӯ пӯшидани либосҳои гуногун буд. Вақте ки сафирони давлатҳои бегона меомаданд, ороста шуда, либосҳои қиматбаҳову нафис мепӯшид ва рӯи зебояшро нишон медод. Ангуштарини нуқрагине бо нигини ақиқ дошт, ки онро ҳамчун муҳр низ истифода мебурд. Бар ангуштарин «Муҳаммадун Расулуллоҳ» навишта шуда буд. Бистараш аз чарм буд ва даруни онро бо лифи дарахти хурмо пур карда буданд. Гоҳ бар ҳамин бистар, гоҳ бар чарме, ки бар замин густурда буд, ва гоҳ бар бӯрё ё бар хоки хушк мехобид. Кафи дасти муборакашро зери рухсори росташ ниҳода, бар паҳлӯи рост мехобид.4 Расулуллоҳ (саллаллоҳу алайҳи ва саллам) моли закотро қабул намекард, чизҳое мисли пиёз ва сири хомро намехӯрд ва шеър намегуфт. Чашмони мубораки Сарвари мо, Паёмбар, мехобиданд, аммо қалби шарифаш намехобид. Гурусна мехобид ва сер бармехест. Ҳаргиз хамёза намекашид. Ҷисми муборакаш нуронӣ буд ва сояаш бар замин намеафтод. Бар либосаш магас наменишаст ва пашша ва дигар ҳашарот хуни муборакашро наменӯшиданд.

Баъд аз он ки Аллоҳ таъоло баён фармуд, ки Ӯ Расулуллоҳ аст, шайтонҳо дигар ба осмонҳо баромада, хабар гирифта наметавонистанд ва коҳинон (фолбинон) пешгӯӣ карда наметавонистанд. Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳоло бо ҳаёте, ки мо онро намедонем, зинда аст. Ҷасади шарифаш ҳаргиз намепӯсад. Дар қабри Ӯ фариштае истода, салавоти шариферо, ки умматаш мефиристанд, ба Ӯ хабар медиҳад. Миёни минбар ва қабри шарифи Ӯро Равзаи мутаҳҳара меноманд. Ин ҷо боғе аз боғҳои Ҷаннат аст. Зиёрати қабри шарифи Ӯ бузургтарини тоатҳо ва арзишмандтарини ибодатҳост. Бузургони асҳоби киром зебоии Сарвари мо, Паёмбарро чунин васф кардаанд. Абӯҳурайра фармуд: «Касеро зеботар аз Расулуллоҳ надидаам. Гӯё офтоб бо тамоми дурахшаш дар рӯи Ӯ медурахшид. Ҳангоме ки механдид, дандонҳояш бар деворҳо равшанӣ мепошиданд.»

«Касоне аз умматам, ки маро аз ҳама бештар дӯст медоранд, онҳоеанд, ки баъд аз ман меоянд ва омодаанд аҳлу моли худро барои дидани ман фидо кунанд» Ҳадиси шариф

Ибни Абӯҳола фармуд: «Рӯи мубораки Сарвари мо, Паёмбар, мисли моҳи шаби чордаҳ медурахшид.» Ҳазрати Алӣ фармуд: «Касе, ки Ӯро ногаҳон медид, аз ҳайбаташ ба тарс меафтод. Аммо касе, ки бо Ӯ ҳамсуҳбат шуда, Ӯро мешинохт, дарҳол ба Ӯ меҳр баста, Ӯро дӯст медошт.»

Ҷобир ибни Самура фармуд: «Расулуллоҳ дасти муборакашро ба рӯи ман молид. Дар дасти Ӯ чунон бӯи хуш ва хунукие ёфтам, ки гӯё нав аз ҷузвдони аттор, яъне атрфурӯш, бароварда шуда бошад. Агар Сарвари мо Расулуллоҳ барои мусофаҳа дасташро ба дасти касе мерасонд, тамоми рӯз он бӯи хуш аз дасти он кас намерафт.»5

Модари мо ҳазрати Оиша фармуд: «Ҳангоме ки Расулуллоҳ сари кӯдакеро сила мекард, он кӯдак дар миёни кӯдакони дигар аз бӯи хушаш дарҳол шинохта мешуд.»6

Рӯзе Сарвари мо Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дар хонааш хоб рафта буд. Умму Сулайм, модари Анас ибни Молик, омад. Дар вақти хоб бар рӯи мубораки Сарвари мо Расулуллоҳ қатраҳои арақ пайдо шуда буданд. Умму Сулайм ба ҷамъ кардани арақи мубораки Сарвари мо, Паёмбар, шурӯъ кард. Ӯ бедор шуд ва сабабашро суол фармуд. Умму Сулайм, ки холаи ширии Сарвари мо, Паёмбар, буд, гуфт: «Онро ба атрҳоямон меомезем. Арақи шумо зеботарин ва хушбӯйтарини атрҳост.»7

Абӯҳурайра фармуд: «Касеро надидам, ки аз Расулуллоҳ тезтар роҳ равад. Гӯё замин дар зери пояш печонда мешуд. Ҳангоме ки бо Ӯ роҳ мерафтем, мо тамоми қувваамонро сарф карда, худро ба зӯр меовардем.»

Сарвари мо, Паёмбар, бағоят зебо сухан мефармуд. Ба беҳтарин ваҷҳ медонист, ки суханро аз куҷо сар карда, дар куҷо ба охир расонад. Суханонаш аз ҷиҳати баён равшан, бағоят фасеҳ ва балеғ буданд. Дар суханон ва калимаҳояш ҳамеша дурустии маъно зоҳир мешуд. Азбаски қудрати баёнаш бағоят баланд буд, ҳангоми сухан фармудан ҳеҷ хаста намешуд ва заҳмат намекашид.