Асҳоби Сарвари мо, Паёмбар

Ёрони Паёмбари мо: Ҳар мусалмоне, зан ё мард, кӯдак ё калон, ки Сарвари мо Расулуллоҳро, ҳарчанд лаҳзае бошад ҳам, як бор дида бошад, ё агар нобино бошад, як бор бо Ӯ сухан гуфта бошад ва бо имон вафот карда бошад, «соҳиб» ё «саҳобӣ» номида мешавад. Чанд нафари онҳоро якҷоя «асҳоби киром», «саҳобаи киром» ё «саҳб» меноманд (разияллоҳу анҳум аҷмаъин). Касе, ки Паёмбари моро дар ҳоли куфр дида, пас аз вафоти Расулуллоҳ имон овардааст, ё касе, ки Ӯро дар ҳоли мусалмонӣ дида, баъд муртад шудааст (аз ислом баромадааст), саҳобӣ нест. Касе, ки пас аз саҳобӣ шудан муртад шуда, пас аз вафоти Расулуллоҳ дубора имон овардааст, саҳобӣ мешавад. Сарвари мо, Паёмбар, ба тоифаи ҷинҳо низ паёмбар аст; аз ин рӯ ҷин ҳам саҳобӣ мешавад.

Пас аз паёмбарон ва бартарини фариштагон, бартарини ҳамаи махлуқот асҳоби киром ҳастанд. Номи ҳар яке аз онҳоро бояд бо гуфтани «ҳазрати» ё «разияллоҳу анҳ», бо ҳурмату эҳтиром ба забон овард. Ҳар касеро, ки ба паёмбарии Муҳаммад алайҳиссалом имон дорад, яъне ҳар мусалмонро, аз ҳар нажод ва аз ҳар диёре, ки бошад, уммати Муҳаммад алайҳиссалом меноманд. Ҳар яке аз асҳоби киром аз ҳамаи ин уммат бартар аст. Дар оёти каримае, ки дар бораи фазилат ва бартарии саҳобаи киром (разияллоҳу анҳум) аст, фармуда шудааст, ки маънояш чунин аст: «Шумо беҳтарини умматҳо ҳастед.»1 «Аллоҳ таъоло аз нахустин имоноварандагон аз муҳоҷирон ва Ансор ва аз касоне, ки дар некӣ ба онҳо пайравӣ карданд (аз касоне, ки дар роҳи онҳо мераванд), розӣ аст ва онҳо низ аз Аллоҳ таъоло розӣ ҳастанд. Аллоҳ таъоло барои онҳо ҷаннатҳое омода кардааст, ки аз зери онҳо наҳрҳо ҷорӣ аст. Дар он ҷо ҷовидона мемонанд. Ин растагории бисёр бузург аст.»2 «Муҳаммад (алайҳиссалом) Паёмбари Аллоҳ таъоло аст. Касоне, ки бо Ӯ ҳастанд (яъне асҳоби киром), ҳама бар кофирон сахтгиранд, вале бо якдигар меҳрубонанд. Онҳоро аксар вақт дар рукӯъ ва саҷда мебинед. Бо ин ибодатҳо ва бо шафқату муҳаббате, ки ба мардум нишон медиҳанд, ризо ва эҳсони Ҷаноби Ҳақро меҷӯянд. Аз чеҳраҳояшон пайдост, ки бисёр саҷда мекунанд (дар чеҳраҳояшон аломат ва нишонаҳои саҷда ҳаст). Ҳоли онҳо дар Таврот чунин аст. Васфи онҳо дар Инҷил бошад, ин аст: монанди киштзоре ҳастанд, ки ниҳолашро берун оварда, нерӯманд ва ғафс шуда, бар танаи худ рост истодааст, ба тавре ки деҳқононро хуш меояд. (Асҳоби киром низ чунин буданд: андак ва нотавон буданд ва баъд бисёр ва нерӯманд шуданд.) Ин монандкунӣ кофирон ва мункиронро низ ба хашму ғазаб овардааст. Аллоҳ таъоло ба касоне, ки имон оварда, амали солеҳ кардаанд, омурзиш ва подоши бузург ваъда кардааст.»3

Баъзе аз ҳадисҳои шариф дар бораи асҳоби киром:

«Асҳоби маро дашном надиҳед! Агар яке аз касоне, ки пас аз асҳоби ман меоянд, ба андозаи кӯҳе тилло садақа диҳад, ба савобе, ки яке аз асҳоби ман бо додани як мушт ҷав ба даст овардааст, ва ҳатто ба нисфи он намерасад.»4

«Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи ва саллам Расули Аллоҳ таъоло аст. Касоне, ки бо Ӯ ҳастанд (асҳоби киром), бар кофирон бисёр сахтгир ва бо якдигар бисёр меҳрубон (бисёр шафиқ) ҳастанд» Фатҳ: 29

«Асҳоби ман монанди ситораҳои осмонанд. Ба ҳар кадомашон пайравӣ кунед, ба ҳидоят мерасед.»5

«Аз душманӣ бо асҳоби ман бипарҳезед! Аз Аллоҳ битарсед! Ҳар кӣ онҳоро дӯст дорад, барои дӯст доштани ман дӯсташон медорад. Ҳар кӣ бо онҳо душманӣ кунад, бо ман душманӣ кардааст. Ҳар кӣ онҳоро биранҷонад, маро ранҷондааст; ва ҳар кӣ маро биранҷонад, албатта Аллоҳ таъолоро ранҷондааст.»

«Беҳтарини уммати ман касоне ҳастанд, ки дар замони ман мебошанд. Пас аз онҳо беҳтарин касоне ҳастанд, ки баъд аз онҳо меоянд ва пас аз онҳо низ беҳтарин касоне ҳастанд, ки баъдтар хоҳанд омад.»

«Мусалмонеро, ки маро дидааст ва касонеро, ки маро дидаанд, дидааст, оташи Ҷаҳаннам намесӯзонад.»6

Оёти карима ва ҳадисҳои шарифе, ки дар боло омад, бартарӣ ва фазилати асҳоби киромро ошкоро нишон медиҳанд.

Асҳоби киром дар аҳкоми динӣ мӯътабартарин марҷаъанд; зеро Қуръони каримро аз Паёмбари мо омӯхтанд, ба наслҳои баъдӣ омӯзонданд ва шарҳ доданд. Ҳар чӣ дар бораи он чӣ Паёмбари мо кард ва фармуд медонем, бар он чизе асос ёфтааст, ки онҳо худ диданд, шуниданд ва ривоят карданд.

Аҳкоме, ки онҳо ба иттифоқ ривоят карданд, асоси ҳадисҳои шарифро ташкил дод. Дар ислом иҷмои уммат, яъне якдилии олимон, ба таври пурра ва комил танҳо дар замони асҳоб ба амал омад. Ғайр аз ин, ҳар яке аз асҳоб аз олимони муҷтаҳидест, ки сухани ӯ дар дин санад ва ҳуҷҷат аст ва аз муҷтаҳидоне, ки пас аз онҳо омаданд, бартар аст. Олимони Аҳли суннат асҳоби киромро аз рӯи тартиби бартарӣ ба се гурӯҳ ҷудо кардаанд: 1. Муҳоҷирон: касоне ҳастанд, ки пеш аз фатҳи шаҳри Макка, аз Макка ё ҷойҳои дигар, ватан ва хешовандонашонро тарк карда, ба шаҳри Мадина ҳиҷрат карданд. Инҳо ё бо имон назди Расулуллоҳ омаданд, ё омада, имон оварданд. Ҳазрати Амр ибни Ос аз инҳост (разияллоҳу анҳум аҷмаъин).

2. Ансор: Мусалмононеро, ки дар шаҳри Мадина ё дар гирду атрофи он зиндагӣ мекарданд ва аз ду қабилаи Авс ва Хазраҷ буданд, Ансор меноманд; зеро онҳо ваъда доданд, ки ба Сарвари мо, Паёмбар, ва ба маккагиён ҳар гуна ёрӣ ва фидокориро дареғ намедоранд ва ба ваъдаи худ вафо карданд (разияллоҳу анҳум аҷмаъин).

3. Дигар асҳоби киром: Мусалмононе ҳастанд, ки на муҳоҷир буданд ва на Ансор, балки аз ҷойҳои дигар омада, ба суҳбати Сарвари мо, Паёмбар (саллаллоҳу алайҳи ва саллам), мушарраф шуданд. Касоне, ки ҳангоми фатҳи шаҳри Макка ё дар ҷойҳои дигар имон оварданд, аз ин гурӯҳанд. Инҳоро танҳо саҳобӣ меноманд (разияллоҳу анҳум аҷмаъин). Бартарини асҳоби киром чаҳор халифаи Расулуллоҳ ҳастанд. Инҳо аз рӯи тартиби хилофат ҳазрати Абӯбакр, ҳазрати Умар, ҳазрати Усмон ва ҳазрати Алӣ мебошанд. Пас аз онҳо бартаринҳо шаш нафари боқимондаи Ашараи мубашшара, яъне даҳ нафаре, ки ба Ҷаннат мужда ёфтанд, ҳастанд (Талҳа ибни Убайдуллоҳ, Зубайр ибни Аввом, Абдурраҳмон ибни Авф, Саъд ибни Абӯваққос, Саид ибни Зайд, Абӯубайда ибни Ҷарроҳ) ва низ ҳазрати Ҳасан ва ҳазрати Ҳусайн (разияллоҳу анҳум аҷмаъин).

Баъд аз онҳо бартаринҳо чил нафаре ҳастанд, ки аввал мусалмон шуданд; пас сесаду сенздаҳ саҳобие, ки дар ғазваи Бадр ҳозир буданд; пас ҳафтсад қаҳрамоне, ки дар ғазваи Уҳуд ширкат карданд. Пас аз инҳо бартаринҳо ҳазору чорсад нафаре ҳастанд, ки дар соли шашуми ҳиҷрат, зери дарахт, бо Расулуллоҳ паймон бастанд ва гуфтанд: «Мурдан ҳаст, баргаштан нест!» Ин паймонро «Байъатур-ризвон» меноманд.7

Шумораи асҳоби киром: Дар фатҳи Макка дувоздаҳ ҳазор, дар ғазваи Табук сӣ ҳазор, дар ҳаҷҷи видоъ навад ҳазор ва ҳангоми вафоти Расулуллоҳ тақрибан саду бисту чор ҳазор саҳобӣ бар рӯи замин буданд. Дар ин бора ривоятҳои дигар низ ҳаст.8

Охирин асҳоби киром, ки вафот карданд, инҳоянд: Абдуллоҳ ибни Авфо соли 705 милодӣ (86 ҳиҷрӣ) дар Куфа вафот кард; Абдуллоҳ ибни Яср соли 706 милодӣ (88 ҳиҷрӣ) дар Димишқ; Саҳл ибни Саъд соли 709 милодӣ (91 ҳиҷрӣ) дар садсолагӣ дар Мадина; Анас ибни Молик соли 711 милодӣ (93 ҳиҷрӣ) дар Басра; ва Абуттуфайл Омир ибни Восила соли 718 милодӣ (100 ҳиҷрӣ) дар Макка вафот карданд (разияллоҳу анҳум аҷмаъин). Пас аз вафоти Паёмбари мо, дар давраи чаҳор халифа ҳам асҳоби киром дар паҳн кардани дини ислом ва ҷиҳод ба ваъдаи худ вафодор монданд ва ҳаргиз аз он барнагаштанд. Ҳама якдилона хонаву дари худро тарк карда, аз Арабистон берун рафтанд ва ба ҳар сӯ пароканда шуданд. Бештари онҳо, ки рафтанд, дигар барнагаштанд; дар ҷойҳое, ки рафта буданд, то дами марг ҷиҳод карданд ва дини исломро паҳн намуданд. Ҳамин тавр, дар муддати кӯтоҳ сарзаминҳои бисёре фатҳ шуд ва дар сарзаминҳои фатҳшуда ислом босуръат паҳн гардид. Ҳамаи асҳоби киром одил ҳастанд. Ҳама дар расондани ислом шариканд. Қуръони каримро онҳо ҷамъ карданд. Ҳадисҳои шарифро онҳо аз Паёмбари мо ривоят карданд. Дӯст доштани ҳамаи онҳо муҳимтарин ва ногузиртарин шарти бар эътиқоди Аҳли суннат будан аст. (Асарҳои бисёре дар бораи хизматҳои асҳоби киром ба дини ислом, зиндагии намунавӣ, фазилатҳо ва номҳо ва шарҳи ҳоли ҳамаи онҳо таълиф ва нашр шудааст. Китобҳои «Асҳоби киром» ва «Манокиби чаҳор ёри гузин», ки аз ҷониби Нашриёти Ҳақиқат нашр шудаанд, бисёр арзишманданд.)

«Асҳоби ман монанди ситораҳои осмонанд. Ба ҳар кадомашон пайравӣ кунед, ба ҳидоят мерасед» Ҳадиси шариф

Маҳбуби Парвардигори оламиён Муҳаммад аст;
Ҷисмаш пок, номаш Аҳмад, раҳмат барои оламиён аст.
Соҳиби хулқи азим ва мухотаби «Лавлок…»,
Сарчашмаи илм, адаб, файз, нур ва муҳаббат аст.
Ӯст воситаи ҳақиқӣ миёни Ҳақ ва банда;
Суханаш шифои рӯҳҳо, номаш давои занги дил аст.
Ӯст табиби ҳақиқии бемори дилноумед;
На танҳо худаш, балки умматаш низ аз фариштагон бартар аст.
Ҳақ ба ин баргузидатарин бандааш ёварон дод;
Маҳбубтарин бандагонашро асҳоби Ӯ гардонд.
Расулуллоҳ фармуд: «Роҳи онҳо роҳи ман аст»;
Беҳтарини асрҳо ҳамин асрро нишон дод.
Муҳаммади Мустафоро аз ҷони худ бештар дӯст доштанд;
Молу мулк ва мақоми худро дар роҳи Ӯ тарк карданд.
Барои паҳн кардани ислом бо шавқ ҷон доданд;
Ё Раб, ин чӣ ҳоли зебост! Ё Раб, ин чӣ иззат аст!
Дар як суҳбати Ӯ нафсҳояшон пок шуд;
Дилҳояшон аз маърифат, файз, нур ва таҷаллӣ пур гашт.
Аҳволи авлиёро дар як лаҳза ёфтанд
Ва ҳамеша ба Ӯ пайравӣ карданд; ин чӣ шарафи бузург аст!
Ҳама одиланд ва бар касе зулм намекунанд;
Ҳаргиз барои нафси худ хилофат намехоҳанд.
Аз ин рӯ на меҷанганд ва на якдигарро меранҷонанд;
Дар баландтарин мақоманд ва ҳама муҷтаҳиданд.