IJIYA, IDALORO ATI IWA IKA

Ki ọwọ Abû Lahab gbẹ

“Kí ọwọ́ Abû Lahab gbẹ (kí a pa á run), wọ́n sì ti gbẹ. Ọrọ rẹ (eyiti o jogun lọwọ baba rẹ) ko ṣe anfani fun u, tabi owo-owo rẹ. Wọ́n á sọ ọ́ sínú iná tí ń jó pẹ̀lú ìyàwó rẹ̀, ẹni tí ń gbé igi. Pẹ̀lú okùn yíká lé ọrùn rẹ̀.”
Tabbat: 1-5

Ile Ọ̀gá wa, Anabi wa laarin awọn ile Abû Lahab ati Uqba ibn Mu’ayt, abọ̀rìṣà ẹhanna meji. Wọ́n gbìyànjú láti dá Wòlíì olùfẹ́ wa lóró ní gbogbo àǹfààní. Ní ti tòótọ́, wọ́n máa ń ju àpòlúkú ẹran sí iwájú ẹnu ọ̀nà Ọ̀gá wa, Rasûlullah ní alẹ́. Abû Lahab, arákùnrin bàbá Rẹ̀, kò tẹ́ ẹ lọ́rùn pẹ̀lú èyí; ó máa ń dá a lóró nípa sísọ òkúta sí i láti ilé Adiy aládùúgbò rẹ̀. Iyawo re, Umm Jamil buru bi re; yóò ju àwọn ẹ̀ka igi ẹlẹ́gùn-ún tí ó kó sí ojú ọ̀nà tí Rasûlullah yóò gbà kọjá kí wọ́n lè gún ẹsẹ̀ rẹ̀ alábùkún. Ni ọjọ kan, nigba ti Abû Lahab n da idoti ti o mu wa siwaju ẹnu-ọna Anabi wa, Hadrat Hamza ri i. Lesekese lo sare mu arakunrin re Abû Lahab o si da idoti ti o mu wa si ori re.

Lẹhin awọn ijiya wọnyi ti Abû Lahab ati iyawo rẹ, Sûrah at-Tabbat ti o bẹrẹ pẹlu, “Kí ọwọ́ Abû Lahab gbẹ, wọ́n sì ti gbẹ,” sọ̀kalẹ̀ nípa wọn.

Nigba ti iyawo Abû Lahab, Umm Jamîl gbo pe sûrah ti sokale nipa won, o bere si wa Rasûlullah. Nigbati o gbo pe O wa ni Kâba, o mu okuta nla kan o si lo sibe. Hadrat Abû Bakr ni won n bu ọla fun pelu ibaraẹnisọrọ pẹlu Anabi wa ni akoko yẹn. Nigbati o ri Umm Jamîl pelu okuta kan lowo re, o ni, “O Rasûlullah! Umm Jamîl n bọ. Obinrin buburu ni; Mo bẹru pe yoo ṣe ipalara fun ọ. Jọwọ pada sẹhin si igun kan ki o ma ba ṣe inunibini si ọ.” Ọga wa Rasûlullah sọ pe, “Ko le ri mi.” Umm Jamîl duro niwaju Hadrat Abû Bakr o si sọ awọn ọrọ buburu wọnyi: “O Abû Bakr! Sọ fun mi ni kiakia, nibo ni ọrẹ rẹ yẹn wa! O ti fi emi ati ọkọ mi ṣe ẹfẹ ninu ewi, o si bu wa. Ti o ba jẹ akewi, ọkọ mi ati emi tun jẹ akewi. Nitorinaa, emi naa n fi ewi bu U. A ṣọtẹ si I; a ko gba woli Rẹ ati pe a ko fẹran ẹsin Rẹ. Mo bura pe ti mo ba ri i, Emi yoo lu okuta yii si ori Rẹ...” Nigbati Hadrat Abû Bakr sọ pe, “Ọga mi kii ṣe akewi, ko si fi ewi bu ọ,” Umm Jamil lọ. Hadrat Abû Bakr yipada si Ọga wa, Anabi o beere pe, “Iwọ Rasûlallah! Ṣe ko ri ọ?” O dahun pe, “Ko ri mi. Allahu ta'âlâ jẹ ki oju rẹ ko le ri mi.”2

Ninu awọn ọmọbinrin ibukun ti Ọga wa, Anabi, Hadrat Umm Gulthum ti ṣe adehun igbeyawo pẹlu ‘Utayba ọmọ Abû Lahab, Hadrat Ruqayya si ṣe adehun pẹlu 'Utba, ọmọ miiran ti Abû Lahab; ṣugbọn wọn ko tii ṣe igbeyawo. Lẹhin ti Sûrah at-Tabbat ti han, Abû Lahab, ti o tọ si Jahannam, iyawo rẹ ati awọn olokiki ti Quraysh sọ fun ‘Utba ati ‘Utayba pe, “Nipa ṣiṣe adehun igbeyawo pẹlu awọn ọmọbirin Rẹ, ẹ ti din ẹru Re ku. Kọ awọn ọmọbinrin Rẹ silẹ ki O le wa ninu wahala. A yoo mu ọmọbirin eyikeyi ti o fẹ lati ọdọ Quraysh.” Won gba ìpèsè yìí, wọ́n sì wí pé, “Ó dáa, a ti kọ̀ wọ́n sílẹ̀.” Ẹni ibi tí a ń pè ní ‘Utayba tilẹ̀ lọ jù bẹ́ẹ̀ lọ, ó sì wá sí iwájú Wòlíì wa (Sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) wọ́n sì gàn án pé, “Iwọ Muhammad! Emi ko da iwọ ati ẹsin rẹ mọ. Mo tun kọ ọmọbinrin rẹ silẹ. Láti ìsinsìnyí lọ, bẹ́ẹ̀ ni ìwọ kò fẹ́ràn mi tàbí èmi! Bẹ́ẹ̀ ni ìwọ kò wá sọ́dọ̀ mi, èmi kì yóò wá sọ́dọ̀ rẹ!” Lẹ́yìn náà, ó kọlu Wòlíì olùfẹ́ wa, ó sì di kọ́là alábùkún Rẹ̀ mú. Ó fa ẹ̀wù rẹ̀ ya, ó sì gàn án. Lẹ́yìn náà, Wòlíì olólùfẹ́ wa pè, “Rabb mi! Rán ọ̀kan nínú àwọn ẹranko ẹhànnà Rẹ sí i!” Nigbati lailoriire 'Utayba lọ sọ awọn iṣẹlẹ wọnyi fun baba rẹ, Abu Lahab sọ pe, “Mo bẹru adura Muhammad lori ọmọ mi.”

Lẹ́yìn ọjọ́ díẹ̀, Abu Lahab rán ọmọ rẹ̀ 'Utayba lọ sí Damasku fún òwò. Awọn arìnrìn-àjò naa duro ni ibi ti a npe ni Zarqa fun alẹ. Kiniun kan bẹrẹ si rin ni ayika. Ni kete ti Utayba ri eleyi, o ni, “Egbé! Mo bura pe a ti gba adura Muhammad (‘alaihis-salâm)! Kiniun yi yoo jẹ mi! Paapa ti O ba wa ni Mekka, Oun ni apaniyan mi!” Lẹ́yìn náà, kìnnìún náà pòórá. Wọn ṣeto ibi giga kan fun Utayba lati sun. Kiniun tun wa ni alẹ. Lẹhin ti o gbọ oorun gbogbo eniyan ti o wa ninu awọn arìnrìn-àjò naa, o lọ si ‘Utayba o si fò mọ ọn. O fa ikun rẹ ya, o di ori rẹ mu, o si fi ijẹ ẹlẹru pa a. Nigba ti Utayba n ku, o kigbe pe, “Ṣe emi ko sọ fun yin pe Muhammad ni olododo julọ ninu awọn eniyan?” Abu Lahab, ẹniti o gbọ pe kiniun fa ọmọ rẹ ya, o kigbe pe, “Ṣe emi ko sọ fun yin pe mo bẹru adura Muhammad fun ọmọ mi?”3

Woli olufẹ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) n pe awọn eniyan si idunnu ailopin ati igbiyanju lati gba wọn là kuro ninu sisun ni Jahannam nipa pipe wọn lati gbagbọ ninu aye ati isokan ti Allahu taâlâ. Ṣùgbọ́n àwọn abọ̀rìṣà ń bá ìbọ̀rìṣà lọ nípa sísọ pé, “Èyí ni ẹ̀sìn àwọn baba wa.” Ọ̀gá wa, Wòlíì ń pè wọ́n láti máa gbé ìgbé ayé ọmọlúàbí, kí wọ́n ní iyì, kí wọ́n sì jẹ́ ọlọ́lá, lati yọ asan kuro ki o si dide si awọn ipo giga ti ẹmi. Ṣugbọn wọn tẹpẹlẹ ninu agidi wọn. Abû Lahab ni olori awọn ti n gan An ti wọn si n fi iya jẹ Ẹ. O n tẹle Rasûlullah nigbagbogbo, o n gbiyanju lati ṣe idiwọ fun awọn eniyan lati tẹtisi Rẹ ati ṣiṣẹda iyemeji ninu ọkan wọn. Nigbakugba ti Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ ni awọn ibi ipejọ ati ni awọn ọja, “Ẹyin eniyan! Sọ Lâ ilâha illallah, ki o le gba igbala!” oun yoo wa leyin Rasûlullah yoo si wipe, “Ẹyin eniyan! Ọmọ arákùnrin mi ni ó ń sọ̀rọ̀ yẹn. Maṣe gba awọn ọrọ Rẹ gbọ. Duro kuro lọdọ Rẹ!”

Ni ojo kan, Muhammad ‘alaihis-salâm n se namâz ni Kâba ashsharîf. Ẹgbẹ kan ti awọn abọ̀rìṣà meje, pẹlu Abû Jahl, Shayba ibn Rabîa, 'Utba ibn Rabîa, 'Uqba ibn Abî Mu'ayt, ti o wa lara awọn olokiki Quraysh, wa joko nitosi Rasûlullah. Apòlúkú ati iyoku ibakasiẹ kan ti a pa ni ọjọ ti o ṣaaju wa nibẹ. Abû Jahl ti o ni ẹgan yipada si awọn ti o wa ni ayika rẹ o si ṣe ipese ti o buruju, o sọ pe, “Ta ninu yin ti yoo mu apòlúkú ibakasiẹ naa ti yoo si gbe e si aarin ejika Muhammad nigbati O ba ṣe sajda (iforikanlẹ ni namâz)?” Uqba ibn Abî Mu’ayt, ẹniti o jẹ ika julọ, ti o buruju julọ, alaanu julọ, laanu julọ ninu wọn, dide lẹsẹkẹsẹ, o sọ pe, “Emi ni.” O gbe apòlúkú naa pẹlu ohun ti o wa ninu rẹ si awọn ejika ibukun ti Anabi wa nigba ti O wa ni sajda. Àwọn abọ̀rìṣà, tí wọ́n ń wo èyí, bẹ̀rẹ̀ sí rẹ́rìn-ín láìdábọ̀. Ọ̀gá wa, Anabi n gun sajda Rẹ gun ko si gbe ori ibukun Rẹ soke. Ni akoko yẹn, Abdullah ibn Mas’ûd lati Ashâb al-kirâm ri iṣẹlẹ yii. O ṣe apejuwe iṣẹlẹ yii gẹgẹbi atẹle:

“Nigbati mo ri Rasûlullah ni ipo yẹn, ẹjẹ sare lọ si ori mi. Ṣugbọn emi ko ni eniyan tabi ẹya kankan lati daabobo mi lọwọ awọn abọ̀rìṣà. Mo wa nikan ati alailagbara. Ni akoko yẹn, Emi ko paapaa le sọrọ. Mo duro ati wiwo Rasûlullah pẹlu ibanujẹ nla. Ti mo ba ni agbara tabi alabojuto nikan lati daabobo ara mi lọwọ awọn abọ̀rìṣà, ki n le gbe apòlúkú ti a gbe sori awọn ejika ibukun Rasûl ‘alaihis-salâm ki n si ju u nù! Bi mo ti nduro bẹ, ọmọbinrin Rasûlullah Hadrat Fâtima ti gbọ nipa rẹ. Ni akoko yẹn, Fâtima jẹ ọmọde. Ó sáré wá, ó sì ju ohun tó wà lé èjìká bàbá rẹ̀ nù. Ó sọ ọ̀rọ̀ líle àti àdúrà lòdì sí àwọn tó ṣe èyí.

Leyin ti o pari namaz Re bi eni pe ko si nkan to sele, Oga wa Rasûlullah so ni igba meta, ‘Olohun mi! Mo fi ẹgbẹ Quraysh yẹn silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Abû Jahl Amr ibn Hishâm silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi ‘Utba ibn Rabîa silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Shayba ibn Rabîa silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Uqba ibn Mu’ayt silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Umayya ibn Khalaf silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Walîd ibn ‘Utba silẹ fun Ọ! Olohun mi! Mo fi Umâra ibn Walîd silẹ fun Ọ!’ Nigbati awọn abọ̀rìṣà naa gbọ adura yii, wọn dẹkun ẹrin. Wọn bẹrẹ si bẹru. Nitoripe wọn gbagbọ pe awọn ẹbẹ ti wọn sọ ninu Baitullah yoo gba. Ọ̀gá wa, Anabi sọ fun Abû Jahl, ‘Wallahi, iwọ yoo jawọ ninu eyi tabi Allahu taâlâ yoo ṣe ajalu kan si ọ.’ Mo bura nipasẹ Allahu taâlâ pe ni Ghazâ (Ogun Mimọ) ti Badr, Mo rii ọkọọkan awọn eniyan wọnyi ti Rasûlullah mẹnuba orukọ wọn ti pa ati ti a fi sinu ọfin Badr bi oku ẹran ti n run nitori ooru.”

“Iwọ Abû Jahl! Wallahi, iwọ yoo jawọ ninu eyi tabi Allahu taâlâ yoo jẹ ki ajalu kan ba ọ.”
Anabi wa Muhammad ‘alaihis-salâm

Ni ojo kan, Abû Jahl sọ fun awọn abọ̀rìṣà Quraysh ni Baitullah pe, “Ẹyin eniyan Quraysh! Bí o ti rí i, Muhammad kò lọ́ tìkọ̀ láti dá ẹ̀sìn wa lẹ́bi, láti sọ̀rọ̀ òdì sí àwọn òrìṣà wa àti àwọn baba wa tí wọ́n ń jọ́sìn wọn, àti láti kà wá sí òmùgọ̀. Mo bura niwaju yin pe, ni ọla, nigba ti O ba wa sibi ti O si n ṣe sajda ni namâz, emi o fi okuta nla kan ti agbara mi ko fẹrẹ gbe fọ ori Rẹ. Lẹhin iyẹn, ko ṣe pataki boya ẹ daabobo mi lọwọ awọn ọmọ Abdulmuttalib tabi ẹ ko ṣe bẹẹ. Àwọn ìbátan rẹ̀ lè ṣe ohunkóhun tí wọ́n bá fẹ́ fún mi lẹ́yìn tí mo bá pa Á.” Àwọn abọ̀rìṣà tó wà níbẹ̀ rú u sókè nípa sísọ pé, “Níwọ̀n ìgbà tí ẹ bá pa á, a búra pé a ó dáàbò bò ọ́, a kò sì ní fi ọ́ fún ẹnikẹ́ni!”

Ni owurọ, Abû Jahl wa si Kâ'ba pẹlu okuta nla kan ni ọwọ rẹ. Ó jókòó pẹ̀lú àwọn abọ̀rìṣà, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí dúró. Gẹ́gẹ́ bí ó ti sábà máa ń ṣe, Wòlíì olùfẹ́ wa (sallAllahu alaihi wa sallam) wá sí Baitullah ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ṣe namâz. Abû Jahl dìde ó sì rìn lọ sí Rasûlullah láti fi òkúta lù ú. Gbogbo àwọn abọ̀rìṣà ń wo ìṣẹ̀lẹ̀ náà pẹ̀lú ìdùnnú. Nigbati o sunmọ Rasûlullah, Abû Jahl lojiji bẹrẹ si warìri. Òkúta ńlá náà bọ́ lọ́wọ́ rẹ̀; ojú rẹ̀ funfun bí eérú, ó sì padà sẹ́yìn nínú ìbẹ̀rù ńlá. Àwọn abọ̀rìṣà náà wá sí Abû Jahl ní ìyàlẹ́nu, wọ́n sì béèrè pé, “Ìwọ Amr ibn Hishâm! Sọ fún wa pé, kí ló ṣẹlẹ̀?” Abû Jahl sọ pé, “Nígbà tí mo gbé òkúta náà sókè láti pa á, ràkúnmí burúkú kan fara hàn níwájú mi. Mo bura pe Emi ko tii ri tabi gbọ ti iru ẹsẹ gigun kan, ehin didasilẹ, rakunmi nla ni igbesi aye mi. Ti mo ba ti sunmọ, dajudaju yoo ti pa mi.”

Lẹẹkansi ni ọjọ kan, Abû Jahl ko awọn abọ̀rìṣà jọ o si beere pe, “Njẹ ọmọ alainibaba Abdullah n ṣe namâz ti O si n fi oju Rẹ wọ ilẹ nihin?” Wọ́n ní, “Bẹ́ẹ̀ ni.” Niwọn bi o ti n reti esi yii tẹlẹ, Abû Jahl sọ pe, “Ti mo ba ri I bẹ, emi yoo fi ẹsẹ mi fọ ori Rẹ.” Ni ọjọ kan, Ọga ti awọn Anabi n ṣe namâz ni Kâba. Abû Jahl joko pẹlu awọn ọrẹ rẹ. O dide o si rin si Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Ó sún mọ́ tòsí. Bí ó ti wù kí ó rí, lójijì ló bẹ̀rẹ̀ sí í nu ojú rẹ̀, ó sì ń sá padà. Àwọn abọ̀rìṣà náà lọ sọ́dọ̀ rẹ̀, wọ́n sì béèrè pé, “Kí ló ṣẹlẹ̀ sí ọ?” Abû Jahl sọ pé, “Kòtò iná kan fara hàn láàárín wa. Nígbà tí mo rí àwọn ènìyàn kan tí wọ́n ń sáré bọ̀ wá kọlù mí, mo yí padà.”

Nigbakugba ti awọn olokiki ti awọn abọ̀rìṣà bi Walîd ibn Mugîra, Abû Jahl (Amr ibn Hishâm), Aswad ibn Muttalib, Umayya ibn Khalaf, Aswad ibn Abdiyagwas, Âs ibn Wâil ati Hârith ibn Qays ri Rasûlullah, wọn yoo fi i ṣe ẹlẹyà nipa sisọ pe, “Ó rò pé wòlíì ni Òun, àti pé Jabrâîl ń wá sọ́dọ̀ Rẹ̀.” Lori eyi, ni ọjọ kan ti inu Habîb al-akram bajẹ gidigidi, Jabrâîl ‘alaihis-salâm wa o si mu diẹ ninu awọn âyat al-karîmas. Ni maal:

“(Ìwọ Rasûl Mi!) Nitootọ, a fi awọn woli ti a ran ṣaaju rẹ ṣe ẹlẹyà pẹlu. Wàhálà àti ìdálóró sì yí àwọn tí wọ́n fi wọ́n (àwọn wòlíì) ṣe yẹ̀yẹ́ ká ní ẹ̀san fún ẹ̀gàn wọn.”4

“Nitootọ, A to fun ọ lodi si awọn ti o n fi ọ ṣe ẹlẹyà. Wọn jẹ awọn ti o da ọlọrun miiran mọ pẹlu Allahu ta'âlâ. Wọn yoo mọ laipẹ (kini yoo ṣẹlẹ si wọn). Nitootọ, A mọ pe àyà rẹ n há, ati pe ọrọ wọn n bà ọ ninu jẹ (ibọriṣa wọn, ibanilorukọjẹ wọn si Qurân al-karîm ati awọn ọrọ ẹgan si ọ).”5

Ni ojo kan, nigba ti Sultân Agbaye n ṣe tawâf ni Kâba ashsharîf, Jabrâîl alaihis-salâm wa o si wipe, “Won ti pase fun mi lati pa won run (awon ti won fi yin se ẹlẹyà).” Laipẹ lẹhinna, Walîd ibn Mugîra kọja. Nigbati Jabrâîl alaihis-salâm beere lọwọ Anabi wa pe, “Iru eniyan wo ni eyi n kọja?” Oga wa, Anabi so pe, “O jẹ ọkan ninu awọn iranṣẹ buburu julọ ti Allahu ta’âlâ.” Jabrâîl alaihis-salâm tọka si ẹsẹ Walîd o si wipe, “Mo ti pa a run!” Lẹhin igba diẹ, Âs ibn Wâil kọja. Nigbati o beere nipa rẹ ti o si gba idahun kanna, o tọka si ikun rẹ o si sọ pe, “Mo ti pa a run, paapaa!” Bi Aswad ibn Muttalib ti n kọja, o tọka si oju rẹ, nigbati o si ri Abdiyagwas, o tọka si ori rẹ. Ati nigbati Hârith ibn Qays n kọja, o tọka si ikun rẹ o si wipe, “Iwọ Muhammad! Allahu taâlâ ti gba ọ là kuro ninu ipalara wọn. Laipẹ, ọkọọkan wọn yoo koju ajalu kan.”

Ẹ̀gún kan gún Âs ibn Wâil lẹ́sẹ̀. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn ni wọ́n ń lò, wọn kò lè wò ó sàn. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, ẹsẹ̀ rẹ̀ wú bí ọrùn ràkúnmí, ó sì kú bí ó ti ń kígbe pé, “Allah Muhammad ló pa mí.”

Aswad ibn Muttalib fọju. Jabrâîl alaihis-salâm pa a run nipa fifọ ori rẹ si igi kan.

Nigba ti Aswad ibn Abdiyagwas wa ni ibi ti won n pe ni Bâd as-samûm, oju ati ara re di dudu. Nigbati o pada si ile rẹ, idile rẹ ko da a mọ, wọn si ta a lọ. O ku nipa lilu ori rẹ si ẹnu-ọna ile rẹ nitori ibanujẹ rẹ.

“(Ìwọ Rasûl Mi!) Ní ti gidi, àwọn wòlíì tí wọ́n rán ṣáájú rẹ ni wọ́n fi ṣe yẹ̀yẹ́, pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n àwọn tí wọ́n fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́ ni wàhálà àti ìdálóró yí ká pátápátá.” An’âm: 10

Hârith ibn Qays ti jẹ ẹja iyọ. Òùngbẹ ń gbẹ ẹ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó mu omi púpọ̀, kò lè pa òùngbẹ rẹ̀. Nígbẹ̀yìngbẹ́yín, ó bẹ́.

Irin kan gun Walîd ibn Mugîra ni igbaroko ẹsẹ. Egbo re ko larada. O padanu eje pupo o si ku ti o n pariwo, “Allah Muhammad lo pa mi.”

Nitorinaa, ọkọọkan wọn gba ohun ti wọn tọsi. Pẹlupẹlu, o ti kede nipasẹ âyat al-karîmas pe awọn abọ̀rìṣà yoo duro ni Jahannam lailai.

Ni ojo kan, Anabi olufẹ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) pade Hakam ibn Abu’l-As. Lẹ́yìn tí ó kúrò níbẹ̀, Hakam fi Rasûlullah Ọ̀gá wa ṣe yẹ̀yẹ́ nípa gbígbé ẹnu, ojú àti ara rẹ̀. Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) rí èyí pẹ̀lú nûr jíjẹ́ wòlíì ó sì gbàdúrà pé kí ó dúró bẹ́ẹ̀. Ara Hakam bẹrẹ gbigbọn o si duro bi iyẹn titi di opin igbesi aye rẹ.

Awọn ijiya ti a ṣe si Ashâb al-kirâm

Kì í ṣe Ọ̀gá wa, Wòlíì nìkan ni àwọn abọ̀rìṣà ń dá lóró. Wọ́n tún ń fìyà jẹ Ashâb ológo Rẹ̀ (radiy-Allahu ‘anhum). Ní pàtàkì, wọ́n máa ń yan àwọn tí wọ́n jẹ́ òtòṣì àti aláìní olùrànlọ́wọ́; wọ́n ń ni wọ́n lára, wọ́n sì ń fi ìyà tí a kò lè ronú kàn jẹ wọ́n láìlọ́ tìkọ̀. Awọn ti o farahan julọ si ijiya ni Bilâl al-Habashî, Arabinrin Zinnîra, Khabbâb ibn Arat, Ammâr ibn Yâsar ati idile rẹ (radiy-Allahu ‘anhum ajma’în). Wọn maa n fi okuta gbigbona jo awọn kan lara wọn; wọn maa n fi ebi ati ongbẹ pa awọn kan, wọn si n da wọn loro, wọn n sọ pe, “Kọ ẹsin Muhammad silẹ.” Ṣugbọn wọn farada gbogbo awọn ijiya ti ko le farada ati pe wọn ko fi Islâm silẹ.

Olohun je okan, Olohun je okan

Hadrat Bilâl, eni ti o je eru abọ̀rìṣà kan ti oruko re n je Umayya ibn Khalaf, di Musulumi lati odo Abû Bakr as-Siddîq. Nitoripe Umayya feran Bilâl julọ ninu awon eru mejila re, o so e di oluso ile ijosin oriṣa. Nigbati Hadrat Bilâl di Musulumi, o ṣeto gbogbo awọn oriṣa si ipo sajda. Nigbati Umayya gbọ eyi, o jẹ iyalenu. Ó pè é, ó sì béèrè pé, “Wọ́n sọ pé o ti di Mùsùlùmí, pé o ń ṣe sajda fún Rabb Muhammad. Ṣé bẹ́ẹ̀ ni?” Hadrat Bilâl dahun pe, “Bẹẹni, mo n ṣe sajda si Allahu taâlâ, Ẹni ti O tobi julọ ti O si jẹ Olodumare.” Nigbati Umayya gba esi yii ti ko fẹran, lẹsẹkẹsẹ o bẹrẹ iya ati idaloro. Ni ọsan, nigbati oorun wa ni oke patapata, yóò bọ́ aṣọ rẹ̀, yóò sì fi òkúta tí oòrùn ti mú gbóná lé ara ìhòhò rẹ̀, yóò sì jó o. Lẹ́yìn tí ó bá gbé e lé ẹ̀yìn rẹ̀, sórí àkójọ àwọn òkúta gbígbóná, tí ó sì fi díẹ̀ lára wọn lé ikùn rẹ̀, yóò sọ fún un pé, “Kọ Islâm sílẹ̀! Gbagbọ ninu awọn oriṣa Lât ati Uzzâ.” Sibẹsibẹ, Hadrat Bilâl yoo kede îmân rẹ ni igba kọọkan nipa sisọ pe, “Allahu ta’âlâ jẹ ọkan! Allahu ta’âlâ jẹ ọkan!”

Nigba ti Umayya ibn Khalaf ri sũru re yi, inu a bi i gidigidi, a si ṣe e leṣe, a si da ara rẹ loro nipa wiwọ ọ lori ẹgun. Laisi iyi fun ẹjẹ ti o nṣàn pupọ lati ara rẹ, Hadrat Bilâl yoo sọ pe, “Ọlọhun mi! Mo ni itẹlọrun pẹlu ohun ti o wa lati ọdọ Rẹ! Olohun mi! Mo ni itẹlọrun pẹlu ohun ti o wa lati ọdọ Rẹ!” yoo si duro ṣinṣin ninu îmân rẹ. Hadrat Bilâl ti sọ ipo rẹ yii gẹgẹbi atẹle:

“Umayya buburu yen yoo so mi di ninu ooru osan, yoo si da mi loro ni alẹ. Ojo gbigbona ni. Gẹgẹ bi igbagbogbo, o bẹrẹ si fi iya jẹ mi. Nigbakugba ti o ba sọ pe, ‘Sin awọn oriṣa wa! Sẹ Allah Muhammad, sẹ Ẹ, sẹ Ẹ!’ lati fi ipa mu mi lati fi Islâm silẹ, Emi yoo sọ pe, ‘Allah jẹ ọkan! Allah jẹ ọkan!’ Lati fi ibinu re han lori mi, o fi apata nla kan si àyà mi ni ọjọ yẹn. Ni akoko yẹn, Mo padanu aiji. Nigbati mo tun pada si mimọ, Mo rii pe a ti yọ apata ti o wa lori ara mi kuro, oorun si ti lọ lẹhin awọsanma. Mo dupẹ lọwọ Allahu taâlâ o si sọ fun ara mi pe, ‘Iwọ Bilâl! Ohun gbogbo ti o wa lati Janâb al-Haqq jẹ lẹwa ati dídùn.’”

Lẹẹkansi ni ọjọ kan, Umayya ibn Khalaf mu Bilâl al-Habashî wa si ita lati fi iya je. Ó ti bọ́ aṣọ rẹ̀, ó fi í sílẹ̀ kìkì nínú aṣọ abẹ́lẹ̀ rẹ̀, ó sì mú kí ó dùbúlẹ̀ sórí iyanrìn gbígbóná nínú ooru, lẹ́yìn náà ni ó kó òkúta jọ sórí rẹ̀. Àwọn abọ̀rìṣà náà ti kóra jọ, wọ́n ń dá a lóró gidigidi, wọ́n sì ń sọ pé, “Tí o kò bá fi ẹ̀sìn rẹ sílẹ̀, a ó pa ọ́.” Labẹ awọn ijiya ti ko le farada wọnyi, Bilâl al-Habashî n so pe, “Olohun je okan! Olohun je okan!” Ni akoko yẹn, Anabi olufẹ wa sall-Allahu ‘alaihi wa sallam n kọja. Nigbati O ri ipo Hadrat Bilâl al-Habashî, O ni ibanujẹ pupọ o si wipe, “Pipe orukọ Allahu taâlâ ni yoo gba ọ la.”

Laipẹ lẹhin ti O pada si ile Rẹ, Hadrat Abû Bakr wa. O sọ fun Abû Bakr awọn ijiya Bilâl al-Habashî o si wipe, “Inu mi bajẹ gidigidi.” Hadrat Abû Bakr lọ sibẹ lẹsẹkẹsẹ. O si wi fun awon abọ̀rìṣà pe, “Kini iwọ yoo jere nipa ṣiṣe eyi si Bilâl? Ta eniyan yi fun mi.” Wọn wipe, “A ko ni ta a paapaa ti o ba fun wa ni wura bi aye. Sibẹsibẹ, a le paarọ rẹ fun ẹrú rẹ Âmir.” Âmir, ẹrú Hadrat Abû Bakr, maa n ba a ṣe iṣowo rẹ, o si maa n jere owo pupọ. Yato si awọn ohun-ini ti ara ẹni, o ni ẹgbẹrun mẹwa awọn owó goolu. O jẹ oluranlọwọ Hadrat Abû Bakr o si ṣe gbogbo awọn ọran rẹ. Bí ó ti wù kí ó rí, ó jẹ́ aláìgbàgbọ́ ó sì tẹnu mọ́ àìnígbàgbọ́ rẹ̀. Hadrat Abû Bakr sọ pe, “Mo ti fun yin ni Âmir pẹlu gbogbo ohun-ini ati owo rẹ fun Bilâl.” Umayya ibn Khalaf ati awon abọ̀rìṣà miran yọ, wọn si wipe, “A ti tan Abû Bakr jẹ.”

Lẹsẹkẹsẹ Hadrat Abû Bakr yọ awọn okuta eru lori Bilâl al-Habashî o si gbe e dide duro. Bilâl al-Habashî ko lagbara nitori ijiya nla. Ti o di ọwọ rẹ mu, Hadrat Abû Bakr mu u lọ taara si ọdọ Anabi olufẹ wa o si sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Mo ti tu Bilâl sile loni fun ife Olohun.” Inu Ọga wa Rasûlullah dun. O gbadura pupo fun Hadrat Abû Bakr. Ni akoko yẹn Jabrâîl alaihis salâm mu âyat al-karîma kẹtadinlogun ati kejidinlogun ti Sûrah al-Layl n kede pe Abû Bakr jinna si Jahannam. O ti sọ ninu awọn âyat al-karîmas wọnyi, ni maal, “Ọkan (bii Hadrat Abû Bakr) ti o ni ifọkansin pupọ (ti o yago fun shirk ati ẹṣẹ) ti o si na ọrọ rẹ ni ọna oore lati jẹ mimọ ni oju Allahu taâlâ (ati lati ni awọn ibukun Allahu taâlâ), ti a ti pa kuro ninu rẹ (Jahannam).”

Idaloro ti a ko le ronu kan

“(Iwọ Bilâl!) Wipe orukọ Allahu taâlâ yoo gba ọ la.” Hadîth
ash-sharîf

Hadrat Khabbâb ibn Arat wà lára àwọn tí wọ́n dá lóró láti fipá mú un láti fi ẹ̀sìn rẹ̀ sílẹ̀. Hadrat Khabbâb ko ni ẹnikan. Ó jẹ́ ẹrú obìnrin abọ̀rìṣà kan tí wọ́n ń pè ní Umm Anmâr. Níwọ̀n bí kò ti ní ìbátan láti dáàbò bò ó, àwọn abọ̀rìṣà máa ń kóra jọ, wọ́n á bọ́ aṣọ rẹ̀, wọ́n á sì máa fi ẹ̀gún sára ara rẹ̀. Nígbà míì, wọ́n máa ń fi ẹ̀wù tí wọ́n fi irin ṣe sí ìhòòhò ara rẹ̀, wọ́n á sì mú kó dúró lábẹ́ oòrùn. Wọ́n máa ń tẹ òkúta tí wọ́n ń gbóná lábẹ́ oòrùn tàbí nínú iná sí ìhòòhò ara rẹ̀, wọ́n á sì sọ pé, “Fi ẹ̀sìn rẹ sílẹ̀. Jọ́sìn Lât àti Uzzâ!” Khabbâb taku ninu igbagbọ rẹ o si koju wọn nipa sisọ, “Lâ ilâha illallâh, Muhammadun Rasûlullâh.”

Lọ́jọ́ kan, àwọn abọ̀rìṣà náà kóra jọ, wọ́n sì tan iná sí ibì kan. Wọ́n so Hadrat Khabbâb, wọ́n sì mú un wá síbẹ̀. Wọ́n bọ́ aṣọ rẹ̀, wọ́n sì tẹ́ ẹ sórí iná. Wọ́n fẹ́ mú kó pa ẹ̀sìn rẹ̀ tì tàbí kí wọ́n sun ún nínú iná. Hadrat Khabbâb, ẹni tí wọ́n tẹ́ sí ẹ̀yìn rẹ̀ láàárín iná, n gbadura pe, “Olohun mi! O ri ipo mi; o mọ ipo mi. Mu îmân mi duro ṣinṣin ninu ọkan mi, fun mi ni sũru nla!” Ọkan ninu awọn abọ̀rìṣà gbé ese lori aya Hadrat Khabbâb. Sibẹsibẹ, wọn ko mọ pe Allahu taâlâ daabobo awọn onigbagbọ.

Ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, nígbà tí wọ́n béèrè nípa ìṣẹ̀lẹ̀ yìí fún Khabbâb, ó ṣí ẹ̀yìn rẹ̀, ó sì fi àmì iná náà hàn, ó sì sọ pé, “Wọ́n tan iná fún mi lẹ́yìn náà wọ́n fà mí wọ inú rẹ̀. Ara mi nikan ni o pa ina yẹn.”

Lakoko ti wọn n ṣe Hadrat Khabbâb ni ijiya bii eyi ni ita, oluwa rẹ Umm Anmâr yoo mu irin kan ninu ina, tẹ ẹ mọ ori rẹ ki o si fi jo o lati jẹ ki o kọ ẹsin rẹ silẹ. Oun yoo farada gbogbo awọn irora wọnyi fun ẹsin rẹ ati pe ko ni ṣe ohun ti wọn funni ati kọ igbagbọ rẹ silẹ.

Ni ojo kan Hadrat Khabbâb lo si iwaju Anabi olufẹ wa o si wipe, “Iwọ Rasûlallah! Nibikibi ti awọn abọ̀rìṣà ba ri mi, wọn fi ina sun mi. Ninu ile, oluwa mi, Umm Anmâr, fi irin gbigbona sun ori mi. Mo bẹbẹ fun adura rẹ!” Lẹ́yìn náà, ó fi iná náà hàn ní ẹ̀yìn rẹ̀ àti orí rẹ̀. Wòlíì wa ṣàánú rẹ̀ púpọ̀. Kò lè fara da àwọn ìyà tó fara dà kó má bàa kúrò nínú ẹ̀sìn rẹ̀, Ó sì ké pe, “Rabb mi! Ran Khabbâb lọwọ!” Janâb al-Haqq gba adura Rasûl Re lesekese o si fun Umm Anmar ni irora nla ni ori rẹ. O maa kerora ni gbogbo oru nitori orififo rẹ. Wọ́n sọ fún un pé kí ó fi irin tí iná gbóná bá orí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìwòsàn. Ni ipari, o pe Khabbâb o si paṣẹ fun u lati mu ọpa irin gbona ninu ina ki o si fi jo ori rẹ... Hadrat Khabbâb a maa fi irin naa jo ori rẹ…

Ni awọn ọjọ ibẹrẹ ti Islam, awọn abọ̀rìṣà ko ṣe akiyesi pupọ si Khabbâb ibn Arat. Ṣùgbọ́n iye àwọn Mùsùlùmí ń pọ̀ sí i lójoojúmọ́. Ni ipari, o di dandan fun wọn lati ka ọrọ naa si pataki. Wọn fi kun awọn ijiya wọn si Hadrat Khabbâb. Wọ́n gbá a, wọ́n lù ú, wọ́n ṣá a lọ́gbẹ́, wọ́n sì ń dá a lóró.

Pelu gbogbo eyi, Hadrat Khabbâb ko din îmân rẹ ku rara. Ṣugbọn iya ati idaloro naa ti kọja ohun ti a le farada. O salaye ohun ti o ṣẹlẹ si Ọga gbogbo agbaye o si sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Jọwọ gbadura fun wa ki a le bọ lọwọ awọn ijiya ti a n jiya.”

Lori eyi, Ọga wa Rasûlullah sọ pe, “Awọn eniyan kan wa ninu awọn ummah ti o ṣaaju yin ti a bó awọ ati ẹran ara wọn, ti a si fi ìyarun irin ha wọn, ṣugbọn ijiya yii ko le yi wọn pada kuro ninu ẹsin wọn. A fi ayùn là wọn si meji lati ori wọn, ṣugbọn sibẹsibẹ ijiya yii ko le yi wọn pada kuro ninu ẹsin wọn. Dajudaju, Allahu taâlâ yoo pari eyi (Islâm), yoo si jẹ ki o ga ju gbogbo ẹsin lọ, debi pe ẹni ti o ba n rin irin-ajo nikan lori ẹranko rẹ lati Sana’a si Hadramout ko ni bẹru ẹnikẹni yatọ si Allahu taâlâ, ko si ni ṣe aniyan nipa ohunkohun ayafi ikọlu ikooko si agbo agutan rẹ. Ṣugbọn ẹ n kanju,” O si gbadura fun un, O si fọwọ pa ẹhin rẹ. Awọn ọrọ ti o wuyi ti Rasûlullah, eyiti o jẹ arowoto ati ounjẹ fun awọn ẹmi, tu awọn irora Khabbâb.

Hadrat Khabbâb ni gbese pupọ lọwọ awọn eniyan, paapaa lọwọ Âs ibn Wâil, ti o jẹ abọ̀rìṣà ẹhanna. Ó lọ bá a láti béèrè fún un. Nigbati Âs ibn Wâil sọ fun Khabbâb pe, “Ayafi ti o ba sẹ Muhammad, Emi kii yoo san gbese mi fun ọ.” Hadrat Khabbâb dahun pe, “Wallahi, Emi ko le sẹ woli mi, boya ni igbesi aye tabi lẹhin iku nigbati mo dide lati iboji mi. Emi yoo fi ohun gbogbo silẹ; sibẹsibẹ, Emi ko le ṣe yi kiko.” Lori eyi, Âs ibn Wâil sọ pe, “Njẹ a yoo ji dide lẹhin ti a ba kú? Ti iru nkan bẹẹ ba wa, lẹhinna Emi yoo ni ohun-ini mi mejeeji ati awọn ọmọ mi. Emi yoo san gbese mi fun ọ ni ọjọ yẹn.”

Lori awọn ọrọ wọnyi ti Âs ibn Wâil, Allahu taâlâ sọ ninu âyat al-karîmas 77-79 ti Sûrah Maryam ninu Qurân al-karîm, ni maal, “(Iwọ Habîb Mi!) Bayi, ṣe o ti ri ọkunrin yẹn (Âs ibn Wâil) ti o sẹ awọn âyats Wa ti o si sọ pe, ‘Nitootọ, a o fun mi ni ohun-ini ati awọn ọmọ (ni ọjọ qiyâmat)?’ Ṣe a ti fi ghayb (aimọ) han an ni tabi o ti ni ileri niwaju Rahmân (Aanu julọ)? Rara, kii ṣe bẹ! A yoo kọ ohun ti o ti sọ silẹ. (Da lori eyi, a yoo pe e si iroyin ni ọjọ qiyâmat,) ati pe A yoo mu ijiya rẹ pọ si siwaju ati siwaju sii.”

Ijiya titi ti o fi ṣubu daku

Nipa ijiya, awọn abọ̀rìṣà ko ṣe iyatọ laarin awọn obinrin ati awọn ọkunrin. Arabinrin Zinnîra, ti o jẹ ọkan ninu awọn Musulumi akọkọ ti ko si ẹnikan, tun jẹ ẹrú. Àwọn abọ̀rìṣà, tí wọ́n gbọ́ pé ó di Mùsùlùmí, kò lọ́ tìkọ̀ láti dá a lóró. Wọ́n á fipá mú un láti jọ́sìn àwọn òrìṣà Lât àti Uzzâ, wọ́n máa ń dá a lóró, wọ́n á sì fún un lọ́rùn títí tí kò fi lè mí, tó sì dákú. Láìka gbogbo ìyẹn sí, kò fi ẹ̀sìn rẹ̀ sílẹ̀ rí, kò sì ṣègbọràn sí ọ̀rọ̀ wọn. Paapa Abû Jahl fi iya jẹ ẹ pupọ. Bi abajade iyẹn, Zinnîra di afọju. Ni ẹẹkan, Abû Jahl sọ pe, “O ri! Lât ati Uzzâ fọ ọ loju.” Arabinrin Zinnîra, gẹgẹbi ifihan ti îmân rẹ, sọ pe, “Iwọ Abû Jahl! Wallahi, kii ṣe bi o ti sọ. Awọn oriṣa ti o pe Lat ati Uzza ko wulo; wọn kò mọ àwọn tí ń jọ́sìn wọn àti àwọn tí kò ṣe bẹ́ẹ̀. Dajudaju, Rabb mi ni anfani lati fi nûr oju mi pada fun mi ati lati da mi pada si ipo iṣaaju mi.”

Abû Jahl jẹ iyalẹnu nipasẹ îmân ti ko ṣiyemeji ti Hadrat Zinnîra. Allâhu taâlâ gba adura Zinnîra, oju rẹ si bẹrẹ si ri dara ju ti iṣaaju lọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Abû Jahl àti àwọn abọ̀rìṣà Quraysh rí ipò yìí, wọ́n jẹ́ agídí, wọn kò sì gba Islâm. Síwájú sí i, wọ́n ní, “idán wòlíì wọn ni èyí pẹ̀lú! Ṣe o ko ṣe iyalẹnu si awọn aṣiwere ti o tẹle ọna Muhammad? Ti ọna wọn ba dara ati otitọ, a yoo ti tẹle e ni akọkọ. Ẹrú kan rí òtítọ́ níwájú wa; bẹ́ẹ̀ náà ni?”

Lori eyi Allahu taâlâ rán âyat al-karîma kọkanla ti Sûrah al-Ahqâf, ni maal, “Awọn alaigbagbọ yẹn sọ nipa awọn onigbagbọ pe, ‘Ti oore kankan ba wa ninu rẹ (Islâm), wọn (awọn talaka ati alainiranlọwọ) ko ba ti ṣaaju wa sare lọ si ọdọ rẹ.’ Sibẹsibẹ, niwọn bi wọn ko ti ri itọnisọna pẹlu rẹ (pẹlu Qurân al-karîm gẹgẹbi awọn onigbagbọ), wọn yoo sọ (lati le sẹ Qurân al-karîm) pe, ‘Qurân al-karîm yii jẹ irọ atijọ (ti Muhammad tun dide).’”

“Iwọ Abû Jahl! Wallahi, kii ṣe bi o ti sọ. Awọn oriṣa ti o pe Lat ati Uzza ko wulo; wọn kò mọ àwọn tí ń jọ́sìn wọn àti àwọn tí kò ṣe bẹ́ẹ̀. Dájúdájú, Rabb mi lè fi nûr ojú mi padà fún mi àti láti dá mi padà sí ipò mi ìṣáájú.”
Arabinrin Zinnîra (radiy-Allahu ’anhâ)

Dâr al-Arqâm

Wòlíì olùfẹ́ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ní ìbànújẹ́ gidigidi nípa ìnilára àti ìdálóró tí àwọn abọ̀rìṣà ṣe sí Ashâb Rẹ̀. Ibi ailewu jẹ pataki lati tan kaakiri ati kọ ẹkọ Islâm. Ọga wa yan ile Hadrat Arqâm fun iṣẹ muqaddas (mimọ) yii.6 Ile yii wa ni opopona tooro kan ni ila-oorun Oke Safâ ati lori ilẹ giga. Lati ibi yii, a le ri Kâ’ba al-mu’azzama ni irọrun. Ẹnu ati ijade ile naa rọrun pupọ fun ṣiṣe ayẹwo awọn ti nkọja. Ni afikun, Hadrat Arqâm jẹ ọkan ninu awọn olokiki ti Mekka ati eniyan ti o ni ipo giga. Ọga wa Habîb al-akram n ṣalaye Islâm si Ashâb Rẹ ni ile yii. Awon ti won fee di musulumi yoo wa si ile yi ti won yoo si ni ola nipa gbigba Islâm wọn yoo si ni ibukun gbigbọ awọn ọrọ ibukun Anabi wa ti n wo awọn ọkan sàn. Wọ́n máa ń fetí sí Ọ̀gá wa, wòlíì náà láìmíyà, bí ẹni pé àwọn ẹyẹ ti gúnlẹ̀ sí orí wọn, tí wọn yóò sì fò lọ bí wọ́n bá sọ̀rọ̀. Wọ́n máa ń há àwọn ọ̀rọ̀ ìbùkún Rẹ̀ sórí láìsọ ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo nù, bí ẹni pé wọ́n ń gbé wọn mì. Wòlíì wa (sallallahu 'alaihi wa sallam) yóò pín ọ̀sán Rẹ̀ sí ilé Arqâm, yóò sì kọ́ Ashâb Rẹ̀ láti òwúrọ̀ dé ìrọ̀lẹ́. Ile yii jẹ “Dâr al-Islâm”, ile-iṣẹ akọkọ ti awọn Musulumi. Awọn Musulumi akọkọ pejọ nibi ki wọn le ni aabo lati gbogbo iru awọn ibi ti awọn abọ̀rìṣà.

Idaloro ti n pani

Ammâr ibn Yâsar sọ pe, “Mo fẹ lati lọ si Dâr al-Arqâm lati ri Rasûlullah ki n si di Musulumi. Mo pade Hadrat Suhayb ni ẹnu-ọna. Nigbati mo beere lọwọ rẹ pe, ‘Kini o nṣe nibi?’ o beere ibeere kanna fun mi. Mo ni, ‘Mo fe lo si iwaju Hadrat Muhammad, ki n feti si oro Re ki n si di Musulumi.’ Ó ní, ‘Ìdí nìyẹn tí èmi náà fi wá.’ A jọ wọlé síwájú Rẹ̀ ọlọ́lá àti ọlọ́wọ̀. O sọ fun wa nipa Islâm. A fi ayọ di Musulumi.”7

Ammâr jẹ ọkan ninu awọn mujâhîds ti ko ṣiyemeji lati fi igbagbọ rẹ han. Oun yoo farada awọn ijiya ti o le julọ ki o má ba kọ ẹsin rẹ silẹ. Nigbati awọn abọ̀rìṣà ba ri i nikan, wọn yoo mu u lọ si agbegbe Ramda, lọ si awọn apata Mekka, yọ aṣọ rẹ kuro ki o si fi ẹwu irin si i. Wọn maa n fi i silẹ labẹ oorun gbigbona bẹẹ, wọn si n da a loro. Nígbà míì, wọ́n máa ń fi iná jó ẹ̀yìn rẹ̀, wọ́n sì ń fìyà jẹ ẹ́. Nigbakugba ti wọn yoo sọ, “Sẹ! Sẹ! Sin Lât ati Uzzâ ki o si la!” Hadrat Ammar yoo dahun si awọn ijiya ti ko le farada wọnyi pẹlu sũru nla, wipe, “Rabb mi ni Allah, woli mi ni Muhammad ‘alaihis-salâm.” Awọn abọ̀rìṣà a maa binu si eyi ju; wọ́n á fi àwọn àpáta tí wọ́n jóná sí àyà rẹ̀, nígbà míì wọ́n á sì gbìyànjú láti rì í sínú omi nípa sísọ ọ́ sínú kànga. Nigba ti Ammar ibn Yâsar ni ola fun wiwa Anabi olufẹ wa ni ọjọ kan, o sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Awọn ijiya ti awọn abọ̀rìṣà n fi jẹ wa ti de opin.” Woli wa (sall-Allahu 'alaihi wa sallam) ṣãnu fun Hadrat Ammar o si wipe, “Ṣe suuru, Iwọ baba Yahzan!” lẹhinna O gbadura, “Yâ Rabbî! Maṣe jẹ ki ẹnikẹni ninu idile Ammâr ṣe itọwo ijiya Jahannam!”

Ajẹriku akọkọ, ẹjẹ akọkọ

Baba Hadrat Ammâr Yâsar, iya rẹ Sumayya ati arakunrin rẹ Abdullah di Musulumi bi idile kan. Àwọn abọ̀rìṣà máa ń dá wọn lóró ju bí wọ́n ṣe ń dá Hadrat Ammâr lóró. Nígbà tí wọ́n bá ń dá wọn lóró, wọ́n máa fẹ́ kí wọ́n sọ ọ̀rọ̀ òdì, àmọ́ wọ́n máa fèsì pé, “Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ bá yọ awọ ara wa, tí ẹ sì gé ẹran ara wa, a ò ní gbọ́ tiyín,” wọ́n á sì sọ pé, “Lâ ilâha illallah, Muhammadun Rasûlullah.” Lẹ́ẹ̀kan sí i, lọ́jọ́ kan, ní ibì kan tí wọ́n ń pè ní Bathâ, nígbà tí wọ́n ń fìyà jẹ ìdílé Yâsar, Wòlíì wa (sall-Allahu 'alaihi wa sallam) ń kọjá lọ. Inú Rẹ̀ bàjẹ́ gan-an nígbà tí Ó rí àwọn ìjìyà tí a kò lè fara dà wọ̀nyí tí Ashâb Rẹ̀ ń fara dà. Nigbati Hadrat Yâsar beere pe, “Iwọ Rasûlallah! Njẹ igbesi aye wa yoo kun fun awọn ijiya wọnyi?” Ọga wa dahun pe, “Ẹ ṣe suuru, ẹyin idile Yâsar! Ẹ yọ, ẹyin idile Ammâr! Laiseaniani, ibi ẹsan yin ni Jannah.”

Lẹẹkansi, ni ọjọ kan, awọn abọ̀rìṣà Mekka n fi ina da Ammâr loro. Ọ̀gá wa Rasûlullah wa nibẹ o si wipe, “Iwọ ina! Di tutu ati alaafia fun Ammâr gẹgẹ bi o ti jẹ fun Ibrâhîm (‘alaihis-salâm)!” Nigbamii, nigbati Ammâr ṣi ẹhin rẹ silẹ, ami ijona naa han. Ami yẹn ti wa ṣaaju adura Rasûlullah.

Lẹẹkansi, ni ọjọ kan nigbati wọn n fi iya jẹ idile Yâsar, wọn pa Hadrat Yâsar ati ọmọ rẹ Abdullah pẹlu awọn ọfa. Abû Jahl mu ki wọn fi okun so ẹsẹ ibukun Hadrat Sumayya. Ó mú kí wọ́n so ràkúnmí méjì mọ́ òpin àwọn okùn náà, wọ́n sì lé e lọ sí ọ̀nà òdìkejì títí tí wọ́n fi fà á ya, tí wọ́n sì pa á. Nígbà tí Ọ̀gá wa, Wòlíì àti Ashâb al-kirâm ('alaihimur-ridwân) gbọ́ ìròyìn náà pé aláìláàánú, ọ̀dájú, òǹrorò Abû Jahl àti àwọn abọ̀rìṣà mìíràn ti pa ìdílé Yâsar nípa ìdálóró, inú wọn bà jẹ́ gidigidi. Iṣẹlẹ yii jẹ ki Ashâb ṣọkan paapaa diẹ sii.8

“Ẹ ṣe suuru, ẹyin idile Yâsar! Ẹ yọ, ẹyin idile Ammâr! Nitootọ, ibi ẹsan yin ni Jannah.”
Hadîth
ash-sharîf

Nigbati Ashâb al-kirâm ba ṣe namâz, wọn yoo lọ si awọn aaye ti o ya sọtọ ati ṣe ibâdat wọn ni ikoko. O jẹ ọjọ miiran bi iyẹn; Sa’d ibn Abî Waqqâs, Sa’îd ibn Zayd, Abdullah ibn Mas’ûd, Ammâr ibn Yâsar, Khabbâb ibn Arat n ṣe namâz ni afonifoji Mekka kan ti a npè ni Abû Dub. Ni akoko yẹn, Ahnas ibn Sharîk ati diẹ ninu awọn abọ̀rìṣà ti wọn tẹle wọn wa, wọn si bẹrẹ si fi ibâdat wọn ṣe ẹlẹya ati lati bu u. Hadrat Sa’d ibn Abî Waqqâs ati awọn ọrẹ rẹ ko le farada eyi, wọn si kọlu awọn abọ̀rìṣà. Hadrat Sa’d ri egungun ibakasiẹ kan, o si fi la ori ọkan ninu awọn alaigbagbọ. Awọn abọ̀rìṣà sá ni iberu. Nípa bẹ́ẹ̀, fún ìgbà àkọ́kọ́, àwọn Mùsùlùmí ta ẹ̀jẹ̀ àwọn aláìgbàgbọ́ sílẹ̀.

Bi Abû Zarr Ghifârî ṣe di Musulumi

Ọ̀kọ̀ọ̀kan, àwọn ènìyàn ń gba ìtọ́sọ́nà (hidâyat), nûr ti Islâm sì ń tàn kálẹ̀ níta Mekka tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í tan ìmọ́lẹ̀ sí ayé. Ni oju awọn iroyin dide ati itankale Islâm, awọn abọ̀rìṣà gbiyanju awọn ọna oriṣiriṣi lati ṣe idiwọ rẹ. Ni ipari, iroyin yii de ẹya Banî Ghifâr paapaa. Ni kete ti Abû Zarr Ghifârî gbọ iroyin yii, o ran arakunrin rẹ Unays si Mekka o si beere lọwọ rẹ lati ṣe iwadii ipo naa. Unays lọ si Mekka o si lọ si apejọ Ọga wa, Anabi. O pada wa pelu iyin fun Un. Nigbati arakunrin rẹ Hadrat Abû Zarr beere pe, “Iroyin wo ni o mu wa?” ó dáhùn pé, “Ọ̀gá wa! Wallahi, mo rí ẹni tí ó ga gan-an tí ó máa ń pa ohun rere láṣẹ nígbà gbogbo tí ó sì ń kọ ibi.” Nigbati Abû Zarr Ghifârî beere pe, “Kini awọn eniyan n sọ nipa Rẹ?” Unays, ti o jẹ ọkan ninu awọn akewi olokiki ni akoko rẹ, dahun pe, “Wọn sọ pe O jẹ akewi, afọṣẹ, oṣó. Bí ó ti wù kí ó rí, ọ̀rọ̀ Rẹ̀ kò dà bí ti àwọn afọ̀ṣẹ tàbí onídán. Bákan náà, mo fi ọ̀rọ̀ Rẹ̀ wé gbogbo oríkì àwọn akéwì. Wọn ko jọ wọn boya. Awọn ọrọ alailẹgbẹ wọnyi ko le ṣe afiwe si awọn ọrọ ẹnikẹni. Wallahi, ẹni yẹn n sọ otitọ. Awon ti ko gbagbo Re je opuro ati ẹni ti o ṣina.”

Lori iroyin yii, Abû Zarr Ghifârî pinnu lati lọ si Mekka, wo Ọga wa, Anabi o si di Musulumi. Ní gbígbé ọ̀pá ìrìn àti oúnjẹ díẹ̀, ó fi ìtara gbéra lọ sí Mekka. Nigbati o de Mekka, ko so fun enikeni nipa erongba re; nítorí pé àwọn abọ̀rìṣà ń kórìíra Ọ̀gá wa, Wòlíì àti àwọn Mùsùlùmí tuntun, wọ́n sì ń fi kún ìyà tí wọ́n ń jẹ wọ́n. Ní pàtàkì, wọ́n fìyà jẹ àwọn Mùsùlùmí tí wọ́n jẹ́ òtòṣì àti láìsí olùrànlọ́wọ́. Abû Zarr ko mọ ẹnikẹni ni Mekka. Àlejò ni. Nitorina, ko beere lọwọ ẹnikẹni ohunkohun. Nitosi Kâba, o duro fun aye lati ri Rasûlullah o si n wa ami kan lati mọ ibi ti O wa.

Ní ìrọ̀lẹ́, ó lọ jókòó sí igun òpópónà kan. Hadrat Alî ri Abû Zarr. Ní òye pé àjèjì ni, ó mú un wá sí ilé rẹ̀. Niwọn bi ko ti beere nipa ipo rẹ, Abû Zarr ko ṣe afihan aṣiri rẹ. Ni owurọ, o tun lọ si Kâba lẹẹkansi. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ń rìn kiri títí di ìrọ̀lẹ́, kò lè rí ìfẹ́ rẹ̀. O lọ si ibi ti tẹlẹ o si joko. Hadrat Alî tun n kọja sibẹ ni alẹ yẹn. O ni, “Nitorina talaka yii ko tii mọ ibi ti ile rẹ wa,” o si tun mu u lọ si ile. Ni owurọ, o tun lọ si Baitullah o si ti fẹyìntì si igun rẹ. Hadrat Alî tun pe e si ile re. Ni akoko yii, o beere lọwọ rẹ ibiti o ti wa ati idi. Hadrat Abû Zarr sọ pe, “Ti o ba fun mi ni ileri kan pato pe iwọ yoo fun mi ni alaye ti o tọ, Emi yoo sọ fun ọ.” Nigbati Hadrat Alî sọ pe, “Sọ fun mi, emi kii yoo ṣafihan ipo rẹ fun ẹnikẹni,” Abû Zarr Ghifârî sọ pe, “Mo gbọ pe wolii kan farahan nibi. Mo wa lati ba a sọrọ ati ki o de iwaju Rẹ.” Ọ̀gá wa, Hadrat Alî sọ pe, “O ti rii otitọ o si ṣe ohun ọlọgbọn naa. Bayi Mo n lọ si ọdọ ẹni yẹn. Tẹle mi ki o wọ ile ti Emi yoo wọ. Ti o ba ye mi pe eniyan kan wa ni opopona ti yoo ṣe ipalara fun ọ, emi yoo ṣe bi ẹni pe mo n tun bata mi ṣe. Lẹhinna iwọ yoo rin kọja mi lai duro de mi.”

Abû Zarr Ghifârî tẹle Hadrat Alî. Níkẹyìn, wọ́n bọlá fún un nípa rírí ojú alábùkún ti Wòlíì wa. Ó sì kí I nípa sísọ pé, “Assalâmu ‘alaikum.” Ikini yii jẹ salâm akọkọ ni Islâm, ati Abû Zarr Ghifârî ni eniyan akọkọ ti o sọ salâm naa. Ọ̀gá wa, Anabi dahun si salâm rẹ o si wipe, “Ki aanu Allahu taâlâ le wa lori rẹ.” Nigbati Ọ̀gá wa, Anabi beere lọwọ rẹ pe, “Tani iwọ?” o dahun pe, “Mo wa lati ẹya Ghifâr.” Wòlíì wa béèrè pé, “Báwo ló ti pẹ́ tó tí o ti wà níbí?” O dahun pe, “Mo ti wa nibi fun ọjọ mẹta ati oru mẹta.” Nígbà tí Ó béèrè pé, “Ta ló ń fún ọ ní oúnjẹ?” ó ní, “Emi ko ri ounjẹ tabi ohun mimu kankan ayafi zamzam. Niwọn igba ti mo n mu zamzam, ongbẹ tabi ebi ko pa mi.” Anabi wa wipe, “Zamzam ni ibukun. O maa n tẹ ẹni ti ebi n pa lọrun.” Nigbana ni Abû Zarr Ghifârî sọ fun Ọga wa, Anabi, pe, “Sọ fun mi nipa Islâm.” Anabi wa ka Kalima ash-shahâda fun u. O tun ṣe ati pe o ni ọla pẹlu Islâm o si di ọkan ninu awọn Musulumi akọkọ.”9

Lẹhin ti o di Musulumi, Hadrat Abû Zarr Ghifârî sọ fun Anabi wa pe, “Iwọ Rasûlallah! Mo fi Janâb al-Haqq bura, Ẹniti O ti ran ọ gẹgẹ bi wolii tootọ, emi yoo kede eyi ni gbangba laarin awọn abọ̀rìṣà.” Ó lọ sí Kâba, pẹ̀lú ohùn rara, ó ní, “Ìwọ àwùjọ Quraysh! ‘Ash-hadu an lâ ilâha illallah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhu wa rasûluh (Mo jẹri pe ko si ọlọrun kan bikoṣe Allahu taâlâ. Ati Muhammad ‘alaihis-salâm ni iranṣẹ Rẹ ati rasûl Rẹ).’” Nígbà tí wọ́n gbọ́ èyí, àwọn abọ̀rìṣà náà kọlù ú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Wọ́n fi òkúta, ọ̀pá àti egungun nà án, wọ́n sì fi í sílẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀. Hadrat Abbâs, ti o ri ipo yii, sọ pe, “Ẹ fi ọkunrin yii silẹ, ẹ o pa a! O wa lati ẹya kan ti o n gbe ni oju ọna ti awọn arìnrìn-àjò iṣowo yin n gba kọja. Bawo ni ẹ o ṣe tun kọja nibẹ?” O gba Hadrat Abû Zarr là lọwọ awọn abọ̀rìṣà. Abû Zarr ko le duro jẹ pẹlu ayọ ti ọlá nipasẹ di Musulumi. Ni ọjọ keji, o tun kigbe Kalima ash-shahâda lẹẹkansi lẹgbẹẹ Kâba. Àwọn abọ̀rìṣà lù ú. O ṣubu lulẹ. Lẹẹkansi, Hadrat Abbâs wa o si gba a la lọwọ wọn.

Ọga wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) paṣẹ fun Hadrat Abû Zarr Ghifârî lati pada si ilu rẹ ki o tan Islâm sibẹ. Lori aṣẹ yii, o pada si ọdọ ẹya rẹ o si sọ fun wọn nipa isokan ti Allahu taâlâ ati pe Muhammad ‘alaihis-salâm ni rasûl Rẹ. Ó ní ohun tí Ó (Anabi) ń jíṣẹ́ jẹ́ òótọ́ àti òdodo, àti pé èké ni àwọn òrìṣà tí wọ́n ń jọ́sìn, òfìfo àti asán. Diẹ ninu awọn ogunlọgọ ti o tẹtisi rẹ bẹrẹ si tako. Nibayi, olori ẹya, Haffâf, pa awọn olukigbe lẹnu mọ o si wipe,

“Duro, jẹ ki a gbọ ki a wo ohun ti o ni lati sọ.” Lori eyi, Hadrat Abû Zarr tẹsiwaju gẹgẹbi atẹle:

“Wallahi, ẹni yẹn n sọ otitọ. Awon ti ko gbagbo Re je opuro ati ẹni ti o ṣina.”
Hadrat Unays Gifârî (radiy-Allahu ’anh)

“Ṣaaju ki mo to di Musulumi, Mo ti lọ si oriṣa Nuham ni ọjọ kan mo si fi wara diẹ siwaju rẹ. Mo ri aja kan ti o sunmọ ọn, ti o mu wara naa ti o si tọ si oriṣa naa lara. Mo loye daradara pe oriṣa ko ni agbara lati da eyi duro. Bawo ni o ṣe le fẹran ijosin oriṣa ti paapaa aja kan ṣe ẹgan? Ṣe eyi kii ṣe isinwin? Ohun tí o ń jọ́sìn nìyẹn.”

Gbogbo eniyan duro pẹlu ori wọn tẹriba. Ọ̀kan lára wọn sọ pé, “Nígbà náà, kí ni wòlíì tí o ń sọ̀rọ̀ sọ? Bawo ni o ṣe loye pe O n sọ otitọ?” Hadrat Abû Zarr sọ pẹlu ohun ti npariwo:

“Ó ní Allahu taâlâ jẹ́ ọ̀kan, àti pé kò sí ọlọ́run kankan bí kò ṣe Rẹ̀. O ni Olohun ni eleda ohun gbogbo ati eni to ni ohun gbogbo. Ó ké sí àwọn ènìyàn láti gbà á gbọ́. Ó pè wọ́n sí oore, ìwà rere àti ríran ara wọn lọ́wọ́. O ṣe afihan iwa buburu ti isinku awọn ọmọbirin kekere laaye ati ẹgbin ti gbogbo awọn iṣẹ buburu miiran, aiṣedeede ati iwa ika ti ẹ n ṣe, ati pe ki ẹ yago fun wọn,” o si ṣalaye Islâm ni kikun. O sọ gbogbo awọn ọna ti ko tọ ti ẹya rẹ. Lẹhinna, o ṣapejuwe ipalara ati ẹgbin ti awọn aiṣedede wọnyi. Ọpọlọpọ eniyan laarin awọn olugbo, pẹlu olori Haffâf ati arakunrin tirẹ Unays, di Musulumi.10

Kika Qurân al-karîm ni gbangba ni Kâba

Lọ́jọ́ kan, àwọn Ashâb al-kirâm péjọ sí ibi àdádó kan, wọ́n sì ń sọ pé, “Wallahi, kò sí ẹnìkan àyàfi Rasûlullah tí ó lè mú kí àwọn abọ̀rìṣà Quraysh gbọ́ Qurân al-karîm ní gbangba. Ṣe ẹnikẹni wa ti yoo ka Qurân al-karîm ni gbangba ti yoo si jẹ ki wọn gbọ?” Hadrat Abdullah ibn Mas’ûd tun wa nibẹ. O ni, “Emi yoo jẹ ki wọn gbọ!” Diẹ ninu awọn Ashâb sọ pe, “Iwọ Abdullah! A bẹru pe awọn abọ̀rìṣà yoo ṣe ipalara fun ọ. A fẹ eniyan ti o ni ẹya ati awọn eniyan ti yoo dabobo rẹ lọwọ awọn abọ̀rìṣà nigbati o ba jẹ dandan.” O tẹnumọ pe, “Gba mi laaye lati lọ. Janâb al-Haqq yoo daabobo mi.”

Ni ọjọ keji ṣaaju ọsan, o wa si Maqâm al-Ibrâhîm. Àwọn abọ̀rìṣà ti péjọ níbẹ̀. Ibn Mas’ûd sọ Basmala ash-sharîf nigba ti o duro ti o bẹrẹ si ka Sûrah ar-Rahmân. Awọn abọ̀rìṣà n bi ara wọn pe, “Kini ọmọ Umm Abd n sọ? O daju pe awọn ọrọ ti Muhammad mu wa ni o n ka,” wọn si kọlu u. Bí wọ́n ti ń fi ẹ̀ṣẹ́ lù ú, tí wọ́n ń gbá a létí, tí wọ́n sì ń tàpá sí i, wọ́n sọ ojú rẹ̀ di dúdú, a kò sì lè dá a mọ̀ mọ́. Sibẹsibẹ, o tẹsiwaju lati ka lakoko ti o ti lu. O pada si Ashâb al-kirâm pẹlu ọgbẹ ati ipalara ni oju rẹ. Eyi dun Ashâb al-kirâm gidigidi wọn si wipe, “A ti bẹru pe iwọ yoo pari bi eleyi. Ni ipari, o ṣẹlẹ bi a ti bẹru.”

Sibẹsibẹ, Abdullah ibn Mas’ûd ko ni ibanujẹ rara. O ni, “Emi ko tii ri awọn ọta Allahu taâlâ ni alailera bi wọn ti jẹ loni. Ti ẹ ba fẹ, ni owurọ ọla, mo le jẹ ki wọn tun gbọ ọ bẹẹ gẹgẹ.” Ashâb al-kirâm sọ pe, “Rara, eyi ti to fun ọ. O ti jẹ ki awọn alaigbagbọ ẹhanna yẹn tẹtisi ohun ti wọn ko fẹran.”11

Tufayl ibn Amr yipada si Islâm

Láàárín àwọn ọdún tí Wòlíì wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) bẹ̀rẹ̀ sí í tan Islâm kálẹ̀ ní Mẹ́kà ní gbangba, Ó máa ń gba àwọn ènìyàn nímọ̀ràn lọ́sàn-án àti lóru, ó sì ń pè wọ́n sí ẹ̀sìn Islâm. Àwọn abọ̀rìṣà Mẹ́kà ń gbìyànjú láti ṣèdíwọ́ fún ìsapá Ọ̀gá wa Rasûlullah. Wọ́n ka gbogbo oríṣìíríṣìí irọ́, ìbanilórúkọjẹ́ àti ìdálóró tó bá àwọn tí wọ́n tẹ́wọ́ gbà tí wọ́n sì gba ohun tí Ó sọ gbọ́. Nigbakugba ti wọn ba ri ẹnikan ti o ba Ọga wa sọrọ, Anabi, lẹsẹkẹsẹ wọn yoo lọ si ọdọ rẹ ki wọn gbiyanju gbogbo iru ẹtan ati purọ ki o ma ba gbọ tirẹ ki o gba ohun ti O sọ gbọ. Wọn yoo ṣe ohun gbogbo ti wọn le ṣe lati di awọn eniyan ti o wa si Mekka lọwọ ki wọn ma ba pade Rẹ.

Ni akoko kan nigbati awọn Musulumi wa ninu ipọnju ti awọn alaigbagbọ ti n jiya, Tufayl ibn Amr Dawsî wa si Mekka. Nígbà tí wọ́n rí èyí, àwọn aṣáájú àwọn abọ̀rìṣà náà lọ sọ́dọ̀ rẹ̀, wọ́n sì wí pé, “Ìwọ Tufayl! O ti wa si ilu wa. Ọmọ orukan ti Abdulmuttalib, ti o farahan laarin wa, ni ọpọlọpọ awọn ipo iyalẹnu. Oro re dabi oṣó. Wọn ya ọmọkunrin kuro lọdọ baba rẹ, arakunrin lati arakunrin, ọkọ lati iyawo! O fa rudurudu pẹlu awọn ero Rẹ. Omo ti o gbo oro Re ko gbo baba re mo; ó di onígbọràn sí Rẹ̀. Bayi, ko si ẹnikan ti o tẹtisi ara wọn, ati pe awọn eniyan n di Musulumi. A bẹru pe ajalu iyapa yii ti o ṣẹlẹ si wa yoo tun ba iwọ ati awọn eniyan rẹ. Jẹ ki o jẹ imọran wa fun ọ; maṣe ba A sọrọ! Maṣe ba A sọ ọrọ kan, maṣe si gbọ ọrọ Rẹ. Maṣe san ifojusi eyikeyi si ohun ti O sọ! Ṣọra gidigidi. Maṣe duro nibi gun ju. Kuro nibi lẹsẹkẹsẹ!” Tufayl ibn Amr sọ iyoku itan naa bayii:

“Mo bura, wọn sọ eyi ni ọpọlọpọ igba debi pe mo pinnu lati ma ba a sọrọ ati pe ki n ma gbọ ọrọ Rẹ. Kódà, mo tiẹ̀ kó òwú sínú etí mi nítorí ìbẹ̀rù pé kí n gbọ́ ọ̀rọ̀ Rẹ̀ nígbà tí mo wọ Kâba. Ni ọjọ keji, ni owurọ, Mo lọ si Kâba. Mo rí Rasûl alaihis-salâm tí ń ṣe namâz níbẹ̀. Mo gbe ara mi nitosi Re. Gẹgẹbi hikmat (idi atọrunwa ti o farapamọ) ti Janâb al-Haqq, diẹ ninu ohun ti O ka de eti mi. Bawo ni awọn ọrọ ti mo gbọ ṣe lẹwa. Mo sọ fun ara mi pe, ‘Emi kii ṣe ọkunrin ti ko le ṣe iyatọ laarin rere ati buburu. Siwaju si, Akewi ni mi. Kilode ti emi ko gbọdọ gbọ ohun ti eniyan yii sọ? Ti mo ba ri oro Re daadaa, Emi yoo gba won; bí bẹ́ẹ̀ kọ́, èmi yóò fi wọ́n sílẹ̀.’ Mo farapamọ si ibikan mo duro nibẹ titi Rasûlullah fi ṣe namâz Rẹ ti o si pada si ile Rẹ.

Nigbana ni mo tẹle e. Nigbati O wọ ile Rẹ, Mo tun wọle mo si wipe, ‘Iwọ Muhammad (‘alaihis-salâm)! Nigbati mo de ilẹ yii, awọn eniyan rẹ sọ eyi ati iyẹn fun mi. Wọ́n fẹ́ kí n jìnnà sí ọ. Nítorí ìbẹ̀rù, mo fi òwú di etí mi kí n má bàa gbọ́ ọ̀rọ̀ rẹ. Ṣugbọn Allahu taâlâ jẹ ki n gbọ diẹ ninu ohun ti o ka. Mo ri wọn lẹwa gidigidi. Bayi, sọ fun mi ohun ti o ni lati sọ! Mo setan lati gba’

Ọga wa Rasûlullah sọ fun mi nipa Islâm o si ka diẹ ninu awọn Qurân al-karîm. Mo bura, Emi ko tii gbọ awọn ọrọ lẹwa diẹ sii ju iwọnyi lọ ninu igbesi aye mi. Lẹsẹkẹsẹ, Mo sọ kalima ash-shahâda mo si di Musulumi.

Ni akoko yẹn, mo sọ pe, ‘Iwọ Rasûlallah! Eniyan ti o ni ipa ati ọwọ ni mi laarin awọn eniyan mi. Ko si ọkan ninu wọn ti o tako mi. Jẹ ki n lọ pe wọn si ẹsin Islâm. Jọwọ gbadura ki Allahu taâlâ yoo fun mi ni ami kan! Nípa bẹ́ẹ̀, àmì yẹn lè jẹ́ ìrọ̀rùn àti ìrànlọ́wọ́ fún mi nígbà tí mo bá ké sí àwọn ènìyàn mi sí Islâm!’ Lori ibeere temi yii, Ọga wa Rasûlullah pe, ‘Olohun mi! Fun u ni âyat, ami kan fun u!’

“Wòlíì wa ké pe, ‘Rabb mi! Fi ọna otitọ han awọn eniyan Daws ki O si mu wọn wá si ẹsin Islâm!’ O si wi fun mi pe, ‘Pada si awọn enia rẹ! Tẹsiwaju lati pe wọn si Islâm pẹlu oju ẹrin ati awọn ọrọ didùn! Jẹ onírẹlẹ si wọn!’”
Tufayl ibn Amr (radiy-Allahu ’anh)

Lẹhin eyi, Mo pada si ilu mi. Ní alẹ́ òkùnkùn kan, nígbà tí mo dé orí òkè tó kọjú sí orísun omi, níbi tí ẹ̀yà mi ń gbé, ìmọ́lẹ̀ kan bí fìtílà fara hàn ní iwájú orí mi, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í tàn. Nigbana ni mo gbadura, ‘Olohun mi! Gbe imọlẹ yii lati iwaju mi si ibomiran! Ki awon alaimokan ninu awon eya Daws ma ba ro pe Olohun fi eyi si iwaju mi gege bi ijiya Ibawi nitori mo yipada kuro ninu esin mi.’ Imọlẹ yẹn lẹsẹkẹsẹ wa si ori paṣan ti o wa ni ọwọ mi o si sokọ nibẹ bi fitila. Bí mo ṣe ń sún mọ́ ilẹ̀ ìbílẹ̀ ẹ̀yà mi tí mo sì bẹ̀rẹ̀ sí sọ̀ kalẹ̀ sí gẹ̀rẹ́gẹ̀rẹ́ òkè náà, àwọn èèyàn ibẹ̀ ń fi ìmọ́lẹ̀ tí ń tàn hàn síra wọn bí fìtílà ní ìpẹ̀kun pàṣán mi. Ni ipo yii, Mo sọkalẹ gẹrẹgẹrẹ oke naa mo si de ile mi. Ni akọkọ, baba mi wa o si ri mi bi eleyi. Ó gbá mi mọ́ra nítorí ìfẹ́ fún mi. Bàbá mi ti darúgbó gan-an.

Mo wi fun u pe, ‘Baba mi! Ti o ba duro ni ipo ti o wa yii, emi ki i ṣe tirẹ, iwọ naa ki i si ṣe temi!’ Nígbà tí bàbá mi gbọ́ èyí, ẹnu yà á, ó sì béèrè pé, ‘Kí ni ìdí, ìwọ ọmọ mi?’ Ni idahun si i, Mo sọ pe, ‘Mo di Musulumi nipa gbigba ẹsin Muhammad ‘alaihis-salâm mọra.’

Lori eyi, baba mi sọ pe, ‘Ọmọ mi, emi naa gba ẹsin ti o gba. Jẹ ki ẹsin rẹ jẹ ẹsin mi pẹlu!’ o si di Musulumi nipa sisọ Kalima ash-shahâda. Lẹ́yìn èyí, mo kọ́ ọ ní ohun tí mo mọ̀ nípa Islâm. Lẹ́yìn náà, ó wẹ̀, ó sì wọ aṣọ tó mọ́. Lẹ́yìn náà, ìyàwó mi wá bá mi. Mo sọ ohun kan naa fun u. O gba o si di Musulumi, paapaa.

Ni owurọ, Mo lọ sinu ẹya Daws. Mo ṣàlàyé Islâm, mo sì pe gbogbo wọn wá síbi rẹ̀. Ṣugbọn wọn lọra lati gba. Wọ́n tako rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́. Wọn ko fi awọn iṣẹ ẹṣẹ ati buburu wọn silẹ. Wọ́n lọ síwájú sí i, wọ́n sì fi àfarawé fi mí ṣe yẹ̀yẹ́. Nitori ifẹ wọn fun gbigba ẹ̀lé (riba) ati tẹtẹ, wọn ko gbọ ti mi. Wọn yago fun titẹle Islâm. Wọ́n ṣọ̀tẹ̀ sí Allah àti Wòlíì Rẹ̀.

Lẹhin igba diẹ, Mo wa si Mekka mo si rojọ nipa awọn eniyan mi si Rasûlullah; Mo wipe, ‘Iwọ Rasûlallah! Ẹya Daws ti ṣọtẹ si Allahu taâlâ. Wọn ko gba ifiwepe mi lati gba Islâm. Jọwọ gbadura fun wọn!’ Anabi olufẹ wa, ti o ni aanu ati aanu nla fun gbogbo eniyan, la ọwọ Rẹ, yipada si Kâba o si pe, ‘Rabb mi! Fi ọna otitọ han awọn eniyan Daws ki O si mu wọn wá si ẹsin Islâm!’ O si wi fun mi pe, ‘Pada si awọn enia rẹ! Tẹsiwaju lati pe wọn si Islâm pẹlu oju ẹrin ati awọn ọrọ didùn! Jẹ onírẹlẹ si wọn!’ Mo lọ si ilu mi lẹsẹkẹsẹ. Emi ko dẹkun pipe awọn eniyan Daws si Islâm.”12

Ipe si Islâm ni awọn ajọdun

Ni gbogbo ọdun, awọn eniyan lati awọn ilu pupọ yoo wa si Mekka lati ṣabẹwo si Kâba al-muazzama ni awọn ọjọ kan. Ọga wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yoo ki awọn ti o wa, yoo si sọ fun ẹgbẹ kọọkan nipa Islâm. Oun yoo sọ fun wọn pe Allahu taâlâ jẹ ọkan, ati pe O jẹ woli tootọ, ati pe igbala wa ni ọna yii.

Ni ojo kan, Walîd ibn Mugîra ko awon abọ̀rìṣà jọ o si wipe, “Eyin eniyan Quraysh! Akoko ti abẹwo si Kâba ti wa lẹẹkansi. Ohùn Muhammad ti tan kaakiri agbaye. Awọn ẹya Arab wa si ọdọ Rẹ; ọkàn wọn móoru si awọn ọrọ didùn Rẹ, nwọn si gba esin Rẹ mọra. A yẹ ki o wa odiwọn idena. Ẹ jẹ́ ká fohùn ṣọ̀kan lórí ohun kan kí a má bàa tako ara wa nípa sísọ onírúurú nǹkan nípa Rẹ̀.”

Awọn Qurayshîs sọ pe, “Iwọ baba Abd as-Shams! Iwọ ni ẹni ti o riran jinna julọ laarin wa. A yoo sọ fun wọn ohunkohun ti o ba ri pe o yẹ.”

Nigbati Walîd dahun pe, “Rara, ẹyin ẹ sọ fun mi, emi yoo gbọ,” wọn sọ pe, “Jẹ ki a sọ pe afọṣẹ ni.” Walîd tako lẹsẹkẹsẹ o si sọ pe, “Rara! Mo bura pe Oun kii ṣe afọṣẹ. A ti ri ọpọlọpọ awọn afọṣẹ. Wọn n sọ otitọ ati irọ laisi iyemeji. Kika Muhammad ko jọ ohun ti awọn afọṣẹ maa n humọ rara. Pẹlupẹlu, a ko tii gbọ irọ kan lati ọdọ Muhammad titi di isisiyi. Ti a ba sọ bẹ, ko si ẹnikan ti yoo gbagbọ.”

Ni akoko yii wọn sọ pe, “Jẹ ki a sọ pe aṣiwere ni.” Walîd tun tako, “Rara! Mo bura pe Oun kii ṣe were tabi aṣiwere. A mọ aṣiwere ati loye awọn ami aṣiwere. Ko fun pa, wariri, tabi ko ni awọn ibẹru ti ko ni ipilẹ. Ti a ba sọ bẹ, wọn yoo tako wa.”

Awọn Qurayshî sọ pe, “Jẹ ki a sọ pe akewi ni.” Walîd tun tako o si wipe, “Oun ki i se akewi boya! A mọ gbogbo iru ewi daradara. Ohun ti O n ka ko dabi iru ewi kankan.”

Ni akoko yii, wọn sọ pe, “Jẹ ki a sọ pe oṣó ni.” Walîd sọ pe, “Oun kii ṣe oṣó. A ti ri oṣó ati oṣó wọn; àwa náà mọ̀ wọ́n. Ko si ami oṣó ninu oro Re. Awọn ọrọ Muhammad ṣẹgun ni gbogbo agbaye. Oun kii ṣe eniyan ti a ko mọ boya. A ko le pa eniyan mọ kuro lọdọ Rẹ ki a ṣe idiwọ fun wọn lati ba a sọrọ. Ó tún ga ju àwọn ẹlòmíràn lọ ní ọ̀rọ̀ ẹnu àti ọ̀rọ̀ sísọ, ó sì ń fi ẹwà àti ìtumọ̀ sọ̀rọ̀. Ní kúkúrú, ohunkóhun tí a bá sọ nípa Rẹ̀, àwọn ènìyàn yóò mọ̀ pé irọ́ ni.”

Nigbati awọn Qurayshî ko le ri ohun miiran lati sọ, wọn sọ pe, “Iwọ ni akọbi ati iriri julọ ninu wa, a yoo gba si ohun ti o ba sọ.”

Lori eyi, Walîd ibn Mugîra ronu fun igba diẹ. Lẹhinna o ru awọn ti o wa ni ayika oun nipa sisọ pe, “Lẹẹkansi, ohun ti o dara julọ ni lati pe E ni alalupayida, oṣó; eyi ni ohun ti o bọgbọn mu julọ. Nítorí pé, pẹ̀lú ọ̀rọ̀ Rẹ̀, Ó ya àwọn ènìyàn sọ́tọ̀ kúrò nínú ẹ̀yà àti ìbátan wọn. O ya arakunrin kuro lọdọ arakunrin ati awọn ọrẹ lati ara wọn.”

Lẹsẹkẹsẹ awọn Qurayshî tuka ti wọn si sọ fun awọn eniyan ni Mekka, “Muhammad jẹ oṣó!” wọn si tan an kalẹ laarin awọn eniyan. Nigbati awọn ẹya bẹrẹ lati wa lati ṣabẹwo si Kâba, ko si ẹnikan ti o kù ti a ko ti kilọ lodi si sisọ pẹlu Ọga wa, Anabi.

“Rara, Emi yoo lọ ka lẹẹkansi. Emi ko tii ri awọn abọ̀rìṣà bi alailagbara bi wọn ti jẹ loni. Ailagbara wọn yii wu mi. Emi ko ni irora lati awọn ijiya ti wọn ṣe si mi.”
Abdullah
ibn Mas’ûd (radiy-Allahu
’anh)

Nitori awọn iṣe wọnyi ti awọn abọ̀rìṣà, awọn eniyan lati gbogbo awọn orilẹ-ede Arab bẹrẹ si ni iyanilenu nipa Islâm, ati awọn iyemeji ati awọn ibeere dide ninu ọkan wọn nipa awọn oriṣa.

Allahu taâlâ rán âyat al-karîmas ti n sọ pe Oun yoo jẹ ki Walîd ibn Mugîra alaigbagbọ naa tọ awọn ijiya kikoro wo. Nitootọ, O kede, ninu âyat al-karîmas 11-29 ti Sûrah al-Muddaththir, ni maal, “(Iwọ Rasûl Mi!) Jẹ ki n ṣe pẹlu (ijiya) eniyan naa (alaigbagbọ bi Walîd ibn Mugîra) ti mo da nikan (ti ko ni ọrọ) (Jẹ ki n fun alaigbagbọ naa ni ijiya ti o tọ si)! Mo fun u ni ọrọ lọpọlọpọ (Mo fun eniyan alaimoore yẹn, ti ko ni nkankan, ọpọlọpọ awọn ọgba-ogbin, ọgba-ajara ati awọn ẹru ati jẹ ki o ni ọpọlọpọ awọn ibukun lẹhinna.) Mo fun u ni awọn ọmọde (ti o lagbara ati ki o ṣọra lati ṣe idiwọ eyikeyi ikọlu lori rẹ lẹsẹkẹsẹ) ti o ṣetan nigbagbogbo ni ẹgbẹ rẹ. Mo ṣe ohun gbogbo rọrun fun u; Mo fun u ni awọn anfani nla. (Mo mú kí ohun gbogbo rọrùn láti mú; Mo ṣí ọ̀nà rẹ̀. O de ipo giga ni Mekka. Orúkọ rẹ̀ ni Rayhânat al-Arab. O n fi ara rẹ han si awọn eniyan rẹ gẹgẹbi ọkunrin ti o ni iyatọ pupọ.) Lẹhinna o (eniyan oniwọra, alaimoore) fẹ pe A pọ si (ohun-ini rẹ ati awọn ọmọde) paapaa diẹ sii lẹhin gbogbo awọn anfani wọnyi (Ko ni riri tabi gbiyanju lati dupẹ fun awọn ibukun ti o ti gba). Rara! Awọn ifẹ rẹ kii yoo funni titi di opin! (Ifẹ ẹni ti o sẹ, oniwọra yẹn, kii yoo ṣẹ; ohun-ini rẹ ati awọn ọmọ rẹ kii yoo pọ si.) Nitoripe o jẹ alagidi pupọ si awọn âyats Wa. Emi yoo le e ni lile lori apata isokuso yẹn ni Jahannam! (Emi yoo jẹ ẹ niya bi o ṣe yẹ fun ijiya nla ati irora ti Jahannam) ati pe Emi yoo fi sinu wahala ati inira! (Ni ọjọ kan, Ọga wa, Anabi n ka Qurân al-karîm ni ariwo ni Kâ'ba, ati pe âyat al-karîmas kan Walîd ibn Mugîra jinna. O lọ si awọn Qurayshî o si wipe, ‘Mo gbọ ọrọ ti Muhammad n ka. Awon ko le je oro eda eniyan tabi jinni. Iyẹn kii ṣe ewi tabi awọn ọrọ ti afọsọ. Eniyan yii ko purọ, boya. Mo ti gbọ ọpọlọpọ awọn ọrọ ṣoki. Iyẹn ko dabi ohunkohun ti Mo ti gbọ. Ṣe ẹ ti gbọ irọ Rẹ ri?’ Awọn Qurayshî ṣe aniyan pupọ wọn si sọ pe, ‘Egbé! A ti padanu ọlọgbọn yii, ọkunrin ọlọrọ ati olokiki yii pẹlu! Awọn ọrọ Muhammad (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ti ni ipa lori rẹ pẹlu.’ Lẹsẹkẹsẹ wọn rán Abû Jahl si ọdọ rẹ. Abû Jahl wa o si wipe, ‘Kini o mu ki o dabi ẹni ti inu rẹ bajẹ ti o si banujẹ? Ṣe idan Muhammad kan ọ pẹlu; Njẹ ọrọ ati dukia Rẹ ni ipa lori rẹ? A ṣe ipinnu. Ti o ba ṣojukokoro ọrọ ati awọn ohun-ini, a yoo fun ọ ni ọrọ ati ohun-ini pupọ bi o ṣe fẹ. Maṣe lọ si ọna ti ko tọ.’ Walîd ibn Mugîra sọ pe, ‘Emi ni ọlọrọ julọ ni Quraysh. Bawo ni ẹ ṣe le fi iru nkan bẹẹ lọ mi!’ Fun eyi, Abû Jahl sọ pe, ‘O dara! Nigbana kilode ti o fi sọ awọn ọrọ iyin wọnyẹn nipa Qurân ti O n ka?’) (Nigbana, ẹniti o sẹ yẹn, lati le kọlu Qurân al-karîm ti o gbọ lati ọdọ Rasûlullah,) Ti wo awọn nkan kan ninu ọkan rẹ (o gbìmọ) ati lẹhinna gbe jade (polongo abajade ti ero rẹ) idajọ iye (iwọn). Iparun mu u, bi o ṣe pinnu (ohun kan ti ko ni ibamu, aiṣedeede; o fi iye ti ko ṣeeṣe ti o tako ohun ti o sọ tẹlẹ. Ọkunrin yii ro iwulo lati yi ọrọ rẹ pada. O ro, bawo ni MO ṣe le ṣalaye awọn ọrọ mi fun wọn.) Lẹẹkansi iparun tun mu u, bawo ni o ṣe gbe idajọ iye (ẹru) jade! Lẹhinna o wo (ti o da lori ọrọ naa, ronu nipa rẹ jinna; o tun ronu ọrọ naa lẹẹkansi lati gba labẹ iṣakoso rẹ). Lẹ́yìn náà, ó faro, ó sì bojú jẹ́. Lẹhinna o yi ẹhin rẹ pada si otitọ o si ṣe igberaga. O ni, ‘Eyi kii ṣe nkan miiran bikoṣe oṣó lasan ti a jogun lọwọ awọn eniyan (ti o ti ọwọ eniyan kan kọja si ekeji). Eyi kii ṣe nkankan bikoṣe ọrọ eniyan lasan!’ (Sibẹsibẹ, ẹni yẹn ti jẹwọ tẹlẹ laarin awọn eniyan rẹ pe Qurân al-karîm jẹ ọrọ iyanu ati pe ko jọra si awọn ọrọ eniyan ati awọn jinni. Lẹ́yìn náà, ẹni tí ó sẹ́ni yí ọ̀rọ̀ rẹ̀ padà láti tẹ́ àwọn ènìyàn rẹ̀ lọ́rùn, ó sì ba Qurân al-karîm lórúkọ jẹ́, èyí tí kò tọ́ sí. Nípa bẹ́ẹ̀, ó sọ ara rẹ̀ di ẹni tí ó yẹ fún ìjìyà àtọ̀runwá. Allahu taâlâ sọ pe) Emi yoo fi i sinu Jahannam (ni Saqar, ninu ina nla). Ṣe o mọ kini Saqar jẹ? (Bawo ni iwọ yoo ṣe mọ kini ina gbigbona jẹ? Ṣe o mọ nipa awọn abuda rẹ?) Ko ṣe idasilẹ tabi lọ kuro! (Ìyẹn ni pé, kò pa èèyàn, bẹ́ẹ̀ ni kì í jẹ́ kí èèyàn wà láàyè! Kò jẹ́ kí àwọn tí wọ́n wọ inú rẹ̀ jáde tàbí kí wọ́n dáwọ́ ìdálóró dúró.) O bo (o jo, o si sọ di dudu) gbogbo awọ ara eniyan o si fi awọn egungun han.”

Àwọn abọ̀rìṣà tí ń tẹ́tí sí Qurân al-karîm

“ Onilara, awọn alaimọkan-lile ko gbagbọ rẹ. Munafiq ni wọn julọ.”
Tawba: 98

Awọn olokiki ti awọn abọ̀rìṣà n ṣe idiwọ fun awọn eniyan lati gba Islâm mọra pẹlu ọpọlọpọ awọn ẹtan ati iwa ika. Wọn kọ awọn eniyan Mekka lati tẹtisi âyat al-karîmas ti Muhammad ‘alaihis-salâm ka. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn fúnra wọn yóò sún mọ́ ilé Wòlíì olùfẹ́ wa Muhammad ‘alaihis-salâm ní alẹ́, wọn yóò fara pa mọ́ sí igun kan, wọn yóò sì gbọ́. Nigbati owurọ ba de ti ọrun si tan, awọn olokiki ti awọn abọ̀rìṣà yoo rii pe wọn ti gbọ ti Qurân al-karîm ni alẹ, ti wọn ko mọ ara wọn, ti wọn si kẹgàn ara wọn, ti wọn si sọ pe, “Jẹ ki wọn ma ṣe eyi lẹẹkansi.” Síbẹ̀, ní alẹ́ ọjọ́ kejì, wọ́n tún máa ń lọ láìsọ fún ara wọn, wọ́n á fara pa mọ́ sí igun kan, wọ́n á sì gbọ́. Ní òwúrọ̀, wọ́n máa ń rí ara wọn, wọ́n á sì yà wọ́n lẹ́nu. Wọn yoo pinya, wọn bura pe wọn ko ni ṣe bẹ mọ, ṣugbọn wọn ko le pa ọrọ wọn mọ. Bí ó ti wù kí ó rí, títẹ̀lé nafs wọn, tí wọ́n ń ṣe bí ẹni gíga, ní ìbẹ̀rù pé àwọn abọ̀rìṣà mìíràn yóò dá wọn lẹ́bi àti pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìrònú asán mìíràn, wọn kò di onígbàgbọ́. Wọn ṣe idiwọ fun awọn miiran paapaa. Jubẹlọ, nwọn kigbe ni ita, “Oṣó ni Muhammad.”

Ni ọsan ọjọ kan, awọn abọ̀rìṣà pejọ ni ayika Kâba wọn sọ pe, “Jẹ ki a pe Muhammad ki a jiroro ọrọ yii! Nítorí náà, nígbẹ̀yìngbẹ́yín, àwọn ènìyàn kì yóò dá wa lẹ́bi, wọn yóò sì dárí jì wá.” Wọ́n fi ránṣẹ́ sí Ọ̀gá wa Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam). Lori ifiwepe yii, Ọga wa, Anabi wa si Kâba o si joko kọja si awọn abọ̀rìṣà.

Awọn abọ̀rìṣà wipe, “Muhammad! A pe ọ nibi lati wa si adehun pẹlu rẹ. A bura pe ko tii si eniyan kan laarin awọn Larubawa ti o fa wahala fun awọn eniyan rẹ bi o ti ṣe! O da esin wa lẹbi! O fi ẹgan si awọn oriṣa wa! O ko riri ọna ero wa! O ti pin isokan wa o si yi wa pada si ara wa! Ko si ohun buburu ti o ko tii ṣe si wa! Ti o ba fẹ lati jẹ ọlọrọ pẹlu awọn iṣe ati awọn ọrọ tirẹ, jẹ ki a gba awọn ẹru diẹ sii ju ti o fẹ lọ. Ti o ba fẹ lati gba olokiki ati ọlá, jẹ ki a gba ọ gẹgẹbi oluwa wa. Ti o ba fẹ lati jẹ alakoso, jẹ ki a kede ọ ni alakoso ki a si pejọ ni ayika rẹ. Ti ohun kan ba wa ti o wa labẹ ipa rẹ, jẹ ki a gba ọ là kuro ninu rẹ. Ti o ba jẹ aisan ti awọn jinni nfa, jẹ ki a na gbogbo ọrọ wa lati wa iwosan rẹ!”

Lẹ́yìn tí wọ́n fi sùúrù tẹ́tí sí wọn, Ọ̀gá àwọn ayé fún wọn ní ìdáhùn ńláǹlà yìí: “Àwùjọ Quraysh! Emi ko ni eyikeyi ninu awọn ohun ti o sọ. Pẹlu awọn ohun ti mo mu ọ wá, Emi ko wa lati beere fun awọn ẹru rẹ, lati gba olokiki ati ọlá laarin rẹ, tabi lati jẹ alakoso rẹ. Bí ó ti wù kí ó rí, Allahu taâlâ rán mi gẹ́gẹ́ bí wòlíì sí ọ, ó sì sọ Ìwé kan kalẹ̀ fún mi. O ti paṣẹ fun mi lati jẹ olupolongo (pẹlu Jannah) fun ọ (ẹniti o gba) ati olukilọ (pẹlu Jahannam fun awọn ti ko gba). Mo gbe aṣẹ Rabb mi yii fun ọ ati fun ọ ni imọran. Ti o ba gba ohun ti mo mu wa, yoo jẹ ipin ati ipese rẹ ni agbaye yii ati ni âkhirat. Ti o ko ba gba ṣugbọn kọ, ojuse mi ni lati farada gbogbo awọn iṣoro lati le mu aṣẹ Janâb al-Haqq ṣẹ titi Allahu taâlâ fi ṣe idajọ laarin emi ati iwọ.”

Abû Jahl, Umayya ibn Khalaf ati awọn abọ̀rìṣà miiran sọ pe, “Muhammad! O mọ pe ko si ẹnikan ti o wa ni awọn ipo ti o nira ju wa lọ ni awọn ofin igbesi aye. Níwọ̀n bí o ti jẹ́ wòlíì, bẹ Rabb rẹ kí Ó mú àwọn òkè ńlá wọ̀nyẹn tí ń yọ wá lẹ́nu, tí wọ́n sì ń mú kí ìgbésí ayé wa ṣòro kúrò! Ó gbọ́dọ̀ mú kí ilẹ̀ wa gbòòrò sí i, kí ó sì mú kí àwọn odò ṣàn lé e lórí bí àwọn odò Damasku àti Iraq! Ni afikun, O yẹ ki o ji diẹ ninu awọn baba wa dide, paapaa Qusayy ibn Kilâb. Qusayy ibn Kilâb jẹ olododo, eniyan nla. Jẹ ki a beere lọwọ rẹ boya awọn ọrọ rẹ jẹ otitọ tabi eke! Ti o ba gba ọ ati pe ti o ba mu awọn ibeere wa ṣẹ, a yoo gba ọ. Ni ọna yii, a yoo tun mọ ipo rẹ ni oju Rabb rẹ. Ti o ko ba ṣe nkan wọnyi fun wa, gba nkankan fun ara rẹ lati ọdọ Rabb rẹ. Beere lọwọ Rẹ lati fi angẹli kan ranṣẹ ti yoo jẹrisi awọn ọrọ rẹ ki o si lé wa kuro lọdọ rẹ! Pẹlupẹlu, Rabb rẹ yẹ ki o fun ọ ni awọn ọgba, awọn ile nla ati awọn iṣura ki o le sa fun awọn inira ọrọ-aje! Nitoripe o nrin ni awọn ọja ati ṣiṣẹ fun igbesi aye rẹ gẹ́gẹ́ bí àwa náà ti ń ṣe!”

Ọga wa Fakhr al-âlam sọ fun wọn pe, “A kò rán mi sí yín pẹ̀lú àwọn nǹkan wọ̀nyí. Mo ti mu wa fun ọ lati Janâb al-Haqq nikan ohun ti Allahu taâlâ rán mi pẹlu. Mo gbe e fun ọ. Emi kii ṣe eniyan ti yoo beere lọwọ Rabb mi (fun ọrọ ati ohun-ini). Allahu taâlâ rán mi gẹ́gẹ́ bí akéde (pẹ̀lú Jannah fún àwọn tí o gba ohun tí mo mú wá) àti olùkìlọ̀ (pẹ̀lú Jahannam fún àwọn tí ìwọ kò gbà).”

Ni akoko yii, awọn abọ̀rìṣà sọ pe, “Niwọn bi Rabb rẹ ti le ṣe ohunkohun ti O fẹ, beere lọwọ Rẹ lati ya ọrun ya ki o si sọ ọ sori wa! Ayafi ti o ba ṣe eyi, a ko ni gba ọ gbọ!” Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Iṣe yii jẹ ti Allahu taâlâ. Ti o ba fẹ ṣe eyi si ọ, Dajudaju yoo ṣe!” Lori eyi, awọn abọ̀rìṣà lọ siwaju wọn si wipe, Iwọ Muhammad! Njẹ Rabb rẹ ko mọ pe a yoo joko pẹlu rẹ, kini a yoo beere lọwọ rẹ, ati ohun ti a yoo beere lọwọ rẹ, pe Ko sọ fun ati kọ ọ tẹlẹ? Kilode ti Oun ko sọ ohun ti Oun yoo ṣe si wa ti a ko ba gba ohun ti o sọ fun wa? Titi iwọ o fi mu awọn angẹli bi ẹlẹri si awọn ọrọ rẹ, a ko ni gba ọ gbọ. A ko ni ojuse fun ọ mọ. A bura pe a ko ni fi ọ silẹ nikan. Boya a yoo pa ọ run, tabi iwọ yoo pa wa run! Wòlíì olùfẹ́ wa, tí ó rí i pé wọ́n ń lọ jìnnà sí òun dípò kí wọ́n sún mọ́lé, fi ibẹ̀ sílẹ̀.13

Lori ijusile awọn abọ̀rìṣà Mekka ti Sultân ti agbaye, Allahu taâlâ fi wahy kan ranṣẹ pẹlu Jabrâîl alaihis-salâm o si dahun fun wọn pẹlu âyat al-karîmas. Ó kéde ìjìyà tó le gan-an tí wọ́n máa jìyà. Lati âyat al-karîma 4 ti Sûrah al-Anâm si âyat al-karîma 11, ni maal: “Ko si âyat laarin awọn âyats ti Rabb wọn (âyat laarin awọn âyats, ẹri laarin awọn ẹri tabi iyanu kan laarin awọn iṣẹ iyanu ti Qurân al-karîm) lati eyiti wọn ko ti yipada. Nigbati awọn Otitọ (Qurân al-karîm) wa si ọdọ wọn, wọn sẹ. Ṣùgbọ́n láìpẹ́, ìròyìn (ìjìyà) yóò wá bá wọn nípa ohun tí wọ́n ti fi ṣe yẹ̀yẹ́ tí wọ́n sì ń fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́. Njẹ wọn (awọn eniyan Mekka) ti ri pe A parun ni ọpọlọpọ awọn iran ṣaaju wọn bi? Njẹ wọn ko mọ iyẹn timọtimọ? A ti fun wọn ni gbogbo awọn anfani ti A ko fun ọ. A rán òjò púpọ̀ lé wọn lórí láti ojú ọ̀run. A jẹ ki awọn odo nṣàn labẹ (awọn ọgba-ogbin wọn, awọn ọgba ati awọn ile nla). Lẹ́yìn náà, A pa wọ́n run nítorí ẹ̀ṣẹ̀ wọn (àti pé a kò dúpẹ́ fún àwọn ìbùkún wọ̀nyẹn). A ṣẹda awọn iran miiran ni aaye wọn. Ti A ba ti fi iwe kan ranṣẹ si ọ ti a kọ sori iwe ti wọn si fi ọwọ wọn mu, lẹẹkansi awọn alaigbagbọ, kuro ninu agidi wọn, yoo ti sọ pe, Eyi kii ṣe nkankan bikoṣe idan ti o han gbangba. Síwájú sí i, wọ́n ní, Bí ó bá jẹ́ pé ó kéré tán áńgẹ́lì kan (èyí tí a tún lè rí) ni a rán sí ọ̀dọ̀ Rẹ̀ (ó sì sọ fún wa pé Muhammad ‘alaihis-salâm jẹ́ Wòlíì). Bí a bá ti rán áńgẹ́lì kan (tí wọn kò sì tíì di onígbàgbọ́), ó dájú pé ọ̀ràn náà ì bá ti parí (ìdájọ́ láti pa gbogbo wọn run ì bá ti ṣe). Lẹhinna wọn kii yoo ti gba isinmi fun didoju oju, tabi pe wọn ko ni fun wọn ni iwo keji. Bí A bá ti sọ ọ́ di áńgẹ́lì (Wòlíì), dájúdájú a ì bá ti fi í hàn nínú ọkùnrin (fọọmu) lẹ́ẹ̀kan sí i, a sì jù wọ́n sínú iyèméjì kan náà. Nítòótọ́, àwọn wòlíì tí ó ṣáájú rẹ pẹ̀lú ni wọ́n fi ṣe yẹ̀yẹ́, tí wọ́n sì fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́; gẹ́gẹ́ bí ìjìyà ẹ̀gàn wọn, àjálù àti oró ti yí wọn ká pátápátá. Sọ pé, ‘Ẹ rin ìrìn-àjò lórí ilẹ̀ kí ẹ sì wò ó, báwo ni òpin àwọn tí wọ́n sẹ́ àwọn wòlíì ti rí?’”

“A yoo ji wọn dide ni oju si isalẹ ati bi afọju, odi ati aditi ni ọjọ qiyâmat! Ibi tí wọ́n ń lọ ni Jahannam, iná tí A ń pọ̀ sí i nígbàkigbà tí ó bá rọlẹ̀!”
Isrâ: 97

O ti sọ ni Sûrah al-Furqân lati âyat al-karîma 7 si 10, ni maal, “Awọn alaigbagbọ sọ pe, Iru wolii wo ni eyi? O jẹ ati mimu o si rin ni opopona bi awa. Bí ó bá jẹ́ wòlíì, áńgẹ́lì kan yóò wá sọ́dọ̀ Rẹ̀. Oun yoo ni awọn oluranlọwọ, ati pe wọn yoo tun mu awọn ifiranṣẹ wa ati dẹruba wa pẹlu Jahannam. Tabi Rabb Rẹ yoo fi awọn iṣura ranṣẹ si i, tabi Oun yoo ni awọn ọgba-ogbin ati awọn oko ati ki o jẹ ohunkohun ti O fẹ. Àwọn òǹrorò wọ̀nyẹn sọ fún ara wọn pé, Tí ẹ bá tẹ̀ lé E, ẹ ń tẹ̀ lé ọkùnrin kan tí wọ́n ti ṣe oṣó sí. (Iwọ Habîb Mi!) Wo kini awọn ẹtọ buburu ti wọn ni nipa rẹ; wọn ti yapa kuro ni ọna ti o tọ, wọn si ṣubu sinu eke. Wọn ko le jade kuro ni eke mọ ki wọn wa ọna si ọna ti o tọ. Bawo ni Allahu taâlâ ṣe gbega, ti O ba fẹ, O le fun ọ ni dara ju iyẹn lọ (ni agbaye), awọn ọgba-ogbin ati awọn ọgba pẹlu awọn odo ti nṣàn labẹ wọn ati ṣe awọn aafin fun ọ!”

Bakannaa, o ti sọ ni âyat al-karîma 21, ni maal, “Awọn ti ko nireti lati pade Wa sọ pe, Ìbá ṣe pé a rán àwọn angẹli sọ̀kalẹ̀ sí wa (lati sọ fun wa pe Muhammad n sọ otitọ) tabi a ti ri Rabb wa. Nitootọ, wọn ni ero ti o ga pupọ ti ara wọn ati pe wọn kọja opin pẹlu ibajẹ nla…”

O tun ti sọ ni âyat al-karîma 9 Sûrah Saba, ni maal, “Ti A ba fẹ, A yoo ti jẹ ki ilẹ gbe wọn mì (gẹgẹbi Croesus nitori pe wọn ri awọn âyats wa ti o han gbangba ti wọn si sẹ wọn) tabi ju awọn ege lati ọrun si wọn (gẹgẹbi A ṣe si awọn eniyan Ayka).”

O ti sọ ni âyat al-karîma 97 ti Sûrah al-Isrâ, “…A yoo ji wọn dide ni oju si isalẹ ati bi afọju, odi ati aditi ni ọjọ qiyâmat! Ibi tí wọ́n ń lọ ni Jahannam, iná tí A ń pọ̀ sí i nígbàkigbà tí ó bá rọlẹ̀!”

Awọn abọ̀rìṣà pọ si ikorira wọn pupọ lẹhin ti âyat al-karîmas nipa wọn ti ṣafihan. Paapa Ubayy ibn Khalaf ati arakunrin rẹ Umayya n jẹ ki Ọga wa Rasûlullah ni ibanujẹ pupọ. Ubayy lailoriire wa si wiwa giga ti Anabi wa pẹlu egungun kan ti o ti jẹra. Nigbana ni o wipe, Muhammad! Allah rẹ yoo ji egungun yi dide leyin ti o ba ti baje, se otun? Nitorina o ro pe Rabb rẹ yoo ji egungun yii dide lẹhin ti o ti bajẹ!” o si fọ egungun naa. Lẹhinna o fẹ eruku rẹ si ọdọ Anabi olufẹ wa. O si tẹsiwaju, “Iwọ Muhammad! Tani yoo ni anfani lati ji eyi dide lẹhin ti o ti bajẹ bẹ? Ọ̀gá wa, Anabi (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) sọ pe, “Bẹẹni. Allahu taâlâ yóò pa ìwọ àti òun náà… Lẹ́yìn náà, yóò jí ọ dìde yóò sì fi ọ́ sí Jahannam. Lori iṣẹlẹ yii, Janâb al-Haqq ṣe afihan awọn âyat al-karîmas wọnyi, ni maal; Njẹ eniyan yẹn (alaigbagbọ) ko rii pe A ṣẹda rẹ lati inu àtọ; kò mọ̀ dájúdájú? Ati sibẹsibẹ, o di alariyanjiyan gbangba. Nigbati o gbagbe ẹda rẹ, o fun Wa ni apẹẹrẹ nipa sisọ pe, Tani yoo ji egungun yii dide nigbati o ba ti bajẹ ti o si fọ? (Iwọ Rasûl Mi!) Sọ pe, Ẹni naa (Allahu taâlâ) ti o da wọn fun igba akọkọ (nigba ti wọn ko si) yoo ji wọn dide, Oun si ni Ẹni ti o mọ gbogbo ẹda daradara. Oun (Allahu taâlâ) ni o fun ọ ni ina lati inu igi alawọ ewe kan. Bayi o tan ina lati inu rẹ. Ṣe Ẹniti o ṣẹda awọn ọrun ati aiye ko le ṣẹda awọn iru wọn? Dajudaju, O le. Òun ni Ẹlẹ́dàá ohun gbogbo; Olùmọ̀ ohun gbogbo…”14

Bí Khâlid ibn Saîd ṣe di Mùsùlùmí

Ni awọn ọjọ ibẹrẹ ti ifiwepe si Islâm, Khâlid ibn Saîd ni ala kan. Ninu ala rẹ, o duro ni eti Jahannam, baba rẹ si gbiyanju lati ti i wọle. Ó rí i pé, ní àkókò yẹn, Wòlíì wa gbá a mọ́ ìbàdí, ó sì gbà á lọ́wọ́ láti ṣubú sínú Jahannam. O ji ni igbe o si wipe, Wallahi, ala yii jẹ gidi. Nigbati o jade, o pade Hadrat Abû Bakr o si sọ fun u nipa ala rẹ. Hadrat Abû Bakr si wi fun u pe, “Otitọ ni ala rẹ; eniyan yii ni wolii Allahu taâlâ. Bayi, lọ ki o tẹriba fun Rẹ! Iwọ yoo tẹle E, gba ẹsin ti o mu, ki o si duro pẹlu Rẹ. Oun yoo daabobo ọ lati ja bo sinu Jahannam bi o ti rii ninu ala rẹ. Ṣugbọn baba rẹ yoo wa ni Jahannam!”

Hadrat Khâlid ibn Saîd wa labẹ ipa ti ala naa. Laisi jafara nigbakugba, lẹsẹkẹsẹ o lọ si ibi ti a npe ni Ajyâd, si iwaju Muhammad ‘alaihis-salâm o si beere pe, “Iwọ Muhammad! Kini o pe eniyan si?”

Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Mo pe awọn eniyan lati gbagbọ ninu Ọlọhun kan, ti ko ni alabaṣepọ tabi baramu ati pe Muhammad (‘alaihis-salâm) jẹ ẹrú ati woli Rẹ ti a bi, lati kọ ijosin diẹ ninu awọn okuta, ti ko gbọ tabi riran, ti ko ṣe ipalara tabi rere ati pe ko mọ ẹni ti o jọsin wọn tabi rara.”

Lori eyi, Khâlid ibn Saîd lesekese di Musulumi nipa sisọ pe, “Emi naa jẹri pe ko si ọlọrun kan lati jọsin bikoṣe Allahu ta'âlâ, ati pe lẹẹkansi Mo jẹri pe iwọ ni wolii Allahu ta'âlâ!” Didi Musulumi rẹ mu Anabi wa dun pupọ. Leyin re, iyawo re Umayya ni ola nipa di Musulumi pelu.

Hadrat Khâlid ibn Saîd fẹ ki awọn arakunrin rẹ di Musulumi paapaa ki wọn si ṣe igbiyanju fun iyẹn. Ninu wọn, Umar ibn Saîd ti di Musulumi paapaa. Nigbati baba rẹ, Abû Uhayha, ti o jẹ ọta lile ti Islâm, gbọ pe Khâlid ati Umar di Musulumi ati pe wọn nṣe namâz ni ibi ipamọ ni Mekka, o ran awọn ọmọ rẹ ti kii ṣe Musulumi lati mu wọn wá si ọdọ rẹ. Lẹ́yìn náà, ó sọ fún wọn pé kí wọ́n fi ẹ̀sìn tuntun wọn sílẹ̀. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í bá wọn wí, ó sì ń lù wọ́n.

Lẹhinna o sọ fun Khâlid ibn Saîd, “Njẹ o ti tẹriba fun Muhammad? Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, ẹ rí i pé Ó ń hùwà lòdì sí àwọn ènìyàn tirẹ̀, ó fi ohun tí Ó mú wá bú ère àti baba ńlá wa.”

Nigbati Hadrat Khâlid ibn Saîd sọ pe, “Mo bura fun Ọlọhun pe Muhammad ‘alaihis-salâm sọ otitọ. Mo ti tẹriba fun Un. Èmi yóò kú, ṣùgbọ́n èmi kì yóò fi ẹ̀sìn mi sílẹ̀,” bàbá rẹ̀ tún bínú sí i.

Ó fi ọ̀pá nà án títí tí yóò fi fọ́, ó sì wí pé, “Ọmọ mi búburú! Lọ nibikibi ti o ba fẹ. Mo bura pe Emi kii yoo fun ọ ni akara eyikeyi!”

Hadrat Khâlid sọ pe, “Ti o ba ge alawansi mi, nitõtọ, Allahu taâlâ yoo fun mi ni ìpèsè mi.”

Bàbá rẹ̀ halẹ̀ mọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ yòókù pé, “Bí ẹnikẹ́ni nínú yín bá bá a sọ̀rọ̀, èmi yóò ṣe ohun tí n kò ṣe sí i fún ọ.” O ti fi Hadrat Khâlid sẹwọn ni yàrá abẹ́lẹ̀ ilé, o fi ebi npa ati ongbẹ fun ọjọ mẹta ninu ooru Mekka.

“Olohun mi! Dariji ese won! Nitori pe wọn ko mọ ohun ti wọn nṣe.” Hadîth ash-sharîf

Hadrat Khâlid ibn Saîd ri anfaani o si sa fun baba re. Bàbá rẹ̀ kó àrùn ńlá kan. Ninu ọta rẹ si Islâm, ti o dubulẹ ni aisan lori ibusun, Abû Uhayha n sọ pe, Ti ara mi ba gba lati aisan yii ti o si dara, gbogbo eniyan ni Mekka yoo sin oriṣa wa. Kò sẹ́ni tó lè jọ́sìn ẹnikẹ́ni yàtọ̀ sí wọn. Lati fopin si ọta baba rẹ si Islâm ati lati ṣe idiwọ fun u lati ṣe ipalara fun awọn arakunrin Musulumi rẹ, Hadrat Khâlid gbe ọwọ rẹ soke o si pe, Iwọ Allah mi ti o ṣẹda awọn agbaye! Maṣe wo baba mi larada ti aisan yii. Janâb al-Haqq gba àdúrà rẹ̀; Abû Uhayha ko le gba pada o si ku.

Bí Musab ibn Umayr ṣe di Mùsùlùmí

Musab ibn Umayr (radiy-Allahu anh) jẹ ọmọ ẹgbẹ ti idile ọlọla ati ọlọrọ ti Quraysh. Nigbati o gbọ awọn ọrọ ibukun ti Anabi wa, ifẹ nla dide ninu ọkan rẹ. Ó ń yán hànhàn láti rí i. Nikẹhin, o lọ si Dâr al-Arqâm o si di Musulumi. Nígbà tí ìyá rẹ̀ àti bàbá rẹ̀ gbọ́ èyí, wọ́n gba ohun gbogbo lọ́wọ́ rẹ̀, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í dá a lóró. Láti mú kí ó fi ẹ̀sìn rẹ̀ sílẹ̀, wọ́n fi í sẹ́wọ̀n nínú yàrá abẹ́lẹ̀ ilé wọn, wọ́n sì fi ebi àti òùngbẹ pa á fún ọ̀pọ̀ ọjọ́. Lábẹ́ oòrùn ilẹ̀ Arébíà tó ń jóná, wọ́n fìyà jẹ ẹ́ gan-an débi pé kò ṣeé fara dà. Sibẹsibẹ, Hadrat Musab ibn Umayr farada awọn ijiya ti o wuwo ati alaanu wọnyi ko si fi Islâm silẹ.

Ṣaaju ki o to di Musulumi, Hadrat Musab ti dagba ni aisiki ati opo nitori ọrọ ti idile rẹ. Gbogbo eniyan ṣe ilara rẹ. Nígbà tó di Mùsùlùmí, àwọn ẹbí rẹ̀ gba ohun gbogbo lọ́wọ́ rẹ̀, wọ́n sì fìyà jẹ ẹ́. Ni ọjọ kan, Musab ibn Umayr, ti o farada gbogbo iṣoro fun ẹsin rẹ, lọ si iwaju Ọga wa Rasûlullah. Hadrat Alî ṣe apejuwe wiwa rẹ gẹgẹbi atẹle; A joko pẹlu Rasûlullah. Ni akoko yẹn, Musab ibn Umayr wa. Ó wọ aṣọ patched, ó sì wà ní ipò aláàánú. Nigbati Rasûlullah (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ri ipò rẹ̀, oju ibukun Re kun fun omije. Láìka ìjìyà àti òṣì tí Musab jìyà sí, kò fi ẹ̀sìn rẹ̀ sílẹ̀. Lori eyi, Rasûlullah sọ pe, “Wo eniyan yii ti ọkan rẹ Allahu taâlâ ti tan imọlẹ. Mo ti rí àwọn òbí rẹ̀ tí wọ́n ń tọ́jú rẹ̀ pẹ̀lú oúnjẹ àti ohun mímu tó dára jù lọ. Ifẹ Allahu taâlâ ati Rasûl Rẹ sọ ọ di ipò ti ẹ ri yii.”

“Ìwọ Ashâb mi! Tuka lori ile aye bayi. Laipẹ Allahu ta’âlâ yoo tun mu ọ jọ!”
Hadîth
ash-sharîf

Darukọ Haqq pẹlu itara!
Iwọ yoo ni ojurere pupọ,
Gbogbo awọn ilẹkun yoo ṣii fun ọ,
Jamâlullah yoo farahan fun ọ.
Shams Tabrizî mọ eyi,
Aye ko pẹ, yoo parun,
Gbogbo ẹda yoo parẹ,
Allah nikan ni yoo wa laaye lailai.
Salātullah Salāmullah,
Alaika, ya Rasūlallah.