IṢILỌ SI ABYSSINIA

Iṣilọ akọkọ si Abyssinia

Ní ọdún karùn-ún tí Ọ̀gá wa Rasûlullah ti jẹ́ wòlíì (bi’that), iye àwọn Mùsùlùmí ń bá a lọ láti pọ̀ sí i láìka ìdálóró àwọn abọ̀rìṣà sí. Bí ó ti wù kí ó rí, àwọn abọ̀rìṣà náà tún mú ìdálóró wọn pọ̀ sí i, wọ́n sì ń ṣe gbogbo ohun tí wọ́n lè ṣe láti dá àwọn Mùsùlùmí lóró. Ọga wa, Anabi ni ibanujẹ pupọ pe Ashâb Rẹ ni ijiya ti ko le farada, pe ẹsẹ wọn so wọn mọ awọn ibakasiẹ ti wọn si ya wọn ya nipasẹ gbigbe si awọn ọna idakeji. Ìjìyà wọ̀nyí túbọ̀ ń le sí i pẹ̀lú ọjọ́ kọ̀ọ̀kan tí ń kọjá lọ, ọkàn ìyọ́nú Rẹ̀ kò sì lè fara dà á.

Ni ojo kan, O ko Ashâb al-kirâm jọ o si wipe, “Iwọ Ashâb mi! Tuka lori ile aye bayi. Laipẹ Allahu taâlâ yoo tun mu ọ jọ!”

Wọn beere, “Iwọ Rasûlullah! Nibo ni a yoo lọ?” Wòlíì wa, tí ó fi ọwọ́ ìbùkún Rẹ̀ tọ́ka, fi ilẹ̀ Ábísíníà hàn ó sì wí pé, “Níbẹ̀! Lọ si ilẹ Abyssinia!1 Nítorí pé alákòóso kan wà níbẹ̀ tí kì í ni ẹnikẹ́ni nínú àwọn ènìyàn rẹ̀ lára. O jẹ orilẹ-ede ti idajọ. Duro sibẹ titi Allahu taâlâ yoo ṣii ọna kan kuro ninu awọn iṣoro rẹ si igbala.”

Nitorinaa, Ọga wa, Sarwar al-âlam Muhammad Mustafâ (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) pinnu lati gba Ashâb Rẹ là kuro ninu ijiya ati ki O si da nikan tẹsiwaju ija lodi si awọn abọ̀rìṣà Mekka. Woli olufẹ wa, ti o wipe, “Ummat mi! ummat mi!” nigbati a bi i, o ti fi ara Rẹ rubọ bayi fun aabo Ashâb Rẹ. Lori igbanilaaye Rẹ, diẹ ninu awọn Ashâb al-kirâm ti nlọ kuro ni ilu wọn ti wọn si nlọ! Bí ó ti wù kí ó rí, inú wọn tún bà jẹ́ gan-an níwọ̀n bí a ti yà wọ́n sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ Wòlíì olùfẹ́ wa.

Si ijira akọkọ yii Hadrat Uthmân ati iyawo rẹ Hadrat Ruqayya bint Rasûlullah, Abû Huzayfa ati iyawo rẹ Sahla bint Suhayl, Zubayr ibn Awwâm, Musab ibn Umayr, Abdurrahmân ibn Awf, Abû Salama ibn Abdulasad ati iyawo rẹ Umm Salama, Khâtib ibn Amr, Âmir ibn Rabî ati iyawo re Laylâ bint Abî Hasma, Uthmân ibn Mazûn, Abû Sabra ibn Abî Ruhm ati iyawo re Umm Gulthum bint Suhayl, Suhayl ibn Baydâ ati Abdullah ibn Masûd ti darapọ.2 Ọ̀gá wa, Anabi sọ nipa Hadrat Uthmân, “Nitootọ, lẹhin woli Lût, Uthmân ni ẹni akọkọ ti o ṣilọ pẹlu iyawo rẹ.”

Ashâb al-kirâm kuro ni Mekka ni ikoko, diẹ ninu awọn lori awọn oke ati diẹ ninu ẹsẹ. Nigbati kafila naa de Shuayba, nipasẹ ore-ọfẹ Allah, awọn ọkọ oju-omi iṣowo meji ti de. Ashâb wọ awọn ọkọ oju omi nipa sisan idaji goolu fun eniyan kọọkan fun awọn oniṣowo. Nibayi, awọn alaigbagbọ, ti o gbọ nipa eyi, tẹle Ashâb. Nígbà tí wọ́n dé etíkun, wọn kò lè mú èyíkéyìí lára àwọn Muhâjirin (Ashâb al-kirâm tí wọ́n ṣí lọ, àwọn aṣíkiri) níwọ̀n bí wọ́n ti wọ ọkọ̀ ojú omi náà. Ìsapá wọn já sí asán, wọ́n sì pa dà sẹ́yìn. Ashâb de Abyssinia lailewu nipasẹ Okun Pupa.3 Negus, alakoso Abyssinia, gbe awọn Musulumi si orilẹ-ede rẹ o si ṣe itọju wọn daradara.

Lẹhin ti Ashâb lọ si Abyssinia, Sûrah an-Najm sọkalẹ. Lakoko ti Rasûlullah n ka sûrah yii si awọn Qurayshîs ni Masjid al-Harâm, nigbati Oun o wa si 19 ati âyat al-karîmas 20 nibiti a ti mẹnuba awọn oriṣa ti awọn alaigbagbọ, shaytan ẹni-ègún fi awọn nkan bii “awọn oriṣa ga julọ, awọn ni alabẹbẹ” sii. Awọn alaigbagbo ro pe Rasûlullah ni o sọ bẹ. Wọ́n ní láti ìgbà tí Ó ti fohùn ṣọ̀kan pẹ̀lú ẹ̀sìn wa, a ti bá A ṣe àlàáfíà. Nigba ti Walîd ibn Mugîra wa si Rasûlullah ti o si sọ pe, “A ko ni fọwọ kan ọ mọ lati isinsinyi lọ,” ẹnu ya Ọga wa, Anabi. Ni ipari Ramadan ash-sharif, iroyin alaafia awọn abọ̀rìṣà (!) ti de ọdọ Ashab ni Abyssinia.

Awọn Musulumi ni Abyssinia gba iroyin naa, “Awọn Musulumi ati awọn alainigbagbọ ṣe adehun ni Mekka!” Lori eyi, wọn ro pe, “Iṣilọ wa ati fifi awọn ilẹ wa silẹ jẹ nitori ọta awọn alainigbagbọ. Bayi, ọta wọn ti yipada si ọrẹ. Nítorí náà, ẹ jẹ́ kí a lọ kí a sì bọlá fún wa pẹ̀lú sísìn Ọ̀gá wa Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam).”

Ni akoko yẹn, Jabrâîl alaihis-salâm sọ fun Rasûlullah nipa ẹtan ti shaytan yii. O binu pupọ. Janâb al-Haqq ṣe afihan âyat al-karîma 52 ti Sûrah al-Hajj, ni maal, “Nigbakugba ti Rasûls A ba ran siwaju yin ti o mu ẹsin titun kan wa tabi awọn Nabî ti o tẹle wọn fẹ lati ka âyat al-karîmas tabi sọ nkankan lati ọdọ ara wọn, shaytan yoo fi ohun kan si ohun ti wọn ka tabi sọ. Allahu taâlâ yapa ohun ti shaytan fi sii lati otitọ. Nigbana ni o mu awọn âyati Rẹ lagbara. Allahu taâla mọ ipò awọn eniyan o si ṣe idajọ Rẹ.” Nigbati awọn alainigbagbọ gbọ âyat yii, wọn tun bẹrẹ ijiya ati ijiya wọn lẹẹkansi.

Muhâjirin gba igbanilaaye lati ọdọ olori Abyssinia o si pada si Mekka al-Mukarramah ni oṣu Shawwâl. Sibẹsibẹ, wọn gbọ pe iroyin ti wọn gba ko tọ. Nígbà4 tí wọ́n gbọ́ ohun tó ṣẹlẹ̀, ó yà wọ́n lẹ́nu. Lẹ́yìn náà, wọ́n wá sí iwájú Ọ̀gá wa, Wòlíì, wọ́n sì sọ nípa Abyssinia pé, “A rí aládùúgbò rere àti ààbò níbẹ̀. A kò fọwọ́ kan ẹ̀sìn wa; a ko farapa. Bẹ́ẹ̀ ni a kò gbọ́ ọ̀rọ̀ tí kò dùn mọ́ni. A sin Allahu taâlâ ni alaafia.”5 Wọ́n fi ìdùnnú wọn hàn, wọ́n sì ṣàlàyé ní gígùn pé omi, afẹ́fẹ́ àti èso Ábísíníà fún wọn ní agbára, pé ibi ìjọsìn mẹ́rin wà, pé wọ́n máa ń pa ràkúnmí àti àgùntàn lójoojúmọ́ níbẹ̀, pé wọ́n ké sí àwọn tálákà àti àwọn àjèjì, wọ́n sì ń tọ́jú wọn dáadáa, pé alákòóso wọn bẹ̀ wọ́n wò, ó sì fún wọn ní ibi ìsádi, ìdààmú wọn sì tú ká.6 Wọn ti duro fun diẹ sii ju oṣu meji lọ ni Abyssinia.

Bí Hadrat Hamza ṣe di Mùsùlùmí

Ọdun kẹfa ti bi’that… Ohùn Islâm n tan lati eti si eti pẹlu ọjọ kọọkan ti nkọja, de awọn ọkan ati gbe siwaju. Ipo yii mu ki awọn alainigbagbọ Quraysh ya were, ati pelu gbogbo akitiyan wọn, wọn ko le ṣe idiwọ itankale Islâm.

Awọn atẹle jẹ ijabọ ninu awọn iwe “Dalâil an-Nubuwwa” ati “Ma‘ârij an-Nubuwwa”:

“Eyin Quraysh! O n lu mi. Sugbon Emi ni Anabi yin.”
Anabi wa Muhammad ‘alaihis-salâm

Ọkan ninu awọn alaigbagbọ ti a npè ni Walîd ni oriṣa kan. Wọ́n máa ń pé jọ sí Òkè Safâ, wọ́n á sì jọ́sìn òrìṣà yìí. Lọ́jọ́ kan, Ọ̀gá wa, Wòlíì lọ sọ́dọ̀ wọn, ó sì ké sí àwọn abọ̀rìṣà sí îmân. Jinni alaigbagbọ kan wọ oriṣa yẹn o si sọ awọn nkan ti ko yẹ nipa Anabi olufẹ wa. Ọga wa Fakhr al-âlam (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) ni ibanujẹ. Ni ọjọ miiran, eniyan alaihan kan ki Ọga wa, Anabi o si wipe, “Iwọ Rasûlallah! Mo gbọ pe jinn alaigbagbọ ti sọ awọn nkan ti ko yẹ fun ọ. Mo ti ri ati pa a. Ti o ba fẹ, ṣe iwọ yoo bu ọla fun Òkè Safâ ni ọla? O tun pe wọn si Islâm lẹẹkansi, emi o si wọ inu oriṣa yẹn, emi o si sọ awọn ọrọ iyin fun ọ.” Ọ̀gá wa, Anabi gba ìfilọ̀ jinni yii ti orukọ rẹ njẹ Abdullah.

Lọ́jọ́ kejì, Wòlíì olùfẹ́ wa lọ síbẹ̀ ó sì tún ké sí àwọn ẹlẹ́sìn alaigbagbo láti wá gbà gbọ́. Abû Jahl wa nibẹ, paapaa. Jinni Musulumi naa wọ inu oriṣa ni ọwọ awọn alaigbagbọ wọn si sọ awọn ọrọ ati awọn ewi iyin nipa Anabi olufẹ wa ati Islâm. Nígbà tí àwọn alaigbagbo gbọ́ ọ̀rọ̀ wọ̀nyí, wọ́n fọ́ òrìṣà náà, wọ́n sì kọlu Rasûlullah. Irun ibukun Rẹ̀ dàrú. Oju ibukun re je eje. O farada ijiya wọn o si wipe, “Iwọ Qurayshîs! O n lu mi. Sugbon Anabi ni mi.” Nigbana ni o kuro nibẹ o si wa si ile Rẹ. Ọmọbinrin iranṣẹ kan ti rii iṣẹlẹ yii lati ibẹrẹ si opin.

Nibayi, Hazrat Hamza n ṣọdẹ lori oke naa. Nígbà tí ó fẹ́ ta ọfà sí àgbọ̀nrín, àgbọ̀nrín náà sọ̀rọ̀, ó sì wí pé, “Ìwọ Hamza! Dípò kí o ta ọfà sí mi, yóò sàn bí o bá ta ọfà sí àwọn tí wọ́n fẹ́ pa ọmọ arákùnrin rẹ.” Ẹnu ya Hadrat Hamza nipasẹ awọn ọrọ wọnyi o si yara lọ si ile rẹ. Aṣa rẹ ni pe nigbati o ba pada lati ọdẹ, yoo ṣabẹwo si Haram ash-sharîf lati ṣe tawâf lẹhinna lọ si ile rẹ. Ni ọjọ yẹn, lakoko tawâf, ọmọbirin iranṣẹ naa wa o sọ ohun ti Abû Jahl ṣe fun Muhammad ‘alaihis-salâm.

Nigbati Hadrat Hamza gbọ pe Ọga wa, Anabi ti ni ẹgan, o ni itara ti ibatan. Ó kó àwọn ohun ìjà rẹ̀, ó sì lọ sí ibi tí àwọn alaigbagbo náà wà. Ó ní, “Ṣé ìwọ ni ẹni tí ó fi ọmọ arákùnrin mi bú tí ó sì pa ọkàn Rẹ̀ lára? Esin re ni esin mi pelu. Ti o ba ni anfani, ṣe ohunkohun ti o ṣe si I fun mi!” o si fi ọrun rẹ lu Abû Jahl ni ori. Awọn alaigbagbọ ti o wa nibẹ fẹ lati kolu Hadrat Hamza. Ṣugbọn Abû Jahl sọ pe, “Maṣe fi ọwọ kan oun! Hamza tọ. Mo sọ ọrọ buburu fun ọmọ arakunrin rẹ.” Lẹhin ti Hadrat Hamza lọ, Abû Jahl sọ fun awọn ti o wa ni ayika rẹ pe, “Ẹ fi i silẹ! O le di Musulumi ti a ba mu u binu. Pẹlu iyẹn, Muhammad yoo ni agbara.” Nitori Hadrat Hamza ni a bọwọ fun, niyelori ati lagbara. O gba ori rẹ laaye lati jẹ ẹjẹ ki Hadrat Hamza ma baa di Musulumi.

Hadrat Hamza wa si ọdọ Ọga wa, Anabi o si wipe, “Muhammad! Mo gba ẹsan rẹ lati ọdọ Abû Jahl. Mo ta ẹjẹ silẹ fun u. Maṣe banujẹ, yọ!” Woli olufẹ wa dahun pe, “Emi ko yọ ninu iru nkan bẹẹ.” Nigbati Hadrat Hamza sọ pe, “Emi yoo ṣe ohunkohun ti o fẹ lati mu inu rẹ dun ati ki o tu ọ lọwọ ibanujẹ!” oluwa wa, Anabi dahun pe, “Emi yoo yọ nikan ti o ba ni igbagbọ ati gba ara iyebiye rẹ là kuro ninu ina Jahannam.” Hadrat Hamza di Musulumi ni ẹẹkan. Âyat al-karîma kan sọkalẹ nipa rẹ. Gẹgẹbi Hadrat Abdullah ibn Abbâs, “Ninu Qurân al-karîm, ni âyat al-karîma 122 ti Sûrah al-Anâm, ‘Ẹniti a ji dide ti a si mu wa si imọlẹ…’ ni Hadrat Hamza, ati pe, ‘Ẹniti o fọn ninu okunkun…’ ni Abû Jahl.”

Hadrat Hamza lọ sọdọ awọn alaigbagbọ o si sọ pe o ti di Musulumi ati pe oun yoo daabobo Muhammad ‘alaihis-salâm, Habîb ti Allahu taâlâ, paapaa ti o ba gba ẹmi rẹ, o si ka ewi iyin kan. O sọ ninu ewi iyin yii pe:

“Iyin ni fun Allahu taâlâ nitori O mu okan mi ni itara si Islâm ati otitọ. Allahu taâlâ, Rabb awọn agbaye, ni O ran ẹsin yii wa, Ẹni ti o mọ ohun gbogbo ti awọn ẹrú Rẹ ṣe, ti o tọju gbogbo eniyan pẹlu oore-ọfẹ Rẹ, ti agbara rẹ si bori ohun gbogbo. Nigbati a ba ka Qurân al-karîm, omije n ṣàn lati oju awọn ti o ni ọkan ati laakaye. Qurân al-karîm ti han Muhammad ‘alaihis-salâm ni irisi âyats ti a ṣe alaye ni ede ti o han gbangba. Oun, Muhammad Mustafâ, jẹ eniyan ibukun laarin wa, ẹniti a gbọ ọrọ rẹ ti o si gbọran. Eyin alaigbagbo! Ẹ maṣe ṣìnà, ẹ ma si ṣe sọ awọn ọrọ lile, awọn ọrọ arínifín nipa Rẹ. Ti o ba ni iru ero bẹẹ, ko si ẹnikan ti o le fi ọwọ kan Rẹ lai tẹ oku wa Musulumi.”

Wòlíì olùfẹ́ wa (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) yọ̀ gidigidi nígbà tí Hadrat Hamza di Mùsùlùmí. Awọn Musulumi di alagbara pupọ nigbati o darapọ mọ wọn.

Ipo naa yipada nigbati Hadrat Hamza di Musulumi. Nitoripe awọn ara Mekka mọ pe Hadrat Hamza jẹ akọni, onígboyà, alágbára àti jagunjagun ńlá. Nípa bẹ́ẹ̀, àwọn ẹlẹ́sìn alaigbagbo Quraysh kò lè bá àwọn Mùsùlùmí lò lọ́nà búburú mọ́ láìsí ìdí; paapaa wọn bẹru imuna ti idà Hadrat Hamza.7

Mo bere ona yi nitori ife re,
Ṣe ìpẹ̀ fún mi, Ìwọ Rasûlallah.
Mo jẹbi, itiju ni mi,
Ṣe ìpẹ̀ fún mi, Ìwọ Rasûlallah.

Bí Hadrat ‘Umar ṣe di Mùsùlùmí

Ẹ̀sìn Islâm ń tàn kálẹ̀ lójoojúmọ́, nûr Qurân al-karîm sì ń tan ìmọ́lẹ̀ sí àwọn ọkàn. Awọn ti o ni orire n yipada si Islâm ti wọn si ni itọsọna bi ibukun Allahu taâlâ. Awọn eniyan ibukun wọnyi, ti wọn bu ọla fun nipasẹ wiwa laarin Ashâb al-kirâm (radiy-Allahu anhum), yoo darapọ mọ ọwọ ati ọkan wọn yoo sin Ọga wa Rasûlullah pẹlu itara nla. Wọ́n rí ìbéèrè kékeré kan tàbí àmì kan láti ọ̀dọ̀ Rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣẹ ńlá, wọ́n sì ń díje láti mú un ṣẹ; wọn ko paapaa ṣiyemeji lati fi ẹmi wọn rubọ fun idi eyi.

Awọn aniyan ati aibalẹ ti awọn alaigbagbọ ti de ibi giga wọn. Nitoripe Hadrat Hamza, ọkan ninu awọn akọni olokiki julọ wọn, tun ti di Musulumi o si wa ninu ẹgbẹ Rasûlullah. Iṣẹlẹ airotẹlẹ yii mu awọn alaigbagbọ binu gidigidi.

“(Ìwọ arákùnrin bàbá mi!) Emi yoo yọ nikan ti o ba ni igbagbọ ati gba ara iyebiye rẹ là kuro ninu ina Jahannam.”
Hadîth
ash-sharîf

Fun idi yẹn Umar, ọmọ Khattâb (ti ko tii di Musulumi), fi ile rẹ silẹ ni ọjọ kan pẹlu ipinnu lati pa Ọga wa Rasûlullah ni ojuẹsẹ. Ó rí Wòlíì olùfẹ́ wa tí ń ṣe namâz ní Masjid al-Harâm. Nigba ti o n duro de ki namâz Rẹ pari, ohun ti O ka mu akiyesi rẹ, o si bẹrẹ si gbọ pẹlu anfani.

Ọga wa Habîb al-akram n ka Surâh Al-Hâqqa. Ni maal, “Laisi iyemeji qiyâmat! Kini laisi iyemeji qiyâmat (ṣe o mọ)? Kini o ti sọ fun ọ nipa qiyâmat laisi iyemeji? (Awọn eniyan ti) Thamûd ati ‘Âd sẹ, wọn si kọ qiyâmat, eyi ti yoo gbọn awọn ọkàn pẹlu awọn ẹru rẹ. Awọn eniyan Thamûd ni a parun (nipasẹ igbe ẹru ti Jabrâîl alaihis-salâm) nitori ti ibajẹ wọn. Ní ti àwọn ará ìlú ‘Ad, ìjì líle, ramúramù, ẹhànnà àti ẹ̀fúùfù oníwà ipá (ìjì líle) pa wọ́n run. Allahu taâlâ jẹ ki iji lile yẹn tu wọn nigbagbogbo fun oru meje ati ọjọ mẹjọ. (Wọ́n ti wá sí irú ipò bẹ́ẹ̀ pé tí o bá ti wà níbẹ̀ nígbà yẹn) ìwọ ì bá ti rí bí wọ́n ṣe kú tí wọ́n sì ṣubú bí àwọn èèpo ọ̀pẹ tí ó ṣófo tí wọ́n wó lulẹ̀ lẹ́yìn tí wọ́n ti fà tu! Ṣe o le rii ohunkohun (eniyan, ẹda, ati bẹbẹ lọ) ti o ku ninu wọn ni bayi?

Farao ati awọn ti o wa niwaju rẹ ati awọn eniyan ti awọn ilu ti o yipada (awọn eniyan Lût) gbogbo wọn ṣe aṣiṣe kanna (shirk ati aigbọran)... Nípa bẹ́ẹ̀, wọ́n ṣọ̀tẹ̀ sí wòlíì (Lût alaihis-salâm àti àwọn mìíràn) ti Rabb wọn. Lẹ́yìn náà, ìyà tó le gan-an ju ìdálóró tó wá sí ọ̀dọ̀ àwọn ummat mìíràn gbá wọn mú… Dájúdájú, A gbé yín (àwọn baba ńlá rẹ tí wọ́n fa wíwà rẹ̀) sínú ọkọ̀ áàkì nígbà tí omi bo gbogbo ẹ̀gbẹ́ (nígbà ìkún-omi Nûh) kí ó lè jẹ́ ẹ̀kọ́ fún ìwọ àti fún etí tí ó gbọ́ láti tọ́jú àti láti há a sórí. Nigbati Sûr [iwo] ba fẹ ni ẹẹkan, nigbati ilẹ ati awọn oke-nla ba gbe soke lati awọn aaye wọn ti o si fọ nipasẹ fifọ papọ, ni ọjọ yẹn, qiyâmat yoo wa. Ni ọjọ yẹn, ọrun yoo padanu agbara ati iduroṣinṣin rẹ, yoo pin ati tuka.

Ati awọn angẹli yoo wa ni ayika ọrun. (Wọn ti ṣetan fun awọn aṣẹ ti Rabb wọn.) Ni ọjọ yẹn, awọn angẹli mẹjọ (lati awọn ti o wa ni ayika ọrun) yoo ru ati gbe Arsh ti Rabb rẹ. Ni ọjọ yẹn, a o mu ọ jade (si Allahu taâlâ fun iṣiro). Ati pe ko si aṣiri ti o jẹ tirẹ (eyiti o ro pe o ti farapamọ lakoko ti o wa ni agbaye) ti yoo wa ni pamọ (fun Allahu taâlâ). Ìgbà yẹn gan-an ni ẹni tí wọ́n fi ìwé rẹ̀ fún ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ (ní ìdùnnú) sọ pé, “Níhìn-ín mú ìwé mi kí o sì kà á! Nitootọ, Mo mọ pẹlu idaniloju pe Emi yoo koju iṣiro mi. O wa ninu igbesi aye idunnu. O wa ni giga Jannah (Awọn eso rẹ) sunmọ lati mu ni kiakia. (A o sọ fun wọn pe,) Je ati mu pẹlu idunnu to dara ni ipadabọ fun awọn iṣẹ rere ti o gbekalẹ ni awọn ọjọ ti o ti kọja (ni agbaye).”

Ní ti ẹni tí a fi ìwé rẹ̀ fún ọwọ́ òsì rẹ̀, ó ní, Oh! Mo fẹ pe a ko fun mi ni iwe mi Mo fẹ pe Emi ko tii mọ iṣiro mi paapaa. Oh! Ti o ba jẹ pe (iku) nikan jẹ opin ayeraye (si igbesi aye mi, ati pe emi ko jinde)! Ọrọ̀ mi kò ṣe mí ní àǹfààní kankan. (Gbogbo) ijọba mi (agbara, ẹri, gbogbo ohun ti mo ni) ti fi mi silẹ o si parun! (Allahu taâlâ paṣẹ fun awọn angẹli ti o wa ni iṣẹ ni Jahannam,) Mu u ki o si di (ọwọ rẹ si ọrun)! Ki o si sọ ọ sinu Jahim yẹn (ibi ti Jahannam pẹlu ijiya ti o lagbara julọ)! Lẹhinna fi i sibẹ (lẹẹkansi) sinu ẹwọn ãdọrin igbọnwọ! Nitoripe ko ni gbagbo ninu Olodumare Allahu taâlâ. Ko ṣe iwuri lati fun ounjẹ (jẹ ki o jẹun nikan) awọn talaka. Nitorina, ko si ọrẹ nibi loni (lati ṣãnu fun u). Ko si ounjẹ miiran yatọ si gislîn (pus ati ẹjẹ awọn eniyan ni Jahannam). Ko si ẹnikan ayafi awọn (alaigbagbọ) ti o (mọọmọ) ṣe aṣiṣe jẹ ẹ…”8

Hadrat Umar n gbo ohun ti Oga wa, Anabi ka pelu itara. Kò tíì gbọ́ irú àwọn ọ̀rọ̀ ẹlẹ́wà bẹ́ẹ̀ rí nínú ìgbésí ayé rẹ̀. Lẹhinna o ṣalaye eyi gẹgẹbi atẹle; Ẹnu yà mí sí ọgbọ́n ọ̀rọ̀, dídán mọ́rán àti afinju àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí tí mo gbọ́. Mo sọ fun ara mi pe, Mo bura pe eniyan yii gbọdọ jẹ akewi bi awọn Qurayshîs ṣe sọ! Nibayi, Anabi wa tesiwaju lati ka awọn âyat al-karîmas:

“Mo fi ohun ti o ri bura ati ohun ti o ko le ri pe (Qur'an al-karîm) jẹ ọrọ ti Rasûl kan mu (lati Rabb Rẹ) ti o jẹ ọlọla pupọ ni oju Allahu taâlâ. Kii ṣe ọrọ ti akewi. Ẹ̀yin ènìyàn, ẹ ti gbàgbọ́ díẹ̀ tó!”9

Hadrat Umar sọ pe, “Lẹẹkansi Mo sọ fun ara mi pe, O gbọdọ jẹ afọsọ. Nitoripe O ti loye ohun ti Mo ro!” Rasûlullah tesiwaju lati ka sûrah:

“Tabi kii ṣe ọrọ awọn afọsọ. Ẹ̀yin ènìyàn, ẹ ti ronú díẹ̀ tó! O (Qurân al-karîm) ti ṣafihan nipasẹ Rabb ti agbaye (si Muhammad ‘alaihis-salâm nipasẹ Jabrâîl alaihis-salâm). Ti Oun (Woli) ba da awọn ọrọ kan (eyiti A ko sọ) sori Wa, dajudaju, A yoo ti fi agbara mu u ati lẹhinna, laisi iyemeji, ya iṣọn igbesi aye Rẹ (jugular) ti o si ṣegbe Rẹ! Ati pe ko si ọkan ninu yin ti o le ṣe idiwọ rẹ! Laisi iyemeji, o (Qurân al-karîm) jẹ imọran pato fun awọn ti o ni taqwâ (iwa-isin). Dajudaju a mọ pe awọn kan wa ti o sẹ laarin rẹ (gẹgẹbi awọn kan wa ti o jẹrisi rẹ). Nitootọ, o (Qurân al-karîm) jẹ ifẹ (eyiti ko ṣee ṣe) fun awọn alaigbagbọ (ti o rii awọn ibukun ti a fi fun awọn ti o fi idi rẹ mulẹ ni âkhirât). Nitootọ, o (Qurân al-karîm) jẹ haqq al-yaqîn (otitọ imọ pipe ni; o ni alaye deede). Nitorina logo orukọ Rabb rẹ, Titobi julọ.”10

Hadrat Umar sọ pe, “Lẹhin ti Rasûlullah ti ka gbogbo sûrah, itara si Islâm dide ninu ọkan mi.”

Ọjọ mẹta lẹhin ti Hadrat Hamza di Musulumi, Abû Jahl ko awọn aligbagbọ jọ o si wipe, “Iwọ Quraysh! Muhammad ti bu awọn oriṣa wa. O ti sọ pe awọn baba wa, ti o wa niwaju wa, ni ijiya ni Jahannam ati pe awa naa yoo lọ sibẹ! Ko si ona miran bikoṣe lati pa a! Èmi yóò fi ọgọ́rùn-ún ràkúnmí pupa àti àìlóǹkà wúrà fún ẹni tí yóò pa á!” Lẹsẹkẹsẹ, itara si Islâm parẹ kuro ni ọkan Umar, ọmọ Khattâb. O fo soke o si wipe, “Ko si ẹlomiran lati ṣe iṣẹ yii bikoṣe ọmọ Khattâb.” Wọn yìn i nipa sisọ pe, “Lọ siwaju, ọmọ Khattâb! Jẹ ki a ri ọ”

“Tabi kii ṣe ọrọ awọn afọsọ. Ẹ̀yin ènìyàn, ẹ ti ronú díẹ̀ tó! O (Qurân al-karîm) ti ṣafihan nipasẹ Rabb ti agbaye (si Muhammad ‘alaihis-salâm nipasẹ Jabrâîl alaihis-salâm).” Hâqqa: 42-43

Ó di idà rẹ̀ mú, ó sì gbéra. Ni ọna rẹ, o pade Nuaym ibn Abdullah. O beere, “Iwọ Umar! Nibo ni o nlọ pẹlu ibinu ati itara yii?” O dahun pe, “Emi yoo pa Muhammad, ẹniti o fa iyapa laarin awọn eniyan ati ọta laarin awọn arakunrin.” Nuaym sọ pe, “Iwọ Umar! Eyi jẹ iṣẹ ti o nira. Ashâb rẹ ṣe afihan akiyesi nla ati ifọkansin si Rẹ. Wọ́n ṣọ́ra gan-an débi pé kò sí ohun tó ń pa á lára. O nira pupọ lati sunmọ wọn. Paapa ti o ba pa a, iwọ kii yoo ni anfani lati sa fun awọn ọmọ Abdulmuttalib.”

Awọn ọrọ wọnyi binu Hadrat Umar. Ó mú idà rẹ̀, ó sì wí pé, “Ṣé ẹ̀yin náà jẹ́ ọ̀kan nínú wọn bí? Jẹ ki n pari rẹ ni akọkọ.” Nuaym sọ pe, “Iwọ Umar! Fi mi silẹ! Lọ si ọdọ arabinrin rẹ Fâtima ati ọkọ rẹ Saîd ibn Zayd. Wọn ti di Musulumi paapaa.” Hadrat Umar ko gba awon oro wonyi gbo. Nuaym sọ pe, “Ti o ko ba gbagbọ, lọ beere lọwọ wọn! Iwọ yoo rii.”

Ti Hadrat Umar ba ṣaṣeyọri, iyapa ẹsin yoo pari, ṣugbọn ija ẹjẹ, eyiti o jẹ aṣa ti Larubawa, yoo dide; Quraysh yoo pin si meji, ati awọn ogun ailopin yoo bẹrẹ. Nitorinaa, kii ṣe Umar ibn Khattâb nikan, ṣugbọn gbogbo awọn ọmọ Khattâb ni yoo pa. Sibẹsibẹ, Umar ibn Khattâb ko le ronu gbogbo awọn wọnyi nitori pe o lagbara pupọ, akọni ati ibinu. Ni iyalẹnu nipa arabinrin rẹ, lẹsẹkẹsẹ o lọ si ile wọn.

Ni akoko yẹn, Sûrah Tâhâ ti sọkalẹ laipẹ, ati Saîd ati Fâtima radiyAllahu anhumâ ni wọn kọ ọ. Wọn ti mu ọkan ninu awọn Ashâb, Hadrat Khabbâb ibn Arat si ile wọn, wọn si n ka Sûrah Tâhâ. Hadrat Umar gbọ ohùn wọn nipasẹ ẹnu-ọna. Ó kan ilẹ̀kùn líle. Nigbati wọn ri i ti o binu pẹlu idà ni ẹgbẹ rẹ, wọn fi iwe naa ati Hadrat Khabbâb pamọ. Lẹhinna wọn ṣi ilẹkun. Nigbati o wọ ile, o beere, “Kini o n ka?” Wọn sọ pe, “Ko si nkankan!” Ìbínú rẹ̀ pọ̀ sí i, ó sì kígbe pé, “Òótọ́ ni ohun tí mo gbọ́, idán Rẹ̀ náà tàn yín jẹ.” O mu Hadrat Saîd nipasẹ kola o si sọ ọ si ilẹ. Nígbà tí arábìnrin rẹ̀ ń gbìyànjú láti gba ọkọ rẹ̀ là, ó gbá ojú rẹ̀. Nígbà tí ó rí i pé ojú rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í ṣẹ̀jẹ̀, ó ṣàánú rẹ̀. Fâtima farapa ati ẹjẹ. Ṣugbọn agbara îmân rẹ gbe e dide; o sá di Allahu ta'âlâ, o si sọ pe, “Umar! Kilode ti o ko ni itiju niwaju Ọlọhun ki o si gbagbọ ninu woli Rẹ, ẹniti O fi ranṣẹ pẹlu awọn âyats ati awọn iṣẹ iyanu? Nibi, emi ati ọkọ mi ti ni ọla nipasẹ di Musulumi. Paapa ti o ba ge ori wa kuro, a ko ni yipada lati eyi,” o si ka Kalima ash-shahâda.

Hadrat Umar lojiji rọ ni oju îmân arabinrin rẹ o si joko. Ni rọra, o sọ pe, “Mu iwe yẹn ti o n ka jade.” Fâtima sọ pe, “Emi kii yoo fun ọ ayafi ti o ba sọ ara rẹ di mimọ.” Hadrat Umar ṣe ghusl abdast (wẹwẹ aṣa). Nigbana ni Fâtima mu oju-iwe ti Qurân al-karîm wa. Hadrat Umar jẹ oluka ti o dara. O bẹrẹ lati ka Sûrah Tâhâ. Ọrọ sisọ, irọrun, itumọ ati ọlaju ti Qurân al-karîm rọ ọkan rẹ diẹdiẹ.

Nigbati o ka âyat al-karîma, ti o jẹ, ni maal, “Gbogbo ohun ti o wa ni ọrun ati lori ilẹ ati awọn ti o wa laarin wọn ati awọn nkan ti o wa labẹ ilẹ (awọn ipele meje) ti ilẹ jẹ tirẹ,”11 o bẹrẹ si ronu jinna. O ni, “Iwọ Fâtima! Njẹ gbogbo awọn aye ainiye wọnyi jẹ ti Ọlọhun ti o jọsin bi?” Arabinrin rẹ dahun pe, “Bẹẹni, wọn ṣe! Ṣe iyemeji eyikeyi wa?” Iyalẹnu rẹ pọ si, o sọ pe, “Iwọ Fâtima! A ni nipa ẹgbẹrun kan ati ẹdẹgbẹta awọn ere ọṣọ ti a ṣe ti wura, fadaka, idẹ ati okuta. Ko si ọkan ninu wọn ti o ni ohunkohun lori ilẹ.” O ka diẹ sii:

“Ko si ọlọrun tootọ lati jọsin yatọ si Allahu taâlâ. Awọn orukọ ti o lẹwa julọ ni tirẹ.”12 O ronu lori âyat al-karîma yii. “Nitootọ, bawo ni otitọ,” o sọ. Nigbati Khabbâb gbọ eyi, o fo kuro ni ibi ipamọ rẹ o si sọ takbîr. Lẹhinna, o sọ pe, “Idunnu si ọ, Umar! Rasûlullah gbadura si Allahu taâlâ, ‘Iwọ Rabb mi! Mu ẹsin yii lagbara boya pẹlu Abû Jahl tabi pẹlu Umar.’ Bayi, ibukun yii ni a fi fun ọ.”

âyat al-karîma yii ati adura naa pa ikorira kuro ninu okan Hadrat Umar. Lẹsẹkẹsẹ, o beere, “Nibo ni Rasûlullah wa?” Okan re kun fun ife Rasûlullah. Ni ọjọ yẹn, Rasûl al-akram (sall-Allahu ‘alaihi wa sallam) n fun ni imọran si Ashâb Rẹ ni ile Hadrat Arqâm. Awọn Ashâb al-kirâm ti pejọ, wọn si n ṣe didan ọkan wọn nipa ri oju didan Rẹ ati gbigbọ awọn ọrọ didùn ati agbara Rẹ ati tu ẹmi wọn ninu nipa titẹ si awọn ipo oriṣiriṣi ni ayọ ailopin, idunnu ati idunnu.

Hadrat Umar ti nbọ ni a rii lati ile Arqâm. Ó tún ní idà rẹ̀. Niwọn bi Hadrat Umar ti ni iyi ati agbara, Ashâb al-kirâm yi Rasûlullah ka. Nigba ti Hadrat Hamza n so pe, “Kí ló wà tí a ó fi bẹ̀rù Umar? Ti o ba wa pẹlu awọn ero ti o dara, o ṣe itẹwọgba. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, èmi yóò gé orí rẹ̀ kí ó tó fa idà rẹ̀!” Rasûlullah sọ pe, “Jẹ ki o wọle!”

Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀, Jabrâîl alaihis-salâm ti sọ fún Ọ̀gá wa, Wòlíì pé Hadrat Umar ń lọ, ó sì ń bọ̀ láti gba Islâm mọ́ra. Oga wa Rasûlullah ki Hadrat Umar ki o rẹrin musẹ o si wipe, “Ẹ jẹ́ kí ó wọlé, ẹ jẹ́ kí ó wọlé.” Hadrat Umar kunlẹ niwaju Rasûlullah. Rasûlullah mu Hadrat Umar ni apa o si wipe, “Gbagbo, Iwọ Umar!” Hadrat Umar ka Kalima ash-shahâda pẹlu ọkan mimọ. Pẹlu ayọ, Ashâb al-kirâm gbe ohun takbir wọn soke si ọrun.

“Ìwọ Rabb mi! Mu ẹsin yii lagbara boya pẹlu Abû Jahl tabi pẹlu Umar.”
Hadîth
ash-sharîf

Hadrat Umar ṣe apejuwe ipo rẹ lẹhin ti o di Musulumi gẹgẹbi atẹle; Nigbati mo di Musulumi, awọn Ashâb al-kirâm n fi ara pamọ fun awọn abọ̀rìṣà, wọn si n ṣe ibâdat wọn ni ikoko. Eyi dun mi gidigidi, mo si beere pe, ‘Iwọ Rasûlallah! Ṣe a ko si ni ọna ti o tọ ni?’ Ọ̀gá wa, Anabi dahun pe, “Bẹẹni. Mo bura fun Allahu taâlâ, ẹniti o di aye mi mu ni ọwọ Rẹ (agbara), boya o ti ku tabi laaye, dajudaju o wa ni ọna ti o tọ.” Lori iyẹn, Mo sọ pe, Iwọ Rasûlallah! Níwọ̀n bí a ti wà ní ọ̀nà tí ó tọ́, tí àwọn abọ̀rìṣà sì wà ní ọ̀nà tí kò tọ́, kí nìdí tí a fi ń fi ẹ̀sìn wa pamọ́? Wallahi, a ni idalare diẹ sii ati pe a yẹ lati kede ẹsin Islâm lodi si aigbagbọ. Esin Allahu taâlâ yoo laiseaniani bori ni Mekka. Ti awon eniyan wa ba je olododo fun wa, iyẹn dara pupọ, sugbon ti won ba binu, a o ba won ja. Ọ̀gá wa Rasûlullah sọ pe, ‘A jẹ diẹ ni nọmba!’

Mo ni, iwo Rasûlallah! Mo bura fun Allahu taâlâ ti o ran ọ gege bi wolii tootọ, ko ni si ẹgbẹ awọn abọ̀rìṣà ti nko ni ba joko, ti mo si soro nipa Islâm lai beju tabi iberu. Jẹ ki a farahan. Nigbati o gba, a jade ni awọn ori ila meji a si rin si Haram ash-sharîf. Hamza wa ni ori ọkan ninu awọn ori ila, ati pe Mo wa ni ekeji. A wọ Masjid al-Harâm pẹlu ọlá ati irin-ajo ọlọla ati awọn igbesẹ ti o duro ṣinṣin bi ẹnipe lilọ ilẹ. Awọn abọ̀rìṣà Quraysh n wo lati Hamza si mi. Wọ́n ní ìbànújẹ́ àti ẹ̀dùn ọkàn tó bẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ débi pé bóyá wọn ò tíì nímọ̀lára ìrora bẹ́ẹ̀ rí nínú ìgbésí ayé wọn rí.”

Lori wiwa Hadrat Umar yii, Abû Jahl tẹ siwaju o si wipe, Iwọ Umar! Kini itumọ eyi? Laisi akiyesi eyikeyi si i, Hadrat Umar sọ pe, “Ash-hadu an lâ ilâha illallah wa ash-hadu anna Muhammadan abduhu wa rasûluh.” Abû Jahl ko mọ kini lati sọ. Ó yà á lẹ́nu. Hadrat Umar yipada si ẹgbẹ awọn abọ̀rìṣà yii o si sọ pe, Iwọ Quraysh! Ẹniti o mọ mi mọ! Awọn ti ko mọ mi, ki wọn mọ pe Emi ni Umar, ọmọ Khattâb. Ẹnikẹni ti o ba fẹ sọ iyawo rẹ di opo ati awọn ọmọ alainibaba le gbe! Pẹ̀lú idà mi, èmi yóò gé ẹnikẹ́ni tí ó bá mira! Awọn abọ̀rìṣà Quraysh tuka ni iṣẹju kan wọn si lọ. Rasûlullah ati Ashâb Re ti o ga tò ní ìlà kan, wọ́n sì ké takbîr sókè. Oju ọrun Mekka dun pẹlu igbe Allahu Akbar! Allahu Akbar! Fun igba akọkọ, a ṣe namâz ni gbangba ni Haram ash-sharîf.13

Nigbati Hadrat Umar di Musulumi, âyat al-karîma 64 ti Sûrah al-Anfâl ti han. O sọ, ni maal, “Anabi mi! Gẹgẹbi awọn oluranlọwọ, Allahu taâlâ ati awọn ti awọn onigbagbọ ti o tẹle ọ yoo to fun ọ.” Diẹ ninu awọn eniyan ti o ṣiyemeji yan Islâm nigbati wọn rii pe Hadrat Umar di Musulumi. Wọn ni ọla nipasẹ di Ashâb.

Nọmba awọn Musulumi bẹrẹ lati pọ si lojoojumọ.

“Pada si Abyssinia, ki o le ni aabo nipasẹ orukọ Allahu taâlâ.” Hadîth
ash-sharîf

Oun yoo ka orukọ Rahman ni iṣowo kọọkan,
Anabi ti a yin, orisun ilawo yen.
Oun ni orisun oore-ọfẹ ati imọ ati inurere,
Ọkàn rẹ̀ kún fún ìwà rere, orísun ìwà ọ̀làwọ́ yẹn.
O jẹ onírẹlẹ ati onirẹlẹ si gbogbo awọn ẹda Haqq,
Oun yoo funni ni oore ati inurere, orisun ilawọ yẹn.

Iṣilọ keji si Abyssinia

Nígbà tí Ashâb al-kirâm (alaihimur-ridwân) padà sí Mẹ́kà, àwọn abọ̀rìṣà bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe inúnibíni sí wọn, wọ́n sì tún ń dá wọn lóró. Ìnilára wọn sì ń pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀. Wọn ṣe gbogbo iru ijiya laisi iyemeji. Ni ọjọ kan, Hadrat Uthmân sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Mo ti ri Abyssinia bi ibi iṣowo to dara. Iṣowo oṣu kan n mu èrè pupọ jade. Titi Allahu taâlâ fi paṣẹ opin irin ajo fun iṣiwa, ko si aaye to dara julọ fun awọn Musulumi ju eyi lọ. O kere ju awọn Mumins (awọn onigbagbọ) yoo yọ ara wọn kuro ninu iwa ika ti Quraysh. Negus ni ọpọlọpọ awọn ibukun ati oore fun wa.” Lori eyi, Ọ̀gá wa, Anabi sọ pe, “Pada si Abyssinia, ki o le ni aabo nipasẹ orukọ Allahu taâlâ.”

Nigbati Hadrat Uthmân sọ pe, “Iwọ Rasûlallah! Ti o ba ṣabẹwo sibẹ, boya wọn yoo di Musulumi. Níwọ̀n bí wọ́n ti jẹ́ ènìyàn tí a fún ní ìwé (Ahl al-kitâb), wọ́n á tètè gba Islâm, wọn kì yóò sì dá ìrànlọ́wọ́ wọn dúró,” Ọ̀gá wa, Wòlíì náà dáhùn pé, “A kò pàṣẹ fún mi láti ní àlàáfíà àti ìtùnú. Mo n duro de aṣẹ Allahu taâlâ nipa iṣiwa naa. Emi yoo ṣe bi a ti paṣẹ fun mi.”

Ni ọdun kẹfa ti bi’that, ni ibamu si itan-akọọlẹ kan, kafila kan ti eniyan ọgọrun kan ati ọkan, awọn ọkunrin 83 ati awọn obinrin 18 ti Ashâb al-kirâm (radiy-Allahu anhum) ṣeto si Abyssinia fun akoko keji. Hadrat Jafar ibn Abî Tâlib ni won yan gege bi olori kafila yii. Wọn de lailewu ni orilẹ-ede Negus. Hadrat Umm Salama (radiy-Allahu anhâ) ṣe apejuwe awọn iṣẹlẹ ti wọn pade ni Abyssinia gẹgẹbi atẹle:

“Nígbà tí a dé Abyssinia, a pàdé aládùúgbò rere kan. Aládùúgbò yìí ni alákòóso (ti Abyssinia) Negus. O mu gbogbo ifẹ wa ṣẹ. A le ṣe awọn aṣẹ ti ẹsin wa bi a ṣe fẹ. A lè jọ́sìn Allahu taâlâ, a kò sì pa wá lára láé. A ko gbọ ọrọ buburu kankan.”

Nígbà tí àwọn abọ̀rìṣà Mẹ́kà gbọ́ nípa ipò náà, wọ́n pinnu láti fi aṣojú méjì ránṣẹ́ sí alákòóso Ábísínì. Wọn pese awọn ẹbun ti o niyelori pupọ fun Negus. Wọn pese awọn ọja alawọ ti Mekka, eyiti o nifẹ pupọ. Wọ́n tún ṣètò ẹ̀bùn fún àwọn àlùfáà àtàwọn aláṣẹ ìjọba. Abdullah ibn Abî Rabîa ati Amr ibn âs ni a yan si iṣẹ yii. Awọn aṣoju meji wọnyi ni a kọ ohun ti wọn yoo sọ niwaju Negus. Wọ́n sọ fún wọn pé, “Kí ẹ tó bá alákòóso sọ̀rọ̀, ẹ fún ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn olórí àlùfáà (patriarch) àti àwọn olórí ogun rẹ̀ ní ẹ̀bùn. Lẹhinna, fi awọn ẹbun Negus fun u. Lẹhin iyẹn, beere fun awọn Musulumi lati fi le ọ lọwọ. Maṣe gba Negus laaye lati pade ati sọrọ pẹlu awọn Musulumi.”14

Àwọn aṣojú náà wá sí Ábísíníà. Lẹ́yìn ìpàdé pẹ̀lú àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba ìpínlẹ̀ tí wọ́n sì ń fún wọn ní ẹ̀bùn, wọ́n sọ fún ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn pé, “Àwọn kan ti fara hàn lára wa. Wọ́n ti hùmọ̀ ẹ̀sìn tuntun tí ìwọ tàbí àwa kò mọ̀. A fẹ́ kó àwọn èèyàn yẹn lọ sí ìlú ìbílẹ̀ wọn. Nígbà tí o bá ń bá alákòóso rẹ sọ̀rọ̀ nípa wọn, gbìyànjú láti rí i dájú pé a fi àwọn èèyàn yẹn lé wa lọ́wọ́ kí wọ́n tó bá alákòóso rẹ sọ̀rọ̀. Awọn ti o le koju wọn ti o dara julọ ni awọn obi ati awọn aladugbo tiwọn. Wọn mọ awọn eniyan wọnyi daradara.”15 Awọn olori alufaa (patriarch) gba imọran yii. Lẹhinna, awọn aṣoju Mekka fi awọn ẹbun silẹ si Negus. Negus gba awọn ẹbun naa, o pe wọn o si ba wọn sọrọ fun igba diẹ.

Awọn aṣoju naa sọ fun Negus, “Iwọ Alakoso! Diẹ ninu awọn eniyan wa ti gba aabo ni orilẹ-ede rẹ. Àwọn tó wá ti pa ẹ̀sìn orílẹ̀-èdè wọn tì, wọn ò sì tẹ́wọ́ gba ẹ̀sìn rẹ. Wọn ni ẹsin ti wọn hùmọ̀ ti o baamu ọkan wọn. Bẹni iwọ tabi awa ko mọ nipa ẹsin yii. Awọn olokiki orilẹ-ede ti wọn jẹ ti fi wa ranṣẹ si ọ. Awọn olokiki wọnyi ni awọn baba ati ibatan ti awọn ti o gba aabo ni orilẹ-ede rẹ. Ifẹ wọn ni fun ọ lati da wọn pada. Nitoripe wọn mọ ipo wọn dara julọ. Wọ́n mọ ohun tí wọn kò fàyè gba nínú ẹ̀sìn tiwọn...”

Ohun ti awọn mejeeji Amr ibn âs ati Abdullah ibn Abî Rabîa fẹ pupọ julọ ni fun Negus lati tẹtisi ọrọ wọn ati ṣe ni ibamu pẹlu ifẹ wọn. Lẹ́yìn ọ̀rọ̀ àwọn aṣojú náà, àwọn olórí àlùfáà (patriarch) Negus gba àṣẹ láti sọ̀rọ̀, wọ́n sì sọ pé, “Òótọ́ ni ohun tí wọ́n sọ. Awọn eniyan wọn le ba wọn lo daradara julọ ati riri ohun ti wọn fẹ ati ikorira. Nítorí náà, fi àwọn ènìyàn wọ̀nyí lé wọn lọ́wọ́, kí wọ́n lè mú wọn lọ sọ́dọ̀ àwọn ènìyàn àti ilẹ̀ tiwọn.”

Lori awọn ọrọ wọnyi, Negus binu pupọ o si sọ pe, “Wallahi, rara! Emi kii yoo fi awọn ọkunrin wọnyi le wọn lọwọ. Nko le da awon eniyan ti won gba aabo si mi, ti won wa si orile-ede mi. Wọ́n fẹ́ràn mi ju àwọn ẹlòmíràn lọ, wọ́n sì wá sí orílẹ̀-èdè mi. Nítorí náà, èmi yóò pe àwọn aṣíkiri náà wá sí ààfin mi, èmi yóò béèrè lọ́wọ́ wọn ohun tí wọ́n máa sọ nípa ọ̀rọ̀ àwọn ọkùnrin wọ̀nyí, kí n sì fetí sí ìdáhùn wọn. Ti awọn aṣikiri ba jẹ bi awọn ọkunrin wọnyi ti sọ, Emi yoo fi wọn fun awọn ti o wa ti wọn yoo da wọn pada si orilẹ-ede tiwọn. Ti kii ba ṣe bẹ, Emi yoo dabobo wọn ki o si dara fun wọn niwọn igba ti wọn ba duro ni orilẹ-ede mi.”

Ni iṣaaju, Negus ti kẹkọọ awọn iwe mimọ. Ó mọ̀ pé àkókò dídé Muhammad ‘alaihis-salâm sún mọ́lé, pé àwọn ènìyàn Rẹ̀ kò ní gbà á gbọ́, wọ́n sì máa ń pè é ní òpùrọ́, wọ́n sì lé e jáde kúrò ní Mekka.

Negus beere lọwọ awọn aṣoju Mekka, Tani wọn gbagbọ? Wọn dahun pe, Muhammad. Nigbati Negus gbọ orukọ yii, o loye pe O jẹ woli ṣugbọn ko fi han. Ó tún bi wọ́n léèrè pé, Kí ni ẹ̀sìn àti ẹ̀ya ìsìn Rẹ̀, kí ló sì pe àwọn èèyàn wá? Amr dahun pe, Ko ni ẹgbẹ kankan. Negus naa sọ pe, Bawo ni MO ṣe le fi agbegbe kan le yin lọwọ, ti emi ko mọ ẹsin tabi ẹgbẹ rẹ, ti wọn si sá di mi? Jẹ ki a pejọ igbimọ naa. Mu wọn pẹlu ki o jẹ ki wọn koju rẹ. Kí ipò gbogbo ènìyàn lè ṣe kedere, èmi yóò sì mọ ẹ̀sìn wọn. Wọ́n pe àwọn Mùsùlùmí wá sí ààfin.

“A ṣe Sajda fun Allahu taâlâ nikan.”
Hadîth
ash-sharîf

Àwọn Mùsùlùmí kọ́kọ́ fọ̀rọ̀ wá ọ̀rọ̀ wò láàárín ara wọn, wọ́n sì wí pé, Kí ni a ó sọ tí yóò wu alákòóso Ábísíníà, tí yóò sì bá ìwà rẹ̀ mu? Hadrat Jafar sọ pe, Wallahi, gbogbo ohun ti a mọ nipa ọrọ yii ni ohun ti Anabi wa sọ fun wa. A ni itẹlọrun pẹlu ohunkohun ti abajade le jẹ. Gbogbo wọn gba ati pinnu ni iṣọkan pe Hadrat Jafar nikan ni yoo sọrọ. Wọn wa si iwaju Negus. Negus ko awọn ọjọgbọn rẹ jọ. Ìgbìmọ̀ ńlá kan péjọ. Lẹhinna, wọn mu awọn aṣikiri naa wa. Nígbà tí àwọn Mùsùlùmí dé, wọ́n kí wọn ṣùgbọ́n wọn kò wólẹ̀. Negus beere lọwọ wọn pe, Kilode ti o ko tẹriba? Wọ́n ní, “A kì í wólẹ̀ fún ẹnikẹ́ni bí kò ṣe Allahu taâlâ. Ọ̀gá wa, Anabi kọ wa lati tẹriba fun ẹnikẹni miiran yatọ si Allahu taâlâ o si sọ pe, ‘Ìforíbalẹ̀ (sajda) jẹ́ fún Allahu taâlâ nìkan.’”

Negus beere lọwọ awọn aṣikiri, Iwọ agbegbe ti o wa si iwaju mi! Sọ fun mi. Kini idi ti o fi wa si orilẹ-ede mi? Kini ipo rẹ? Ẹ kì í ṣe oníṣòwò; ẹ kò sì ní ìbéèrè kankan. Kí ni ipò wòlíì rẹ tí ó ti farahàn? Kilode ti o ko ki mi bi awọn ti o wa lati ilẹ rẹ ṣe? Jafar radiy-Allahu anh sọ pe:

“Iwọ Alakoso! Ni akọkọ, Emi yoo sọ nkan mẹta fun ọ. Ti mo ba sọ otitọ, fọwọsi; ti mo ba purọ, sẹ. Ni akọkọ, paṣẹ pe ọkan ninu awọn ọkunrin wọnyi sọrọ ati ekeji dakẹ!” Amr ibn âs sọ pe, “Emi yoo sọrọ.” Negus sọ pe, Jafar, iwọ sọrọ ni akọkọ. Hadrat Jafar sọ pe, Mo ni awọn ọrọ mẹta. Jọwọ beere lọwọ ọkunrin yẹn. Ṣé ẹrú ni àwa tí wọ́n gbọ́dọ̀ mú, tí wọ́n sì pa dà sọ́dọ̀ ọ̀gá wọn? Negus beere, Iwọ Amr! Ṣe wọn jẹ ẹrú? Amr dahun pe, Rara! Wọn kii ṣe ẹrú; wọn ni ominira! Hadrat Jafar sọ pe, Njẹ a ti da ẹjẹ ẹnikan silẹ ni aiṣododo ki a le da wa pada fun awọn ti ẹjẹ wọn ta silẹ? Nigbati Negus beere lọwọ Amr, Njẹ awọn eniyan wọnyi ti pa ẹnikẹni ni aiṣododo bi? Amr dahun pe, Rara, wọn ko ta koda ẹ̀kán ẹjẹ kan silẹ! Hadrat Jafar beere lọwọ Negus pe, Njẹ ẹru eyikeyi wa ti a ti gba ni aiṣododo lati ohun-ini awọn miiran ati pe a jẹ dandan lati sanwo? Negus naa sọ pe, Iwọ Amr! Ti awọn eniyan wọnyi ba ni awọn gbese, paapaa ti o jẹ wura pupọ, Emi yoo san, sọ fun mi. Amr dahun pe, Rara, paapaa kii ṣe qirat (owo kan)! Nigbati Negus beere, Lẹhinna kini o fẹ lati ọdọ wọn? Amr dahun pe, A jẹ ti ẹsin kanna ati ni ọna kanna pẹlu wọn. Wọn kọ awọn wọnyi silẹ. Wọn ti gbọràn si Muhammad ati ẹsin Rẹ. Negus beere lọwọ Jafar, “Kilode ti o fi ẹsin rẹ silẹ ki o tẹle ọkan miiran? Níwọ̀n bí o ti fi ẹ̀sìn àwọn ènìyàn rẹ sílẹ̀ tí ìwọ kò sì sí nínú ẹ̀sìn mi, kí ni ẹ̀sìn yìí tí ẹ gbà gbọ́? Ṣe o le sọ fun mi nipa rẹ?”

Hadrat Jafar sọ pe, “Iwọ Alakoso! A jẹ orilẹ-ede alaimọ. A sin oriṣa. A máa ń jẹ òkú ẹran, a sì máa ń ṣe onírúurú ibi. A máa ń gé àjọṣe pẹ̀lú àwọn ìbátan wa, a sì ń bá àwọn aládùúgbò wa lò lọ́nà búburú. Alagbara wa nilara awọn alailera ati pe ko mọ aanu. A wa ni ipo yii titi ti Allahu taâlâ fi ran wa woli kan lati orilẹ-ede wa, ẹniti igbẹkẹle, iwa mimọ, mimọ ati ọla ti a mọ. Wòlíì yẹn ní kí a gbàgbọ́ nínú wíwà àti ìṣọ̀kan Allahu taâlâ, láti jọ́sìn Rẹ̀, kí a sì fi àwọn òkúta àti òrìṣà tí àwa àti àwọn baba ńlá wa ń jọ́sìn sílẹ̀. Ó pàṣẹ fún wa pé kí a sọ òtítọ́, kí a má ṣe da àwọn ìgbẹ́kẹ̀lé, láti pa ẹ̀tọ́ àwọn ìbátan mọ́, kí a lè ní àjọṣe tó dáa pẹ̀lú àwọn aládùúgbò, kí a sì yàgò fún ẹ̀ṣẹ̀ àti ìtàjẹ̀sílẹ̀. Ó fòfin de wa lọ́wọ́ gbogbo ìwà pálapàla, irọ́ pípa, gbígba dúkìá àwọn ọmọ òrukàn àti bíba àwọn obìnrin oníwà mímọ́ lórúkọ jẹ́. Ó pàṣẹ fún wa pé kí a jọ́sìn Allahu taâlâ láìsí alábàákẹ́gbẹ́pọ̀. A ti gba awọn wọnyi a si gbagbọ ohun ti O mu lati Allahu taâlâ a si mu ohun ti O sọ ṣẹ. A sin Allahu taâlâ. A ka harâm (eewọ) ohun ti O ṣe harâm ati halâl (ti a gba laaye) ohun ti O ṣe halâl fun wa, a si ṣe ni ibamu. Ìdí nìyẹn tí àwọn èèyàn wa fi ń kórìíra wa tí wọ́n sì ń ṣe inúnibíni sí wa. Oríṣiríṣi ìjìyà ni wọ́n fi ń fìyà jẹ wá kí a yà wá kúrò nínú ẹ̀sìn wa, kí a má bàa jọ́sìn Allahu ta’âlâ àti láti tún jọ́sìn òrìṣà. Wọ́n ṣe inúnibíni sí wa. Wọ́n ni wá lára. Wọ́n wá láàárín wa àti ẹ̀sìn wa, wọ́n sì gbìyànjú láti yà wá sọ́tọ̀ kúrò nínú ẹ̀sìn wa. Torí náà, a fi orílẹ̀-èdè wa sílẹ̀, ilé wa, a sì sá lọ sí orílẹ̀-èdè rẹ. A fẹ ọ ju awọn miiran lọ. A npongbe fun aabo ati adugbo rẹ. A nireti pe ni ẹgbẹ rẹ, a kii yoo koju inunibini ati aiṣedeede.” Hadrat Jafar tẹsiwaju ọrọ rẹ gẹgẹbi atẹle:

“Ní ti ìkíni náà, a ti kí ọ pẹ̀lú ìkíni Rasûlullah. A kí ara wa lọ́nà kan náà. Ọga wa, Anabi sọ fun wa pe ikini awọn ti Jannah tun dabi eyi. Ìdí nìyí tí a fi kí ìwọ, Ọlọ́lá, lọ́nà yẹn. Niwọn igba ti Ọga wa, Anabi sọ pe itẹriba fun awọn eniyan kii ṣe iyọọda, a wa ibi aabo ni Allahu taâlâ lati tẹriba fun ẹnikẹni miiran yatọ si Allahu taâlâ.”

Negus beere, “Ṣe o mọ diẹ ninu ohun ti Allah ti fi han?” Nigbati Hadrat Jafar sọ pe, “Bẹẹni,” Negus sọ pe, “Ka fun mi.” Hadrat Jafar bẹrẹ lati ka awọn âyats akọkọ ti Sûrah Maryam (O tun ti royin pe Sûrah al-Ankabût tabi ar-Rûm ni). Negus sọkun. Omije re tutu irungbọn re. Àwọn àlùfáà sunkún pẹ̀lú. Negus ati awọn alufa sọ pe, “Ja’far! Ka diẹ sii ti ọrọ didùn ati ẹlẹwa yii.” Hadrat Jafar ka lati ibẹrẹ Sûrah al-Kahf, eyiti o sọ ni maal:

“Iyin fun Olohun ti o fi iwe ti o tọ han (Qurân al-karîm), ti ko ni rudurudu ninu ọrọ tabi ilodi si itumọ (jina ju ati aiṣedeede), si iranṣẹ ti a bi (Muhammad ‘alaihis-salâm), lati le dẹruba awọn alaigbagbọ pẹlu ijiya ti o lagbara julọ (Jahannam) lati ẹgbẹ Rẹ (ti ga), láti kéde àwọn onigbàgbọ́ tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ rere pẹ̀lú ẹ̀san ẹlẹ́wà (Jannah) nínú èyí tí wọn yóò dúró títí láé, àti láti dẹ́rù ba àwọn tí wọ́n sọ pé, Allahu taâlâ ti mú ọmọ fúnra rẹ̀. Bẹni wọn (ti o sọ pe Allahu taâlâ ti mu ara Rẹ ni ọmọkunrin) tabi awọn baba wọn ko ni imọ nipa rẹ (ọrọ yẹn). Ọrọ yii ti o jade lati ẹnu wọn jẹ (ẹru ati) lewu pupọ. Iro nikan ni won so. (Iwọ Rasûl mi!) Ti wọn ko ba gbagbọ ninu Qurân al-karîm yii, ṣe iwọ yoo banujẹ ki o binu si iku lori wọn? A ti ṣe awọn nkan lori ilẹ (igbo, odo, maini, ẹranko ati eweko) gẹgẹbi ohun ọṣọ lati ṣe idanwo iru iṣẹ eniyan ti o dara...”16

Negus ko le da ara rẹ duro lati sọ, “Wallahi, eyi jẹ imọlẹ ti o tan lati abẹla kanna. Mûsâ àti Îsâ (alaihimas-salâm) tún wá pẹ̀lú rẹ̀.” Nigbati o yipada si awọn aṣoju Quraysh, o sọ pe, “Lọ, wallahi, Emi kii yoo fi wọn fun ọ tabi fẹ ipalara si wọn.”

“Mo ki iwọ ati ẹni ti ẹgbẹ rẹ ti wa! Mo gbagbo eyi; Oun ni Rasûl ti Allah. A ti rii tẹlẹ ninu Injîl. Îsâ, ọmọ Maryam, sọ nipa Rasûl yẹn pẹlu.” Negus Ashama

Abdullah ibn Abî Rabîa ati Amr ibn âs jade kuro niwaju Negus.17 Amr sọ fun Abdullah, Mo bura pe Emi yoo ṣafihan ọkan ninu awọn aṣiṣe wọn niwaju Negus. Iwọ yoo rii pe Emi yoo gbongbo wọn jade. Ọrẹ rẹ si wi fun Amr pe, Bi o tilẹ jẹ pe wọn tako wa, awọn ibatan wa ni wọn; maṣe ṣe eyi. Amr dahun pe, “Emi yoo sọ fun Negus pe wọn ka Îsâ alaihis-salâm si ẹrú Allah ti a bi.”

Ni ọjọ keji, o lọ si Negus o si sọ pe, “Iwọ Alakoso! Wọn n sọrọ buburu nipa Îsâ (alaihis-salâm), ọmọ Maryam. Fi ọkunrin kan ranṣẹ si wọn ki o beere ohun ti wọn sọ nipa Îsâ alaihis-salâm.” Negus ran ọkunrin kan si awọn Musulumi lati beere nipa ero wọn lori Hadrat Îsâ.

Wọ́n tún wá, wọ́n sì bi ara wọn léèrè pé, Kí ni a ó sọ bí ó bá béèrè nípa Îsâ alaihis-salâm? Hadrat Jafar sọ pe, Wallahi, a yoo sọ ohun ti Allahu taâlâ fi han nipa Hadrat Îsâ ati ohun ti Ọga wa, Anabi mu wa fun wa.”

Nígbà tí wọ́n lọ sí iwájú Negus, ó béèrè lọ́wọ́ wọn pé, “Kí ni ẹ sọ nípa Îsâ (alaihis-salâm), ọmọ Maryam?” Nigba ti Hadrat Jafar dahun pe, “A sọ nipa Îsâ alaihis-salâm ohun ti Ọ̀gá wa, Anabi mu lati Allahu taâlâ o si gbejade. A gba pe Oun ni ẹrú ati rasûl Allahu taâlâ ati ọrọ Rẹ, eyiti Allahu taâlâ gbin si Hadrat Maryam, ti o jẹ mimọ ti o si ti fi ara rẹ fun Haqq taâlâ nipa kíkọ aye ati awọn ọkunrin silẹ. Iyẹn ni ipo ati ogo Îsâ, ọmọ Maryam. A sọ pe bi Allahu taâlâ ṣe ṣẹda Hadrat Âdam lati ile, O ṣẹda Îsâ alaihis-salâm laisi baba,” Negus de ọwọ rẹ si ilẹ o si mu koriko kan o si sọ pe, “Mo bura pe Îsâ, ọmọ Maryam kii ṣe nkankan ju ohun ti o sọ lọ. Ko si iyato laarin Re ati ohun ti o n so ani bi koriko yi.”

Nigbati Negus sọ eyi, awọn oṣiṣẹ ijọba ati awọn olori ogun ti o wa ni ayika rẹ bẹrẹ si sọ ọrọ ati ki o kùn laarin ara wọn.

Bi Negus ṣe rii eyi, o sọ fun wọn pe, “Mo bura, laibikita ohun ti o sọ, Mo ro pe wọn dara.” Lẹhinna o yipada si awọn aṣikiri Musulumi o si sọ pe, “Mo ki iwọ ati ẹni ti ẹgbẹ rẹ ti wa! Mo gbagbo eyi; Oun ni Rasûl ti Allah. A ti rii tẹlẹ nipa Rẹ ninu Injîl (Bibeli). Îsâ, ọmọ Maryam sọ nipa Rasûl yẹn, paapaa. Mo bura ti O ba wa nibi, Emi yoo gbe bata Rẹ, emi o si wẹ ẹsẹ Rẹ! Jọwọ lọ gbe ni ailewu ati alaafia ni apakan ti orilẹ-ede mi ti a ko fi ọwọ kan, ti o jinna si eyikeyi iru ikọlu. Emi yoo pa ẹnikẹni ti o ba ṣe ọ lara. Paapa ti wọn ba fun mi ni oke goolu kan, Emi kii yoo banujẹ paapaa ọkan ninu yin!”

Lẹ́yìn ìyẹn, Negus sọ pé, nípa àwọn ẹ̀bùn tí àwọn aṣojú Quraysh mú wá, “Mi ò nílò ìwọ̀nyí! Allahu taâlâ kò gba àbẹ̀tẹ́lẹ̀ lọ́wọ́ mi nígbà tí ó dá ohun ìní mi padà fún mi, èyí tí àwọn ẹlòmíràn ti fipá mú, nígbà tí ó sì mú kí àwọn ènìyàn mi ṣègbọràn sí mi,” tí ó sì dá ẹ̀bùn wọn padà. Awọn aṣoju Qurayṣi pada ni ọwọ ofo. Negus ti o ni orire si gba Islâm o si mu Ashâb al-kirâm dun gidigidi.18

HAQQ ṢẸDA AGBAYE

Haqq ṣẹda agbaye fun ifẹ Muhammad.

O ṣẹda oṣupa ati oorun fun ayọ Muhammad.

O sọ pe, “Jẹ́!” o si di agbaye, a kọ lawh ati kálámù.

Iwe ti o kẹhin ni a ka fun ogo Muhammad.

Awọn awliyâ wa lati gbogbo ayika, wọn tẹ ori ba ni ẹnu-ọna,

Dhikr tawhid sọ fun nûr ti Muhammad.

Waisal Qarânî ti de, sugbon o tun ṣojukokoro.

Jannah mẹjọ jẹ ọṣọ fun ifẹ Muhammad.

Awọn ẹiyẹ ni ọrun, titan alawọ ewe ni ayika,

Awọn igi so eso fun ifẹ Muhammad.

Awọn alaigbagbọ wa gba îmân lọwọ Rẹ.

Wọn gbadura ni igba marun ni ọjọ kan fun ifẹ Muhammad.

Àwọn áńgẹ́lì wá dúró ní ìlà,

Gbadura ni igba marun lojumọ fun ifẹ Muhammad.

Yûnus gboriyin fun Un, âyat Qurân yin In,

Ranti ki o si sọ salawât fun ife Muhammad.