Севимли Пейгъамберим

ХАБЕШИСТАНГЪА ИДЖРЕТ

Хабешистангъа биринджи иджрет

Ресулуллах Эфендимизнинъ пейгъамберлигининъ (бисетининъ) бешинджи йылында мушриклернинъ эскенджелерине бакъмадан мусульманларнынъ сайысы арта эди. Амма мушриклер де эскенджелерини арттыра, эллеринден кельгенни аямай эдилер. Асхабы чыдап олмаз эскенджелерге огърагъаны, аякъларындан иплернен девелерге багъланып, айры тарафларгъа чекилип парчалатылгъаны Пейгъамбер Эфендимизни пек кедерлендире эди. Бу эскенджелер эр кечкен кунь даа да шиддетлене эди, Онынъ мерхаметке толу юреги буларгъа чыдап оламай эди.

Бир кунь Асхаб-ы кирамны топлап, шойле буюрды: «Эй асхабым! Шимди ер юзюне дагъылынъыз. Аллаh Тааля якъында сизни кене бир ерге топлар.»

Олар: «Я Ресулаллах! Къайда барайыкъ?» деп сорадылар. Пейгъамберимиз мубарек элинен ишарет этип, Хабеш юртуны косьтерди ве: «Иште о ерге! Хабеш топрагъына барынъыз!1 Чюнки анда янындакилернинъ ич бирине зулум этмеген бир укюмдар бар. Эм де о ер – догърулыкъ юрту. Аллаh Тааля ичинде булунгъан сыкъынтыларынъыздан бир чыкъыш ве къуртулыш ёлу ачкъандже, сиз анда къалынъыз» буюрды.

Сервер-и алем Муhаммед Мустафа (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз бойлеликнен асхабыны эскенджелерден къуртармагъа, меккели мушриклерге къаршы курешини исе озю ялынъыз девам эттирмеге къарар берген эди. Дюньягъа кельген вакъытта: «Умметим! Умметим!» деген севимли Пейгъамберимиз шимди де асхабынынъ къуртулышы ичюн озюни феда эте эди. Онынъ бу изни узерине Асхаб-ы кирамнынъ бир къысмы ватанларындан айрылып, иджрет эте эдилер!… Амма севимли Пейгъамберимизден айрылгъанлары ичюн кедерлери де пек буюк эди.

Бу биринджи иджретке Азрети Осман ве къадыны Азрети Рукъайе бинт Ресулуллах, Эбу Хузейфе ве къадыны Сехле бинт Сухейль, Зубейр бин Аввам, Мус’аб бин Умейр, Абдуррахман бин Авф, Эбу Селеме бин Абдулесед ве къадыны Умму Селеме, Хатыб бин Амр, Амир бин Ребиа ве къадыны Лейля бинт Эби Хасме, Осман бин Маз’ун, Эбу Себре бин Эби Рухм ве къадыны Умму Гульсум бинт Сухейль, Сухейль бин Бейда ве Абдуллах бин Месуд (радыяллаху анхум) къатнаштылар.2 Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Осман ичюн: «Шубесиз, Осман Лут пейгъамберден сонъ зевджесинен берабер иджрет эткен ильк кимседир» буюрды.

Асхаб-ы кирамнынъ бир къысмы айвангъа минип, бир къысмы яян оларакъ гизлиден Меккеден айрылдылар. Керван Шуайбеге баргъанда, Юдже Аллаhнынъ лютфинен анда эки тюджджар гемиси кельген эди. Асхаб тюджджарларгъа ярымшар алтын акъы берип, гемилерге миндилер. Шу вакъыт буны хабер алгъан мушриклер асхабнынъ артына тюштилер. Денъиз ялысына баргъанларында мухаджирлер гемилерге минип денъизге ачылгъан олгъанлары ичюн, оларнынъ бирини биле тутып оламадылар. Гъайретлери бошкъа кетти ве умютсиз алда кери къайттылар. Асхаб Къызыл денъизден Хабешистангъа сагъ-селямет етти.3 Хабеш укюмдары Неджаши мусульманларны мемлекетине ерлештирди. Оларгъа пек яхшы давранды.

«Эй асхабым! Шимди ер юзюне дагъылынъыз. Аллаh Тааля якъында сизни кене бир ерге топлар» Хадис-и шериф

Асхаб Хабешистангъа кеткенден сонъ Веннеджм суреси эндирильди. Ресулуллах Месджид-и Харамда Къурейшке бу сурени окъуп, 19-нджы ве 20-нджи ает-и керимелерде мушриклернинъ путлары анъылгъан ерге еткенде, лянетли шейтан «путлар улу путлардыр, олардан шефаат умют этиле» киби шейлер сокъуштырды. Мушриклер буларны Ресулуллах айтты деп сандылар. «Мадем ки О бизим динимизге разы олды, биз де Онынънен барышыкъ яптыкъ» дедилер. О вакъытларда Велид бин Мугъире де Ресулуллахкъа келип: «Бундан сонъ санъа тиймейджекмиз» дегенде, Пейгъамбер Эфендимиз шашып къалды. Мушриклернинъ бу барышыкъ хабери (!) Рамазан-ы шерифнинъ сонъларында Хабештеки асхабкъа етти. Хабешистандаки мусульманлар: «Меккеде мушриклернен мусульманлар анълашма япкъанлар!» деп хабер алдылар. Бунынъ узерине: «Бизим иджретимиз, еримизни ве юртумызны ташлагъанымыз мушриклернинъ душманлыгъы себебиндендир. Артыкъ оларнынъ душманлыгъы достлукъкъа чевирильгендир. Ойле исе барып, Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ хызметинен шереф тапайыкъ» деп тюшюндилер. Шу вакъыт Джебраил алейхисселям шейтаннынъ бу ийлесини Ресулуллахкъа бильдирди. Ресулуллах пек кедерленди. Дженаб-ы Хакъ Хадж суресининъ шу манадаки 52-нджи ает-и керимесини эндирди: «Сенден эвель ёллагъанымыз шериат саиби ресуллер ве оларгъа табий олгъан небийлер ает-и кериме окъумакъ я да озьлеринден бир шей айтмакъ истеген вакъытта, шейтан оларнынъ окъугъанына я да айткъанына бир шей къарыштырыр. Аллаh Тааля шейтаннынъ къарыштыргъаныны догърусындан айырыр. Сонъ озь аетлерини сагъламлаштырыр. Аллаh Тааля инсанларнынъ алларыны билиджи ве укюмини иджра этиджидир.» Мушриклер бу аетни эшиткенде, кене эзиет ве джефагъа башладылар. Мухаджирлер Хабеш укюмдарындан изин алып, Шевваль айында Мекке-и мукерремеге кельдилер. Амма алгъан хаберлерининъ янълыш олгъаныны огрендилер.4 Олып кечкенлерни огренгенде шашып къалдылар. Сонъ Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына келип, Хабешистан ичюн: «Биз анда яхшы бир къомшулыкъ ве химае корьдик. Динимизге тиймедилер, кимсе бизни ранджытмады. Бегенмейджек бир сёз де эшитмедик. Раатлыкъ ичинде Аллаh Таалягъа ибадет эттик» дедилер.5 Хабешистаннынъ сувынынъ, авасынынъ ве мейваларынынъ къувет бергенини; анда дёрт ибадетхане олгъаныны, эр кунь бу ерлерде девелер, къоюнлар кесильгенини, факъырлар ве гъариплер давет этилип хош тутулгъаныны, укюмдарларынынъ оларны зиярет этип эман бергенини ве сыкъынтыларыны ортадан къалдыргъаныны узун-узун анълатып, мемнун олгъанларыны бильдирдилер.6 Хабешистанда эки айдан зияде къалгъан олдылар.

Азрети Хамзанынъ мусульман олмасы

Бисетнинъ алтынджы сенеси… Ислямиетнинъ сеси эр кечкен кунь къулакътан-къулакъкъа яйылып, гонъюллерге етип, даа узакъларгъа кете эди. Бу ал къурейшли мушриклерни делиртире эди, бутюн гъайретлерине бакъмадан Ислямиетнинъ яйылмасына мани оламай эдилер. «Делаилю’н-нубувве» ве «Меариджу’н-нубувве»де шойле бильдирильди:

Мушриклерден Велид адлы бирининъ бир путу бар эди. Сафа тёпесинде топлана, бу путкъа ибадет эте эдилер. Бир кунь Пейгъамбер Эфендимиз оларнынъ янына барды ве мушриклерни иман этмеге давет этти. Кяфир бир джин о путнынъ ичине кирди ве севимли Пейгъамберимиз ичюн ляйыкъ олмагъан сёзлер айтты. Фахр-и алем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз кедерленди. Башкъа бир кунь озю корюнмеген бир шахыс Пейгъамбер Эфендимизге селям берип: «Я Ресулаллах! Кяфир бир джин сиз ичюн мунасип олмагъан шейлер айткъан. Мен оны тапып ольдюрдим. Истесенъиз, ярын Сафа тёпесини тешриф этерсинъизми? Сиз кене оларны Ислямгъа давет этерсинъиз. Мен де о путнынъ ичине кирип, сизни макътагъан сёзлер айтырым» деди. Пейгъамбер Эфендимиз Абдуллах адлы бу джиннинъ теклифини къабул этти.

Севимли Пейгъамберимиз эртеси куню о ерге барып, мушриклерни кене иман этмеге давет этти.

Эбу Джехиль де анда эди. Мусульман джин мушриклернинъ элиндеки путнынъ ичине кирип, севимли Пейгъамберимизни ве Ислямиетни анълаткъан гузель сёзлер ве шиирлер айтты. Мушриклер бу сёзлерни эшиткенде, эллериндеки путны парчаладылар ве Ресулуллахкъа уджюм эттилер. Мубарек сачлары дагъыныкъ олды. Мубарек юзю къангъа боялды. Оларнынъ бу эзиет ве джефаларына чыдап, шойле буюрды: «Эй къурейшлилер! Мени урасынъыз. Амма мен сизинъ Пейгъамберинъизим.» Сонъ о ерден айрылып эвине кельди. Бир хызметчи къыз бу вакъианы башындан сонъуна къадар корьген эди. Шу вакъыт Азрети Хамза дагъда ав авлай эди. Бир джейрангъа окъ атмакъ узьре экенде, джейран тильге келип: «Я Хамза! Манъа окъ атаджагъынъа, къардашынънынъ огълуны ольдюрмек истегенлерге окъ атсанъ, даа хайырлы олур» деди. Азрети Хамза бу сёзлерге шашып, тез эвине ёл алды. Адетинедже авдан къайткъанда, таваф ичюн Харем-и шерифке огърар, эвине сонъ бара эди. О кунь таваф эткенде хызметчи къыз янына кельди. Эбу Джехильнинъ Муhаммед алейхисселямгъа япкъанларыны хабер берди. Азрети Хамза Пейгъамбер Эфендимизге акъарет этильгенини эшиткенде, акърабалыкъ дамарлары къабарды. Силяларыны алып, мушриклер булунгъан ерге кельди. «Къардашымнынъ огълуна яман сёз айткъан, юрегини ранджыткъан сенсинъми? Иште меним диним де Онынъ динидир. Кучюнъ етсе, о япкъанларынъны манъа да яп, бакъайым!» деп, бойнундаки яйнен Эбу Джехильнинъ башыны ярды. Анда булунгъан кяфирлер Азрети Хамзагъа уджюм этмек истедилер. Амма Эбу Джехиль: «Онъа тийменъиз, Хамза акълыдыр. Къардашынынъ огълуна яман сёзлер айттым» деди. Азрети Хамза о ерден айрылгъандан сонъ, Эбу Джехиль этрафындакилерге: «Аман, онъа илишменъиз! Бизге ачувланып, мусульман олур. Бунынънен Муhаммед къуветленир» деди. Чюнки Хамза урьмет этильген, къыйметли ве кучьлю бир адам эди. Азрети Хамза мусульман олмасын деп, Эбу Джехиль башынынъ ярылмасына разы олгъан эди. Азрети Хамза Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына келип: «Я Муhаммед! Эбу Джехильден интикъамынъны алдым. Оны къангъа боядым. Кедерленме, къуван!» деди. Севимли Пейгъамберимиз: «Мен бойле шейлерге къуванмам» буюрды. Азрети Хамза: «Сени къувандырмакъ, кедерден къуртармакъ ичюн не истесенъ, япайым!» дегенде, Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюрды: «Мен анджакъ сенинъ иман этмегинъ ве къыйметли беденинъни джеэннем атешинден къуртармагъынънен къуванырым.»

Азрети Хамза аман мусульман олды. Онынъ акъкъында ает-и кериме кельди. Азрети Абдуллах ибн Аббаскъа коре, Къур’ан-ы Керимде, Эн’ам суресининъ 122-нджи ает-и керимесинде «Тирильтильгени ве нургъа къавуштырылгъаны…» анълатылгъан зат Азрети Хамза, «Къаранлыкъларда бочалагъаны…» айтылгъан кимсе исе Эбу Джехильдир.

Азрети Хамза мушриклернинъ янына барып, мусульман олгъаныны ве Аллаh Таалянынъ Хабиби Муhаммед алейхисселямны джаны бахасына олса да къорчалайджагъыны бильдирип, бир къасиде окъуды. Окъугъан къасидесинде шойле деген эди: «Юрегимни Ислямиетке ве хакъкъа мейиль эттиргени ичюн Аллаh Таалягъа хамд олсун. Бу дин къулларынынъ эр япкъаныны бильген, эр кеснен лютфинен муамеле эткен, къудрети эр шейге гъалип кельген, алемлернинъ Рабби олгъан Аллаh Тааля тарафындан ёллангъандыр. Къур’ан-ы Керим окъулгъан вакъытта, юрек ве акъыл саиплерининъ козьлеринден яшлар акъар. Къур’ан-ы Керим фасих бир тильнен ачыкъланып, аетлер алында Муhаммед алейхисселямгъа эндирильгендир. О, Муhаммед Мустафа ичимизде сёзю динъленген, Онъа боюн эгильген мубарек бир кимседир. Эй мушриклер! Акълынъыз башынъыздан кетип, козюнъиз къарарып да, Онынъ акъкъында къатты, агъыр ве къаба сёзлер айтманъыз. Эгер бойле бир тюшюнджеге берильсенъиз, биз мусульманларнынъ джеседине басып кечмеден, ич кимсе Онъа тийип оламаз.»

«Эй къурейшлилер! Мени урасынъыз. Амма мен сизинъ Пейгъамберинъизим» Севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям

Азрети Хамзанынъ мусульман олмасынен севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) пек къуванды. Мусульманлар онынъ да араларына къошулмасынен пек къуветлендилер. Азрети Хамзанынъ мусульман олмасынен вазиет денъишти. Чюнки меккелилер Азрети Хамзанынъ дженкявер, джесюр, мерт, пеливан ве буюк бир къараман олгъаныны биле эдилер. Шунынъ ичюн Къурейш мушриклери артыкъ мусульманларгъа ич бир себеп олмадан фена муамеле этип оламадылар, хусусан Азрети Хамзанынъ къылычынынъ шиддетинден чекиндилер.7

Ашкъынънен тюштим ёлларгъа,
Шефаат, я Ресулаллах!
Гунахкярым, юзюм къара,
Шефаат, я Ресулаллах!

Азрети Умернинъ мусульман олмасы

Ислям дини кунь кечкен сайын яйыла, Къур’ан-ы Керимнинъ нуру рухларны айдынлата эди. Насиби олгъанлар Аллаh Таалянынъ ихсаны оларакъ иман эте, хидаетке ирише эдилер. Асхаб-ы кирамдан (радыяллаху анхум) олмакънен шерефленген бу мубарек затлар эль-элге, гонъюль-гонъюльге берип, Ресулуллах Эфендимизнинъ этрафында перване киби дёне эдилер. Онынъ энъ кучюк бир арзусыны ве ишаретини буюк бир эмир сая, оны ерине кетирмек ичюн ярышалар, атта бу огъурда джанларыны биле феда этмектен чекинмей эдилер. Мушриклернинъ раатсызлыгъы ве эндишеси исе сонъки аддине еткен эди. Чюнки пармакънен косьтерильген къараманлардан Азрети Хамза да мусульман олып, Ресулуллахнынъ сафларында ер алгъан эди. Беклемеген бу вакъиа мушриклерни бутюнлей чиледен чыкъарды. Бу себептен Хаттабнынъ огълу Умер (о даа мусульман олмагъан эди) бир кунь Ресулуллах Эфендимизни корьген еринде ольдюрмек ниетинен эвинден чыкъты.

Севимли Пейгъамберимизни Месджид-и Харамда намаз къылгъан алда тапты. Намазынынъ битмесини беклеп тургъанда, окъугъанлары дикъкъатыны чекти, меракънен динълемеге башлады. Хабиб-и Экрем Эфендимиз Эль-Хакъкъа суре-и шерифини окъуй эди… Меален: «Мейдангъа келеджеги хакъ олгъан къыямет!… Недир о хакъ олгъан къыямет (билесинъми)? О келеджеги хакъ олгъан къыяметни санъа къайсы шей бильдирди? Семуд ве Ад (къавмлары) дешетинден юреклер титрейджек къыяметни ялангъа чыкъардылар, инкяр эттилер. Семуд къавмы азгъынлыкълары себебинден (Джебраил алейхисселямнынъ сайхасынен) эляк этильдилер.

Ад къавмына кельгенде, олар да къасып-къавургъан, увулдагъан, азгъын ве шиддетли бир ель (къасыргъа) иле эляк этильдилер. Аллаh Тааля о къасыргъаны еди гедже ве секиз куньдюз токътамадан оларнынъ усьтюне мусаллат этти. (Ойле бир алгъа кельдилер ки, о вакъыт анда азыр олса эдинъ) оларнынъ тамырларындан къопып ерге серильген ичи бош хурма кутюклери киби насыл олип йыкъылгъанларыны корер эдинъ! Шимди олардан артта къалгъан бир шей (бир кимсе, бир джанлы ве иляхре) коре билесинъми? Фыравун да, ондан эвелькилер де, алт-усьт олгъан къасабалар халкъы да (Лут къавмы) эписи о хатаны (ширк ве исьянны) ишледилер… Бойлеликнен Рабблерининъ пейгъамберине (Лут алейхисселямгъа ве дигерлерине) исьян эттилер. Бунынъ узерине дигер умметлерге кельген азаптан даа шиддетли бир азап оларны якъалады… Акъикъатен биз, (Нуh туфанында) эр тарафны сув къаплагъан вакъытта, сизге бир ибрет олсун ве оны эшиткен къулакълар да оны сакъласын, эзберлесин деп, сизни (варлыгъынъызгъа себеп олгъан аталарынъызны) гемиде ташыдыкъ.

Сургъа бир кере уфюрильгенде, ер юзю ве дагълар ерлеринден къалдырылып, шиддетнен бир-бирине чарпылып дагъылгъан вакъытта, о кунь къыямет къопаджакъ. О кунь кок, къуветинден ве сагъламлыгъындан бир шей къалмайып, ярыладжакъ ве дагъыладжакъ.

Мелеклер де семанынъ этрафындадырлар. (Рабблерининъ эмрине мунтазырдырлар.) О кунь Раббинънинъ аршыны (семанынъ этрафында булунгъанлардан) секиз мелек усьтюне алып ташыр. О кунь (эсап ичюн Аллаh Таалягъа) арз олунаджакъсынъыз. Ойле ки, (дюньяда экенде гизледик деп сангъанынъыз) сизге аит ич бир сыр (Аллаh Таалягъа) гизли къалмайджакъ. Иште о вакъыт китабы сагъ элине берильген кимсе (къуванып) дер ки: „Алынъыз, китабымны окъунъыз! Акъикъатен мен эсабымнен къаршы-къаршыгъа къаладжагъымны шубесиз бильдим.“

Иште о, разы олунгъан бир аят ичиндедир. Юксек бир дженнеттедир… (Мейвалары) тез топланаджакъ якъынлыкътадыр. (Оларгъа дениле ки:) „Кечкен куньлерде (дюньяда) огге ёллагъан салих амеллеринъизге къаршылыкъ оларакъ ашанъыз, ичинъиз, афиет олсун.“

Китабы сол элине берильген кишиге кельгенде, о да: „Ах! Кешке, меним китабым берильмесе эди… Эсабымнынъ да не олгъаныны бильмесе эдим. Ах! Кешке о (олюм аятыма) кесен бир сонъ бериджи олса эди (да тирильмесе эдим)! Малым манъа бир файда бермеди. (Бутюн) салтанатым (къуветим, делилим, варым-ёгъум) менден айрылып ёкъ олды!…“ дер. (Аллаh Тааля джеэннемде вазифели мелеклерге буюрыр ки:) „Тутунъыз оны да (эллерини бойнуна) багъланъыз!… Сонъ оны о Джахимге (джеэннемнинъ энъ шиддетли азап ерине) атынъыз! Даа сонъ оны етмиш аршын узунлыгъында бир зынджыр ичинде анда (текрар) сокъунъыз!… Чюнки о, О Юдже Аллаh Таалягъа инанмаз эди. Фукъарелерге аш (ашатмакъ бир якъта турсын, башкъаларыны да) бермеге тешвикъ этмез эди. Шунынъ ичюн бугунь мында онъа (аджыйджакъ) ич бир якъын (ве дост) ёкътыр. Гъыслинден (джеэннем эхлининъ къангъа къарышкъан ирининден) башкъа ашайджакъ да ёкътыр. Оны (билип) хата эткенлерден (кяфирлерден) башкъасы ашамаз…“»8 Азрети Умер Пейгъамбер Эфендимизнинъ окъугъанларыны айретнен динълей эди. Омюринде бойле гузель сёзлер эшитмеген эди. Буны озю сонъра шойле анълатты: «Динълегеним бу сёзлернинъ белягъатына, тизилишине, тертибине шашып къалгъан эдим. Озь-озюме: „Ант этем ки, бу, къурейшлилер айткъаны киби, бир шаир олмалы!“ дедим. Шу вакъыт Пейгъамберимиз ает-и керимелерни окъумагъа девам этти: „Корьгенлеринъизге ве коралмагъанларынъызгъа ант этем ки, ич шубесиз о (Къур’ан-ы Керим) Аллаh Таалянынъ къатында пек шерефли бир Ресулнынъ (Раббинден) кетирген бир кялямыдыр. О, бир шаир сёзю дегильдир. Сиз не аз инангъан инсанларсынъыз!…“»9 Азрети Умер анълатты: «Кене озь-озюме: „Бу бир кяхин олмалы. Чюнки ичимден кечиргенлеримни анълады!…“ дедим. Ресулуллах сурени окъумагъа девам эте эди: „О, бир кяхин сёзю де дегильдир. Сиз не аз тюшюнген инсанларсынъыз!… О (Къур’ан-ы Керим) алемлернинъ Раббинден (Муhаммед алейхисселямгъа Джебраил алейхисселям весилесинен) эндирильгендир. Эгер (Пейгъамбер, бизим айтмагъан) базы сёзлерни бизге къаршы озюнден уйдургъан олса эди, эльбетте биз оны къуветнен якъалап, сонъ да ич шубесиз Онынъ джан (шах) тамырыны къопарып, эляк этер эдик!

«(Эй эмдже!) Мен анджакъ сенинъ иман этмегинъ ве къыйметли беденинъни джеэннем атешинден къуртармагъынънен къуванырым» Хадис-и шериф

О вакъыт сизден ич биринъиз бунъа мани де оламаз эдинъиз! Шубесиз ки, о (Къур’ан-ы Керим) такъва саиплери ичюн кесен бир огюттир. Ичинъизде оны (тасдикъ эткенлер олгъаны киби) ялангъа чыкъаргъанлар олгъаныны биз эльбетте билемиз. Акъикъатен о (Къур’ан-ы Керим, ахиретте оны тасдикъ эткенлерге берильген ниметлерни корьген) кяфирлер ичюн (къачып къуртулмаз) бир асреттир. Акъикъатен о (Къур’ан-ы Керим) хакъку’ль-якъиндир. (О, эльбетте кесен бильгининъ акъикъатыдыр, кесен бильгиден ибареттир.) Ойле исе, о Юдже Раббинънинъ адыны тесбих эт.“»10

Азрети Умер: «Ресулуллах суренинъ тамамыны окъугъандан сонъ, юрегимде Ислямгъа къаршы бир мейиль пейда олды» деди. Азрети Хамзанынъ мусульман олмасындан учь кунь сонъ Эбу Джехиль мушриклерни топлап: «Эй Къурейш! Муhаммед путларымызгъа тиль узатты. Бизден эвель кельген аталарымызнынъ джеэннемде азап чеккенлерини, бизим де анда бараджагъымызны айтты!…

Оны ольдюрмектен башкъа чаре ёкътыр!… Оны ольдюреджек кимсеге юз къызыл деве ве сайысыз алтын береджегим!…» деди. Бир ань ичинде Хаттаб огълу Умернинъ юрегинден Ислямгъа олгъан мейиль гъайып олды ве еринден фырлап: «Бу ишни Хаттаб огълундан башкъа япаджакъ ёкъ!» деди. «Айды, Хаттаб огълу! Сени корейик!» деп, оны алкъышладылар.

Къылычыны къушанып, ёлгъа тюшти. Ёлда кетеяткъанда Нуайм бин Абдуллахкъа расткельди. «Бу шиддет ве ачувнен къайда, я Умер?» деп сорады. О да: «Миллет арасына экилик сокъкъан, къардашны къардашкъа душман эткен Муhаммедни ольдюрмеге кетем» деди. Нуайм: «Я Умер! Бу къыйын бир иш. Асхабы Онынъ этрафында перване кесильгенлер, Онъа бир шей олмасын деп, усьтюнде титрейлер. Янларына якъынлашмакъ пек къыйындыр. Оны ольдюрсенъ биле, Абдулмутталиб огъулларынынъ элинден якъанъны къуртаралмазсынъ» деди.

Азрети Умер бу сёзлерге пек ачувланды: «Ёкъса сен де олардансынъмы? Эвеля сенинъ ишинъни битирейим» деп къылычкъа сарылды. «Я Умер! Мени быракъ! Къыз къардашынъ Фатыма иле къоджасы Саид бин Зейдге бар; олар да мусульман олды» деди. Азрети Умер бу сёзге инанмады. «Эгер инанмасанъ, бар сора! Анъларсынъ» деди.

Азрети Умер бу ишни башарса эди, дин айрылыгъы ортадан къалкъаджакъ, амма арапларнынъ адети олгъан къан давасы ортагъа чыкъаджакъ ве Къурейш экиге болюнип, арты кесильмеген чарпышувлар башлайджакъ эди. Бойлеликнен тек Умер бин Хаттаб дегиль, бутюн Хаттаб огъуллары ольдюриледжек эди. Амма Умер бин Хаттаб пек кучьлю, джесюр ве ачувлы олгъаны ичюн буларны тюшюналмагъан эди. Къыз къардашы ичюн меракъланып, аман оларнынъ эвине барды.

О вакъытларда Таhа суреси янъы кельген эди. Саид ве Фатыма (радыяллаху анхума) оны яздырып, Азрети Хаббаб бин Эрет адлы сахабийни эвлерине кетирип, окъуй эдилер. Азрети Умер къапыдан оларнынъ сесини эшитти. Къапыны пек къатты къакъты. Оны белинде къылычы, ачувлы алда корьгенде, язылгъан саифени сакълап, Азрети Хаббабны гизледилер. Сонъ къапыны ачтылар. Ичери киргенде: «Не окъуй эдинъиз?» деди. «Бир шей ёкъ» дедилер.

Ачувы даа да артып: «Эшиткеним догъру экен, сиз де Онынъ сихирине алдангъансынъыз!» деп къычырды. Азрети Саидни якъасындан тутып, ерге атты. Къыз къардашы къоджасыны къуртарайым дегенде, онынъ юзюне де ачувнен бир шамар урды. Юзюнден къан акъмагъа башлагъаныны корьгенде, къардашына аджыды. Фатыманынъ джаны янгъан, къангъа боялгъан эди. Амма иман къувети оны арекетке кетирип, Аллаh Таалягъа сыгъынып: «Я Умер! Неге Аллаhтан утанмайсынъ, аетлер ве муджизелер иле ёллагъан Пейгъамберине инанмайсынъ? Иште мен ве къоджам мусульман олмакънен шерефлендик. Башымызны кессенъ де, бундан къайтмаймыз» деди ве Келиме-и шеадетни окъуды.

Къыз къардашынынъ бу иманы къаршысында Азрети Умер бирден йымшады ве ерге отурды. Йымшакъ бир сеснен: «Айды, шу окъугъан китабынъызны чыкъарынъыз» деди. Фатыма: «Сен темизленмегендже оны санъа бермем» деди. Азрети Умер гъусул абдестини алды.

Ондан сонъ Фатыма Къур’ан-ы Керим саифесини кетирди. Азрети Умер гузель окъуй эди. Таhа суресини окъумагъа башлады. Къур’ан-ы Керимнинъ фесахаты, белягъаты, манасы ве усьтюнликлери онынъ юрегини кет-кете йымшатты. «Коклерде ве ер юзюнде ве буларнынъ арасында ве (еди къат) топракъ тюбюндеки шейлер эписи Онындыр»11 манасындаки ает-и керимени окъугъанда, терен тюшюнджеге далды. «Я Фатыма! Бу битмез-тюкенмез варлыкълар эписи сизинъ табынгъан Аллаhынъызнынъмы?» деди. Къардашы: «Эбет, ойле я! Шубе бармы?» деп джевап берди. «Я Фатыма! Бизим бинъ беш юзге якъын алтындан, кумюштен, тунчтан, таштан оймалы, зийнетли эйкеллеримиз бар. Ич бирининъ ер юзюнде бир шейи ёкъ» деп, шашкъынлыгъы артты. Бираз даа окъуды: «Аллаh Таалядан башкъа ибадет этиледжек, табыныладжакъ хакъ бир илях, бир маабуд ёкътыр. Энъ гузель исимлер Онындыр»12 манасындаки ает-и керимени тюшюнди. «Акъикъатен не къадар догъру» деди. Хаббаб бу сёзни эшиткенде, еринден фырлады ве текбир кетиргенден сонъ: «Мужде, я Умер! Ресулуллах Аллаh Таалягъа дуа этип: „Я Рабби! Бу динни Эбу Джехиль иле я да Умер иле къуветлендир“ буюрды. Иште бу девлет, бу сеадет санъа насип олды» деди.

Бу ает-и кериме ве бу дуа Азрети Умернинъ юрегиндеки душманлыкъны силип-сипирди. Аман: «Ресулуллах къайда?» деди. Юреги Ресулуллахкъа багълангъан эди. О кунь Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Азрети Эркъамнынъ эвинде асхабына насиат бере эди. Асхаб-ы кирам топланып, Онынъ нурлу джемалини корьмекнен, татлы, тесирли сёзлерини эшитмекнен юреклерини парылдата; сонъсыз лезет, завкъ ве севинч ичинде алдан-алгъа кечип, рухларыны ферахландыра эдилер.

Азрети Умернинъ кельгени Эркъамнынъ эвинден корюнди. Къылычы да янында эди. Эйбетли, кучьлю олгъаны ичюн Асхаб-ы кирам Ресулуллахнынъ этрафыны сардылар. Азрети Хамза: «Умерден чекинеджек не бар? Эйиликнен кельген олса, хош кельди. Ёкъса о къылычыны чекмеден башыны учурырым» дегенде, Ресулуллах шойле буюрды: «Ёл беринъиз, ичери кельсин!»

«О, бир кяхин сёзю де дегильдир. Сиз не аз тюшюнген инсанларсынъыз!… О (Къур’ан-ы Керим) алемлернинъ Раббинден (Муhаммед алейхисселямгъа Джебраил алейхисселям весилесинен) эндирильгендир» Хакъкъа: 42–43

Джебраил алейхисселям даа эвель Азрети Умернинъ иман этмек ичюн кельгенини ве ёлда олгъаныны хабер берген эди. Ресулуллах Эфендимиз Азрети Умерни кулюмсиреп къаршылады ве: «Быракъынъыз, янындан айрылынъыз» буюрды. Азрети Умер Ресулуллахнынъ огюнде тиз чёкти. Ресулуллах Азрети Умерни къолундан тутып: «Имангъа кель, я Умер!» буюрды. О да темиз юрекнен Келиме-и шеадетни айтты. Асхаб-ы кирам севинчлеринден текбир сеслерини кокке котердилер.

Азрети Умер мусульман олгъандан сонъ алыны шойле анълатты:

«Мусульман олгъан вакътымда Асхаб-ы кирам мушриклерден гизлене ве ибадетлерини гизли япа эдилер. Бу алгъа пек кедерлендим ве: „Я Ресулаллах! Биз хакъ узеринде дегильмизми?“ деп сорадым. Пейгъамбер Эфендимиз: „Эбет. Варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, истер олю, истер тири олунъыз, шубесиз хакъ узериндесинъиз“ буюрды.

Бунынъ узерине: „Я Ресулаллах! Мадем ки биз хакъ узеринде, мушриклер исе батыл ёлдадырлар, о алда неге динимизни гизлеймиз? Валлахи, биз Ислям динини куфюрге къаршы ачыкъламагъа даа акълы ве даа ляйыкъмыз. Аллаh Таалянынъ дини Меккеде ич шубесиз усьтюн келеджек. Къавмымыз бизге къаршы инсафлы давранса, не аля, ёкъ, ташкъынлыкъ этмек истесе, оларнен чарпышырмыз“ дедим. Ресулуллах Эфендимиз: „Биз сайыджа пек азмыз!“ буюрды.

„Я Ресулаллах! Сени хакъ Пейгъамбер оларакъ ёллагъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, ич чекинмеден ве къоркъмадан отурып Ислямны анълатмагъаным бир мушрик джемааты къалмайджакъ. Артыкъ ортагъа чыкъайыкъ“ дедим. Къабул буюрылгъанда, эки саф алында тышарыгъа чыкъып, Харем-и шерифке догъру юрдик. Сафларнынъ бирининъ башында Хамза, дигерининъ башында исе мен бар эдим. Къатты адымларнен, топракъны ун этеджек киби, вакъарлы ве эйбетли бир юрюшнен Месджид-и Харамгъа кирдик. Къурейшли мушриклер бир манъа, бир Хамзагъа бакъа эдилер. Ойле бир кедер ве гъамгъа огърадылар ки, бельки аятларында бойле бир умютсизликке ич тюшмеген эдилер.» Азрети Умернинъ бу кельмеси узерине Эбу Джехиль илери чыкъып: «Я Умер! Бу не ал?» дегенде, Азрети Умер ич эмиет бермеден: «Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху» деди. Эбу Джехиль не дейджегини шашырды. Къатып къалды. Азрети Умер бу мушрик топлулыгъына айланып: «Эй Къурейш!… Мени бильген билир! Бильмеген бильсин ки, мен Хаттаб огълу Умермен… Къадыныны тул, балаларыны етим къалдырмакъ истеген еринден къыбырдасын! Къыбырдагъанны къылычымнен догърап ерге серерим!…» дегенде, къурейшли мушриклер бир ань ичинде дагъылып, о ерден узакълаштылар. Ресулуллах ве юдже асхабы саф тутып, юксек сеснен текбир кетирдилер. Мекке коклери Асхаб-ы кирамнынъ «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» садаларынен янъгъырады. Ильк кере Харем-и шерифте ачыкътан намаз къылынды.13 Азрети Умер мусульман олгъанда, Энфаль суресининъ 64-нджи ает-и керимеси эндирильди. Меален: «Эй Пейгъамберим! Санъа ярдымджы оларакъ Аллаh Тааля ве му’минлерден сенинъ изинъден кеткенлер етер» буюрылды. Тереддют ичинде бочалагъан базы кимселер Азрети Умернинъ мусульман олгъаныны корьгенде, Ислямны сайладылар. Асхаб олмакънен шерефлендилер.

Артыкъ мусульманларнынъ сайысы кунь кечкен сайын сель киби тез артмагъа башлагъан эди.

«Я Рабби! Бу динни Эбу Джехиль иле я да Умер иле къуветлендир!» Хадис-и шериф

Эр иште Рахманнынъ адыны анъар эди о керем кяны,
Сена ве хамдге Пейгъамбер эди кян, о керем кяны.
Лютфлерге махзар, ильм ве хильмге менба эди,
Гузель ахлякънен толгъан эди о джан, о керем кяны.
Хакънынъ махлюкъына Аллаh ичюн йымшакъ ве алчакъгонъюлли олып,
Бутюн халкъкъа лютф ве ихсан этер эди о керем кяны.

Кябе-и муаззаманынъ эски алы Мекке-и мукерреме

Хабешистангъа экинджи иджрет

Асхаб-ы кирам (алейхимуррыдван) Меккеге кельгенде, мушриклер кене эзиет ве джефагъа башладылар. Зулумлары кет-кете артты. Эр тюрлю эскенджени ич чекинмеден япа эдилер. Бир кунь Азрети Осман: «Я Ресулаллах! Хабешистанны яхшы бир тиджарет ери оларакъ корьдим. Бир айлыкъ тиджарет чокъ къазанч берир. Аллаh Тааля иджрет ерини тайин эткендже, мусульманлар ичюн мындан яхшы бир ер оламаз. Ич олмаса, му’минлер Къурейшнинъ джефасындан къуртулыр. Неджашининъ бизге чокъ лютфлери ве хайли эйиликлери бар» деди. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз: «Кене Хабешистангъа къайтынъыз ки, Аллаh Таалянынъ адынен муафаза олунасынъыз» буюрды. Азрети Осман: «Я Ресулаллах! Эгер сиз о ерге тешриф этсенъиз, олар бельки мусульман олурлар. Эхл-и китап олгъанлары ичюн тез Ислямгъа келирлер ве ярдымларыны эсиргемезлер» дегенде, севимли Пейгъамберимиз шойле буюрды: «Мен раатлыкъ ве тынчлыкъ ичюн эмир алмадым. Иджрет хусусында Аллаh Таалянынъ эмр-и шерифини беклейим. Насыл эмир олунса, ойле амель этерим.»

Бисетнинъ алтынджы сенесинде, бир риваетке коре, Асхаб-ы кирамдан (радыяллаху анхум) 83-ю эркек, 18-и къадын олып, юз бир кишилик бир керван экинджи кере Хабешистангъа догъру ёлгъа чыкъты. Бу керваннынъ башына Азрети Джафер бин Эби Талиб тайин этильген эди. Сагъ-селямет Неджашининъ мемлекетине еттилер. Хабешистанда къаршылашкъан вакъиаларны Азрети Умму Селеме (радыяллаху анха) шойле анълатты: «Хабешистангъа баргъанымызда, анда пек яхшы бир къомшугъа расткельдик. Бу къомшу Мелик Неджаши эди. О бизим эр арзумызны ерине кетирди. Динимизнинъ эмирлерини истегенимиз киби япып ола эдик. Аллаh Таалягъа сербест ибадет эте, ич эзиетке огърамай эдик. Ич бир яман сёз эшитмей эдик.» Меккели мушриклер бу вазиеттен хабердар олгъанда, Хабешистан мелигине эки эльчи ёлламагъа къарар бердилер. Неджаши ичюн пек къыйметли эшьялардан гъайры, о пек севген Мекке мешин терисинден де эдиелер азырланды. Бундан гъайры, дин адамларына ве девлет эркянына да эдиелер тюшюнильди. Бу ишке Абдуллах бин Эби Ребиа иле Амр бин Ас вазифелендирильди. Бу эки эльчиге Неджашининъ узурында нелер айтаджакълары огретильди. Оларгъа шойле денильди: «Укюмдарнен лаф этмезден эвель онынъ патрикълерине ве къоманданларынынъ эр бирине эдиелерини беринъиз. Сонъ Неджашининъкини такъдим этинъиз. Бу ишни япкъандан сонъ, андаки мусульманларнынъ сизге теслим этильмесини истенъиз. Неджашининъ мусульманларнен корюшип лаф этмесине мейдан берменъиз.»14 Эльчилер Хабешистангъа кельдилер. Девлет эркянынен корюшип, эдиелерини бергенден сонъ эр бирине шойле дедилер: «Бизим ичимизде бир сыра инсанлар пейда олды. Олар бизим де, сизинъ де бильмеген янъы бир дин уйдурдылар. Бу кельгенлерни озь юртларына алып кетмек истеймиз. Укюмдарынъызнен олар акъкъында корюшкенинъизде, кельгенлернен лаф этильмеден бизге теслим этильмелерини темин этмек ичюн чалышынъыз. Бу кимселернен энъ зияде мешгъуль ола биледжеклер – оларнынъ озь ана-бабалары ве къомшуларыдыр. Олар буларны пек яхшы билирлер.»15 Патрикълер бу теклифни къабул эттилер. Сонъ меккели эльчилер Неджашининъ эдиелерини такъдим эттилер. Мелик Неджаши эдиелерни къабул этип, оларны давет этти ве бир муддет корюшти.

«Кене Хабешистангъа къайтынъыз ки, Аллаh Таалянынъ адынен муафаза олунасынъыз» Хадис-и шериф

Эльчилер Неджашиге шойле дедилер: «Эй Мелик! Ичимизден бир сыра кимселер сизинъ мемлекетинъизге сыгъынгъанлар. Бу кельгенлер озь миллетлерининъ динини ташлагъанлары киби, сизинъ дининъизге де кирмегенлер. Озь башларына уйгъун, уйдурма бир динлери бар. Не биз, не де сиз бу динни бильмеймиз. Бизни буларнынъ менсюп олгъан миллетининъ эшрафы сизге ёллады. Бу эшраф сизинъ мемлекетинъизге сыгъынгъан адамларнынъ бабалары ве озь акърабаларыдыр. Истеклери кельгенлернинъ кери къайтарылмасыдыр. Чюнки олар буларнынъ алларыны даа якъындан таныйлар. Оларнынъ озь динлеринде нени бегенмегенлерини даа яхшы билирлер…» Истер Амр бин Ас, истер Абдуллах бин Эби Ребиа энъ зияде Неджашининъ бу сёзлерни динълеп, арзуларына уйгъун арекет этмесини истей эдилер. Эльчилер бу сёзлерни айткъандан сонъ, Неджашининъ патрикълери сёз алып, шойле деген эдилер: «Булар пек догъру айттылар. Буларнынъ миллетлери оларнен даа яхшы мешгъуль ола билир, оларнынъ нени бегенип, нени бегенмегенлерини даа яхшы такъдир этерлер. Шунынъ ичюн сиз бу адамларны теслим этинъиз де, булар оларны мемлекетлерине ве миллетлерине алып кетсинлер.» Мелик Неджаши бу сёзлерге пек ачувланды: «Валлахи, ёкъ! Мен бу адамларны теслим этмем. Манъа сыгъынгъан, мемлекетиме кельген адамларгъа хыянет этип оламам. Олар мени башкъасындан усьтюн тутып, меним мемлекетиме кельгенлер. Шунынъ ичюн кельген мухаджирлерни сарайыма давет этерим, оларгъа бу адамларнынъ айткъан сёзлерине къаршы не дейджеклерини сорарым, джевапларыны динълерим. Эгер мухаджирлер буларнынъ айткъаны киби олсалар, оларны кельгенлерге берип, озь миллетлерине къайтарырым. Ойле олмаса, оларны къорчаларым, мемлекетимде къалгъан муддетче оларгъа эйилик этерим» деди. Даа эвеллери Неджаши самавий китапларны огренген эди. Муhаммед алейхисселямнынъ кельмеси вакъты якъын олгъаныны, къавмы Онъа яланджы деп инанмайджагъыны ве Оны Меккеден чыкъараджагъыны биле эди. Неджаши меккели эльчилерден: «Инангъанлары кимдир?» деп сорады. Олар да: «Муhаммеддир» дедилер. Неджаши бу исимни эшиткенде, Онынъ пейгъамбер олгъаныны анълады, амма бильдирмеди. Кельгенлерге кене сорады: «Онынъ дини ве мезхеби недир ве неге давет этер?» Амр: «Онынъ мезхеби ёкътыр» деди. Неджаши: «Мезхебини, динини бильмегеним, манъа сыгъынгъан бир джемаатны насыл теслим этейим? Меджлис къурайыкъ. Оларны да кетирейик. Сизлернен юзьлештирейик. Эпинъизнинъ вазиети белли олсун. Оларнынъ да динини билейим» деди. Мусульманларны сарайгъа давет эттилер. Мусульманлар эвеля озь араларында меслеатлешип (корюшип): «Хабеш укюмдарынынъ хошуна келеджек ве табиатларына уйгъун оладжакъ шекильде нелер айтайыкъ?» деп къонуштылар. Азрети Джафер: «Валлахи, бу хусуста бизим бильгенлеримиз Пейгъамберимизнинъ бизге буюргъанындан ибареттир. Нетидже не олса, разымыз» буюрды. Эписи къабул эттилер ве ялынъыз Азрети Джафер лаф этсин деп бирлешип, Неджашининъ узурына кельдилер. Мелик Неджаши де алимлерини топлады. Буюк бир диван къурулды. Сонъ мухаджирлерни кетирдилер. Мусульманлар кельгенде селям бердилер.

Амма седжде этмедилер. Неджаши олардан: «Неге седжде этмединъиз?» деп сорагъанда, олар: «Биз Аллаh Таалядан башкъасына седжде этмеймиз. Пейгъамбер Эфендимиз бизни Аллаh Таалядан башкъасына седжде этмектен мен этип: „Седжде ялынъыз Аллаh Таалягъа махсустыр“ буюрды» дедилер. Неджаши мухаджирлерге: «Эй узурыма кельген джемаат! Манъа айтынъыз. Мемлекетиме не ичюн кельдинъиз? Алынъыз недир? Тюджджар дегильсинъиз, бир истегинъиз де ёкъ. Сизинъ шу ортагъа чыкъкъан Пейгъамберинъизнинъ алы недир? Неге мемлекетинъиз халкъындан мында кельгенлернинъ селям бергени киби селям бермейсинъиз?» деди.

Джафер (радыяллаху анху) шойле деди: «Эй Укюмдар! Мен эвеля учь сёз айтаджагъым. Эгер догъру айтсам, мени тасдикъ этинъиз, ялан айтсам, ялангъа чыкъарынъыз. Эр шейден эвель эмир этинъиз ки, шу адамлардан ялынъыз бири лаф этсин, дигери сусып турсын!»

Амр бин Ас: «Мен лаф этейим» деди. Неджаши: «Эй Джафер, эвеля сен лаф эт» деди.

Азрети Джафер: «Меним учь сёзюм бар. Шу адамдан соранъыз: биз якъаланып эфендилеримизге къайтарыладжакъ къуллармы?» деди. Неджаши: «Эй Амр! Олар къулмылар?» деп сорады. Амр: «Ёкъ! Олар къул дегиль, азаттырлар!» деди. Азрети Джафер: «Ёкъса биз акъсыз ерде бир кимсенинъ къаныны тёктик де, къаны тёкюльгенлерге къайтарыладжакъмызмы?» деди. Неджаши Амрдан: «Булар акъсыз ерде бирисини ольдюрдилерми?» деп сорагъанда, Амр: «Ёкъ, бир тамчы биле къан тёкмедилер» деди. Азрети Джафер Неджашиге: «Башкъаларынынъ малларындан акъсыз ерде алгъан, усьтюмизде одемеге меджбур олгъан малларымыз бармы?» деди. Неджаши: «Эй Амр! Эгер шу зевалылар одейджек пек чокъ алтын олса биле, борджлары олса, оны мен одейджегим, айтынъыз» деди. Амр: «Ёкъ, бир къырат (бир пара бирлиги) биле ёкъ!» деди. Неджаши: «О алда сиз булардан не истейсинъиз?» деп сорагъанда, Амр: «Олар иле биз бир динде ве бир ёлда эдик. Олар буларны ташладылар. Муhаммедге ве Онынъ динине уйдылар» деди. Неджаши Джаферден: «Сиз булунгъан дининъизни ташлап, неге башкъасына уйдынъыз? Къавмынъызнынъ дининден айрылгъан исенъиз, меним динимде де олмагъан исенъиз, сизинъ инангъан бу дининъиз насылдыр? Онынъ акъкъында бильги берирсинъизми?» деп сорады.

Азрети Джафер шойле джевап берди: «Эй Укюмдар! Биз джаиль бир миллет эдик. Путларгъа табына эдик. Ольген айван лешини ашай, эр тюрлю яманлыкъ ишлей эдик. Акърабаларымызнен багъларымызны кесе, къомшуларымызгъа яхшы давранмай эдик. Кучьлюлеримиз зайыфларгъа зулум эте ве мерхамет не экенини бильмей эдилер. Аллаh Тааля бизге озь ичимизден догърулыгъыны, эминлигини, иффет ве темизлигини, союнынъ тюзлюгини бильгенимиз бир пейгъамбер ёллагъандже, бу алда къалдыкъ. О пейгъамбер бизни Аллаh Таалянынъ варлыгъына ве бирлигине инанмагъа, Онъа ибадет этмеге, бизим ве аталарымызнынъ табынып кельген ташларыны ве путларыны ташламагъа давет этти. Догъру сёзлю олмагъа, эманетке хыянет этмемеге, акърабалыкъ акъларыны козетмеге, къомшуларнен гузель яшамагъа, гунахлардан ве къан тёкмектен сакъынмагъа эмир этти. Эр тюрлю ахлякъсызлыкълардан, ялан айтмакътан, етимлернинъ малына эль узатмакътан, намуслы къадынларгъа ифтира этмектен бизни сакъындырды. Бизге Аллаh Таалягъа тенъ ве ортакъ къошмадан ибадет этмекни эмир этти. Биз де къабул эттик ве Аллаh Таалядан не кетирген олса, эписине инандыкъ ве айткъанларыны ерине кетирдик. Аллаh Таалягъа ибадет эттик. Онынъ бизге арам эткенини арам, аляль эткенини аляль бильдик ве ойле амель эттик. Шунынъ ичюн къавмымыз бизге душман олып, зулум этти. Бизни динимизден къайтарып, Аллаh Таалягъа ибадеттен вазгечтирип, кене путларгъа табынмамыз ичюн тюрлю эскенджелерге ве михнетлерге огъраттылар. Бизге зулум эттилер. Бизни сыкъыштыргъандан-сыкъыштырдылар. Бизнен динимизнинъ арасына кирдилер ве бизни динимизден айырмакъ истедилер. Биз де юртумызны, ювамызны ташлап, сенинъ мемлекетинъе сыгъындыкъ. Сени башкъаларындан усьтюн туттыкъ. Сенинъ химаенъе, къомшулыгъынъа джан аттыкъ. Сенинъ янынъда зулумгъа, акъсызлыкъкъа огърамайджагъымызны умют этемиз» деди. Азрети Джафер сёзюни шойле девам этти: «Селям бермеге кельгенде, биз сени Ресулуллахнынъ селямынен селямладыкъ. Бир-биримизге де ойле селям беремиз. Дженнеттекилернинъ селямлары да бойле олгъаныны Пейгъамбер Эфендимиз хабер берди. Шунынъ ичюн юдже затынъызны ойле селямладыкъ. Пейгъамбер Эфендимиз инсанларгъа седжде этильмейджегини буюргъаны ичюн, Аллаh Таалядан башкъасына седжде этмектен Аллаh Таалягъа сыгъынамыз.» Неджаши: «Сен Аллаhнынъ бильдиргенлеринден бираз билесинъми?» деп сорады. Азрети Джафер: «Эбет» дегенде, Неджаши: «Оны манъа окъу» деди. Азрети Джафер де Мерьем суресининъ ильк аетлерини окъумагъа башлады. (Анкебут ве Рум сурелеринден окъугъаны да бильдирильгендир.) Неджаши агълай эди. Козьлеринден акъкъан яшлар сакъалыны ыслатты. Рахиплер де агъладылар. Неджаши ве рахиплер: «Эй Джафер! Бу татлы ве гузель кялямдан бираз даа окъу» дедилер. Азрети Джафер Кеhф суресининъ башындан башлап окъуды. Меален: «Хамд олсун о Аллаhкъа ки, кяфирлерни (юдже) къатындан кельген энъ агъыр бир азап (джеэннем) иле къоркъутмакъ, салих амель ишлеген му’минлерни де ичинде эбедий къаладжакълары гузель бир эджир (дженнет) иле мужделемек ве „Аллаh Тааля бала эдинди“ дегенлерни къоркъутмакъ ичюн, лафзында бир бозукълыкъ, манасында бир зытлыкъ къылмагъан, (ифрат ве тефриттен узакъ олгъан) доп-догъру китапны (Къур’ан-ы Керимни) къулуна (Муhаммед алейхисселямгъа) эндирди. Не оларнынъ (Аллаh Тааля бала эдинди дегенлернинъ), не де аталарынынъ бунъа (о сёзге) даир ич бир ильмлери (ве бильгилери) ёкътыр. Агъызларындан чыкъкъан бу сёз (агъыр ве) пек телюкелидир. Олар анджакъ ялан айталар. (Эй Ресулым!) Бу Къур’ан-ы Керимге инанмасалар, кедер ве гъадапнен оларнынъ артындан озюнъни эляк этеджексинъми! Биз ер юзюнде олгъанларны (орманларны, озенлерни, маденлерни, айванларны ве осюмликлерни…) инсанларнынъ къайсыларынынъ амели салих экенини имтиан этейик деп зийнет яптыкъ…»16

«Седжде ялынъыз Аллаh Таалягъа махсустыр» Хадис-и шериф

Неджаши озюни тутып оламайып: «Валлахи, бу айны къандильден фышкъыргъан бир нурдыр. Муса ве Иса да (алейхимасселям) онынънен кельгенлер» деди. Къурейш эльчилерине айланып: «Кетинъиз, валлахи, мен не оларны сизге теслим этерим, не де булар акъкъында бир яманлыкъ тюшюнирим» деди. Абдуллах бин Эби Ребиа иле Амр бин Ас Неджашининъ узурындан чыкътылар.17 Амр Абдуллахкъа: «Ант этем ки, оларнынъ бир къабаатыны Неджашининъ янында ортагъа къойып, тамырларыны къазытайым да, корь» деди. Аркъадашы Амргъа: «Олар бизге къаршы чыкъсалар да, эйи-яман акърабалыгъымыз бар, буны япма» деди. Амр: «Оларнынъ Иса алейхисселямны бир къул оларакъ бильгенлерини Неджашиге хабер береджегим» деди. Эртеси куню Неджашининъ янына барып: «Эй Укюмдар! Олар Мерьем огълу Исагъа (алейхисселям) агъыр сёзлер айталар. Оларгъа адам ёллап, Иса алейхисселям ичюн не айткъанларыны бир сора» деди. Неджаши Азрети Иса акъкъындаки тюшюнджелерини сорамакъ ичюн мусульманларгъа адам ёллады. Мусульманлар кене кельдилер. Бир-бирлерине: «Иса алейхисселям акъкъында сорасалар, не джевап берейик?» дедилер. Азрети Джафер: «Валлахи, Азрети Иса акъкъында Аллаh Таалянынъ буюргъаныны, Пейгъамбер Эфендимизнинъ бизге кетиргенини айтырмыз» деди. Неджашининъ узурына чыкъкъанда, Неджаши: «Сиз Мерьем огълу Иса алейхисселям акъкъында не дейсинъиз?» деп сорады. Азрети Джафер шойле деди: «Биз Иса алейхисселям акъкъында Пейгъамбер Эфендимизнинъ бизге Аллаh Таалядан кетирип теблигъ эткенини айтамыз. Онынъ Аллаh Таалянынъ къулу ве ресулы олгъаныны, дюньядан ве эркеклерден вазгечип, Хакъ Таалягъа багълангъан афифе бир къадын олгъан Азрети Мерьемге Аллаh Тааля илькъа эткен келимеси олгъаныны къабул этемиз. Мерьем огълу Исанынъ алы, шаны бундан ибареттир. Азрети Адемни топракътан яраткъаны киби, Иса алейхисселямны да бабасыз яраткъан, деймиз.» Шу вакъыт Неджаши элини ерге узатып, ерден бир саман чёпюни алды ве: «Ант этем ки, Мерьем огълу Иса да сизинъ айткъанынъыздан зияде бир шей дегильдир. Арада бу чёп къадар биле фаркъ ёкътыр» деди.

Неджаши буны айткъанда, этрафындаки укюмет эркяны ве къоманданлары араларында фысылдашмагъа ве мырылдамагъа башладылар.

Неджаши буны корьгенде, оларгъа: «Ант этем ки, сиз не десенъиз денъиз, мен булар акъкъында яхшы шейлер тюшюнем» деди. Сонъ мусульман мухаджирлерге айланып, шойле деди: «Сизни ве янындан кельген затынъызны тебрик этерим! Мен шунъа инандым ки, О, Аллаhнынъ ресулыдыр. Эсасен биз Оны Инджильде корьген эдик. О Ресулны Мерьем огълу Иса да хабер берди. Валлахи, эгер О бу ерлерде олса эди, барып Онынъ аякъкъапларыны ташыр, аякъларыны ювар эдим! Кетинъиз! Мемлекетимнинъ эль тиймеген къысмында, эр тюрлю теджавуздан узакъ, эминлик ве раатлыкъ ичинде яшанъыз. Сизге яманлыкъ эткенни эляк этерим. Манъа дагъ къадар алтын берселер де, сизден бирини кедерге сокъмам!»

Бундан сонъ Неджаши Къурейш эльчилерининъ кетирген эдиелери ичюн: «Меним буларгъа ихтияджым ёкъ! Башкъаларынынъ гъасп эткен бу мулькимни Аллаh Тааля манъа кери бергенде ве халкъны манъа бойсундыргъанда, менден рушвет алмады» деп, эдиелерини кери къайтарды. Къурейш эльчилери Неджашининъ узурындан эллери бош къайттылар. Бахтлы Неджаши де Ислямиетни сайлап, Асхаб-ы кирамны пек зияде къувандыргъан эди.18

ХАКЪ ЯРАТТЫ АЛЕМНИ
Хакъ яратты алемни ашкъына Муhаммеднинъ,
Айны, куньни яратты шевкъине Муhаммеднинъ.
«Ол!» деди, олды алем, язылды левх ве къалем,
Окъулды хатм-и кялям шанына Муhаммеднинъ.
Эп эренлер кельдилер, дергягъа юзь сюрдилер,
Зикр-и тевхид эттилер нуруна Муhаммеднинъ.
Вейсель Къарани къазанды, ахыры кене озенди,
Секиз дженнет безенди ашкъына Муhаммеднинъ.
Авада учкъан къушлар, ешерген дагъ ве ташлар,
Мейва берген тереклер – ашкъына Муhаммеднинъ.
Имансызлар кельдилер, Ондан иман алдылар,
Беш вакъыт намаз къылдылар ашкъына Муhаммеднинъ.
Мелеклер де кельдилер, саф-саф олып турдылар,
Беш вакъыт намаз къылдылар ашкъына Муhаммеднинъ.
Юнус ким ки макътасын, Къур’ан аети макътай,
Анъ, кетир салаватны ашкъына Муhаммеднинъ.

«Сизни ве янындан кельген затынъызны тебрик этерим! Мен шунъа инандым ки, О, Аллаhнынъ ресулыдыр. Эсасен биз Оны Инджильде корьген эдик. О Ресулны Мерьем огълу Иса да хабер берди» Неджаши Асхаме