Севимли Пейгъамберим

АКЪАБЕ БИАТЛАРЫ

Биринджи Акъабе биаты

Бисетнинъ он биринджи йылы, Зильхидже айында Эс’ад бин Зураре ве онынъ он бир аркъадашы хадж вакъты кене Меккеге кельдилер. Алемлернинъ Эфендиси иле эвельки корюшювлеринден берли тамам бир йыл кечкен эди. О йыл мушриклер мусульманларгъа эр йылдан даа зияде эза ве джефа эте эдилер. Ресулуллах Эфендимизнинъ даима артындан юре, Онынънен лаф эткен эр кеске эскендже япа эдилер. Буны огренген мединелилер Пейгъамберимизнен гедже вакъты Акъабеде корюшмеге сёз алдылар. Гедже олгъанда корюштилер. Багълылыкъларыны арз этип, бутюн эмир ве истеклерине бойсунаджакъларына сёз берип, биат эттилер. Бу сёзлешмеде «Аллаh Таалягъа ортакъ къошмайджакъларына, зина япмайджакъларына, хырсызлыкъ этмейджеклерине, ифтирадан сакъынаджакъларына, айыпланмакъ ве рызыкъ къоркъусынен балаларыны ольдюрмейджеклерине» даир сёз бердилер.1

Севимли Пейгъамберимиз экиси Эвс къабилесинден, дигерлери Хазредж къабилесинден олгъан бу 12 кишини къабилелерине темсильджи этти. Олар къабилелерине Ислямиетни анълатаджакъ ве оларнынъ адындан Ресулуллах Эфендимизнинъ огюнде кефиль оладжакъ эдилер. Эс’ад бин Зураре де эписининъ адындан темсильджи тайин этильген эди. Кечкен йыл Акъабедеки корюшювде булунгъан 5 киши ве Ислямиетни янъы къабул эткен 7 киши булар эди: Малик бин Неджжар огъулларындан Эс’ад бин Зураре, Авф бин Харис, Муаз бин Харис; Зурейкъ бин Амир огъулларындан Рафи’ бин Малик, Зекван бин Абдулкъайс; Гъанм бин Авф огъулларындан Убаде бин Самит; Гъусайна огъулларындан Езид бин Са’лебе; Аджлян бин Зейд огъулларындан Аббас бин Убаде; Харам бин Ка’б огъулларындан Укъбе бин Амир; Севад бин Гъанм огъулларындан Къутбе бин Амир; Абдулэшхель бин Джушем огъулларындан Эбу’ль-Хейсем Малик бин Тейихан ве Амр бин Авф огъулларындан Увейм бин Са’иде.

Мединеде догъгъан кунеш

Биринджи Акъабе биатындан (сёзлешмесинден) сонъ Мединеге къайткъан Азрети Эс’ад бин Зураре ве аркъадашлары къабилелерине гедже-куньдюз Ислямиетни анълатып, оларны хакъ динге давет эттилер. Бу даветнинъ нетиджесинде Ислямиет Мединеде тез яйылмагъа башлады. Ойле ки, эвельден бир-бирине душман олгъан Эвс ве Хазредж къабилелери бир арагъа кельген, Ислямиетни даа яхшы огренмек ичюн Ресулуллах Эфендимизден бир муаллим истеген эдилер. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) де Къур’ан-ы Керимни ве Ислямиетни огретмек ичюн Меккедеки асхабындан Азрети Мус’аб бин Умейрни оджа оларакъ Мединеге ёллады. Азрети Мус’аб Азрети Эс’аднынъ эвинде къалды. Онынънен берабер эв-эв долашып, эр кеске Ислямиетни анълаттылар. Инсанлардан Ресулуллахны севмелерини ве Оны бутюн душманларындан къорумакъ ичюн джан-башнен чалышаджакъларына сёз бермелерини истедилер. Оларны Ресулуллахнен япыладжакъ биаткъа азырладылар. Азрети Эс’ад бин Зураренинъ къабиле реиси исе Са’д бин Муаз эди, олар акъраба эдилер. О вакъыт араплар арасында акърабагъа акъарет этмектен сакъынмакъ адет олгъаны ичюн, даа иман кетирмеген Са’д бин Муаз Азрети Эс’ад бин Зураренинъ эвине барып, бу ишке мани олмагъа тырышмады. Бир къабиле реиси оларакъ бу ишке озю къарышмакъ истемей эди. Бу макъсаднен къабилесининъ илери кельгенлеринден Усейд бин Худайргъа: «Маалемизге бар, кельген шу кишини корь, не япаджакъ олсанъ, яп. Эс’ад меним тейземнинъ огълу олмаса эди, буны санъа тапшырмаз эдим» деди.

Бунынъ узерине Усейд бин Худайр мызрагъыны алып, Азрети Мус’аб бин Умейрнинъ булунгъан эвине барды. Анда етишкенде ачувнен лаф этмеге башлады: «Бизге не ичюн кельдинъиз? Инсанларны алдатасынъыз! Джанынъыздан олмакъ истемесенъиз, мындан дерал кетинъиз!» деди. Онынъ бу ачувлы алыны корьген Мус’аб бин Умейр: «Бир аз отур, сёзюмизни динъле! Макъсадымызны анъла; бегенсенъ, къабул этерсинъ. Ёкъса, мани олурсынъ…» деп, пек йымшакъ ве назик джевап берди. Усейд тынчланып: «Догъру айттынъ» деди ве мызрагъыны ерге сапып отурды. Азрети Мус’абнынъ татлы лафыны, инсаннынъ юрегине ишлеген сёзлерини ве хош сеснен окъугъан Къур’ан-ы Керим аетлерини динъледи. Озюнден кечип: «Бу не гузель шей!» деп сёйленди. Сонъра: «Бу динге кирмек ичюн не япмакъ керек?» деп сорады. Анълаттылар, Усейд бин Худайр Келиме-и шеадет айтып, мусульман олды. Севинчинден ерине сыгъмагъан Азрети Усейд: «Мен барып, сизге бир кишини ёллайым. Эгер о мусульман олса, Мединеде онынъ къавмындан иман кетирмеген ич кимсе къалмаз…» деди де, тез турып кетти. Тюз Са’д бин Муазнынъ янына барды. Са’д бин Муаз оны корьгенде: «Ант этем ки, Усейд мындан кеткен юзьнен къайтмай» деди. Сонъра да: «Не яптынъ, я Усейд?» деп сорады. Азрети Усейд бин Худайр Са’д бин Муазнынъ мусульман олмасыны пек истегени ичюн: «О кишинен (Мус’аб бин Умейрнен) лаф эттим, оларнынъ бир яманлыгъыны корьмедим. Тек эшиттик ки, Бени Харисе огъуллары тейзенъ огълу Эс’аднынъ бойле бир кимсени эвинде сакълагъанындан шубеленип, оны ольдюрмек ичюн арекетке кечкенлер» деди. Бу сёзлер Са’д бин Муазгъа пек тийди. Чюнки бир къач йыл эвель олгъан бир дженкте Бени Харисе огъулларыны енъип, Хайберге сыгъынмагъа меджбур эткен эдилер. Бир йыл сонъра да оларны афу этип, юртларына къайтмаларына изин берген эдилер. Бунъа бакъмадан оларнынъ бойле бир тутум алгъанлары тюшюнджеси Са’д бин Муазны пек ачувландырды. Албуки аслында бойле бир ал ёкъ эди. Усейд бин Худайр бу хиилеге баш урып, Са’д бин Муазнынъ тейзесине ве онынъ огълу Эс’ад бин Зурареге, демек, Мус’аб бин Умейрге де зарар бермесининъ огюни алмакъ истеген эди. Бойлеликнен онынъ оларнынъ тарафына кечмесине ве ниает мусульман олмасына земин азырлады. Са’д бин Муаз Усейд бин Худайрнынъ бу сёзлеринден сонъ еринден фырлап, Азрети Эс’ад бин Зураренинъ янына барды. Анда етишкенде, Эс’ад иле Мус’аб бин Умейрнинъ пек тынч ве раат отурып субет эткенлерини корьди. Янларына якъынлашып: «Эй Эс’ад! Арамызда акърабалыкъ олмаса эди, сен буларны япалмаз эдинъ…» деди. Бу сёзлерге Азрети Мус’аб бин Умейр джевап берип: «Эй Са’д! Бир аз токъта, отур ве бизни динъле, анъла… Сёзлеримиз хошунъа кетсе, не яхшы; бегенмесенъ, буны санъа теклиф этмеймиз. Сен де турып кетерсинъ!» деди. Са’д бин Муаз бу мулайим ве татлы сёзлер къаршысында тынчланып, бир кенаргъа отурды ве оларны динълемеге башлады. Азрети Мус’аб бин Умейр Са’д бин Муазгъа эвеля Ислямиетни анълатты. Ислямиетнинъ эсасларыны ачыкълады. Сонъра татлы ве гузель сеснен Къур’ан-ы Керимден бир микъдар окъуды. Окъугъан сайын Са’д бин Муазнынъ алы денъише, озюнден кече эди. Къур’ан-ы Керимнинъ эшсиз белягъаты къаршысында юреги йымшады ве буюк бир тесир алтында къалды. Озюни туталмай: «Сиз бу динге кирмек ичюн не япасынъыз?» деп сорады. Мус’аб бин Умейр тез Келиме-и шеадетни огретти. О да «Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху» деп, мусульман олды. Са’д бин Муаз мусульман олмакътан дуйгъан раатлыкъ ве севинчтен ерине сыгъмай эди. Дерал эвине барып, огренгени киби гъусул абдести алды. Сонъра къавмынынъ топланмасыны истеди. Усейд бин Худайрны янына алып, халкънынъ булунгъан ерине барды. Абдулэшхель огъулларына хитап этип: «Эй Абдулэшхель огъуллары! Сиз мени насыл таныйсынъыз?» деп сорады. Олар эписи бир агъыздан: «Сен бизим реисимиз ве буюгимизсинъ, биз санъа табимиз!» деп джевап бердилер. Са’д бин Муаз оларнынъ бу сёзлерине къаршы: «О алда эпинъизге хабер берем: мен мусульман олмакънен шерефлендим. Сизинъ де Аллаh Таалягъа ве Онынъ Ресулына иман этменъизни истейим. Эгер иман этмесенъиз, сизден ич биринъизнен лаф этмейджегим, корюшмейджегим!…» деди.

«О алда эпинъизге хабер берем: мен мусульман олмакънен шерефлендим. Сизинъ де Аллаh Таалягъа ве Онынъ Ресулына иман этменъизни истейим» Са’д бин Муаз (радыяллаху анху)

Сенету’с-сурур (Севинч йылы)

Абдулэшхель огъуллары реислери Са’д бин Муазнынъ мусульман олгъаныны ве озьлерини де Ислямгъа давет эткенини эшитер-эшитмез, эписи бирден мусульман олдылар. О кунь акъшамгъа къадар Медине семаларыны Келиме-и шеадет ве текбир сеслеринен толдурдылар.2 Абдулэшхель огъулларынынъ топтан мусульман олгъанындан къыскъа бир муддет сонъ бутюн Медине халкъы, Эвс ве Хазредж къабилелери де Ислямиетни къабул эттилер. Эр эв Ислям нурунен айдынланды. Са’д бин Муаз ве Усейд бин Худайр къабилелерине аит бутюн путларны сындырдылар. Бу ал севимли Пейгъамберимизге (саллаллаху алейхи ве селлем) бильдирильгенде, пек мемнун олды. Меккели мусульманлар севинч ичинде эдилер. Шунынъ ичюн бу йылгъа (милядий 621) «Сенету’с-сурур» (севинч йылы) денильди.

Эссалату весселяму алейке, я Ресулаллах!
Эссалату весселяму алейке, я Хабибаллах!
Эссалату весселяму алейке, я Сейиде’ль-эввелине ве’ль-ахирин!

Экинджи Акъабе биаты

Бисетнинъ он экинджи йылында меккели мушриклернинъ мусульманларгъа зулумы сонъ нокътасына еткен ве даянылмаз бир алгъа кельген эди. Мединеде исе Эс’ад бин Зураре иле Мус’аб бин Умейрнинъ хызметлери сайесинде эвслилер ве хазреджлилер мусульманларгъа къучакъ ачаджакъ, оларны багъырларына басып, оларнынъ ёлунда эр федакярлыкъны япаджакъ бир ашкъ ве шевкъ ичинде эдилер. Ресулуллах Эфендимизнинъ де бир ан эвель Мединени шерефлендирмесини арзу этелер, Онынъ ёлунда малларыны ве джанларыны аямайджакъларына сёз бере эдилер. Хадж вакъты кельген эди. Зильхидже айында Мус’аб бин Умейр иле берабер мединели 73 эркек ве 2 къадын мусульман Меккеге кельдилер. Хаджтан сонъ эписи кене Акъабеде Пейгъамберимизнен корюштилер. Эс’ад бин Зураре де ичинде олгъан 12 темсильджи къабилелери адындан Пейгъамберимизнинъ Мединеге иджрет этмесини риджа ве теклиф эттилер. Ресулуллах Эфендимиз оларгъа Къур’ан-ы Керимден базы ает-и керимелер окъугъандан сонъ, озь джанларыны, аилелерини ве балаларыны насыл къоруп козетселер, Оны да ойле къоруйджакъларына даир олардан къатий сёз истеди. Даа мусульман олмагъан Ресулуллах Эфендимизнинъ эмджеси Азрети Аббас да анда эди. Биат ичюн кельген бу джемааткъа шойле хитап этти: «Эй мединелилер! Бу меним къардашымнынъ огълудыр. Инсанлар арасында энъ чокъ севгеним де Одыр. Эгер Оны тасдикъ этип, Аллаhтан кетиргенлерине де инансанъыз ве Оны озюнъизнен алып кетмек истесенъиз, мени тынчландыраджакъ сагълам бир сёз берменъиз керек. Бильгенинъиз киби, Муhаммед алейхисселям биздендир. Биз Оны Онъа инанмагъан кимселерден къорудыкъ. О бизим арамызда иззет ве шерефинен къорчаланып яшай. О, бутюн буларгъа бакъмадан, эр кестен юзь чевирип, сизге къошулмагъа, сизнен берабер кетмеге къарар бергендир. Эгер бутюн арап къабилелери бирлешип усьтюнъизге уджюм эткенде, оларгъа къаршы турмагъа етеджек дженк кучюнъиз бар исе, бу ишке киришинъиз. Бу меселени аранъызда яхшыджа лаф этип, къонушып алынъыз, сонъ айрылыкъкъа тюшменъиз. Берген сёзюнъизде турып, Оны душманларындан къорчалап оладжакъсынъызмы? Буны ляйыкъынджа япалсанъыз, не яхшы. Ёкъ, Меккеден чыкъкъандан сонъ Оны ялынъыз къалдыраджакъ олсанъыз, шимдиден вазгечинъиз ки, юртунда шерефинен къорчаланып яшасын.» Азрети Аббаснынъ бу сёзлерине мединели мусульманлар кедерлендилер. Гуя Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизни юртларына алып баргъанда, Оны мушриклерге къаршы къорчалап оламайджакъ, сыкъышкъанда ташлап кетеджеклер экен киби бир сёзге расткельген эдилер. Мединели сахабелерден Азрети Эс’ад бин Зураре Пейгъамбер Эфендимизге дёнип: «Я Ресулаллах! Изин берсенъиз, бир къач сёзюм бар. Оны азретинъизге арз этейим» деди. Фахр-и кяинат Эфендимиз изин бергенде, Азрети Эс’ад: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Эр даветнинъ йымшакъ я да къатты бир ёлу, усулы бар. Шимди сиз бизни ойле бир шейге давет этесинъиз ки, оны инсанларнынъ къабул этмеси пек къыйындыр. Зира инсанларнынъ эскиден берли табынып кельген путларыны ташлап, Ислямны къабул этмеси пек агъырдыр. Бунъа бакъмадан биз Ислямны бутюн юрегимизнен къабул эттик. Бир де мушрик олгъан акърабаларымызнен алякъаны кесмекни эмир эттинъиз, ихлясынен оны да къабул эттик. Билесинъиз ки, буны къабул этмек де пек къыйындыр. Эмджелеринъиз биле душман кесилип къорумагъан юдже затынъызгъа къучакъ ачып, бу шерефли вазифени озюмизге ваджип ве лязим бильдик. Эпимиз бу сёзлеримизде бир фикирдемиз. Тилимизнен не айтсакъ, юрегимизнен оны тасдикъ этемиз. Озь аилемизни ве балаларымызны насыл къорусакъ, мубарек беденинъизни де къанымызнынъ сонъ тамчысына къадар къоруйджагъымызгъа ант этемиз. Эгер бу ахдимизни бозсакъ, Аллаh Таалягъа берген сёзюмизде турмайып, шакъийлер зумресине къошулайыкъ. Я Ресулаллах! Биз бу сёзюмизде садыкъмыз. Аллаh Тааля муваффакъ этсин!» деди. Сонъра да: «Я Ресулаллах! Бизден озюнъиз ичюн истеген теминатны алып, шарт къоя билесинъиз» деп девам этти.

Пейгъамбер Эфендимиз оларны Ислямиетке тешвикъ этти, Къур’ан-ы Керим окъуды. Сонъра буюрды: «Сизден Раббим ичюн олгъан шартым, Аллаh Таалягъа ибадет этменъиз ве ич бир шейни Онъа ортакъ къошмаманъыздыр. Озюм ве асхабым ичюн олгъан шартым исе бизни янынъызгъа алувынъыз, манъа ве асхабыма ярдымджы олувынъыз, озюнъизни къорчалагъан, сакълагъан шейлеринъизден бизни де къорчалавынъыздыр.»

Бера бин Ма’рур: «Сени хакъ дин ве китапнен пейгъамбер оларакъ ёллагъан Аллаh Таалягъа ант олсун ки, аилелеримизни ве балаларымызны къорчалагъанымыз киби, сени де къорчалайджакъмыз! Бизнен биатлаш, я Ресулаллах!» деди. Мединели мусульманлардан Аббас бин Убаде Пейгъамбер Эфендимизнен япылгъан анълашманы пекитмек ичюн аркъадашларына: «Эй хазреджлилер! Муhаммед алейхисселямны не ичюн къабул эткенинъизни билесинъизми?» деди. Олар да: «Эбет» деп джевап бердилер. Бунынъ узерине: «Сиз Оны эм сульх, эм де дженк заманлары ичюн къабул этип, Онъа табий оласынъыз. Эгер малларынъызгъа бир зарар кельгенде, акърабаларынъыз ве якъынларынъыз эляк олгъанда, Пейгъамберимизни ялынъыз ве ярдымсыз къалдыраджакъ олсанъыз, буны шимдиден япынъыз. Валлахи, эгер бойле бир шей япсанъыз, дюньяда да, ахиретте де эляк олурсынъыз! Эгер давет эткен ишинде, малларынъыз кетсе де, якъын акърабаларынъыз ольдюрильсе де, Онъа вефалы олмагъа акълынъыз кесе исе, Оны тутунъыз. Валлахи, бу дюньянъыз ве ахиретинъиз ичюн хайырлыдыр» дегенде, аркъадашлары: «Биз Пейгъамберимизден, малларымыз зиян олса да, якъынларымыз ольдюрильсе де, вазгечмеймиз. Ондан ич бир вакъыт айрылмаймыз. Ольмек бар, къайтмакъ ёкъ!» дедилер.

«Эгер бу ахдимизни бозсакъ, Аллаh Таалягъа берген сёзюмизде турмайып, шакъийлер зумресине къошулайыкъ. Я Ресулаллах! Биз бу сёзюмизде садыкъмыз. Аллаh Тааля муваффакъ этсин!» Эс’ад бин Зураре (радыяллаху анху)

Сонъра Пейгъамбер Эфендимизге дёнип: «Я Ресулаллах! Биз бу ахдимизни ерине кетирсек, бизге не бар?» деп сорадылар. Севимли Пейгъамберимиз о вакъыт: «Аллаh Таалянынъ разы олмасы ве дженнет бар!» буюрды. Булардан эр бири къавмынынъ темсильджилери, векиллери оларакъ сёз бердилер. Энъ эвеля Азрети Эс’ад бин Зураре: «Мен Аллаh Таалягъа ве Онынъ Ресулына берген сёзюмни ерине кетирмек, джаным ве малымнен Онъа ярдым этмек акъкъындаки вадемни ерине кетирмек узьре биат этем» деди ве мусафаха этти. Ондан сонъ эр бири бу шекильде биатны тамамлап: «Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ даветини къабул эттик, эшиттик ве бойсундыкъ» деп, мемнуниетлерини ве теслимиетлерини арз эттилер. Бойлеликнен Ресулуллахнынъ ёлунда джанларыны ве малларыны чекинмеден ортагъа къойдылар. Къадынлар иле биат тек сёзнен япылгъан эди. Севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) олардан «Аллаh Таалягъа ич бир шейни ортакъ къошмамакъ, хырсызлыкъ, ифтира ве зина этмемек, балаларыны ольдюрмемек, ялан сёйлемемек, хайырлы ишлерге къаршы чыкъмамакъ…» хусусларында сёз алды… Мединелилер Пейгъамбер Эфендимизге биат эткен вакъытта Акъабе тёпесинден бир сес: «Эй Минада къонгъанлар! Пейгъамбер иле мединели мусульманлар сизлернен дженклешмек ичюн анълаштылар!» деп багъырды. Пейгъамберимиз бу сес ичюн: «Бу Акъабенинъ шейтаныдыр» буюргъандан сонъ, багъыргъангъа да: «Эй Аллаh Таалянынъ душманы! Сенинъ де акъкъынъдан келирим!» буюрды. Биат эткен мединелилерге де: «Сиз тез къалгъан ерлеринъизге къайтынъыз» буюрды. Аббас бин Убаде: «Я Ресулаллах! Ант этем ки, истесенъ, ярын саба Минадаки кяфирлерге уджюм этип, эписини къылычтан кечиририз» деди. Пейгъамбер Эфендимиз мемнун олды, амма: «Бизге даа бойле арекет этмемиз эмир олунмады. Шимдилик ерлеринъизге къайтынъыз» буюрды. Имам-ы Несаийнинъ Абдуллах ибн Аббастан риваетине коре, энсардан Акъабе биатында булунгъанлар Ресулуллахнынъ янына кельмекнен мухаджирлерден олгъанлар.3

Сервий кибирленип, къумрунынъ ниязыны динълемез,
мегер этегинден тутып, аягъына тюшип ялварса сув.
Гуль бульбульнинъ къаныны ичмек истер,
мегер бир ренкнен далынынъ мизаджына кирип къуртарса сув.
Темиз табиатыны алем эхлине айдын косьтерди,
Аhмед-и Мухтарнынъ ёлуна уйды сув.
Инсан неслининъ сейиди, сечильгенлик инджилерининъ дерьясы,
муджизелери ярамазларнынъ атешине сув.
Пейгъамберлик гульбагъчасынынъ парлакълыгъыны тазелемек ичюн,
муджизесинден къатты къаядан чыкъты сув.
Онынъ муджизеси алемде сонъсыз бир дерья экен ки,
ондан кяфирлернинъ бинъ атешханесине де етишти сув.
Буны эшиткен айретинден пармагъыны тишлер:
агъыр куньде энсаргъа пармакъларындан акъты сув.