ИДЖРЕТ
Эвс ве Хазредж къабилелерининъ бирден мусульман олмалары ве Мекке мусульманлары иле Медине мусульманларынынъ бирлешмек ихтималы мушриклерни къоркъунч шекильде урькютти ве пек ачувландырды. Экинджи Акъабе биатыны эшиткен меккели мушриклернинъ тутумлары пек шиддетли ве пек телюкели бир алгъа кельди. Мусульманлар ичюн Меккеде къалмакъ даянылмайджакъ дереджеде эди. Медине сонъки Акъабе биатынен мусульманлар ичюн раатлыкъ тападжакълары ве сыгъынаджакълары бир ер олгъан эди. Олар бир ёлуны тапып бу шеэрден иджрет этмек, бираз нефес аладжакълары, бираз азат яшап оладжакълары топракъларгъа кетмек истей эдилер. Пейгъамбер Эфендимизге (саллаллаху алейхи ве селлем) алларыны арз этип, иджрет ичюн изин истедилер. О асхабына сабыр этмелерини тевсие этти. Зира Меккени ташламагъа даа изин чыкъмагъан эди. Ниает иджрет ичюн беклеген иляхий изин кельди. О кунь севимли Пейгъамберимиз севинчли бир алда Асхаб-ы кирамнынъ янына келип: «Сизинъ иджрет этеджек еринъиз манъа бильдирильди. О ер Ясрибдир (Мединедир). Анда иджрет этинъиз. Анда мусульман къардашларынъызнен бирлешинъиз. Аллаh Тааля оларны сизге къардаш этти. Ясрибни (Мединени) сизге эминлик ве раатлыкъ тападжагъынъыз бир юрт этти» буюрды. Ресулуллах Эфендимизнинъ изни ве тевсиеси узерине мусульманлар Мединеге бир-бири артындан болюк-болюк иджрет этмеге башладылар.1 Пейгъамбер Эфендимиз иджрет эткенлерге пек ихтиятлы ве тедбирли арекет этмелерини къатты тенбих эте эди. Мусульманлар мушриклернинъ дикъкъатыны чекмемек ичюн кучюк-кучюк болюклер алинде ёлгъа чыкъа ве мумкюн олгъаны къадар гизли арекет эте эдилер. Мединеге ильк иджрет эткен Эбу Селеме мушриклерден чокъ эзиет корьген эди. Бир вакъыттан сонъ ишни сезген мушриклер иджрет ичюн ёлгъа чыкъкъан мусульманлардан корьгенлерини ёлдан къайтармагъа, къадынларны къоджаларындан айырмагъа, кучьлери еткенлерни апске атмагъа башладылар ве тюрлю джефалар эттилер. Оларны динлеринден дёндюрмек ичюн эр тюрлю эзиет яптылар. Амма ичериде бир дженк чыкъар деп къоркъкъанлары ичюн ольдюрмеге джесарет эталмадылар. Мусульманлар исе бунъа бакъмадан эр фырсаттан файдаланып Медине ёлларына тюштилер. Азрети Умер де бир кунь къылычыны къушанды. Янына окъларыны ве мызрагъыны алып, эр кеснинъ огюнде Кябени еди кере таваф этти. Андаки мушриклерге юксек сеснен шуны айтты: «Иште мен де динимни къорумакъ ичюн Аллаh Таалянынъ ёлунда иджрет этем. Къадыныны тул, балаларыны етим къалдырмакъ, анасыны агълатмакъ истеген бар исе, шу вадийнинъ артында огюме чыкъсын!…» Бойлеликнен Азрети Умер иле йигирми къадар мусульман ачыкъ куньдюзде, чекинмеден Мединеге догъру ёлгъа чыкътылар. Онынъ къоркъусындан бу болюкке ич кимсе токъуналмады. Артыкъ кочьлернинъ арты кесильмей, Асхаб-ы кирам болюк-болюк Мединеге етише эди.
«Сизинъ иджрет этеджек еринъиз манъа бильдирильди. О ер Ясрибдир (Мединедир). Анда иджрет этинъиз» ве «Анда мусульман къардашларынъызнен бирлешинъиз. Аллаh Тааля оларны сизге къардаш этти. Ясрибни (Мединени) сизге эминлик ве раатлыкъ тападжагъынъыз бир юрт этти» Хадис-и шериф
Иджрет ёлу
Бу арада Азрети Эбу Бекир де иджрет ичюн изин истеди. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз: «Сабыр эт. Умютим шудыр ки, Аллаh Тааля манъа да изин берир. Берабер иджрет этермиз» буюрды. Азрети Эбу Бекир: «Анам-бабам санъа феда олсун! Бойле бир ихтималь бармы?» деп сорагъанда, Пейгъамберимиз: «Эбет, бар» буюрып, оны севиндирди. Азрети Эбу Бекир секиз юз дирхем берип эки деве сатын алды ве о куньни беклемеге башлады. Артыкъ Меккеде севимли Пейгъамберимиз иле Азрети Эбу Бекир, Азрети Али, фукъарелер, хасталар, къартлар ве мушриклер апске аткъан му’минлер къалгъан эди.
Дигер тарафтан мединелилер (энсар) иджрет эткен меккелилерни (мухаджирлерни) пек яхшы къаршылап, мусафир эттилер. Араларында къуветли бир бирлик мейдангъа кельди.
Ресулуллахнынъ да иджрет этип, мусульманларнынъ башына кечеджеги ихтималынен меккели мушриклер раатсызландылар. Муим ишлерни лаф этмек ичюн топлангъан ерлери олгъан Дару’н-Недвеге топландылар, не япаджакъларыны къонушмагъа башладылар. Шейтан Шейх-и Неджди къыяфетинде, яни неджли бир къарт шеклинде мушриклернинъ янына кельди. Лафларыны динъледи. Тюрлю теклифлер огге сюрюльди. Амма ич бири бегенильмеди. Сонъра шейтан лафкъа къарышты ве: «Тюшюнгенлеринъизнинъ ич бири чаре оламаз. Чюнки Ондаки кулер юз ве татлы тиль эр тедбирни бозар. Башкъа бир чаре тюшюнинъиз» деп, фикрини айтты.
Къурейшнинъ реиси олгъан Эбу Джехиль: «Эр къабиледен къуветли бир кимсе сайлайыкъ. Эллеринде къылычларынен Муhаммедке уджюм этсинлер. Къылыч урып, къаныны тёксинлер. Кимнинъ ольдюргени белли олмасын. Бойлеликнен олар меджбур олып, къан беделине разы олурлар. Биз де онынъ къан беделини берип, сыкъынтыдан къуртулырмыз» деди. Шейтан да бу фикирни бегенди ве къызгъынлыкънен тешвикъ этип, тевсие этти.2
Мушриклер бу азырлыкъ ичинде экенде, Джебраил алейхисселям келип, мушриклернинъ къарарыны Ресул-ы Экремге хабер берди, о гедже тёшегинде ятмамасыны айтты ве Аллаh Таалянынъ иджрет эмрини де бильдирди. Бу эмр-и иляхий узерине севимли Пейгъамберимиз Азрети Алиге озь тёшегинде ятмасыны, къалдыргъан эманетлерни саиплерине бермесини айтып: «Бу гедже тёшегимде ятып юкъла, шу хыркъамны да усьтюнъе орьт! Къоркъма, санъа ич бир зарар кельмез» буюрды.
Азрети Али Пейгъамбер Эфендимизнинъ эмир эткени киби ятты. О вакъыт йигирми учь яшында эди. Хабибуллахнынъ ерине ич къоркъмадан озь джаныны феда этмеге азыр эди.
Иджрет геджеси кяфирлер Ресулуллах Эфендимизнинъ сеадетханесининъ этрафыны сарып алгъан эдилер. О гедже Ясин суресининъ ильк аетлери назиль олды. Пейгъамбер Эфендимиз мубарек эвинден чыкъкъанда, «Огюнлеринден бир сед ве артларындан бир сед чектик де, оларны къапаттыкъ, артыкъ коралмазлар» олгъан Ясин суресининъ 9-нджы ает-и керимесини оларнынъ усьтюне окъуды, ерден бир авуч топракъ алып, кяфирлернинъ башларына сачты. (Кимнинъ башына бу топракътан тийген олса, эписининъ Бедир гъазвасында ольдюрильгени ривает этильгендир.) Ресулуллах Эфендимиз сагъ-селямет оларнынъ арасындан кечип, Азрети Эбу Бекирнинъ эвине етишти. Мушриклерден ич бири Оны коралмагъан эди.
«Я Эба Бекир! Сабыр эт. Умютим шудыр ки, Аллаh Тааля манъа да изин берир. Берабер иджрет этермиз» Хадис-и шериф
Бир муддет сонъ мушриклернинъ янына бири келип: «Мында не беклейсинъиз?» деп сорагъанда: «Муhаммеднинъ эвден чыкъмасыны» деп джевап бердилер. О кельген киши: «Ант этем ки, Муhаммед аранъыздан кечип кетти, башынъызгъа да топракъ сачты» деди. Мушриклер эллерини башларына котердилер. Акъикъатен де, башларында топракъ таптылар. Юзьлериндеки ве башларындаки топракъны сильдилер. Дерал къапыгъа уджюм этип, ичери кирдилер. Азрети Алини Ресул алейхисселямнынъ тёшегинде корьгенде, Ресул-ы Экремнинъ къайда олгъаныны сорадылар.
Азрети Али: «Бильмейим! Мени Онынъ къорчалавына мемур эттинъизми?» деди. Бунынъ узерине Азрети Алини итип-тюртип урдылар. Кяфирлер Ресулуллах Эфендимизни тапмакъ ичюн тышкъа чыкъып къыдырмагъа башладылар. Азрети Алини де Кябенинъ янында бир муддет апс этип, сонъра йибердилер.3
Сонъра Азрети Эбу Бекирнинъ эвине барып, Азрети Эбу Бекирнинъ къызы Эсмадан сорадылар. Джевап бермегенде, оны урдылар. Эр ерни къыдыргъанларына бакъмадан, тапалмадылар ве ачувдан шаштылар. Энъ азгъынлары олгъан Эбу Джехиль Меккеде ве этрафында джарчыларгъа багъыртып, севимли Пейгъамберимизни ве Азрети Эбу Бекирни тапып кетиргенлерге ве ерлерини бильдиреджеклерге 100 деве береджегини ваде этти. Онынъ бу вадесини эшиткен ве малгъа ачкозь олгъан базы кимселер силяланып, атларына минип, къыдырмагъа кириштилер.
Ресулуллах Эфендимиз Азрети Эбу Бекирнинъ эвине тешриф этип: «Иджрет этмеме изин берильди» буюргъанда, Азрети Эбу Бекир-и Сыддыкъ эеджаннен: «Мубарек аякъларынъызнынъ тозуна юзюмни сюртейим, я Ресулаллах!… Мен де сизнен берабермими?» деп сорады. Эфендимиз: «Эбет…» буюрды. Азрети Сыддыкъ севинчинден агълады. Козьяшлары арасында: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Девелер азыр. Къайсыны истесенъиз, оны къабул буюрынъыз» деди. Алемлернинъ Султаны: «Меним олмагъан девеге минмем. (Анджакъ) парасынен алырым» буюрды. Бу къатий эмир къаршысында меджбур къалгъан Азрети Сыддыкъ девенинъ фиятыны айтты. Азрети Эбу Бекир Абдуллах бин Урейкъыт адлы, реберлигинен мешур олгъан бир затны чагъырды, ёл косьтермеси ичюн акъ берип тутты ве девелерни учь кунь сонъ Севр дагъындаки магъарагъа кетирмесини эмир этти.
Бисетнинъ он учюнджи йылы Сафер айынынъ 27-синде, джумаакъшамы куню Пейгъамбер Эфендимиз ве Эбу Бекир-и Сыддыкъ янларына бир микъдар ашайджакъ алып ёлгъа чыкътылар.
Азрети Эбу Бекир Ресулуллахнынъ этрафында базан сагъгъа, базан солгъа, базан огге, базан да аркъагъа кече эди. Пейгъамберимиз не ичюн бойле япкъаныны сорагъанда: «Этрафтан келеджек бир телюкенинъ огюни алмакъ ичюн. Эгер бир зарар кельсе, эвеля манъа кельсин. Джаным юдже затынъызгъа феда олсун, я Ресулаллах!» деди.
Сервер-и алем Эфендимиз буюрды: «Я Эба Бекир! Башыма келеджек бир мусибетнинъ меним ериме сенинъ башынъа кельмесини истер эдинъми?» Азрети Сыддыкъ: «Эбет, я Ресулаллах! Сени хакъ диннен, хакъ пейгъамбер оларакъ ёллагъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, келеджек бир мусибетнинъ сенинъ еринъе меним башыма кельмесини истейим» деди.4
Севимли Пейгъамберимизнинъ на’лыны тар олгъаны ичюн, ёлда парчаланды ве мубарек аякълары яраланды, юреджек алы къалмады. Къыйынлыкънен дагъгъа чыкъып, магъарагъа етиштилер. Къапы огюне кельгенде, Азрети Эбу Бекир: «Аллаh ичюн, я Ресулаллах, ичери кирменъиз! Мен кирейим; анда зарарлы бир шей бар исе, манъа кельсин, мубарек затынъызгъа бир кедер, бир элем тиймесин» деди ве ичери кирди. Ичерини сипирип темизледи. Сагъында, солунда буюклю-кучюкли бир чокъ тешиклер бар эди. Хыркъасыны парчалап, тешиклерни къапатты, лякин бири ачыкъ къалды. Оны да окчесинен къапатып, Ресулуллахны ичери давет этти. Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) ичери кирди ве мубарек башыны Эбу Бекирнинъ къучагъына къойып юкълады.
О вакъыт Азрети Сыддыкънынъ аягъыны йылан сокъты. Ресулуллах уянмасын деп сабыр этти, ич къыбырдамады. Амма козь яшы Ресулуллахнынъ мубарек юзюне тамчылагъанда: «Не олды, я Эба Бекир?» буюрды. Азрети Эбу Бекир: «Аягъымнен къапаткъан тешиктен бир йылан аягъымны сокъты» деди. Ресулуллах Эфендимиз Эбу Бекирнинъ ярасына, яхшы олсун деп, мубарек агъзынынъ сувындан сюрткенде, агърысы дерал кесильди, шифа тапты.
Ресулуллах Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) ве Эбу Бекир-и Сыддыкъ ичериде экенде, мушриклер изни такип эте-эте магъаранынъ огюне кельдилер. Агъзыны бир орюмчекнинъ орьгенини ве эки гогерджиннинъ де юва япкъаныны корьдилер. Изджи Курз бин Алкъаме: «Иште мында из кесильди» деди. Кяфирлер: «Эгер олар мында кирген олсалар эди, къапынынъ усьтюндеки орюмчек агъы йыртылгъан олмасы керек эди» дедилер.
Базылары: «Бу ерге къадар кельдик, магъарагъа биринъиз кирсин, бакъсын!…» дегенде, кяфир Умейе бин Халеф: «Сизинъ ич акълынъыз ёкъмы? Усьтюнде къат-къат орюмчек агъы олгъан шу магъарада не ишинъиз бар? Ант этем ки, бу орюмчек агъыны Муhаммед догъмадан эвель орьгендир» деди.
Мушриклер къапы огюнде тартышкъанда, ичериде Азрети Эбу Бекирни эндише басты ве: «Я Ресулаллах! Валлахи, озюм ичюн къайгъы чекмейим. Лякин юдже затынъызгъа бир шей кельмесинден къоркъам. Мен ольдюрильсем, бир кишим, ич бир шей денъишмез. Лякин сизге бир зарар кельсе, бутюн уммет эляк олур, дин йыкъылыр» деди. Кяинатнынъ Султаны Эфендимиз: «Я Эба Бекир! Кедерленме!… Шубесиз Аллаh Тааля бизнендир» буюрды.
Эбу Бекир-и Сыддыкъ: «Я Ресулаллах! Джаным санъа феда олсун! Олардан бири башыны эгип бакъса, бизни корер!» дегенде, Эфендимиз: «Я Эба Бекир! Эки киши ки, учюнджиси Аллаh Таалядыр. Кедерленме!… Хакъ Тааля бизнендир» буюрды. Мушриклер ичери бакъмадан кери къайттылар.5
Аллаh Тааля бу алны Къур’ан-ы Керимде меален шойле буюра: «Эгер сиз Онъа (Хабибиме) ярдым этмесенъиз, (хатырланъыз о вакъытны ки) кяфирлер Оны (Меккеден) экининъ экинджиси оларакъ (Азрети Эбу Бекир иле) чыкъаргъанларында, (Севр дагъынынъ тёпесиндеки) магъарада экенде, Аллаh Тааля Онъа (Ресулуллахкъа) ярдым эткен эди. О вакъыт аркъадашына (Эбу Бекир-и Сыддыкъкъа): „Кедерленме, Аллаh Таалянынъ ярдымы, нусрети мытлакъа бизнендир“ деген эди. Аллаh Тааля Онынъ усьтюне юреклерге раатлыкъ берген секинесини эндирген, Оны (Хабибини) сиз корьмеген (маневий) бир ордунен къуветлендирген (мелеклер иле оны къорчалагъан), кяфирлернинъ сёзюни бутюнлей алчакъ эткен эди. Аллаh Таалянынъ (тевхид) келимеси исе пек юджедир (Аллаh лафзыны бутюн джиангъа яйды ве усьтюн этти). Аллаh Тааля мутлакъ гъалиптир. Укюм ве икмет саиби ялынъыз Одыр.»6
«Аллаh ичюн, я Ресулаллах, ичери кирменъиз! Мен кирейим; анда зарарлы бир шей бар исе, манъа кельсин, мубарек затынъызгъа бир кедер, бир элем тиймесин» Эбу Бекир-и Сыддыкъ (радыяллаху анху)
Севимли Пейгъамберимиз ве Азрети Эбу Бекир бу магъарада гедже-куньдюз учь кунь къалдылар. Азрети Эбу Бекирнинъ огълу Абдуллах Меккеде эшиткенлерини геджелейин магъарагъа келип хабер бере, азат эткен къулу ве сюрюлерининъ чобаны Амир бин Фухейре исе геджелери сют кетирип, излерни силе эди.
Дёртюнджи куню, базарэртеси геджеси сахар вакъты Севр магъарасындан айрылгъан севимли Пейгъамберимиз Къасва адлы девесине минди. Бир риваетке коре, артына Азрети Эбу Бекирни де миндирди. Дигер девеге исе Азрети Амир бин Фухейре иле ёлларны яхшы бильген Абдуллах бин Урейкъыт миндилер.
Алемлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) Аллаh Тааля макътагъан, бельделернинъ энъ къыйметлиси олгъан Мекке-и мукерремеден, ватанындан айрыла эди. Девесини Харем-и шерифке догъру чевирип, махзун бир алда: «Валлахи! Сен Аллаh Таалянынъ яраткъан ерлерининъ энъ хайырлысы, Раббимнинъ къатында энъ севимлисисинъ! Сенден чыкъарылмагъан олсам эди, чыкъмаз эдим. Манъа сенден даа гузель, даа севимли юрт ёкътыр. Къавмым мени сенден чыкъармагъан олсалар эди, чыкъмаз, сенден башкъа бир ерде юрт-юва тутмаз эдим» буюрды.
О ань Джебраил алейхисселям тюшип: «Я Ресулаллах! Ватанынъа муштакъмысынъ, оны сагъындынъмы?» деди. Эфендимиз де: «Эбет, муштакъым!» буюрды. Джебраил алейхисселям сонъунда Меккеге къайтаджагъыны мужделеген Къасас суресининъ 85-нджи ает-и керимесини окъуп, мубарек хатырыны теселли этти.
Ёлджулыкъ тынч кече эди. Мушриклер эр ерни къыдыргъанларына бакъмадан, оларны тапалмай эдилер; Дженаб-ы Хакъ Хабибини оларнынъ шеринден къорчалай эди. Ресулуллах Эфендимиз Къудейд денильген ерге кельгенде, Умму Ма’бед адлы, джумертлигинен мешур, акъыллы, ифетли бир къадыннынъ чадыры огюнде токътадылар. Пара берип ашайджакъ, хурма ве эт алмакъ истедилер. Умму Ма’бед: «Эгер олса эди, пара иле дегиль, зияфет берир, икрам этер эдим. Къытлыкъ ве яшайыш сыкъынтысы себебинден элимизде бир шей къалмады» деди. «Сют бармы?» деп сорагъанларында: «Ёкътыр. Айванлар къысырдыр» деп джевап берди. Кяинатнынъ Султаны (саллаллаху алейхи ве селлем) чадырнынъ янында тургъан зайыф бир къоюнны косьтерип буюрды: «Эй Умму Ма’бед! Бу къоюн не ичюн мында багълы тура?» О да: «Пек хаста ве зайыф олгъаны ичюн сюрюден къалды. Кучю олмагъаны ичюн кеталмады» деди. «Ич сюти бармы? Бу къоюнны сагъмагъа изин бересинъизми?» буюргъанда: «Анам-бабам санъа феда олсун, сюти ёкъ, амма оны сагъманъызгъа ич бир шей мани дегиль» деди.
Ресулуллах Эфендимиз къоюннынъ янына келип, Аллаh Таалянынъ адыны зикир этти. Берекет ичюн дуа эткенден сонъ, мубарек элини къоюннынъ мемесине сюртти. О ань меме сютнен толды ве акъмагъа башлады. Тез къап кетирип толдурдылар. Эвеля Умму Ма’бедге бердилер. О ичкенден сонъ, Азрети Эбу Бекирге ве дигерлерине берип, тойгъандже ичмелерини темин этти. Энъ сонъунда озю ичти. Бир даа мубарек элини къоюннынъ мемесине тийдирип сагъды ве чадырдаки энъ буюк къапны истеди. Оны да толдурып Умму Ма’бедге теслим этти. Риваетке коре, о къоюн он секиз йыл яшады. Фахр-и алем Эфендимизнинъ берекетинен саба-акъшам онынънен яшай эдилер. Олар андан айрылгъандан сонъ, Умму Ма’беднинъ къоджасы кельди ве сютни корьди. Севинип: «Бу сют къайдан кельди?» деп сорагъанда, Умму Ма’бед: «Бир мубарек кимсе келип, эвимизни шерефлендирди. Корьгенлеринъ онынъ химмети ве берекетидир» деди. Къоджасы: «Оны тариф этерсинъми? Сыфаты ве джемали насылдыр?» деп сорады.
Умму Ма’бед: «Мен корьген о мубарек зат пек келишикли ве кулер юзлю эди. Козьлеринде бир аз къырмызылыкъ, сесинде назиклик бар эди. Мубарек кирпиклери узун эди. Козюнинъ агъы пек беяз, къарасы пек къара эди, козьлери къудреттен сюрмели эди. Сачлары къара, сакъалы сыкъ эди. Сускъанда усьтюнде бир векъар ве агъырбашлылыкъ бар эди. Лаф эткенде тебессум эте, сёзлери гуя тизильген инджилер киби агъзындан татлы-татлы тёкюле эди. Узакътан пек эйбетли корюне, якъынгъа кельгенде пек татлы ве джазип бир ал ала эди. Янындакилер онынъ эмрини ерине кетирмек ичюн джан-башнен чапа эдилер» деди ве даа пек чокъ хасиетлерини сайды. Буларны айретнен динълеген къоджасы: «Ант этем ки, бу зат Къурейшнинъ къыдыргъан кимсесидир. Эгер мен Онъа расткельсем эди, хызметинен шерефленир, янындан айрылмаз эдим» деди. Умму Ма’беднинъ къоджасы Ресулуллах Эфендимизнинъ артындан кетип, Рим вадийсинде етишти ве мусульман олды. Асхабдан олмакънен шерефленди. Сонъра Умму Ма’бед де мусульман олды.7
Суракъа бин Малик
Мушриклер Мединеге догъру ёлгъа чыкъкъан Муhаммед алейхисселямны ве Азрети Эбу Бекирни даима къыдыра эдилер. Тапалмагъан такъдирде озьлери ичюн пек буюк бир телюке мейдангъа чыкъаджакъ эди. Чюнки мусульманлар бир «Ислям Девлети» къурып, къыскъа заманда озьлерини ёкъ этип оладжакълар деп тюшюне эдилер. Шунынъ ичюн мушриклер эр шейлерини ортагъа къойдылар. Пейгъамбер Эфендимизни ве Азрети Эбу Бекирни ольдюргенге я да эсир эткенге юз девенен берабер сайысыз мал ве пара береджеклерини ваде эттилер. Бу хабер Суракъа бин Малик мензуп олгъан Мудлидж огъуллары арасында да яйылды.
Суракъа бин Малик яхшы изджи эди. Шунынъ ичюн олып-биткенлернен якъындан меракъланды.
Мудлидж огъуллары бир салы куню Суракъа бин Маликнинъ отургъан больгеси олгъан Къудейдде топлангъан эдилер. Топлашувда Суракъа бин Малик де бар эди. О вакъыт Къурейшнинъ адамларындан бири келип, Суракъагъа: «Эй Суракъа! Валлахи, мен бираз эвель денъиз ялысына догъру кеткен учь-дёрт кишилик бир болюк корьдим. Олар гъалиба Муhаммед иле асхабыдыр» деди. Суракъа алны анълады. Лякин ортагъа пек чокъ мукяфат къоюлгъаны ичюн, буны ялынъыз озю эльде этмек истей эди. Шунынъ ичюн башкъасынынъ хабердар олмасыны истемей эди. «Ёкъ, о сенинъ корьгенинъ кимселер шу-шу кишилердир. Бираз эвель кечкен эдилер. Оларны биз де корьдик» деп, муим бир шей ёкъ экен киби лаф этти.
Суракъа бин Малик бираз даа бекледи. Дикъкъат чекмейип эвине кельди. Хызметчисине атыны ве силясыны алып, вадийнинъ артында озюни беклемесини айтты. Озю де мызрагъыны алгъан, парлакълыгъы дикъкъат чекмесин деп уджуны ашагъы чевирген эди. Атыны чаптырмагъа башлады. Ёлуна девам этип, ниает излерини тапты. О къадар якъынлашты ки, Пейгъамбер Эфендимизнинъ окъугъан Къур’ан-ы Керимини биле эшите эди. Лякин Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) артына ич бакъмай эди. Азрети Эбу Бекир артына бакъкъанда Суракъаны корип, раатсызланды. Пейгъамбер Эфендимиз онъа магъарадаки киби: «Кедерленме, Аллаh Тааля бизнен берабердир» буюрды.
«(Эй Мекке-и мукерреме!) Манъа сенден даа гузель, даа севимли юрт ёкътыр. Къавмым мени сенден чыкъармагъан олсалар эди, чыкъмаз, сенден башкъа бир ерде юрт-юва тутмаз эдим» Хадис-и шериф
Азрети Бухарийнинъ риваетине коре, шу вакъыт Азрети Эбу Бекир бир атлынынъ озьлерине етишкенини Ресул-ы Экремге арз эткенде, Пейгъамбер Эфендимиз: «Я Рабби! Оны йыкъ!» деп дуа буюрды. Башкъа бир риваетте, Суракъа янларына къадар кельгенде, Азрети Эбу Бекир агъламагъа башлады. Ресул-ы Экрем Эфендимиз не ичюн агълагъаныны сорагъанда: «Валлахи, озюм ичюн агъламайым. Санъа бир зарар кельмесинден къоркъкъаным ичюн агълайым» деди. Суракъа Пейгъамбер Эфендимизге уджюм этеджек къадар якъынлашты. «Я Муhаммед! Бугунь сени менден ким къорчалайджакъ?!» деди. Сервер-и алем Эфендимиз де: «Мени Джеббар ве Къаххар олгъан Аллаh Тааля къорчалар» деп джевап берди. О вакъыт Суракъанынъ аты огюндеки эки аягъынен тизлерине къадар ерге батты. Бундан къуртулып, кене уджюм этмеге тешеббюс эткенде, атынынъ аякълары кене ерге сапланды. Суракъа атыны не къадар зорласа да, оны бир тюрлю къуртаралмады. Башкъа япаджакъ ич бир шейи ёкъ эди. Чаресиз къалгъанда, шефкъат ве мерхамет саиби олгъан Ресулуллах Эфендимизге ялвармагъа башлады. Бутюн олгъунлыкъларны ве гузель ахлякъны озюнде топлагъан, усьтюн ахлякъ ве яратылыш узьре олгъан Пейгъамберимиз онынъ бу тилегини къабул этти. Суракъа: «Я Муhаммед! Къорчалангъанынъны анъладым. Дуа эт де, къуртулайым. Бундан сонъ санъа асла зарар бермем. Сенинъ артынъа тюшкенлерге де сенден ич лаф ачмайджагъым» дей эди. Кяинатнынъ Эфендиси: «Я Рабби! Эгер о сёзюнде догъру ве самимий исе, атыны къуртар» деп дуа эткенде, Аллаh Тааля бу дуаны къабул буюрды. Суракъа бин Маликнинъ аты анджакъ бу дуадан сонъ чукъурдан къуртулалды. Шу вакъыт атнынъ аягъы баткъан ерден кокке догъру тютюн киби бир шей котериле эди. Суракъа айретлер ичинде къалды ве бутюн бу олып-биткенлерден Муhаммед алейхисселямнынъ даима къорчалангъаныны анълады. Пек чокъ шейге шаат олгъан эди. Сонъунда: «Я Муhаммед! Мен Суракъа бин Маликим! Менден асла шубенъиз олмасын. Сизге сёз берем. Бундан сонъ бегенмегенинъиз ич бир ишни япмайджагъым. Къавмынъ сени ве аркъадашларынъны тутаджакъ кимсеге чокъ мукяфат береджегини ваде этти» деди ве Къурейш мушриклерининъ япмакъ истегенлерини бирер-бирер анълатты. Атта оларгъа ёл азыгъы ве минмек ичюн деве бермек истесе де, севимли Пейгъамберимиз къабул этмеди ве онъа: «Эй Суракъа! Сен Ислям динини къабул этмегендже, мен де сенинъ девенъни ве сыгъырынъны истемейим, арзу этмейим. Сен бизни корьгенинъни гизли тут, етер» буюрды. Ибн Са’д да шойле накъиль эте: Суракъа Пейгъамбер Эфендимизге «Манъа истегенинъни эмир эт» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз: «Юртунъда тур. Ич кимсенинъ бизге етишмесине мейдан берме» буюргъан. Аллаh Тааля тилегенде эр шей ола эди. Онъа халис бир шекильде ишанып, ризасы ёлундан кетильгенде, акъылгъа сыгъмагъан вакъиалар мейдангъа келе эди. Ресулуллах Эфендимизни ольдюрип, буюк мукяфатларгъа къавушмакъ хырсынен акъыргъан бир арслан киби ёлгъа чыкъкъан Суракъа артыкъ юваш, мулайим бир бала киби эди. Эр шейге къадир олгъан Аллаh Тааля, Хабибине зарар бермесин деп, Суракъанынъ юрегини яхшылыкъкъа догъру чевирген эди. Эльбетте, Аллаh Тааля Хабибини (саллаллаху алейхи ве селлем) ялынъыз къалдырмайджакъ эди. Чюнки О, инсанларгъа мерхамет ичюн, оларнынъ дюньяда ве ахиретте эбедий сеадетке (бахткъа) къавушмалары ичюн ёллагъан севимли Пейгъамбери эди. Суракъа бундан сонъ озь изинден кери къайтты. Башындан кечкенлерни расткельген кимселерге де анълатмады.8
Кяинатнынъ Султаны келе!
Пейгъамбер Эфендимиз, Азрети Эбу Бекир, Амир бин Фухейре ве реберлери Абдуллах бин Урейкъыт бир афталыкъ ёлджулыкътан сонъ, бисетнинъ он учюнджи сенеси (милядий 622 йылы) эфренджий ильк кузь айынынъ йигирмисинде ве иджретнинъ биринджи сенеси Ребиуль-эввель айынынъ секизинде, базарэртеси куню къушлукъ вакъты «Къуба» коюне етиштилер. Кульсум бин Хидм адлы бир мусульманнынъ эвине мусафир олдылар. Ильк мухаджирлер, Ресул-ы Экрем даа Мединеге кельмезден эвель, Къубада Амр бин Авф огъулларына аит бир хурма къурутув ерини намазгях алына кетирген эдилер. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Къубагъа етишкенде, бу намазгяхны кенишлетип, ильк месджитни япты. Намазларыны Къуба месджитинде къылды. Къуба месджити Тёвбе суресининъ 108-нджи ает-и керимесинде меален «…Темели такъва узерине къурулгъан месджит» деп буюрылып, макъталды.9
Гедже иле куньдюз бир-бирине тенъ олгъан ильк кузьнинъ йигирми учюнджи кунюни де Къуба коюнде кечирип, Ребиуль-эввельнинъ он экинджи, джума куню Мединеге ёлгъа чыкътылар. Уйле намазы вакъты Медине иле Къуба арасындаки Ранона вадийсинде токътадылар. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) ильк джума намазыны мында къылды ве ильк хутбени де мында окъуды.10 Айны куню Мединеге етиштилер. [Даа сонъра бу ерде ильк джума намазынынъ хатырасына «Месджид-и Джума» адлы бир джами къурулды.] Бу арада Меккеде къалгъан Азрети Али Ресулуллах Эфендимизнинъ Кябе-и шерифте даима отургъан еринде отурды. «Ресул-ы Экремде кимнинъ не шейи бар исе, кельсин, алсын» деп багъыртты. Эр кес келип, нишаныны айтып, эманетини алды. Бойлеликнен эманетлер саиплерине теслим этильди. Аллаhнынъ арсланы Азрети Али Къурейш кяфирлерининъ топлангъан ерине барды. «Инша Аллаhу тааля ярын Медине-и мунаввереге кетем. Айтаджакъ бир сёзюнъиз бармы? Мен мында экенде айтынъыз» буюрды. Эписи башларыны эгип, ич бир шей айтмадылар. Саба олгъанда Азрети Али Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ хусусий эшьяларыны топлап ёлгъа тюшти. Къурейштен 4–5 киши ёлуны кесселер де, оларнен дженклешип гъалип кельди. Сонъра ёлда къаршысына Микъдад бин Эсвед чыкъты. Оны да бир урувда ерге йыкъып, имангъа давет этти. О да мусульман олды. Кене ёлгъа чыкъып, шишкен аякъларындан къан акъкъан алда Ресулуллах Эфендимизге Къубада етишти. Куньдюзлери сакъланып, геджелери яян юрген бу ёлджулыкънынъ сонъунда, Пейгъамберимизнинъ узурына баралмайджакъ бир алгъа кельген эди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз буны хабер алгъанда, озю тешриф эткен, Азрети Алини корьгенде онынъ алына аджыгъан, севимли, федакяр эмджезадесини къучакълагъан, мубарек эллеринен онынъ хакъ ёлунда бинълердже мешакъкъаткъа къатлангъан нарин, назик аякъларыны сыйпагъан ве онынъ афиети ичюн дуа буюргъан эди. Атта Азрети Алининъ бу федакярлыгъы узерине меален «Инсанлардан ойлелери бар ки, Аллаh Таалянынъ ризасы ичюн нефсини (озюни) феда этер»11 ает-и джелилесининъ назиль олгъаны ривает этиле.12
«Я Суракъа! Шу ань Кисранынъ билезиклерини такъкъанынъны, къушагъыны къушангъанынъны ве таджыны кийгенинъни корьген кибим» Хадис-и шериф
Мединеге даа эвель иджрет эткен Асхаб-ы кирам иле мединели мусульманлар Кяинатнынъ Султанынынъ Меккеден иджрет ичюн ёлгъа чыкъкъаныны эшиткенде, тешрифини буюк бир ашкъ ве эеджаннен бекле эдилер. Шунынъ ичюн Медине-и мунавверенинъ тыш тарафларына козетиджилер къойып, шеэрлерини шерефлендиреджек анда Эфендимизни къаршыламакъ ичюн сабырсызлана эдилер. Онынъ мухаббетинен янгъанлар, къызгъын чёльнинъ сувгъа олгъан асрети киби, козьлерини уфукъкъа тикип, куньлердже бекледилер.
Ниает бирден: «Келелер! Келелер!…» деген бир сес эшитильди. Сесни эшиткенлер сыджакъ чёльнинъ орталарына догъру козь кездирмеге башладылар. Эбет!… Эбет!… Олар да къызгъын чёльде, кунешнинъ якъыджы сыджагъына бакъмадан, буюк бир эйбетнен озьлерине догъру илерилегенлерини корьген эдилер. Севинчнен бир-бирлерине: «Мужде!… Мужде!… Ресулуллах келе!… Пейгъамберимиз келе!… Севининъиз, эй мединелилер! Байрам этинъиз! Хабибуллах келе!… Баш таджымыз келе!…» деп багъырмагъа башладылар. Бу хабер бир анда Медине-и мунаввере сокъакъларыны толдурды. Едисинден етмишине, къартындан хастасына къадар эр кес бенъзери корюльмеген бу севинчли хаберни бекле эди.
Бутюн мединелилер энъ гузель урбаларыны кийип, Алемлернинъ Эфендисини къаршыламакъ ичюн тез чаптылар. Текбир сеслери семаны янъгъырата, севинчтен козь яшлары сель киби акъа эди. Кедер ве бахт толу бир ава эсе эди, Медине де тарихындаки энъ гузель кунюни яшай эди. Бир тарафта эр кес «Эмин» лакъабынен таныгъан Аллаh Таалянынъ Хабибини ольдюрмек ичюн Онынъ усьтюне мукяфат къойгъанлар; дигер тарафта исе Оны ве аркъадашларыны къорумакъ, багъырларына басмакъ ве бу ёлда джанларыны феда этмек истегенлер бар эди.
Мединелилер бир ан эвель севимли Пейгъамберимизнинъ нурлу джемалини корьмек истей эдилер. Медине ич бир заман бойле севинчли, бойле мубарек бир анны корьмеген эди. Бу о куньге къадар яшанмагъан бир байрам эди. Бенъзери корюльмеген ве корюльмейджек олгъан бу байрамда балалар, яшлар, буюклер, бахтлы инсанлар ильк кере айны вакъытта бир агъыздан шу шиирни окъуй эдилер:13
Талеа’ль-бедру алейна,
Усьтюмизге толгъан ай догъды
Мин сенийяти’ль-веда’,
Сенийету’ль-Веда тёпелеринден.
Веджебе’ш-шукру алейна,
Шукюр бизге ваджип олды
Ма де’а лиллахи да’.
Хакъкъа давет эткен сайын.
Эййюхе’ль-меб’усу фина,
Сен бизге ёлландынъ,
Джи’те би’ль-эмри’ль-мута’,
Эмруллахны кетирдинъ.
Джи’те шеррафте’ль-Медине,
Мединеге хош кельдинъ,
Мерхабен я хайра да’.
Шереф берир даветинъ.
Энте шемсун, энте бедрун,
Сен кунешсинъ, сен айсынъ,
Энте нурун аля нур,
Сен нур усьтюне нурсынъ,
Энте мисбаху’с-Сурейя,
Сен Сурейянынъ ярыгъысынъ,
Я Хабиби, я Ресул!
Эй севимли, эй Ресул!
Къад лебисна севбе иззин,
Иззет-икрамнен толдыкъ,
Ба’де эсваби’р-рикъа’,
Эскилерден къуртулдыкъ,
Ве рада’на седье медждин,
Меджде къавуштыкъ, тойдыкъ,
Ба’де эййами’д-дая’.
Зияндайдыкъ, кяр таптыкъ.
Къалет ахмару’д-деяджи,
Зулметни дагъыткъан ай дер:
Къулли эрбаби’ль-Ислям,
Ислям эхлине айтынъыз,
Куллю мен йетба’ Муhаммед,
Муhаммедке (алейхисселям) уйгъангъа
Йенбеги эн ля юдам.
Асла зулум этменъиз.
Ве те’ахедна джемиан,
Эпимиз бирден сёз бердик
Йевме акъсемне’ль-ямин,
Ант эткен о куньде,
Лен нехуне’ль-ахде йевмен,
Догърулыкъ ёлумыздыр,
Веттехазне’с-сыдкъа дин.
Хаинлик олмаз динде.
Лесте валлахи незийен,
Валлахи, мен унутмам,
Ма юкъасихи’ль-ибад,
Элемсиз кунь ич ёкъ эди,
Мешхеден я неджме эмнин,
Шаатсынъ, эй Эмн йылдызы,
Зу вебаин ве видад.
Вефанъ, севгинъ пек чокъ эди.
«Хош кельдинъ, я Ресулаллах», «Бизге буюрынъыз, я Ресулаллах» шеклиндеки ялварувлар эр ерде янъгъырай эди. Мединенинъ илери кельгенлеринден базылары Къасванынъ югенинден тутып: «Я Ресулаллах! Бизге буюрынъыз…» деп ялвардылар. Оларгъа: «Девемнинъ югенини йиберинъиз, о мемурдыр. Кимнинъ эвининъ огюнде чёксе, анда мусафир олурым!» буюрды.
«Инсанлардан ойлелери бар ки, Аллаh Таалянынъ ризасы ичюн нефсини феда этер» Бакъара: 207
Эр кесте буюк бир эеджан ве меракъ башлады. Къасва къайда чёкеджек экен? Къасва Мединенинъ ичине догъру илерилей, эр къапынынъ огюнден кечкенде эв саиплери: «Я Ресулаллах! Бизни шерефлендиринъиз, бизни шерефлендиринъиз!» деп ялвара эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз оларгъа тебессум буюрып: «Девенинъ ёлуны ачынъыз! Къайда чёкеджеги онъа буюрылгъандыр» буюра эди.
Къасва ниает Пейгъамбер Эфендимизнинъ бугуньки месджид-и шерифининъ къапысы булунгъан ерге чёкти. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) девесинден тюшмеди. Айван кене турды, юрмеге башлады. Эски ерине чёкти ве бир даа турмады. Бунынъ узерине Эфендимиз Къасвадан тюшип: «Иншааллаh, мензилимиз мындадыр» ве «Бу ер кимнинъ?» буюргъанда: «Я Ресулаллах! Амрнынъ огъуллары Сухейль ве Сехльнинъдир» деп джевап бердилер. Бу балалар етим эди. Пейгъамберимиз: «Акърабаларымыздан къайсысынынъ эви бу ерге даа якъын?» буюрды. Зира Ресулуллах Эфендимизнинъ къартбабасы Абдулмутталибнинъ анасы Неджжар огъулларындан эди. Азрети Халид бин Зейд Эбу Эййуб эль-Энсарий севинчнен: «Я Ресулаллах! Меним эвим даа якъын. Иште шу эвим, шу да къапысы» деп, эеджаннен косьтерди. Къасванынъ юкюни тюшюрип, Ресулуллах Эфендимизни эвине давет этти.14
Мединели мусульманлар ве мухаджирлер Эфендимизнинъ иджретине пек зияде севиндилер. Бу йылгъа «Сенету’ль-изин» дениле.
Иджрет вакътында гонъюллернинъ иляджы, инсаниетнинъ баш таджы, Аллаh Таалянынъ хабиби Пейгъамбер Эфендимиз элли учь яшында эди.
НЕ ОЛУР АЛЫМ МЕНИМ
Не олур алым меним, я Ресулаллах?
Яна джаным-теним, я Ресулаллах.
Чырпынгъан алев ве бухурдан киби
Ашкъынънен тютеним, я Ресулаллах.
Хиджранынънынъ асретинен не заманлардыр
Ирип битеним, я Ресулаллах.
Сен Шах-ы Левляксынъ, юдже къапынъда
Бойнымны бюкеним, я Ресулаллах.
Баскъан топрагъынъда гуллер ачылгъан,
Мен анда тикеним, я Ресулаллах.
Эбу Эййуб эль-Энсарий радыяллаху анху
