МЕДИНЕ-И МУНАВВЕРЕ ДЕВРИ
Севимли Пейгъамберимиз бисетнинъ он учюнджи йылы, Ребиуль-эввель айынынъ 12-синде, милядий 622 сенесинде Мединеге иджрет этти ве бунынънен он йыл девам этеджек Медине деври башланды. Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Халид бин Зейд Эбу Эййуб эль-Энсарийнинъ эвини шерефлендиргенде, ашагъы къатта отурмакъны сайлады ве шу ерге ерлешти.1 Бойлеликнен Кяинатнынъ Эфендисини мусафир этип, эвинде тутмакъ шерефи бу мубарек заткъа насип олды.
Азрети Халид шойле анълатты: «Ресулуллах эвимни шерефлендиргенде, ашагъы къатта отурмакъны сайлагъан эди. Биз исе юкъары къатта отура эдик ве бу алгъа пек кедерлене эдик. Бир кунь: „Анам-бабам сизге феда олсун, я Ресулаллах! Мен юкъарыда отурсам, сиз исе ашагъы къатта олсанъыз, гонълюм разы олмай, буны ляйыкъ корьмейим. Бу манъа пек агъыр келе. Риджа этем, зат-ы алинъиз юкъарыда, биз исе ашагъы къатта отурайыкъ, изин беринъиз“ дедим. Бунынъ узерине: „Я Эба Эййуб! Эвнинъ ашагъы къатында олмамыз бизге даа мунасип ве къолайдыр“ буюрды. Кельген зияретчилернен даа раат корюшмек ниетинен ашагъы къатта къалмакъны мунасип корьди. Биз де эвнинъ юкъары къатында къалдыкъ.
Бир кунь сув тестимиз сынды. Тёкюльген сув Ресулуллахнынъ усьтюне тамчылап, Оны раатсыз этер деп къоркътыкъ. Къадынымнен экимиз орьтюнеджек бирден-бир кадифе ёргъанымызны тез сувнынъ усьтюне басып къойдыкъ.»
Эбу Эййуб эль-Энсарий юкъары къатта олмакътан пек сыкъыла эди. Ниает озю ашагъы къаткъа тюшти де, Ресулуллах Эфендимизни юкъары чыкъарды. Азрети Эбу Эййуб буюрды: «Ресулуллах Эфендимизге даима акъшам ашы азырлап ёллай эдик. Артып къалгъаныны бизге къайтаргъанда, мен ве къадыным Умму Эййуб Ресулуллахнынъ эли тийген ерлерни къыдырып, шу ерлерден ашай ве бунынънен берекетлене эдик. Бир гедже кене азырлап ёллагъан согъанлы я да сарымсакълы ашымызны Ресулуллах кери къайтаргъан эди. Онда элининъ изини коралмагъанда, багъырып янына бардым ве: „Я Ресулаллах! Анам-бабам санъа феда олсун! Сиз акъшам ашыны кери къайтардынъыз. Амма онда мубарек элинъизнинъ изини коралмадым. Албуки мен ве Умму Эййуб къайтаргъан ашынъда элинъиз тийген ерлерни къыдыра ве бунынънен берекетлене эдик“ дедим. Ресулуллах саллаллаху алейхи ве селлем буюрды: „Бу себзеде бир къокъу дуйдым. Ондан ашамадым. Мен мелекнен лаф эткен бир кишим.“ „О аш араммы?“ деп сорадым. „Ёкъ! Амма къокъусы себебинден оны бегенмедим“ буюргъанда: „Сиз бегенмеген шейни мен де бегенмем!“ дедим. Пейгъамберимиз: „Сиз оны ашанъыз“ буюрды. Бунынъ узерине биз де ондан ашадыкъ ве бир даа о себзеден Ресулуллахкъа аш япмадыкъ.
Даа бир кере Ресулуллах Эфендимизнен Эбу Бекирге етеджек къадар аш азырладым ве узурларына алып бардым. Ресулуллах: „Я Эба Эййуб! Энсарнынъ эшрафындан отуз кишини давет эт“ буюрды. Мен ашнынъ аз олгъаныны ве бельки Ресул-ы Экрем бу ашны чокъ сангъандыр деп тюшюнип тургъанда, кене: „Я Эба Эййуб! Энсарнынъ эшрафындан отуз кишини давет эт“ буюрды. Бинълердже тюшюндже ичинде энсардан отуз кишини давет эттим, кельдилер. О аштан ашадылар, тойдылар. Бунынъ бир муджизе олгъаныны анълап, кельгенлернинъ иманлары къуветленди ве бир даа биат эттилер. Сонъра кеттилер. Бу сечильген асхаб кеткенден сонъ, бу сефер: „Алтмыш кишини давет эт“ буюрды. Ашнынъ муджизе оларакъ эксильмегенини корьгеним ичюн, даа зияде къуванып, алтмыш кишини Ресулуллахнынъ узурына давет эттим.
«Девенинъ ёлуны ачынъыз! Къайда чёкеджеги онъа буюрылгъандыр» Хадис-и шериф
Медине-и мунаввере ве этрафы
Кельдилер, о ашлардан ашадылар. Эписи Ресулуллахнынъ муджизесини тасдикъ этип къайттылар. Ондан сонъ: „Энсардан докъсан киши чагъыр“ буюрды. Чагъырдым, кельдилер. Ресулуллахнынъ эмринен онар-онар софрагъа отурып ашадылар; эписи де бу буюк муджизени корип кеттилер. Бойлеликнен юз сексен киши аш ашады. Аш исе мен алып баргъан къадар эди ве ич эль тийгизильмеген киби тура эди.»2
Энсар иле мухаджирлернинъ къардаш олмасы
Пейгъамбер Эфендимиз Медине-и мунаввереде даа сыкъы бир багълылыкъ къурулсын деп, иджрет эткен мухаджирлерни ве оларны эвлерине алгъан энсарны бир-бирине къардаш этти. Азрети Али энъ сонъгъа къалгъанда, унутылдым санып: «Я Ресулаллах! Мени унуттынъызмы?» деп сорагъан эди. О вакъыт Алемлернинъ Эфендиси: «Сен дюньяда ве ахиретте меним къардашымсынъ» буюргъан эди. Бу къардашлыкъ маддий ве маневий ярдымлашув эсасына таяна эди. Бойлеликнен юртларындан, эвлеринден ве акърабаларындан айры къалмакънынъ кедери бираз да олса кечеджек эди. Эсасен мединели мусульманлар Аллаh Таалянынъ динини яшаялмакъ ве яялмакъ ичюн ватанларыны ташлагъан мухаджир къардашларына къучакъларыны ачкъан, оларны эвлерине давет эткен, оларгъа эр тюрлю ярдым этмек ичюн джан-башнен чалышкъан эдилер. Бу къардашлыкъ къурулгъан сонъ, бир-бирине даа джандан сарылдылар. Ресулуллах Эфендимиз эр мухаджирни табиатына уйгъун бир энсарнен къардаш эткен эди. Ойле ки, бу къардашлыкъ бабаларындан къалгъан малны бёлюшеджек дереджеде эди.3
Эр мединели ерини, багъыны, багъчасыны, эвини, малларыны… не шейи бар олса экиге айыра ве ярысыны мухаджир къардашына севе-севе бере эди. Мухаджирлерден Азрети Абдуррахман бин Авф шойле анълатты: «Биз Медине-и мунаввереге иджрет эткенимизде, Ресулуллах Эфендимиз мени Са’д бин Реби иле къардаш этти. Бунынъ узерине къардашым Са’д манъа: „Эй къардашым Абдуррахман! Мен мединели мусульманлар арасында мал джеэтинден энъ зенгин кишим. Малымны экиге айырдым, ярысы сенинъдир“ деди. Мен де: „Аллаh Тааля малынъны санъа мубарек ве хайырлы этсин. Меним малгъа ихтияджым ёкъ. Тек мени алыш-вериш эткенинъиз чаршынъызгъа бир алып бар, о етер“ дедим.»
Бойле бир федакярлыкъ анджакъ Ислям къардашлыгъынен мумкюн ола эди. Адем алейхисселямдан бу замангъа къадар пек чокъ кочьлер олгъан эди. Амма бойле манали ве юксек бир иджрет, тыштан кельгенлернен ерли халкъ арасында бу къадар севгиге толу бир бирлешюв ве самимий бир къучакълашув олмагъан эди. Аллаh Тааля да меален: «Му’минлер анджакъ къардаштырлар»4 буюрды. Бунынънен акъикъий севги ве самимиетнинъ маддий менфаатнен дегиль, иман ве инанчнен ола биледжегине ишарет буюрыла эди. Асхаб-ы кирамдаки бу ал Ресулуллах Эфендимизнинъ бир субетинен эльде этиле эди. Севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек юрегинден дерьялар киби фышкъыргъан фейз ве берекетлер Асхаб-ы кирамнынъ юреклерине акъа эди; бунынъ нетиджесинде олар корюльмеген бир федакярлыкънен бир-бирлерини севе ве къардашларыны озьлеринден усьтюн тута эдилер.
«Я Рабби! Мекке шеэрини севгенимиз киби бизге Мединени де севдир. Оны Меккеден даа зияде севдир. Я Рабби! Олчеклеримизге ве килелеримизге Сен берекет бер. Медине шеэрини биз ичюн сагълыкълы эт. Авасыны гузель эт!» Хадис-и шериф
Энсар ве мухаджирлер бу янъы Ислям меркезинде эль-элге, гонъюль-гонъюльге берип, Ислям дининнинъ къуветленмеси ичюн эр федакярлыкъкъа чыдамагъа ве сонъунда шеадет дереджесине иришмеге сёз бердилер. Бойлеликнен Ресулуллахнынъ этрафында топланып, Ислям дининнинъ эсасларына уйып, янъы бир низам ве бахтлы бир аят къура эдилер. Артыкъ Ислямиет иджрет вакъиасынен «девлет» олув ёлунда ильк адымыны аткъан эди. Медине-и мунаввере исе Ислям дининнинъ бешиги ве меркези ола бара эди.
Мединеде Асхаб-ы кирамдан гъайры христианлар, еудийлер ве путкъа табынгъан мушриклер де бар эди. Еудийлер Бени Къайнукъа, Бени Къурейза ве Бени Надир адлы учь къабиледен ибарет эди. Олар Ислямгъа ве хусусан севимли Пейгъамберимизге пек зияде душман эдилер.
Бу арада меккели мушриклер Пейгъамбер Эфендимизнинъ Мединеде асхабыны бир-бирине къардаш этип бирлештиргенини озьлери ичюн буюк бир телюке деп корьген эдилер. Эгер къыскъа вакъыт ичинде бу ишнинъ акъкъындан келалмасалар, мусульманлар къуветленип Меккеге уджюм эте, ташлап кеткен ерлерини, эвлерини, юртларыны олардан тартып ала билир эдилер… Бойле тюшюнджелер ичинде олгъан меккели мушриклерден мединели мусульманларгъа къоркъутув мектюплери келе эди. Бу мектюплернинъ биринде шойле дениле эди: «Шубесиз, арамызда душманлыкъ олгъан арап къабилелерининъ ич биринде бизни сизлер къадар ачувландыргъан олмады. Чюнки бизден олгъан бир адамны бизге теслим этмек керек олгъаны алда, сиз Онъа ярдымджы олып, къучакъ ачып Оны къорудынъыз. Бу сиз ичюн пек буюк бир къусурдыр. Риджа этемиз, Онынънен бизим арамыздан чекилинъиз ве Оны бизге быракъынъыз. Эгер Онынъ иши яхшы кетсе, бунъа энъ зияде къуванаджакъ биз олурмыз. Акси олса, Оны ёлгъа кетирмек де кене бизге тюшер!…»
Бу мектюпке Азрети Ка’б бин Малик Пейгъамберимизни макътагъан пек гузель бир джевап язды.
Меккели мушриклер мединели мушриклерге де айны шекильде къоркъутув мектюплери яздылар. Оларны да: «Эгер адамымызны шеэринъизден чыкъармасанъыз я да ольдюрмесенъиз, усьтюнъизге юрермиз, сизлерни ольдюрирмиз, къадынларынъызны хызметимизге алырмыз!…» деп къоркъуттылар.
Бунынъ узерине мединели мушриклер мунафыкъ Абдуллах бин Убейнинъ этрафына топландылар ве фырсат тапкъан анда Ресулуллах Эфендимизге зарар кетирмеге къарар алдылар.
Мусульманлар буны огренгенде, севимли Пейгъамберимизни къорумакъ ичюн эллеринден кельген бутюн гъайретни косьтерип, Онынъ этрафында сыкъ бирлештилер. Геджелери сокъакъкъа чыкъалмаз, эвлеринде юкълаялмаз алгъа кельдилер.
Убей бин Ка’б анълатты: «Ресулуллах Эфендимиз ве асхабы Медине-и мунаввереге тешриф эткенде, мусульманлар мушрик арап къабилелерининъ душманлыгъына нишан олдылар. Асхаб силялы оларакъ сабагъа къадар къаравул турды.»
Асхаб-ы кирам бир беден киби олгъан эдилер; телюкели алларда бутюн кучьлеринен мусульман къардашларынынъ ярдымына чапа эдилер. Оларнынъ башында севимли Пейгъамберимиз тура эди. Ресулуллах Эфендимиз эр гузель хасиетте огде олгъаны киби, джесаретте де асхабынынъ энъ огюнде тура эди. Гедженинъ къайсы саатинде олса олсун, бир къычырыкъ эшитильгенде, Пейгъамберимиз ич кимсе бармадан атынен о ерге йылдырым киби етише, къоркъаджакъ бир шей олмагъаныны асхабына бильдире ве оларны тынчландыра эди.
«Я Али! Сен дюньяда ве ахиретте меним къардашымсынъ» Хадис-и шериф
Эки дюнья султанынынъ
Догъгъан айы кельди кене,
Ильм ве маариф маденининъ
Догъгъан айы кельди кене.
Кельсин шефаат истеген,
Сафа тапсын Оны севген,
О гузель ахлякъ саибининъ
Догъгъан айы кельди кене.
Къаранлыкъта толгъан ай, куньдюзнинъ кунеши,
Худанынъ гулистанынынъ гулю,
Хакънынъ Хабиби Мустафанынъ
Догъгъан айы кельди кене.
Къайда садыкъ бир ашыкъ?
Джаны-тени раатлыкъ тапсын,
Акъикъат сырынынъ хазинесининъ
Догъгъан айы кельди кене.
Эй Худаий, Оны ким севсе,
Мурадына иришкендир,
Фахр-и джихан, Хайру’ль-бешернинъ
Догъгъан айы кельди кене.
Мединеден эски бир манзара
Месджид-и Небеви / Медине-и мунаввере
Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Медине-и мунаввереге иджрет эткенде, девеси Къасванынъ чёккен ери.
Севимли Пейгъамберимиз бу ерни сатын алып, усьтюнде месджит яптырды.
Вефаты да бу месджитке битишик олгъан эвинде олды
ве мубарек къабр-и шерифи де бу одада япылды.
Сонъра бу одагъа Азрети Эбу Бекир ве Азрети Умер (радыяллаху анхума) дефн этильди.
Янларындаки бир кишилик ерге
Иса алейхисселямнынъ дефн этиледжеги бильдирильген.
