БЕДИР ГЪАЗВАСЫ
Бу гъазвагъа Экинджи Бедир, Бедр-и кытал, Бедр-и кубра да дениле. Япылгъан сериелерде Асхаб-ы кирамнынъ муваффакъиетли олмасы кяфирлерни къоркъутмагъа башлады. Артыкъ керванлары болюк-болюк ве янларында аскерлернен ёлгъа чыкъа эди. Иджретнинъ экинджи йылында меккели мушриклер эр аиледен сермае алып, бинъ девелик бир керванны Шамгъа ёлладылар. Башларында Меккенинъ илери кельгенлеринден Эбу Суфьян бар эди, о даа мусульман олмагъан эди.1 Керванны къорумакъ ичюн къыркъ къадар мухафыз да вазифелендирильген эди… Маллар сатылгъандан сонъ, параларнынъ эписинен силя сатын аладжакъ эдилер ве булар мусульманларнен дженкте къулланыладжакъ эди.
Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) мушриклернинъ буюк бир керванны тиджарет ичюн Шамгъа ёллагъанларыны хабер алгъанда, алларыны огренмек ичюн мухаджирлерден бир къач кимсени вазифелендирди. Зу’ль-Ушейре денильген ерге баргъанларында, керваннынъ кечкенини огренип, Мединеге къайттылар. Куфюр эхлининъ силясы ве маллары эллеринден алынса, Ислям эхлине зарарлары тиймез ве къаршылыкълары къырылыр эди. Шунынъ ичюн Ресулуллах Эфендимиз вазиетни тюшюнип-тартып, дерал дженк азырлыкъларына башлады.
Озь ерине намаз къылдырмакъ ичюн Абдуллах ибн Умму Мектумны къалдырды.2 Азрети Талха бин Убейдуллах иле Са’ид бин Зейдни де керваннынъ къайтышыны огренмек ичюн кешифке ёллады.3 Азрети Османнынъ къадыны агъыр хаста олгъаны ичюн, онъа Мединеде къалмасыны эмир буюрды. Сонъра дёрт кишиге даа вазифе берди. Бойлеликнен вазифелилер секиз киши олды.
Фырсат къачырыладжакъ киби дегиль эди. Пейгъамбер Эфендимиз дерал азырланып, янына мухаджирлерден ве энсардан учь юз беш сахаби алды ве Рамазан-ы шерифнинъ он экинджи куню Бедир ерине догъру ёлгъа чыкъты. Вазифелилер иле берабер сайылары 313 кишиге ете эди.4 Олардан алтмыш дёртю мухаджир эди.
Бедир Меккеге, Мединеге ве Суриеге кеткен ёлларнынъ бирлешкен бир ери эди.
Бу сеферге чыкъмакъ ичюн янъы етишкен яшлар, атта къадынлар биле Пейгъамбер Эфендимизге ялвара эдилер. Умму Варакъа Ресулуллах Эфендимизнинъ узурына келип: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Изин берсенъиз, сизнен кетмек истейим. Яралыларнынъ яраларыны сарар, хасталарнынъ хызметини корерим. Бельки Аллаh Тааля манъа да шеитлик насип этер!» дегенде, Хабиб-и Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем): «Сен эвинъде отур, Къур’ан-ы Керим окъу. Шубесиз ки, Аллаh Тааля санъа шеитликни насип этер» буюргъан эди.
«Сен (Умму Варакъа) эвинъде отур, Къур’ан-ы Керим окъу. Шубесиз ки, Аллаh Тааля санъа шеитликни насип этер» Хадис-и шериф
Бедир гъазвасынынъ ёлу
Са’д бин Эби Ваккъас анълатты: «Ресулуллах Эфендимиз бизнен гъазвагъа кетмек истеген балаларны кери къайтармакъ истегенде, къардашым Умейрнинъ бир тарафкъа сакъланмагъа, козьге корюнмемеге тырышкъаныны корьдим. О вакъыт он алты яшында эди. „Санъа не олды ки, бойле гизленесинъ?“ дедим. „Ресулуллах Эфендимиз мени де кучюк корип, кери къайтарыр деп къоркъам! Албуки гъазвагъа къатылып, Аллаh Таалянынъ манъа шеитлик насип этмесини арзу этем“ деди. Шу вакъыт оны Ресулуллах Эфендимизге бильдиргенлеринде, къардашыма: „Сен кери къайт“ буюрды. О вакъыт къардашым Умейр агъламагъа башлады. Мерхамет дерьясы Хабиб-и Экрем Эфендимиз онынъ козь яшларына даяналмайып, изин берди. Албуки къардашымнынъ къылычыны озю къушаналмагъаны ичюн белине мен такъкъан эдим.»5 Алемлернинъ Эфендиси олгъан севимли Пейгъамберимизнинъ байрагъыны Мус’аб бин Умейр, Са’д бин Муаз ве Азрети Али ташый эдилер.6 Асхаб-ы кирамнынъ янында тек учь ат ве етмиш деве бар эди. Атлардан бири Микъдаднынъ, бири Зубейрнинъ, бири де Мерсед бин Эби Мерседнинъ эди. Эки я да учь киши бир девеге невбетлешип мине эди. Ресулуллах Эфендимиз Азрети Али, Эбу Любабе ве Мерсед бин Эби Мерсед иле невбетлешип мине эди. Амма эписи Ресул алейхисселям юрмесин, эп деве усьтюнде кетсин деп: «Джанларымыз санъа феда олсун, я Ресулаллах! Сиз деведен тюшменъиз. Юдже затынъызнынъ ерине биз юрермиз» деп ялвара эдилер. Лякин Кяинатнынъ Султаны озюни олардан фаркълы корьмейип: «Сиз юрмекте менден даа къуветли олмагъанынъыз киби, эджир ве мукяфат хусусында да мен сизден мустагъни ве ихтияджсыз дегилим» буюрды. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз ве юдже асхабы чёльде къавурыджы бир сыджакъ алтында юре эдилер. Бундан гъайры оразалы эдилер. Асхаб-ы кирам Ислямиетни яймакъ ичюн пек чокъ сыкъынтыларгъа къатланып, Пейгъамбер Эфендимизнинъ артындан ашкъ ве шевкънен кете эдилер. Чюнки сонъунда Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ ризасы бар эди, зиядесинен арзу эткен шеитлик ве дженнет бар эди… Севимли Пейгъамберимиз асхабынынъ алларына бакъып: «Аллаhым! Олар яяндырлар, Сен оларгъа минеджек бер! Аллаhым! Олар ачыкъ ве чыплакътырлар, Сен оларны кийдир! Аллаhым! Олар ачтырлар, оларны тойдур. Фукъаредирлер, фазл-ы кереминънен оларны зенгин эт!» деп дуа буюрды.
Пейгъамбер Эфендимиз ве мубарек ордусы бу шиддетли сыджакълар алтында Бедирге догъру илерилегенде, мушриклернинъ Шамдан кельген керваны да Бедирге якъынлашкъан эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ кервандан хабер алмакъ ичюн ёллагъан эки сахабиси керваннынъ бир-эки кунь ичинде Бедирге келип оладжагъыны огренип, тез кери къайттылар. Кервандакилер оларнынъ хаберни огренген коюне кельгенде, койлюлерге: «Мусульманларнынъ джасусларындан хаберинъиз бармы?» деп сорадылар. Олар: «Бильмеймиз. Амма эки киши кельди, шу ерде бираз отурдылар, сонъ да турып кеттилер» дедилер.
Эбу Суфьян тариф этильген ерге барып тедкъикъ эткенде, ердеки деве тезеклерини эзди ве ичинде ем чегирдеклери корьди ве: «Булар Медине емлеридир, мен ойле санайым ки, о эки адам Муhаммеднинъ (алейхисселям) джасусларыдыр» деди. Мусульманларнынъ пек якъында олгъаныны тахмин этип, буюк бир къоркъугъа тюшти. Керваннынъ акъибетинден эндишеленип, гедже-куньдюз юрип, вакъыт джоймадан Къызыл денъиз ялысындан Меккеге тез кетмеге къарар берди. Бундан гъайры Дамдам бин Амр Гъыфари адлы бирини алны бильдирмек ичюн Меккеге хаберджи оларакъ ёллады.7
«Аллаhым! Олар (асхабым) яяндырлар, Сен оларгъа минеджек бер! Аллаhым! Олар ачыкъ ве чыплакътырлар, Сен оларны кийдир! Аллаhым! Олар ачтырлар, оларны тойдур. Фукъаредирлер, фазл-ы кереминънен оларны зенгин эт!» Хадис-и шериф
Бу киши Меккеге кельгенде, кольмегини огюнден ве аркъасындан йыртты. Девесининъ паланыны терс чевирди. Аджайип бир алда: «Ярдым! Ярдым!… Эй къурейшлилер! Етишинъиз!… Керванынъызгъа, Эбу Суфьяннынъ янындаки малларынъызгъа Муhаммед ве асхабы уджюм эттилер. Эгер етишип олсанъыз, керванынъызны къуртарып олурсынъыз!…» деп сызланып багъырмагъа башлады.
Буны эшиткен меккелилер дерал топланып, азырлыкъларыны яптылар. Еди юз девели, юз суварий ве юз элли пияде топладылар. Эбу Леhебге: «Айды, сен де къатыл!» дегенлеринде, къоркъусындан хасталыгъыны бахане этти. Озь ерине Ас бин Хишамны бедель оларакъ ёллады. Умейе бин Халеф адлы мушрик дженкке азырланмакъта пек агъыр арекет эте эди. Зира Пейгъамбер Эфендимизнинъ: «Меним асхабым Умейени ольдюрир» буюргъаныны эшиткен эди. Онынъ ич бир вакъыт догърулыкътан айрылмагъаныны бильгени ичюн къоркъа эди. Шунынъ ичюн Эбу Джехильнинъ ысрарларына къаршы къарт ве пек семиз олгъаныны огге сюрди. Амма Эбу Джехиль оны къоркъакълыкънен къабаатлагъанда, кетмеге меджбур къалды.
Мушрик ордусы бинъ киши къадар эди. Эписи демир зырх кийген эди. Янларында гузель сесли къадынлар бар эди. Чалгъы алетлерини ве ички алмакъны да унутмагъан эдилер. Бу къадар кучьлю бир орду иле учь юз кишини дегиль, бинъ кишилик бир ордуны биле бир анда енъермиз деп тюшюне эдилер. Ёлгъа чыкъмадан эвель ольдюреджек кимселерини, аладжакъ гъаниметлерини эсаплагъанлар биле бар эди. Амма эписининъ энъ буюк эмели Ислямны ёкъ этмек эди. Бу азгъын мушрик сюрюси къадынларнынъ чалгъан дефлеринен ве йырлагъан йырларынен ёлгъа чыкъты.
Бу арада Эбу Суфьян Бедирден эп-эйи узакълашкъан, Меккеге догъру хайли ёл алгъан эди. Телюкенинъ кечкенине эмин олгъанда, Къайс бин Имриу’ль-Къайс адлы адамыны Къурейшке ёллап: «Эй Къурейш джемааты! Сиз керванынъызны, адамларынъызны ве малларынъызны къорумакъ ичюн Меккеден ёлгъа чыкъкъан эдинъиз. Биз телюкеден къуртулдыкъ. Артыкъ кери къайтынъыз!…» деди. Бундан гъайры: «Мусульманларнен чатышмакъ ичюн Мединеге кетмектен сакъынынъыз!» деп тевсие этти.
Къайс мушрик ордусына хаберни кетиргенде, Эбу Джехиль: «Ант этем ки, Бедирге барып учь кунь, учь гедже шенълик япаджакъмыз, девелер богъазлап, шарап ичеджекмиз. Этрафтаки къабилелер бизни сейир этип, алымызгъа къызгъанырлар ве ич кимседен къоркъмагъанымызны корерлер. Бундан сонъ эйбетимизден кимсе бизге уджюм этмеге джесарет эталмаз. Эй енъильмез Къурейш ордусы! Юринъиз…» деди. Къайс Эбу Джехильнинъ сёз динълейджек алда олмагъаныны корип, кери къайтты ве алны Эбу Суфьянгъа бильдирди. Илерини корьген ве тедбирли бир кимсе олгъан Эбу Суфьян: «Эйвах! Языкъ олды Къурейшке!… Бу Амр бин Хишамнынъ (Эбу Джехильнинъ) бир планыдыр. Бу ишни мытлакъа инсанларгъа баш олмакъ севдасынен япты. Албуки бойле азгъынлыкъ эр вакъыт буюк бир эксиклик ве огъурсызлыкътыр. Эгер мусульманлар оларгъа расткельсе, Къурейшнинъ вай алына!…» демектен озюни туталмады.
Эбу Суфьян керванны тез Меккеге еткизип, ордугъа етишти. Бу арада Сервер-и кяинат (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз асхабынен Бедирге якъынлаша эди. Бир вакъыт мединели мушриклерден Хубейб бин Есаф иле Къайс бин Мухаррисни Ислям ордусынынъ ичинде корьди. Хубейбнинъ башында демир тулгъасы олгъанына бакъмадан, оны таныды ве Азрети Са’д бин Муазгъа: «Бу Хубейб дегильми?» буюрды. О да: «Эбет, я Ресулаллах!» деди. Хубейб дженк санатыны бильген, йигит бир пеливан эди. Къайс иле Ресулуллах Эфендимизнинъ узур-ы шерифине кельдилер. Пейгъамберимиз оларгъа: «Сиз бизнен не ичюн келесинъиз?» буюрды. Олар да: «Сен бизим къыз къардашымызнынъ огълусынъ ве къомшумызсынъ. Биз де къавмымызнен берабер гъанимет топламакъ ичюн келемиз!» дедилер. Эфендимиз Хубейбге: «Сен Аллаh Таалягъа ве Ресулына иман эттинъми?» буюргъанда: «Ёкъ» деди. Ресул алейхисселям: «Ойле исе кери къайт! Бизим динимизде олмагъан бизнен берабер оламаз» буюрды. Хубейб: «Меним йигитлигимни, къараманлыгъымны ве душманнынъ кокюсинде яралар ачкъан бир пеливан олгъанымны эр кес биле. Гъанимет ичюн сенинъ янынъда душманынъа къаршы дженк этерим» деди. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ ярдымыны къабул буюрмады.
Бир муддет кеткенден сонъ Хубейб истегини текрарлады, амма Пейгъамберимиз мусульман олмагъандже арзусынынъ къабул этилип оламайджагъыны бильдирди. Ревха денильген ерге кельгенлеринде Хубейб Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ узурына келип: «Я Ресулаллах! Аллаh Таалянынъ алемлернинъ Рабби олгъанына ве сенинъ пейгъамберлигинъе инандым, иман эттим» дегенде, Сервер-и кяинат Эфендимиз пек севинди. Къайс да Мединеге къайткъандан сонъ иманнен шерефленди (радыяллаху анху).
Ислям ордусы Сафра вадийсине кельгенде, меккелилернинъ бир орду топлап, керванларыны къуртармакъ ичюн Бедирге догъру юргенлерини хабер алды. Пейгъамбер Эфендимиз асхабыны топлап, бу вазиетни оларнен меслеатлешти. Зира мединели мусульманлар Ресулуллах Эфендимизге Акъабеде биат эткенлеринде: «Я Ресулаллах! Сен бизим шеэримизге кель. Сени анда душманынъа къаршы джанымыз бедели олса да къорчалайджакъмыз ве санъа табий оладжакъмыз» деп сёз берген эдилер. Албуки шимди Мединеден тышкъа чыкъкъан эдилер. Къаршыларында исе озьлеринден сайы, силя ве мал джеэтинден къат-къат зияде буюк бир душман ордусы бар эди.
Ресулуллах Эфендимиз асхабына фикирлерини сорагъанда, мухаджирлерден Эбу Бекир-и Сыддыкъ ве Умеру’ль-Фарукъ айры-айры турып, душман ордусынен чатышмакъ керек олгъаныны бильдирдилер. Кене мухаджирлерден Микъдад бин Эсвед турды: «Я Ресулаллах! Аллаh Таалянынъ эмри не исе, оны ерине кетир. Онынъ ферманынен юр. Эр ань сеннен берабермиз, бир ань янынъдан айрылмаймыз. Биз Исраил огъулларынынъ Муса алейхисселямгъа дегенлери киби: „Я Муса! Джеббарлар, залымлар къавмы о больгеде олгъан муддетче, биз анда кетеджек ве о бельдеге эбедиен киреджек дегильмиз. Артыкъ сен ве Раббинъ берабер кетинъиз де, экинъиз оларнен дженк этинъиз, чатышынъыз. Биз мында къалып отураджакъмыз…“8 шеклинде бир сёз айтмаймыз. Джанымызны ве башымызны Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ ёлунда феда этермиз. Сени хакъ пейгъамбер оларакъ ёллагъан Аллаh Таалягъа ант этемиз ки, денъиз артындаки Хабешистангъа ёлласанъ да, кене кетермиз. Санъа асла энъ кучюк бир мухалефет этмеймиз. Эр арзунъызны ерине кетирмек ичюн азырмыз. Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах…»
«Бизим динимизде олмагъан бизнен берабер оламаз» Хадис-и шериф
Бедир гъазвасы
Микъдаднынъ бу сёзлери севимли Пейгъамберимизни пек зияде мемнун этти. Онъа хайыр дуалар этти.9
Бу ерде мединели мусульманларнынъ фикри пек муим эди. Чюнки олар эм сайыджа чокъ эдилер, эм де Ресулуллахны Мединеде къорчаламагъа сёз берген эдилер. Медине тышында дженклешмек ичюн бир ваделери ёкъ эди. Бу фикир анълашылгъанда, энсардан Са’д бин Муаз аякъкъа турды ве: «Я Ресулаллах! Эгер изин берсенъиз, энсар адындан лаф этейим» деди. Изин берильгенде: «Я Ресулаллах! Биз санъа иман эттик, пейгъамберлигинъни тасдикъ эттик. Не кетирген олсанъ, хакъ ве догърудыр. Бу хусуста динълемек ве итаат этмек ичюн санъа къатий сёз берип, ант эттик. Биз о сёзюмизден асла къайтмаймыз ве къайда тешриф этсенъиз, эмринъиздемиз. Эмринъизни башымызнынъ усьтюнде тутармыз. Джанымызны ве башымызны ёлунъа феда этермиз. Сени хакъ пейгъамбер оларакъ ёллагъан Аллаh Таалягъа ант этемиз ки, денъизге далсанъ, артынъдан биз де далармыз. Ич биримиз бундан бир адым кери къалмаз. Хатыр-ы шерифинъизде не бар исе, эмир эт, биз оны ерине кетирирмиз. Малымыз да джанымызнен берабер феда олсун. Душмандан асла юзь чевирмеймиз. Дженкте сабырлымыз. Умютимиз сени севиндирип, ризанъа къавушмакътыр. Аллаh Таалянынъ рахмети усьтюнъизге олсун…» деди. Бу сёзлерни динълеген Асхаб-ы кирам пек эеджанландылар. Эписи бу сёзлерге джан-гонъюльден къошулгъанларыны бильдирдилер. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз пек мемнун къалды. Азрети Са’дгъа ве асхабына дуа буюрды. Артыкъ бутюн шубелер ёкъ олгъан эди… Душман не къадар чокъ, не къадар кучьлю олса олсун, шанлы асхаб севимли Пейгъамберимизнинъ артындан козь къыпмадан шеадетке юреджек, Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ ризасыны къазанаджакъ эдилер. Башларында Кяинатнынъ Эфендиси олгъанда, баралмайджакъ ерлери ёкъ эди… Фахр-и алем Эфендимиз асхабынынъ озюне олгъан багълылыгъыны ве эеджаныны корьгенде, оларгъа: «Айды, юринъиз! Аллаh Таалянынъ лютфинен шад олунъыз. Валлахи, мен шимди гуя Къурейш къавмынынъ дженк мейданында урулып тюшеджек ерлерине бакъам, оларны корем!» деп мужде берди. Бу мужде узерине Асхаб-ы кирам ашкънен Ресулуллах Эфендимизнинъ артындан юрдилер.
Мелеклернинъ ярдымгъа кельмеси
Бедирнинъ этрафына етишкенде джума геджеси эди. Севимли Пейгъамберимиз асхабына: «Шу кучюк тёпенинъ янындаки къую башындан базы хаберлер алып оладжагъынъызны умют этем» буюрды. Аллаh Таалянынъ арсланы Азрети Алини, Са’д бин Эби Ваккъасны, Зубейр бин Аввамны ве базы асхабыны анда ёллады. Азрети Али ве аркъадашлары дерал къуюнынъ башына бардылар. Анда Къурейшнинъ деведжилерини ве сувджыларыны корьдилер. Олар мусульманларны корьгенде къачтылар. Амма ичлеринден экиси тутулды. Булардан бири Хаджжадж огъулларынынъ къулу Эслем, дигери де Ас бин Са’ид огъулларынынъ къулу Ариз Эбу Ясар эди.
Оларны Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына кетиргенде, Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) оларгъа: «Къурейш къайда?» буюрды. Олар да: «Шу корюнген къум тёпесининъ артына къондылар» деп джевап бердилер. Эфендимиз: «Къурейш къач киши?» буюрды. «Бильмеймиз» дедилер. «Кунюне къач деве кеселер?» деген суальге: «Бир кунь докъуз, бир кунь он» деп джевап алгъанда, Пейгъамбер Эфендимиз: «Бинъден аз, докъуз юзден зиядедирлер» буюрды. Кене: «Къурейшнинъ эшрафындан кимлер бар?» деп сорады. Олар: «Утбе, Шейбе, Харис бин Амр, Эбу’ль-Бухтерий, Хаким бин Хизам, Эбу Джехиль, Умейе бин Халеф…» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз асхабына дёнип: «Мекке эхли джигерпарелерини сизге феда этти» буюрды. Сонъра о эки кимсеге: «Кельгенде Къурейштен кери къайткъан олдымы?» буюргъанда: «Эбет. Бени Зухреден Ахнес бин Эби Шерикъ кери къайтты» деп джевап бердилер. Эфендимиз де: «О, догъру ёлда олмагъаны, ахиретни, Аллаh Тааляны ве китапны бильмегени алда, Бени Зухреге догъру ёлны косьтерди… Олардан башкъа кери къайткъан олдымы?» буюргъанда: «Адий бин Ка’б огъуллары къайттылар» деп джевап алды.10
«Я Ресулаллах! Аллаh Таалянынъ эмри не исе, оны ерине кетир. Онынъ ферманынен юр. Эр ань сеннен берабермиз, бир ань янынъдан айрылмаймыз» Микъдад бин Эсвед (радыяллаху анху)
Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Умерни сонъки кере тенбих ичюн къурейшлилерге анълашмагъа ёллады. Умер бин Хаттаб оларгъа: «Эй инатчы къавм! Ресул алейхисселям буюра ки: „Эр кес бу иштен вазгечсин. Селяметнен кери къайтсын. Зира сизден башкъасынен дженклешмек манъа сизнен дженклешмектен даа хош келе!…“» деди.
Бу теклиф къаршысында Къурейш мушриклеринден Хаким бин Хизам огге чыкъып: «Эй Къурейш джемааты! Муhаммед сизге пек инсафлы давранды. Истегенини дерал къабул этинъиз. Эгер дегенини япмасанъыз, ант этем ки, бундан сонъ сизге ич инсаф этмез!…» деди. Хакимнинъ бу сёзюне ачувлангъан Эбу Джехиль: «Буны асла къабул этмеймиз ве мусульманлардан интикъам алмагъандже кери къайтмаймыз. Та ки бир даа кимсе керванымызгъа уджюм эталмасын» деди ве сульх ёлларыны къапатты. Азрети Умер кери къайтты.
О гедже Пейгъамбер Эфендимиз ве шанлы асхабы Бедирге мушриклерден эвель етишип, къуюларгъа якъын бир ерге тюштилер. Пейгъамбер Эфендимиз асхабынен меслеатлешип, къараргяхнынъ къайда къурулмасы керек олгъаны акъкъында фикирлерини сорады. Ичлеринден даа отуз учь яшында олгъан Хаббаб бин Мунзир аякъкъа турып, сёз истеди. Изин буюрылгъанда: «Я Ресулаллах! Бу ер Аллаh Таалянынъ сизге къараргях къурмакъ ичюн эмир эткен ве мытлакъа къалмакъ керек олгъан бир ерми? Ёкъса шахсий бир фикир нетиджеси ве бир дженк тедбири оларакъмы сайланды?» деп сорады. Пейгъамбер Эфендимиз: «Ёкъ! Бир дженк тедбири иджабы бу ер сайланды» буюрды.
Бунынъ узерине Азрети Хаббаб: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах!
Биз дженкчи кимселермиз. Бу ерлерни де яхшы билемиз. Шу къурейшлилернинъ къонаджакъ ерининъ янындаки къуюда татлы ве бол сув бар. Изин берсенъиз, анда къонайыкъ. Этрафтаки къуюларнынъ эписини къапатайыкъ. Сонъра бир хавуз япып, ичини сувнен толдурайыкъ. Душманнен дженклешкенде, сувсагъан сайын хавузымыздан келип сув ичермиз. Душман исе сув тапалмаз ве перишан олур» деди.11 О ань Джебраил алейхисселям бу фикирнинъ догъру олгъаныны бильдирген вахийни кетирди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Эй Хаббаб! Догъру фикир сенинъ ишарет эткенинъдир» буюрды ве аякъкъа турды. Эписи бирликте косьтерильген къуюнынъ башына кельдилер. Сувы татлы олгъан къуюдан башкъа бутюн къуюларны къапатып, буюк бир хавуз яптылар. Ичини сувнен толдурып, ичмек ичюн къаплар къойдылар.
Бу арада Азрети Са’д бин Муаз Пейгъамбер Эфендимизнинъ узур-ы шерифине келип: «Я Ресулаллах! Биз санъа хурма далларындан ичинде отураджагъынъ бир кольгелик япайыкъмы?» деп теклиф этти. Фахр-и алем Эфендимиз Са’днынъ бу фикринден мемнун олды ве дуа буюрды. Дерал бир кольгелик япылды. Пейгъамберлернинъ Султаны шерефли асхабынен дженк мейданыны долашып тедкъикъ этти. Арада бир токътап: «Иншааллаh, ярын саба фелян кишининъ урулып тюшеджеги ер мындадыр! Иншааллаh, ярын саба фелян кишининъ урулып тюшеджеги ер мындадыр! Иште мында! Мында…» буюрып, мубарек эллеринен къурейшли мушриклернинъ ольдюриледжек ерлерини бирер-бирер косьтерди.
Сонъундан Азрети Умер буны шойле хабер берди: «Олардан эр бирининъ Ресул-ы Экремнинъ мубарек элини къойгъан ерлерининъ тамам усьтюнде урулып ольдюрильгенини корьдим. Не бираз илериде, не де бираз кериде эдилер.»
Алемлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) Асхаб-ы кирамны учь болюкке айырды. Мухаджирлернинъ байрагъыны Мус’аб бин Умейрге, эвслилернинъкини Са’д бин Муазгъа, хазреджлилернинъкини де Хаббаб бин Мунзирге берди. Эр бири байракъларынынъ алтында топландылар.12 Эфендимиз ордуны саф алына кетирип, низамгъа сокъты.
Ордуны тертипке къойгъанда, сафтан илери чыкъкъан Севад бин Гъазиенинъ кокюсине мубарек элиндеки таякънен тийди ве: «Сафкъа кир, я Севад!» буюрды. Севад: «Я Ресулаллах! Элинъиздеки таякъ джанымны агъыртты. Сени хакъ дин, Китап ве адалетнен ёллагъан Аллаh Таалянынъ акъкъы ичюн, мен де сизге таякънен ойле токъунмакъ истейим» деди. Онынъ бу сёзюне бутюн Асхаб-ы кирам шашып къалдылар. Кяинатнынъ Эфендисинден къысас истемек олурмы эди? Бойле шей япылып олурмы эди? Ресулуллах Эфендимиз мубарек кольмегининъ огюни ачты ве: «Айды, къысас эт ве акъкъынъны ал» буюрды. Азрети Севад Хабиб-и Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ мубарек кокюсини буюк бир севинч ве мухаббетнен опти.
Эр кес къысас беклегенде, корьген манзаралары къаршысында къардашлары Севадгъа айран къалдылар ве онынъ алына гъыпта эттилер. Севимли Пейгъамберимиз: «Не ичюн бойле яптынъ?» деп сорагъанда, Севад: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Бугунь Аллаh Таалянынъ эмринен эджелимнинъ кельгенини корем, юдже затынъыздан айрылмакътан къоркъам. Шунынъ ичюн арамызда кечкен бу сонъки дакъикъаларда мубарек вуджудынъызгъа дудакъларымнынъ тиймесини арзу эттим. Буны къыямет куню манъа шефаат этменъизге, бойлеликнен азаптан къуртулмама весиле этмек истедим» деди. Онынъ бу мухаббети къаршысында Пейгъамбер Эфендимиз де пек дуйгъуланды ве Азрети Севадгъа дуа буюрды.
Мубарек Ислям ордусынынъ сагъ къанадына къараман муджахид Зубейр бин Аввам, сол къанадына да Микъдад бин Эсвед къоманданлыкъ этеджек эди.13
Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз шерефли асхабынен дженкке насыл башланаджагъы акъкъында меслеатлешмек истеди: «Насыл дженклешерсинъиз?» буюрды. Асым бин Сабит элинде яйы ве окъу олгъаны алда аякъкъа турды ве: «Я Ресулаллах! Къурейшлилер бизге юз метр къадар якъынлашкъанда, оларгъа окъ атайыкъ. Сонъра эльнен таш атылып оладжакъ месафеге кельгенде, таш атайыкъ. Мызракъ етеджек къадар якъынлашкъанда да, сынгъандже мызракъларымызнен курешейик. Сонъра да къылычларымызны чыкъарып дженклешейик!» деп, фикрини бильдирди. Бу тактика Пейгъамбер Эфендимизнинъ хошуна кетти. Асхабына шу тенбихни берди: «Сафларынъызны ташлап айрылманъыз. Бир ерден къыбырдамадан ерлеринъизде сабит турунъыз. Мен эмир бермегендже дженкке башламанъыз. Окъларынъызны душман сизге якъынлашмадан къулланып исраф этменъиз. Душман къалкъаныны ачкъанда, окъунъызны атынъыз. Душман якъындан сокъулгъанда, эльнен таш атынъыз. Якъынлашкъанларында да мызракъларынъызны къулланынъыз. Душманнен кокюс-кокюске кельгенде де къылычларынъызнен дженклешинъиз…»
«Иншааллаh, ярын саба фелян кишининъ урулып тюшеджеги ер мындадыр! Иншааллаh, ярын саба фелян кишининъ урулып тюшеджеги ер мындадыр! Иште мында! Мында…» Хадис-и шериф
Сонъра невбетчилер къалдырылып, Асхаб-ы кирамгъа раатланмакъ ичюн изин берильди. Олар Аллаh Таалянынъ икметинен ойле терен бир юкъугъа далдылар ки, козь къапакъларыны котереджек алда дегиль эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз хурма далларындан япылгъан кольгеликке чекильгенде, Азрети Эбу Бекир, сонъра Са’д бин Муаз къылычларыны чыкъарып кольгеликнинъ къапысында невбет туттылар. Севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек эллерини котерип, буюк бир кедер ичинде Аллаh Таалягъа: «Я Рабби! Сен шу бир авуч джемаатны эляк этсенъ, артыкъ ер юзюнде Санъа ич ибадет этильмез…» деп ялвармагъа башлады ве бу хазин дуа сабагъа къадар девам этти.
Мубарек Ислям ордусынынъ къараргях къургъан ери къумлукъ эди. Шунынъ ичюн юрмек къыйын эди, аякълар къумгъа бата эди. Аллаh Таалянынъ ихсаны, Ресулуллах Эфендимизнинъ дуасынынъ берекетинен о гедже вакъыт кечкен сайын кучьленген бир ягъмур ягъмагъа башлады, сель дерелерден ташаджакъ къадар акъа эди. Сув къаплары толдурылды, ер де аякълар батмайджакъ къадар къатты олды.
Мушриклер исе чамур ве сель ичинде къалдылар.
Феджирден сонъ Ресулуллах Эфендимиз асхабыны намазгъа турсатты.
Саба намазыны къылдыргъандан сонъ, душманнен джихад этмекнинъ ве шеитликнинъ фазилетинден бахс этип, оларны дженклешмеге тешвикъ этти. Буюрды ки: «Шубесиз ки, Аллаh Тааля хакъ ве догъру олгъанны эмир эте. Ич кимсенинъ Аллаh Таалянынъ ризасы ичюн япылмагъан амелини къабул этмез… Раббимизнинъ бу ерлерде сизге рахметини ве магъфиретини ваде эткен эмрини ерине кетирмеге тырышынъыз ве имтиандан кечинъиз! Чюнки Онынъ вадеси хакъ, сёзю догъру, джезасы да шиддетлидир. Мен ве сиз Хайй ве Къайюм олгъан Аллаh Таалягъа багълымыз. Онъа сыгъындыкъ, Онъа тутундыкъ, Онъа таяндыкъ. Энъ сонъки къайтышымыз да Онъадыр. Аллаh Тааля мени ве бутюн мусульманларны багъышласын!…»
Рамазан-ы шерифнинъ он единджиси, джума куню кунеш догъды. Бираз сонъ тарихнинъ энъ амансыз, энъ тенъсиз, энъ муим, энъ буюк дженки башлайджакъ эди…
Бир тарафта Фахр-и алем саллаллаху алейхи ве селлем ве джанларыны феда этмектен зерре къадар чекинмеген бир авуч шерефли асхабы; дигер тарафта исе Ислямны бир къашыкъ сувда богъмакъ, Аллаh Таалянынъ хабиби олмакънен шерефленген бир пейгъамберни ёкъ этмек ичюн топлангъан азгъын ве адден ашкъан бир кяфир топу бар эди. Языкъ ки, оларнынъ ичинде Ресул-ы Экремнинъ акърабалары да бар эди. Олар да севимли къардаш огъулларынен дженклешмек ичюн Бедирге кельген эдилер.
Пейгъамбер Эфендимиз ордусынынъ тертибини янъыдан козьден кечирип, берген тенбихлерини текрарлады. Шу вакъыт Къурейш мушриклери къараргяхларындан чыкъып, Бедир вадийсине догъру акъмагъа башладылар. Чокъусынынъ усьтю зырхларнен орьтюли эди. Буюк бир гъурур ве кибир ичинде Ислям ордусына уджюм эткен эдилер. Ресулуллах Эфендимиз мушриклернинъ бу алыны корьгенде, Азрети Эбу Бекир иле чадыргъа кирди ве мубарек эллерини котерип, Дженаб-ы Хакъкъа ялвармагъа башлады: «Я Рабби, иште, Къурейш мушриклери бутюн гъурур ве кибирлеринен келелер!… Сени мейдангъа чагъыралар, Пейгъамберинъни ялангъа чыкъаралар. Эй Аллаhым! Манъа эткен ярдым ве зафер ваденъни ерине кетирменъни Сенден истейим!… Аллаhым! Эгер шу бир авуч мусульманнынъ эляк олмасыны тилесенъ, сонъра Санъа ибадет эткен кимсе къалмайджакъ!…»
Бойлеликнен, токътамадан, кене-кене ярдым тилеп, Аллаh Таалягъа ялвара эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ бу февкъаляде хазин, ичлерни парчалагъан ялварувы озюнден кечип, рыдасы мубарек омузындан тюшкендже девам этти. Бу ичли ялварувгъа даяналмагъан Азрети Эбу Бекир мубарек рыданы буюк бир урьметнен ерден котерип, Эфендимизнинъ мубарек омузына къойгъанда: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Бу къадар ялварувынъыз етер!… Раббинъе дуада ысрар буюрдынъыз! Шубесиз ки, Аллаh Тааля санъа ваде эткен заферни якъында береджектир» деп, Оны теселли этти. О ань Алемлернинъ Эфендиси шу ает-и керимелерни окъуп чадырдан чыкъты. Меален: «(Бедирдеки) бу джемаат якъында мытлакъа бозулып, енъиледжек ве аркъаларыны дёнип къачаджакълар. Даа догърусы, оларнынъ асыл азап вакъты къыяметтедир. О вакъытнынъ азабы даа къоркъунч, даа аджджыдыр» буюрыла эди.14
Севимли Пейгъамберимиз ордусынынъ башына кельди. Шанлы асхабына шу ает-и керимелерни окъуды: «Эй иман эткенлер! Сиз бир душман джемаатынен къаршылашкъанда, сабит турунъыз ве Аллаh Тааляны чокъ зикир этинъиз ки, къуртуласынъыз… Бойлеликнен умют этиле ки, сиз къуртулышкъа ирерсинъиз. Аллаhкъа ве Ресулына итаат этинъиз. Аранъызда ихтиляфкъа тюшменъиз. Муваффакъиетсизликке огърарсынъыз. Элинъиздеки сатвет (кучь, къувет) кетер. Сабыр этинъиз. Чюнки Аллаh Тааля сабыр эткенлернен берабердир.»15
Топлу оларакъ душманнен япылгъан ильк дженк бу оладжакъ эди. Дженк башламакъ узьре эди. Эеджан сонъ нокътасына еткен эди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз «Аллаh Тааляны чокъ зикир этинъиз…» меалиндеки ает-и керимени окъугъанда, бутюн Асхаб-ы кирам эписи бирликте «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» демеге ве зафер ихсан этмеси ичюн Дженаб-ы Хакъкъа ялвармагъа башладылар. Артыкъ Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир ишаретини бекле эдилер. О заманки адетлерге коре, эки орду къаршылашмаздан эвель эки тарафтан йигитлер мейдангъа чыкъар, бир-бирлеринен дженклешир эдилер. Бу чатышувда эки тарафнынъ дженк ачувы ве арзусы чокъалыр, дженкке къызышып алышыр эдилер. Мушриклерден Амир бин Хадремий бу къаидеге уймайып ве оны чигнеп, Ислям ордусына бир окъ атты. Окъ мухаджирлерден Михджагъа тийди ве о шеит олып, мубарек руху дженнетке котерильди. Пейгъамберлернинъ Эфендиси бу ильк шеит ичюн: «Михджа шеитлернинъ эфендисидир» буюрып, мужде берди. Асхаб-ы кирам ерлеринде туралмайджакъ алгъа кельген эдилер. Лякин Эфендимизден бир эмир кельмеден кучюк бир арекет биле эталмай эдилер.
«Я Рабби, иште, Къурейш мушриклери бутюн гъурур ве кибирлеринен келелер!… Сени мейдангъа чагъыралар, Пейгъамберинъни ялангъа чыкъаралар. Эй Аллаhым! Манъа эткен ярдым ве зафер ваденъни ерине кетирменъни Сенден истейим!…» Хадис-и шериф
Эр бирининъ ичи бирер вулкан киби къайнамагъа башлады!…
Шу вакъыт мушрик ордусындан учь кишининъ илери атылгъаны корюльди. Булар Ребиа огъулларындан азгъын Ислям душманлары Утбе, онынъ къардашы Шейбе ве огълу Велид эди. Муджахидлерге догъру: «Аранъызда бизнен дженклешип оладжакъ кимсе бармы?» деп багъырдылар. Асхаб-ы кирамдан энъ эвель Азрети Эбу Хузейфе бабасы Утбеге къаршы дженклешмек ичюн илерилегенде, Алемлернинъ Султаны онъа: «Сен токъта!» буюрды. Мединели муджахидлерден Афра Хатуннынъ огъуллары Муаз ве Муаввез, Абдуллах бин Реваха илери юрдилер. Утбенинъ, Шейбенинъ ве Велиднинъ къаршыларына дикильдилер. Эллеринде къылыч, азыр бекле эдилер.
Мушриклер: «Сиз кимсинъиз?» деп, озьлерини таныттырмаларыны истедилер. Олар да: «Биз мединели мусульманларданмыз» дегенде, мушриклер: «Бизим сизлернен ишимиз ёкъ! Бизге Абдулмутталиб огъуллары керек. Оларнен дженклешмек истеймиз» дедилер ве Ислям ордусына дёнип: «Я Муhаммед! Бизим къаршымызгъа озь къавмымыздан денъимиз олгъанларны чыкъар!» деп багъырдылар.
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз мейдандаки бу учь йигит асхабына дуа буюргъандан сонъ, ерлерине къайтмаларыны эмир этти. Сонъра асхабынынъ арасына козь кездирип: «Эй Хашим огъуллары! Турунъыз! Аллаh Таалянынъ нуруны батыл динлеринен сёндюрмек ичюн кельгенлерге къаршы Хакъ ёлунда дженклешинъиз ки, Аллаh Тааля эсасен Пейгъамберинъизни де бунынъ ичюн ёллагъандыр. Тур, я Убейде! Тур, я Хамза! Тур, я Али!» буюрды.
Аллаh Таалянынъ арсланлары Азрети Хамза, Азрети Али ве Азрети Убейде мигъферлерини кийип, мейдангъа юрдилер. Оларнынъ къаршыларына кечкенде, мушриклер: «Сиз кимсинъиз? Эгер бизим денъимиз исенъиз, сизнен дженклешермиз» дедилер. Олар да: «Мен Хамзам! Мен Алим! Мен Убейдем!» деп джевап бергенде, мушриклер: «Сизлер де бизим киби шерефли кимселерсинъиз. Сизнен дженклешмекни къабул эттик» дедилер. Къараман Ислям муджахидлери мушриклерни эвеля имангъа давет эттилер, амма олар къабул этмедилер. Бунынъ узерине учю бирден къылычларыны чыкъарып, мушриклернинъ усьтюне атылдылар. Азрети Хамза ве Азрети Али Утбе ве Велид кяфирлерини бир уджюмде ольдюрдилер. Азрети Убейде Шейбени яралады. Шейбе де Убейдени яралады. Азрети Хамза ве Азрети Али Убейденинъ ярдымына етишип, Шейбени шу ерде ольдюрдилер. Азрети Убейдени къучакълап, Ресулуллах Эфендимизнинъ узурына кетирдилер.16 Азрети Убейде бин Хариснинъ мубарек аякъ билегинден къанлар ве илик акъа эди. О, бу алына ич эмиет бермегени алда: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Мен бу алымнен ольсем, шеит дегилимми?» деп сорады. Пейгъамбер Эфендимиз де: «Эбет, сен шеитсинъ» буюрып, онынъ дженнетлик олгъаныны мужделеди. (Азрети Убейде (радыяллаху анху) дженктен къайтышта Сафра денильген ерде вефат этти.) Бу чатышувда учь муим адамыны джойгъан мушриклер шашып къалдылар. Бунъа бакъмадан Эбу Джехиль ордусынынъ маневиятыны тюзельтмек ичюн: «Сиз Утбенинъ, Шейбенинъ, Велиднинъ ольгенлерине бакъманъыз, олар дженкте ашыкъып, бош ерге ольдилер! Ант этем ки, мусульманларны тутып ипке багъламагъандже кери къайтмайджакъмыз!…» деп, теселли бермеге тырыша эди. Къараман Асхаб-ы кирам исе бир ан эвель бу мушрик топуны къылычларынен джезаландырмакъ ичюн сабырсызлана эди. Пейгъамбер Эфендимиз де (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек тилинден тюшюрмеген шу дуаны текрарлай эди: «Аллаhым! Манъа эткен ваденъни ерине кетир!… Аллаhым! Шу бир авуч Ислям джемаатыны эляк этсенъ, артыкъ ер юзюнде Санъа ибадет этеджек кимсе къалмаз!…»
Шу вакъыт мушрик сафларындан Къурейшнинъ энъ джесаретли ве кескин окъ атыджыларындан бири олгъан, Азрети Эбу Бекирнинъ даа мусульман олмагъан огълу Абдуррахман мейдангъа юрип, къаршысына бир киши истеди. Оракъ айынынъ бу уйле сыджагъында муджахидлернинъ сафларындан да бир кимсенинъ дерал къылычына эль узатып, илери юргени корюльди. Бу киши ильк мусульман олмакънен ве Сыддыкълыкъ макъамынен шерефленген, пейгъамберлерден сонъ энъ усьтюн инсан, къараман Азрети Эбу Бекир эди… Огълуна къаршы дженклешмек ичюн илери атылгъан эди. Лякин Алемлернинъ Эфендиси онъа: «Я Эба Бекир! Бильмейсинъми ки, сен меним корьген козюм, эшиткен къулагъым ериндесинъ! Янымдан айрылма! Бедениме ве юрегиме кельген эр сыкъынты сенинъ мубарек юзюнъни корьмекнен енгиллеше. Сеннен юрегим къуветлене» буюрды.
Бойлеликнен оны дженклешмектен вазгечирди. Эбу Бекир-и Сыддыкъ огълуна: «Эй хабис! Манъа олгъан мунасебетинъ къайда къалды?» демектен озюни туталмады.
Сонъра пейгъамберлернинъ Султаны Хабиб-и Экрем Эфендимизнинъ ерге эгилип бир авуч къум алгъаны корюльди. Бу къумларны душман усьтюне сачып: «Къара олсун юзьлери!… Аллаhым! Юреклерине къоркъу сал, аякъларына титреме бер!» буюрды ве асхабына дёнип: «Уджюмге турунъыз!… Атылынъыз!» деп эмир берди. Бир ишарет беклеген шанлы асхаб эвельден берильген тенбихке коре арекетке кечтилер. «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» сеслери арасында окълар выжылдамагъа, ташлар нишанларыны тапмагъа, мызракълар зырхларгъа урулмагъа башлады… Аллаh Таалянынъ арсланлары: Азрети Хамза эки элине алгъан эки къылычнен дженклеше; Азрети Али, Азрети Умер, Зубейр бин Аввам, Са’д бин Эби Ваккъас, Эбу Дуджане17 ве Абдуллах бин Джахш мушрик сафларынынъ бир уджундан кирип, бир уджундан чыкъа, кяфирлерни шаштыра эдилер. Эр бири кечильмез бирер къале олгъан эди. «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» сеслери алемни толдура, Аллаh Таалянынъ шанынынъ буюклиги кяфирлернинъ мийлерине топуз киби ине эди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Я Хайю! Я Къайюм! Я Хайю! Я Къайюм!» деп Аллаh Таалягъа ялвара эди. Азрети Али: «Бедирде эпимизнинъ энъ джесаретлиси, энъ къараманы Ресул алейхисселям эди. Мушрик сафларына энъ якъын олгъан да О эди. Сыкъышкъанымызда Онъа сыгъына эдик» деген.
Мушриклер реислери олгъан Эбу Джехильни орталарына алдылар. Ичлеринден бирини Эбу Джехиль киби кийиндирип, онъа бенъзеттилер. Бу насипсизнинъ ады Абдуллах бин Мунзир эди. Азрети Али Абдуллахнынъ усьтюне атылды. Эбу Джехильнинъ козьлери огюнде Абдуллахнынъ башыны кести. Эбу Къайсны кийиндирдилер. Оны да Азрети Хамза ольдюрди.
Азрети Али бир мушрикнен дженклеше эди. Мушрик къылычыны Азрети Алиге саллагъан, къылыч къалкъангъа сапланып къалгъан эди. Азрети Али Зульфикъарыны мушрикнинъ зырхлы беденине саллап, оны омузындан кокюсине догъру зырхынен бирликте бичкен вакъытта, башынынъ усьтюнде бир къылычнынъ парылдагъаныны корьди. Тез башыны эгди. Къылычны парылдаткъан: «Ал! Бу да Хамза бин Абдулмутталибден!» дегенде, мушрикнинъ башы мигъферинен берабер ерге тюшти. Азрети Али дёнип бакъкъанда, эмджеси Азрети Хамзаны эки къылычнен дженклешкен алда корьди. Пейгъамберимиз асхабынынъ бойле йигитче дженклешкенини корьген сайын: «Олар Аллаh Таалянынъ ер юзюндеки арсланларыдыр» буюрып, оларны макътай эди.
«Аллаhым! Манъа эткен ваденъни ерине кетир!… Аллаhым! Шу бир авуч Ислям джемаатыны эляк этсенъ, артыкъ ер юзюнде Санъа ибадет этеджек кимсе къалмаз!…» Хадис-и шериф
Бир вакъыт Ресулуллах Эфендимизнинъ тамам янында дженклешкен Азрети Укяшенинъ къылычы сынды. Бу алны корьген севимли Пейгъамберимиз ерде корьген бир таякъны алып, онъа узатты ве: «Я Укяше! Бунынънен ур!…» буюрды. Укяше таякъны алыр-алмаз, таякъ Пейгъамберимизнинъ бир муджизеси оларакъ узун, парлакъ, аркъасынынъ ортасы къуветли ве кескин бир къылыч олды. Укяше дженкнинъ сонъуна къадар бу къылычнен бир чокъ мушрикни ольдюрди.
Алемлернинъ Эфендиси Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) бир тарафтан дженклеше, бир тарафтан да асхабыны джошкъа кетирген шу мубарек хадис-и шерифини буюра эди: «Варлыгъым къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, бугунь Дженаб-ы Хакънынъ ризасыны умып, сабыр ве себат косьтерип дженклешкенлерни ве аркъасыны чевирмеден илерилеп кеткенде ольдюрильгенлерни Хакъ Тааля муакъкъакъ дженнетине къояджакътыр.» Бу мубарек сёзни эшиткен Умейр бин Хумам: «Не гузель! Не гузель! Демек, дженнетке кирмем ичюн шеит олмагъымдан башкъа бир шей керек дегиль экен!» деди ве уджюмлерини даа да сыкъ япмагъа башлады. Бир тарафтан душманнен дженклеше, бир тарафтан да: «Аллаh Таалягъа маддий азыкъларнен дегиль, анджакъ Хакъ Таалянынъ къоркъусы, ахирет амели, джихадда сабыр ве себат косьтермекнен барылыр. Бундан гъайры бутюн азыкълар шубесиз битер, тюкенир!…» дей эди. Бойлеликнен шеит олгъандже дженклешти.
Дженк пек къызышкъан эди!… Бир сахабенинъ усьтюне энъ аз учь мушрик бирден уджюм эте эди. Эр бирине айры къылыч етиштирмеге чалышкъан шанлы Асхаб-ы кирамны ич бир шей къоркъуталмай эди. «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!…» деген сайын янъыдан кучьлене, текрар-текрар уджюм этмектен ич усанмай эдилер. Бир вакъыт мушриклернинъ уджюми шиддетленди, Асхаб-ы кирам агъыр алгъа тюшти. Шу вакъыт Ресулуллах Эфендимиз Азрети Эбу Бекирнен хурма далларындан япылгъан чадырына кирди. Пейгъамберимиз кене Аллаh Таалягъа ялвармагъа башлады: «Я Рабби! Манъа ваде эткен ярдымынъны лютф эт!…» деп ялвара эди. Шу ань вахий кельди. Меален шойле буюрыла эди: «О вакъыт Раббинъизден ярдым ве зафер истей эдинъиз де, О сизге: „Акъикъатен Мен пеши-пешине бинъ мелекнен ярдымынъызгъа етишеджегим“ деп, бу истегинъизге джевап берген ве дуанъызны къабул буюргъан эди.»18 Пейгъамбер Эфендимиз тез аякъкъа турды ве: «Мужде, я Эба Бекир! Санъа Аллаh Таалянынъ ярдымы етишти! Иште, шу Джебраилдир. Къум тёпелери усьтюнде атынынъ тизгинини тутып, силяланып эмир беклей» буюрды. Энфаль суресинде бильдирильгени киби, Дженаб-ы Хакъ мелеклерге меален буюргъан эди: «Хатырла ки, Раббинъ мелеклерге: „Мен (мусульманларгъа нусрет ве ярдым хусусында) сизнен бераберим“ деп вахий этти. Айды, му’минлерни (нусрет муждесинен) дестекленъиз, оларгъа кучь ве къувет беринъиз. Мен шимди кяфирлернинъ гонъюллерине дешет ве къоркъу саладжагъым. Оларнынъ боюнларынынъ усьтюне урунъыз, эль ве аякъ пармакъларынынъ мафсалларыны, буун ерлерини сындырынъыз. Чюнки олар Аллаh Таалягъа ве Ресулына къаршы кельдилер. Ким Аллаh Таалягъа ве Ресулына къаршы кельсе, Аллаh Таалянынъ (азабына огърар) джезасы пек шиддетлидир!»19
Бу эмир узерине Джебраил, Микаил ве Исрафил алейхимусселям янларына бинъер мелек алып, севимли Пейгъамберимизнинъ сырасынен янында, сагъында ве солунда ерлерини алдылар.20
Джебраил алейхисселям башына сары бир чалма сарып алгъан эди. Дигер мелеклернинъ башларында исе беяз чалмалар бар эди. Чалмаларнынъ уджларыны аркъаларына саркъыткъан, беяз атларгъа минген эдилер. Сервер-и алем Эфендимиз асхабына: «Мелеклер аляметли ве нишанлыдырлар. Сиз де озюнъизге бирер алямет ве нишан япынъыз!» буюрды.
Зубейр бин Аввам башына сары, Эбу Дуджане исе къырмызы бир безни чалма шеклинде сарды. Азрети Али беяз бир тугъ, Азрети Хамза да кокюсине деве къушунынъ къанадыны такъты. Мелеклер дженкке киргенинен, ал бир аньде денъишти. Асхаб-ы кирам огюндеки кяфирге даа къылычыны салламадан, онынъ башы беденинден айрылып ерге тюше эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ сагъында-солунда, огюнде ве аркъасында таныш олмагъан кимселернинъ мушриклернен дженклешкени корюле эди.
Азрети Сехль шойле анълатты: «Бедир гъазвасында эр биримиз бир мушрикнинъ башына къылычымызны саллагъанда, къылыч даа нишангъа етмеден, онынъ башы беденинден айрылып, ерге юварлангъаныны коре эдик!…»
Эбу Джехильнинъ ольдюрильмеси
Мушриклернинъ байракъдары Эбу Азиз бин Умейр эсир этильди. Къоманданлары Эбу Джехиль исе къурейшлилерни джесаретлендирмек ичюн токътамадан шиирлер окъуп, аскерининъ рухуны котермеге чалыша эди. Генч бир йигит киби уджюм эте, «Анам мени бу куньлер ичюн догъурды!…» деп макътана ве генчлерни тешвикъ эте эди. Мушриклерден Убейде бин Саид баштан аякъкъа къадар зырх кийген эди. Тек козьлери корюне эди. Атынынъ усьтюнде бир о тарафкъа, бир бу тарафкъа айланып: «Мен Эбу Зату’ль-Керишим! Мен Эбу Зату’ль-Керишим!», яни «мен буюк къарынлым, къарын бабасым» деп, озюнедже мейдангъа чагъыра эди. Къараман муджахид Азрети Зубейр бин Аввам онъа якъынлашты, мызрагъыны тамам козюне нишанлады ве «Аллаhу экбер!» деп атты. Нишангъа тийген мызракъ оны атындан ерге тюшюрди. Азрети Зубейр чапып янына баргъанда, Убейде ольген эди. Аягъыны онынъ янагъына басып, бутюн кучюнен чеккен олса да, мызракъ зорнен чыкъты; эгрильген эди. Азрети Зубейрнинъ Бедир дженкинде косьтерген къараманлыгъы пек буюк эди. Беденинде яраланмагъан ер къалмагъан эди. Буны огълу Урве шойле анълаткъан эди: «Бабам учь агъыр къылыч ярасы алгъан эди. Олардан бири бойнунда эди. Яра о къадар терен из къалдыргъан эди ки, ичине пармагъымны сокъалыр эдим.» Абдуррахман бин Авф да къурейшлилернен аман бермей дженклеше, алгъан яраларындан акъкъан къангъа бакъмадан, огюне кельгенни йыкъа эди. Азрети Абдуррахман шаат олгъан бир вакъианы шойле анълатты: «Бир вакъыт огюмде кимсе къалмагъан эди. Сагъыма-солума бакъкъанда, энсардан эки яш йигит козюме илишти. Оларнынъ энъ къуветлиси ве энъ яхшы дженклешкенининъ янында олмакъ истедим. Бу эки генчтен бири мени козюнен ольчеди, сонъ манъа айланып: „Эй эмдже! Эбу Джехильни танырсынъмы?“ деп сорады. „Эбет, танырым“ дедим. „Эй къардашымнынъ огълу, Эбу Джехильни не япаджакъсынъ?“ деп сорагъанымда: „Манъа бильдирильгенине коре, о Ресулуллахкъа сёгген экен. Аллаh Таалягъа ант этем ки, оны бир корьсем, мен оны ольдюрмегендже я да озюм ольмегендже ич бир вакъыт ондан айрылмам“ деди. Бир генчнинъ джошкъун алда айткъан бу къатий ве къарарлы сёзюне догърусы айрет эттим.
«Я Эба Бекир! Бильмейсинъми ки, сен меним корьген козюм, эшиткен къулагъым ериндесинъ! Янымдан айрылма! Бедениме ве юрегиме кельген эр сыкъынты сенинъ мубарек юзюнъни корьмекнен енгиллеше. Сеннен юрегим къуветлене» Хадис-и шериф
Бу эки генчтен дигери де мени козьден кечирип, обириси айткъаны киби айтты. Шу вакъыт Эбу Джехильни корьдим! О, Къурейш аскери ичинде ич токътамадан илери-кери айлана эди. Мен: „Эй генчлер! Анда-мунда ашыкъып юрген шу адам Эбу Джехильдир“ дегенимде, тез къылычларына япышып, Эбу Джехильге догъру кеттилер.
Дженклешмеге башладылар. Бу генчлер Афра Хатуннынъ огъуллары Муаз ве Муаввез къардашлар эди.» Шу вакъыт Асхаб-ы кирамнынъ къараманларындан Муаз бин Амр Эбу Джехильнинъ янына сокъулмагъа фырсат тапты. Узун къуйрукълы бир ат усьтюнде олгъан Эбу Джехильнинъ усьтюне атылып, аягъына бутюн шиддетинен къылыч урды. Эбу Джехильнинъ аягъы ерге тюшти. О вакъыт бабасынынъ ярдымына етишкен ве даа мусульман олмагъан Икриме Азрети Муаз бин Амрнен дженклешмеге башлады.
Шу ань Муаз ве Муаввез къардашлар бир шаин киби илери атылдылар. Огюне кельгенни йыкъып, Эбу Джехильге етиштилер. Ольди деп сангъандже оны къылычларынен урдылар.
Азрети Муаз бин Амр исе Икриме иле дженклешкенде элинден ве къолундан яралангъан эди. Мубарек эли билегинден кесильген, тери усьтюнде саллана къалгъан эди. Озюни дженкке бутюнлей берген Муаз бин Амрнынъ эли иле огърашмагъа, оны тедавий ичюн сармагъа вакъты ёкъ эди. Кесильген эли тери усьтюнде салланып тургъанда биле йигитче дженклеше эди.
Аллаhу экбер!… Не къуветли иман!… Не корюледжек манзара эди!… Азрети Муаз бир муддет бойле дженклешкенден сонъ, арекет къабилиети азалгъаныны корьди. Бунъа себеп кесильген эли эди. Оны шу ань аягъынынъ тюбюне алып, чекип айырды ве атты…21
Ислямнынъ азгъын душманларындан Невфель бин Хувейлид Къурейшнинъ энъ белли пеливанларындан эди. Токътамадан багъыра, мушрик сюрюсини къызыштырып, джошкъа кетирмеге тырыша эди. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ бу алыны корьгенде: «Аллаhым! Невфель бин Хувейлидге къаршы манъа ярдымджы ол. Онынъ акъкъындан кель» буюрып, дуа эткен эди. Аллаh Таалянынъ арсланы Азрети Али мушрик Невфельни корьгенинен, тез усьтюне атылды. Къылычыны шиддетнен эндирди; ойле урды ки, аякълары зырхнен орьтюли олгъаны алда экиси бирден кесильди. Сонъра къылычнен бойнуна урып, башыны беденинден айырды.22
Билял-и Хабешини къызгъын къумларгъа ятырып, кокюсине буюк-буюк къаялар къойгъан Умейе бин Халеф мушриклернинъ энъ азгъынларындан эди. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизге эскендже этмек ичюн эр фырсаттан файдалангъан бу буюк Ислям душманы Бедир вадийсинде де мушриклерни топламагъа, Ислямнынъ нуруны сёндюрмеге тырыша эди. Онынъ бу алыны корьген Азрети Билял къыныдан чыкъкъан къылычнен онъа якъынлашып, къаршысына дикильди ве: «Эй куфюрнинъ башы Умейе бин Халеф!… Сен къуртулсанъ, мен къуртулмайым!» деп уджюм этти. Бир тарафтан да: «Эй энсар къардашлар! Етишинъиз, куфюрнинъ башы мындадыр!» деп багъыргъанынен, Асхаб-ы кирам Умейенинъ этрафыны сардылар ве оны шу ань ольдюрдилер.23
Мушрик ордусында артыкъ баш къалмагъан эди. Эр бири не япаджагъыны бильмей, расткельген тарафкъа къачмагъа тырыша эди. Куфюрнинъ къалеси йыкъылгъан эди. Шанлы асхаб къувалавны девам этти. Мушриклернинъ бир къысмы эсир алынды. Севимли Пейгъамберимизнинъ эмджеси Аббас да эсирлер арасында эди.24
Зафер инангъанларнынъ олды
Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) шанлы асхабына: «Невфель бин Хувейлид акъкъында бильгиси олгъан бармы?» буюрды. Азрети Али огге чыкъып: «Я Ресулаллах! Оны мен ольдюрдим» деди. Бу хаберге пек къувангъан севимли Пейгъамберимиз «Аллаhу экбер!» деп текбир кетирди ве: «Аллаh Тааля онынъ акъкъындаки дуамны къабул этти» буюрды.
Умейе бин Халефнинъ ольдюрильгенини айткъанларында да пек къуванды ве: «Эльхамдулиллаh! Аллаh Таалягъа шукюрлер олсун. Раббим къулуны тасдикъ этти, динини усьтюн къылды» буюрды.
Ресул-ы Экрем Эфендимиз Эбу Джехиль ичюн: «Эбу Джехиль не япты экен, не олды экен, ким барып бир бакъар?» буюрып, ольгенлер арасында оны къыдырмагъа эмир этти. Къыдырдылар, тапмадылар. Пейгъамбер Эфендимиз: «Къыдырынъыз, онынъ акъкъында сёзюм бар. Эгер оны таныялмасанъыз, тизиндеки яра изине бакъынъыз. Бир кунь мен ве о Абдуллах бин Джуданнынъ зияфетинде эдик. Экимиз де генч эдик. Мен ондан бираз буюкче эдим. Сыкъышкъанда оны тюрттим. Тизлери усьтюне йыкъылды. Тизлеринден бири яраланды ве бу яранынъ изи тизинден гъайып олмады» буюрды.
Бунынъ узерине Абдуллах ибн Месуд Эбу Джехильни къыдырмагъа кетти. Оны яралы алда тапты ве таныды. «Эбу Джехиль сенмисинъ?» деди. Бойнуна аягъыны басты. Сакъалындан тутып чекти ве: «Эй Аллаh Таалянынъ душманы! Аллаh Тааля ниает сени хор ве хакъир эттими?» деди. Эбу Джехиль: «Не ичюн мени хор ве хакъир этсин! Эй къоюн чобаны! Аллаh сени хор ве хакъир этсин. Сен чыкъмасы пек сарп бир ерге чыкъкъансынъ! Сен манъа айт: бугунь зафер ве гъалебе къайсы тарафтадыр?» деди. Азрети Ибн Месуд: «Зафер Аллаhнынъ ве Ресулынынъ тарафындадыр» деди. Эбу Джехильнинъ мигъферини башындан чыкъаргъанда: «Эй Эбу Джехиль! Сени ольдюреджегим» деди. Эбу Джехиль: «Сен къавмынынъ улусыны ольдюргенлернинъ ильки дегильсинъ. Факъат догърусы, сенинъ мени ольдюрмегинъ манъа пек агъыр келеджек. Ич олмаса бойнумны кокюсиме якъын кес де, башым эйбетли корюнсин!» деп, куфюрининъ, кибир ве гъурурынынъ не дереджеге еткенини косьтерди.
Ибн Месуд Эбу Джехильнинъ башыны озь къылычынен кесалмагъанда, Эбу Джехильнинъ озь къылычынен кести. Сонъ онынъ силясыны, зырхыны, мигъферини ве башыны кетирип, Пейгъамбер Эфендимизнинъ огюне къойды ве: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Бу Аллаh Таалянынъ душманы Эбу Джехильнинъ башыдыр» деди. Севимли Пейгъамберимиз: «О Аллаh ки, Ондан башкъа илях ёкътыр» буюрды. Сонъра турып, асхабынен берабер Эбу Джехильнинъ олюсининъ янына къадар барды. Анда: «Сени зиллетке тюшюрип, хакъир эткен Аллаh Таалягъа хамд олсун.
Эй Аллаh душманы! Сен бу умметнинъ Фыравуны эдинъ» буюрды. Сонъра да: «Я Рабби! Манъа берген ваденъни ерине кетирдинъ» деп, Аллаh Таалягъа шукюр этти. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз яралы Асхаб-ы кирамнынъ яраларыны сардырды, шеит олгъанларны тесбит эттирди. Он дёрт шеит берильген эди: алтысы мухаджирлерден, секизи энсардан. Эписининъ мубарек рухлары дженнетке учкъанда, Ислямнынъ нуруны сёндюрмеге огърашкъан мушриклерден етмиш киши ольдюрильди, етмиш киши де эсир алынды. Ресулуллах Эфендимиз зафер муждесини бермек ичюн Абдуллах бин Реваха иле Зейд бин Харисени Мединеге ёллады. Пейгъамбер Эфендимиз шеитлернинъ дженазе намазыны25 къылдырды ве оларны къабирлерине дефн эттирди. Мушриклернинъ джеседлеринден йигирми дёртюни къуругъан бир къуюгъа, дигерлерини исе топлу алда чукъурларгъа атып, усьтлерини толдурдылар. Алемлернинъ Эфендиси шерефли асхабынен къуюнынъ башына кельди ве: «Эй къуюгъа атылгъанлар!» буюргъандан сонъ, ольдюрильген мушриклернинъ адларыны бабаларынынъ адынен берабер бир-бир сайды: «Эй Утбе бин Ребиа! Эй Умейе бин Халеф! Эй Эбу Джехиль бин Хишам!… Сиз Пейгъамберинъизге къаршы не яман бир къавм эдинъиз. Сиз мени ялангъа чыкъардынъыз, башкъалары исе мени тасдикъ этип, догъру дедилер. Сиз мени шеэримден, юртумдан чыкъардынъыз, башкъалары исе манъа къапыларыны ачып, мени багъырларына бастылар. Сиз меннен дженк эттинъиз, башкъалары исе манъа ярдым эттилер. Раббимнинъ ваде эткенине къавуштынъызмы? Мен Раббимнинъ ваде эткен заферине къавуштым» буюрды.
«(Эй асхабым!) Мелеклер аляметли ве нишанлыдырлар. Сиз де озюнъизге бирер алямет ве нишан япынъыз!» Хадис-и шериф
Азрети Умер: «Я Ресулаллах! Леш олгъан кимселергеми сёйлейсинъиз?» деп сорады. Бунынъ узерине Ресул-ы Экрем Эфендимиз: «Мени хакъ пейгъамбер оларакъ ёллагъан Раббимнинъ акъкъы ичюн айтам ки, сиз мени олардан даа зияде эшитмейсинъиз. Факъат олар джевап бералмазлар» буюрды.
Мушриклер джанларыны къуртармакъ ичюн дженк мейданындан тез къачкъанда, кетирген шейлеринден ич бирини алып кеталмагъан эдилер. Эписи мусульманларнынъ элине кечти. Пейгъамбер Эфендимиз гъанимет малларыны Бедир дженкине къатылгъан ве вазифели олгъан бутюн асхабына пайлаштырды. Бедирде даа учь гедже къалып, он докъуз кунь сонъ Мединеге къайтты. Бу арада муждеджи оларакъ ёлланылгъан Абдуллах бин Реваха ве Зейд бин Харисе Мединеге якъынлашкъан эдилер. Базар куню къушлукъ вакъты Акъикъ деген ерге кельгенде, айрылдылар. Абдуллах бин Реваха бир тарафтан, Зейд бин Харисе исе башкъа бир тарафтан Мединеге кирдилер. Эвден-эвге юрип, заферни бильдире эдилер. Ресулуллах Эфендимизнинъ шаири Абдуллах бин Реваха бу шиирни окъуп, юксек сеснен зафер муждесини бере эди:
Эй энсар джемааты! Сизге мужделейим ки,
Сагъ ве селяметтир Аллаhнынъ Пейгъамбери.
Мушриклер ольдюрильди ве эсир этильдилер,
Эсирлер ичинде бар чокъ мешур кишилер.
Ребиа ве Хаджджаджнынъ огъуллары бутюнлей
Ольдюрильди Бедирде, Эбу Джехиль Амр бин Хишам да.
Азрети Асым бин Адий: «Эй Ибн Реваха! Айткъанынъ керчекми?» деп сорады. Абдуллах бин Реваха: «Эбет, валлахи керчектир! Иншааллаh, ярын Ресулуллах да эллеринден багълангъан эсирлернен берабер келеджек!» буюрды.
Азрети Рукъайенинъ вефаты
Шу куню севимли Пейгъамберимизнинъ къызы Азрети Рукъайе (радыяллаху анха) вефат эткен эди. Эри Азрети Осман дженазе намазыны къылдыргъан эди. Бу кедерден сонъ кельген зафер хабери оларнынъ кедерини бираз енгиллетти.
Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Бедир заферини озюне ихсан эткен Аллаh Таалягъа асхабынен берабер хамд этип, шукюр седждесине къапангъандан сонъ, эсирлернен бирликте Медине-и мунаввереге догъру ёлгъа чыкъты.
Даа эвель мужде кетирген Абдуллах бин Реваха иле Зейд бин Харисе Бедир гъазвасында олгъанларны ве кимлернинъ шеит олгъаныны анълаткъан эдилер. Мединеде къалгъан балалар, къадынлар ве вазифели кимселер заферге пек къувангъан эдилер. Пейгъамбер Эфендимизни къаршыламагъа чыкътылар. Шеит олгъанлар арасында Харисе бин Суракъа да бар эди. Азрети Харисенинъ анасы Реби огълунынъ хавуздан сув ичкен вакъытта душман окъунен урулып, шеит олгъаныны огренген эди. Анамыз Реби бу хаберни эшиткенде: «Ресул алейхисселям кельмегендже огълум ичюн агъламам. Сеадетнен Мединени шерефлендиргенде, озюнден сорарым. Эгер огълум дженнетте олса, ич агъламам. Эгер джеэннемде олса, козьлеримден яш ерине къан тёкерим» деген эди.
Севимли Пейгъамберимиз мубарек Асхаб-ы кирамынен Мединени шерефлендиргенде, Реби узурына барып: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Огълум Харисеге олгъан севгимни билесинъ. Аджеба о шеит олып, дженнетке кирдими? Эгер ойле олса, сабыр этейим. Ойле олмаса, козюмден къанлы яшлар тёкейим» деди. Хабиб-и Экрем Эфендимиз: «Эй Умму Харисе! Сенинъ огълунъ бир дженнетте дегиль, бир чокъ дженнеттедир. Онынъ ери Фирдевстир» буюрып, онъа мужде берди. Бунынъ узерине Реби: «Артыкъ огълум ичюн агъламам» деди. Кяинатнынъ Султаны бир савутнен сув истеди. Мерхамет этип, мубарек элини сувгъа сокъып чыкъарды. Бу сувны Азрети Харисенинъ анасына ве къыз къардашына ичирди. Бундан гъайры бу сувны оларнынъ башларына ве юзьлерине сюртти. Шу куньден сонъ Реби иле къызынынъ юзьлери пек нурлу эди. Омюрлери де пек узун олды. Ходжа-и кяинат (алейхи эфдалюссалават) Эфендимиз Мединеге кетирильген етмиш эсирни асхабы арасында пайлаштырды ве олар иле яхшы муамеле этильмесини эмир этти. Эсирлернинъ акъибети акъкъында Аллаh Таалядан даа вахий кельмеген эди. Ресулуллах Эфендимиз асхабынен меслеатлешкенден сонъ, эсирлерни фидье къаршылыгъында сербест быракъмагъа къарар берди.
Эр эсирнинъ мал варлыгъына коре фидье микъдары тесбит этильди. Парасы олмагъанлардан окъуп-язмагъа бильгенлер Мединеде окъуп-язмагъа бильмеген он кишиге окъумагъа ве язмагъа огретеджек, ондан сонъ Меккеге кетип оладжакъ эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз эсирлер арасында олгъан эмджеси Аббаскъа: «Эй Аббас! Озюнъ, къардашынънынъ огълу Укъайл (Акъиль) бин Эби Талиб ве Невфель бин Харис ичюн къуртулув акъчасыны оденъиз. Чюнки сен зенгинсинъ» буюрды. Азрети Аббас да: «Я Ресулаллах! Мен мусульманым. Къурейшлилер мени зорнен Бедирге кетирдилер» деди. Ресулуллах: «Сенинъ мусульман олгъанынъны Аллаh Тааля билир. Догъру айтсанъ, Аллаh Тааля санъа эльбетте онынъ эджрини берир. Факъат сен корюнишке коре алейхимиздесинъ. Бунынъ ичюн къуртулув акъчанъны одеменъ керек» буюрды. Аббас: «Я Ресулаллах! Менден гъанимет оларакъ алгъанынъыз 800 дирхемден гъайры серветим ёкъ» дегенде, Пейгъамбер Эфендимиз: «Я Аббас! Я о алтынларны не ичюн айтмайсынъ?» буюрды. О да: «Къайсы алтынларны?» деди. Севимли Пейгъамберимиз: «Меккеден чыкъаджагъынъ куню къадынынъ, Хариснинъ къызы Умму Фазылгъа берген алтынларынъны! Оларны бергенде янынъызда сизден башкъа кимсе ёкъ эди. Сен Умму Фазылгъа: „Бу сеферде башыма не келеджегини бильмейим. Эгер бир фелякетке огърап да къайталмасам, шу къадары сенинъдир, шу къадары Фазыл ичюн, шу къадары Абдуллах ичюн, шу къадары Убейдуллах ичюн, шу къадары Къусем ичюндир“ деген эдинъ» буюргъанда, Азрети Аббас шашып къалды ве: «Ант этем ки, мен бу алтынларны къадыныма бергенде янымызда кимсе ёкъ эди. Буны къайдан билесинъиз?» деди. Пейгъамбер Эфендимиз «Аллаh Тааля хабер берди» буюргъанда, Аббас: «Сенинъ Аллаh Таалянынъ ресулы олгъанынъа ве догъру айткъанынъа шеадет этем» деп, Келиме-и шеадет кетирди.26 Азрети Аббас мусульман олгъандан сонъ, Пейгъамбер Эфендимиз оны Меккеде вазифелендирди: андаки мусульманларны къорчаламасыны, Ислямиетке душман олгъанлар акъкъындаки хаберлерни ёлламасыны эмир этти.
«Мени хакъ пейгъамбер оларакъ ёллагъан Раббимнинъ акъкъы ичюн айтам ки, сиз мени олардан (мушрик лешлеринден) даа зияде эшитмейсинъиз. Факъат олар джевап бералмазлар» Хадис-и шериф
Бедир гъазвасында бозгъунгъа огърагъан Къурейшке хабер ёлланып, эсирлерини фидье къаршылыгъында алып оладжакълары бильдирильди. Анджакъ иджреттен эвель Пейгъамберлернинъ Эфендисине пек чокъ эзиет ве эскенджелер эткен Надр бин Хариснинъ бойну урулды. Бир де Ресул алейхисселям Кябеде намаз къылгъанда, Онынъ мубарек аркъасына деве ишкембесини къоймакъ киби бедбахтлыкъ косьтерген алчакъ Укъбе бин Эби Муайт ольдюрильди. Бу азгъын Ислям душманынынъ башы беденинден айрылгъанда, Ресулуллах Эфендимиз Аллаh Таалягъа хамд этти. Янына барып: «Валлахи, Аллаh Тааляны, ресулыны ве Къур’ан-ы Керимни инкяр эткен, пейгъамберини эскенджеден эскенджеге огъраткъан сенинъ къадар яман бир кимсени бильмейим» буюрды.
Эсирлер саиплери оларны фидье къаршылыгъында алгъандже Асхаб-ы кирамнынъ (алейхимуррыдван) янында къалдылар. Сахабелернинъ эписи эсирлерге пек яхшы муамеле этти, оларны ашларына ортакъ этти.
Мус’аб бин Умейрнинъ къардашы Эбу Азиз де эсирлер арасында эди. О шойле анълатты: «Мен де мединели бир мусульманнынъ эвинде эсир эдим. Манъа пек яхшы бакъа эдилер: саба ве акъшам ашайджакъ отьмеклерини манъа бере, озьлери исе тек хурма ашамагъа меджбур къала эдилер. Олардан бирининъ элине бир парча отьмек кечсе, догъру манъа кетирип бере эди. Утангъанымдан отьмекни кетиргенге кери бере эдим. Факъат о, отьмекни кене манъа къайтара эди.»
Кене эсирлерден Езид адлы бир къурейшли шойле анълатты: «Мусульманлар Бедирден Мединеге кельгенде, биз эсирлерни айванларгъа миндирдилер, озьлери исе яян юрдилер.»
Эсирлер арасында Хатидженинъ (радыяллаху анха) къыз къардашынынъ огълу, Пейгъамбер Эфендимизнинъ киеви Эбу’ль-Ас бин Реби де бар эди. Эбу’ль-Ас Меккенинъ тиджаретчилеринден эди, малы чокъ эди. Эманетке садыкълыгъы ве диянети иле мешур эди. Меккеден эсирлернинъ фидьелери ёллангъанда, Азрети Зейнеб фидьени тамамламакъ ичюн анасынынъ тойда эдие эткен герданлыкъны да ёллагъан эди. Фидьелер кельгенде, Пейгъамбер (саллаллаху алейхи ве селлем) герданлыкъны таныды ве буюрды: «Эй меним асхабым! Эгер мунасип корьсенъиз, къызым Зейнебнинъ эсирини фидьесинен берабер онъа ёлланъыз.» Асхаб да разы олдылар. Зейнебни Мединеге ёлламасы шартынен, Эбу’ль-Аскъа малынен Меккеге кетмеге изин берильди. Эбу’ль-Ас да Зейнебни ве янындакилерни къардашы Кинане иле берабер ёлгъа чыкъарды. Буны эшиткен мушриклер гъадапланып, адамларындан бир къачыны оларнынъ артындан ёлладылар. Оларгъа Зи Тувада етиштилер. Хебар ибн Эсвед мызрагъыны аткъанда, деве урькти ве Азрети Зейнебни усьтюнден ерге атты. Кинане окъларыны огюне тёкти ве Зейнебге ким къаст этсе, оны окънен эляк этеджегини айтты. Зейнебни Меккеден чыкъарып, мензильге къадар еткизди. Азрети Зейнеб алгъан яраларындан хасталанды. Юклю эди; Мединеге баргъанда баласыны тюшюрди. Ресул алейхисселям буны эшиткенде пек кедерленди.
Мушриклернинъ Бедирде бозгъунгъа огърап, перишан бир алда дженк мейданындан къачмалары Меккеде буюк бир шашкъынлыкъ мейдангъа кетирди. Ич бекленмеген, атта акъылларындан ич кечмеген бир нетидже ортагъа чыкъкъан эди. Хаберни ильк кетиргеннинъ сёзлерине Эбу Леhеб ве дигер мушриклер инанмадылар. Дженк мейданындан къачкъан Эбу Суфьян Меккеге кельгенде, оны тез янларына чагъырдылар. Эбу Леhеб ондан: «Эй къардашымнынъ огълу! Айды, анълат бакъайыкъ, насыл олды?» деп сорады. Эбу Суфьян анда бир ерге отурды. Бир чокъ кимселер де аякъ усьтюнде динълей эдилер. Эбу Суфьян шойле анълатты:
«Ич сорама! Мусульманларнен къаршылашкъанда, гуя элимиз-къолумыз багълы эди. Истегенлери киби арекет эттилер: бир къысмымызны ольдюрдилер, бир къысмымызны эсир алдылар. Ант этем ки, мен бизимкилерден кимсени къабаатламайым, айыпламайым. Чюнки о вакъыт ер иле кок арасында чал атлар усьтюнде беязгъа сарылгъан кимселернен къаршылаштыкъ. Оларгъа не бир шей даяналыр, не де бир кимсе къаршы туралыр эди.»
Ислямнынъ ильк вакъытларында мусульман олса да, мушриклернинъ шеринден къоркъып мусульманлыгъыны гизлеген, Аббаснынъ къулу Азрети Эбу Рафи’ де анда эди. Сес чыкъармадан оларны динълеп тургъан Эбу Рафи’ севинчинден эр шейни унутты ве: «Валлахи, олар мелеклердир!» деп къойды.
Эбу Леhеб онъа шиддетли бир шамар урды, оны котерип ерге чарпты. Сонъ оны пек чокъ дёгди. Бунынъ узерине анда олгъан Азрети Аббаснынъ къадыны Умму Фазыл чыдап оламады. Чюнки озю де эвельден мусульман олгъан эди. Умму Фазыл одадаки диреклерден бирини алды ве: «Кимсеси ёкъ деп оны кучьсиз корьдинъ, дегильми?» деп, Эбу Леhебге шиддетнен урды. Эбу Леhебнинъ башы ярылды. Къаны акъып, зелиль, хакъир ве хор олгъан бир алда къайтып кетти. Еди кунь сонъ Аллаh Тааля онъа къара къызыл деген бир хасталыкъ берди. Бу хасталыкътан ольди. Огъуллары оны эки я да учь гедже дефн этмеден къалдырдылар. Ниает къокъмагъа башлады. Эр кес Эбу Леhебнинъ огърагъан хасталыгъындан вебадан къачкъан киби къача ве ондан ийрене эди. Бунынъ узерине Къурейштен бири Эбу Леhебнинъ огъулларына: «Языкъ сизге, утанмайсынъызмы? Бабанъызны къокъкъандже эвде къалдырдынъыз. Ич олмаса оны бир ерге комип, козьден гъайып этинъиз» деди. Огъуллары о адамгъа: «Биз ондаки хасталыкътан къоркъамыз!» деп джевап бердилер. Бу сефер адам оларгъа: «Сиз барынъыз, мен де келем, сизге ярдым этерим» деди. Сонъра учюси бир ерге топландылар. Оны юклеп, узакъ бир ерге быракътылар. Корюнмез олгъандже усьтюне таш аттылар. Бойлеликнен Эбу Леhеб эбедий азап ве атешлер ичинде къаладжакъ юртуна, къаранлыкъ ве джеэннем чукъуры олгъан къабрине кирди.
Бедирде эсир этильген къурейшлилер арасында Велид бин Велид де бар эди. Оны Абдуллах бин Джахш эсир алгъан эди. Велиднинъ къардашлары Хишам иле даа мусульман олмагъан Халид бин Велид Мединеге кельдилер. Абдуллах бин Джахш фидье-и неджат, яни къуртулув акъчасы берильмегендже оны быракъмакъ истемеди. Къардашларындан Халид разы олса да, бабасы бир, анасы айры къардашы Хишам къабул этмеди. Ресулуллах Эфендимиз бабаларынынъ силясыны ве теджхизатыны бермелерини теклиф этти. Бунъа Хишам разы олса да, Халид къабул этмеди. Факъат сонъунда бабаларынынъ юз динар къыйметиндеки къылычы, зырхы ве мигъфери къаршылыгъында анълаштылар. Велидни эсирликтен къуртарып, Меккеге ёлгъа чыкътылар. Факъат Велид Мекке ёлунда, Мединеге дёрт миль месафедеки Зу’ль-Хулейфеде олардан айрылып, Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына кельди, иман этип, Асхаб-ы кирамдан олды. Мусульман олгъандан бир муддет сонъ Меккеге, къардашларынынъ янына кетти. О вакъыт Халид бин Велид: «Мадам ки мусульман оладжакъ эдинъ, къуртулув фидьесини одемеден олса эдинъ я! Бабамыздан къалгъан хатыраны элимизден чыкъардынъ. Не ичюн бойле яптынъ?» деп сорагъанда, о: «Къурейшлилернинъ: „Эсирликке даяналмады да, Муhаммед алейхисселямгъа уйды“ демелеринден къоркътым» деп джевап берди.
«Эй Аббас! Сенинъ мусульман олгъанынъны Аллаh Тааля билир. Догъру айтсанъ, Аллаh Тааля санъа эльбетте онынъ эджрини берир. Факъат сен корюнишке коре алейхимиздесинъ. Бунынъ ичюн къуртулув акъчанъны одеменъ керек» Хадис-и шериф
Бу джевапкъа пек ачувлангъан къардашлары оны Махзум огъулларындан базы мусульманларнен берабер Айяш бин Эби Ребиа ве Селеме бин Хишамнынъ (радыяллаху анхума) янына апс эттилер. Велид бин Велид (радыяллаху анху) иман эткени ичюн йыллар боюнджа апсте ятты. Ислямиетнинъ азгъын душманларындан эмджеси Хишамдан ве мушрик акърабаларындан чокъ зулум ве эскендже корьди. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз мушриклернинъ зулумына огърагъан Айяш бин Эби Ребиа, Селеме бин Хишам ве Велид ичюн шойле дуа этти: «Иляхи! Велид бин Велидни, Селеме бин Хишамны, Айяш бин Ребианы ве (кяфирлернинъ элинде сыкъылып) зайыф (ве аджиз) корюнген дигер му’минлерни къуртар. Иляхи, Мударны (Къурейшни) даа яман (пек агъыр) эз. Бу йылларны (оларгъа) Юсуфнынъ йылларына бенъзет.»
Ресулуллах Эфендимизнинъ дуасынынъ берекетинен Азрети Велид бир фырсат тапып, багълы олгъан еринден къачты. Медине-и мунаввереге келип, севимли Пейгъамберимизге къавушты. Хабибуллах Эфендимиз Айяш бин Ребиа иле Селеме бин Хишамнынъ алыны сорагъанда, оларнынъ аякъларындан бир-бирине багълы олгъаныны, шиддетли азап ве эскенджелер алтында инълегенини хабер берди.
Кяинатнынъ Султаны оларнынъ алына пек кедерленди ве оларны къуртармакънынъ чаресини къыдырды. Оларны ким къуртарып оладжагъыны сорагъанда, йыллар боюнджа эскендже алтында къалгъанына бакъмадан, Велид буюк бир джесарет ве ашкънен: «Я Ресулаллах! Оларны мен къуртарырым, санъа кетиририм» деп джевап берди. Кене Меккеге кельди ве оларгъа аш ташыгъан бир къадыннынъ артындан барып, эскендже корьген мусульманларнынъ ерини огренди. Экиси де таваны олмагъан бир бинада апс эди. Велид гедже олюмни козюне алып, буюк бир джесаретнен дивардан тюшти ве аркъадашларынынъ янына барды. Иман этмектен гъайры бир сучы олмагъан бу эки мазлумны мушриклер бир ташкъа багълап, Арабистан чёлюнинъ якъыджы сыджагъында эр тюрлю зулумгъа огърата эдилер. Велид бу мубарек къардашларыны къуртарып, девесине миндирди. Озю исе яян, ялынаякъ, пек севген Ресулуллахнынъ янына тезден етмек ичюн Медине-и мунаввереге догъру ёлгъа чыкъты. Оны чёльнинъ якъыджы сыджагъы дегиль, Алемлернинъ Эфендисине къавушмакъ ашкъы якъа эди.
Мединеге ач, сувсыз, ялынаякъ, учь куньде кельди. Пармакълары ташлардан парча-парча олгъан эди. Велид бин Велид къан ичинде пек севген Хабибуллахкъа къавушты.
Бедир зафери мусульманларны буюк бир севинчке гъаркъ этти. Мушриклер исе буюк бир кедер ве хусрангъа тюшкен эдилер. Хабешистан мелики Неджаши де Ресулуллах Эфендимизнинъ музаффер олгъаныны эшиткенде, тез мемлекетиндеки Асхаб-ы кирамнынъ янына барды ве: «Ресулыны Бедирде музаффер этип, онъа зафер ихсан эткен Аллаh Таалягъа хамд олсун» деп мужде берди.
Бедир гъазвасындан сонъки вакъиалар
Севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Мединеде эм еудийлернен, эм Абдуллах бин Убей киби мусульман корюнген мунафыкъларнен, эм де мушриклернен куреше эди. Бундан гъайры Мединенинъ тышындаки мушрик къабилелерни Ислямгъа давет эте, мусульман олмакънен шерефленмелери ичюн гъайрет эте эди. Къаркъара, Бени Къайнукъа, Севикъ, Гъатафан, Бахран… киби гъазваларнынъ эписи Бедир гъазвасындан сонъ япылды.
Иджретнинъ экинджи сенесинде олгъан базы вакъиалар
Бу сене зекятнынъ фарз олмасы, садакъа-и фытрнынъ берильмеси, байрам намазларынынъ къылынмасы ве къурбан кесмек эмри кельди. Ресулуллах Эфендимиз къызы Умму Гульсумны Азрети Османгъа берди. Азрети Умернинъ къызы Хафса ве Зейнеб бинт Хузейме (радыяллаху анхунне) иле эвленди. Азрети Алининъ огълу Азрети Хасан дюньягъа кельди.
Азрети Айше иле эвленмеси
Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Айше иле даа Меккеде экенде нишанлангъан эди, факъат тойлары даа олмагъан эди. Азрети Эбу Бекир бир кунь Сервер-и алем Эфендимизден: «Я Ресулаллах! Эхлинънен бирлешмеге санъа не мани ола?» деп сорады. Ресулуллах: «Мехирдир» буюрды. Азрети Эбу Бекир Ресулуллахкъа мехир парасы ёллады.27
Бунынъ узерине анамыз Азрети Айшенинъ тою олды. О вакъыт Пейгъамбер Эфендимиз элли беш яшында эди.28 Анамыз Азрети Айше пек зекий ве къабилиетли эди, вакъиаларны шу ань шиир шеклинде айталыр эди. Огренген ве эзберлеген бир шейни асла унутмаз эди. Пек акъыллы, зекий, алиме, эдибе, афифе ве салиха эди. Хафызасы пек къуветли олгъаны ичюн, Асхаб-ы кирам бир чокъ шейлерни ондан сорап огрене эдилер. Ает-и керименен макъталды.
Къаркъара-и Кедр гъазвасы
Бени Селим ве Гъатафандан бир таифенинъ Къаркъарада топлангъаны хабери кельди. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз мухаджирлер ве энсардан эки юз кишинен Мединеден ёлгъа чыкъты. Мединеде векиль оларакъ Азрети Ибн Умму Мектум къалдырылгъан эди. Беяз байракъны Азрети Али ташый эди. О ерге еттилер, амма кимсени тапмадылар: Ислям аскерининъ кельгенини эшиткен мушриклер о ерни ташлап кеткен эдилер. Вадийде илерилегенде бир деведжиге расткельдилер. Ондан Бени Селим ве гъатафанлыларнынъ къайда олгъаныны сорадылар. Деведжи: «Мени айванларына бакъмакъ ичюн беш куньге тутып алгъан эдилер. Шимди къайда олгъанларыны бильмейим» деди. Беш юз деве гъанимет оларакъ алынды. Чобан Ясар да эсир алынды. Къаркъарату’ль-Кедр вадийсинде учь гедже къалгъандан сонъ, девелерни айдап, Мединеге ёлгъа чыкътылар. Пейгъамбер Эфендимиз Дырар деген ерде девелернинъ бештен бирини айырды, къалгъаныны такъсим этти. Эр кеске экишер деве тюшти. Эртеси куню саба намазыны къылгъанда корьдилер ки, Ясар адлы бу деведжи оларнен берабер намаз къыла. Пейгъамбер Эфендимиз де о къулны азат этти. Сонъра селяметнен Мединеге къайттылар.
«Валлахи, Аллаh Тааляны, ресулыны ве Къур’ан-ы Керимни инкяр эткен, пейгъамберини эскенджеден эскенджеге огъраткъан (Укъбе бин Эби Муайт) сенинъ къадар яман бир кимсени бильмейим» Хадис-и шериф
Янагъынъ шевкъынынъ атешинде янгъан эр джан нур олур,
Ашкъ дертинен харап олгъан гонъюль ма’мур олур.
Бени Къайнукъа гъазвасы
Бир кунь Бени Къайнукъа еудийлери бир мусульман къадынны мыскъыл этмек истеген эдилер. Буны корьген сахабелерден бири шу ань къылычыны чекип, о еудийни ольдюрди. Еудийлер де топланып, о мубарек сахабийни шеит эттилер. Вакъиа Пейгъамбер Эфендимизге бильдирильди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз оларны Къайнукъа базарында топлады ве: «Эй еудийлер джемааты! Аллаh Тааля Къурейшке берген азап киби бир азапкъа огърамакътан къоркъунъыз ве мусульман олунъыз. Меним Аллаh Тааля тарафындан ёллангъан бир пейгъамбер олгъанымны яхшы билесинъиз. Буны да, Аллаh Таалянынъ сизнен олгъан ахтыны да китабынъызда окъугъансынъыз…» буюрды.
«Ресулыны Бедирде музаффер этип, онъа зафер ихсан эткен Аллаh Таалягъа хамд олсун» Неджаши Асхаме (рахметуллахи алейх)
Бени Къайнукъа гъазвасы
Бу мерхаметке бакъмадан, япкъан анълашмаларыны бозгъан еудийлер Алемлернинъ Султанына: «Эй Муhаммед! Дженк этмесини бильмеген бир къавмны бозгъунгъа огъраткъанынъ сени алдатмасын! Ант этемиз ки, биз дженкявер кимселермиз! Анджакъ бизнен дженклешмеге башлагъанынъда, не къадар батыр олгъанымызны анъларсынъ!…» деп, мейдангъа чагъырдылар. Бойлеликнен эвельки анълашманы бозып, мейдангъа чагъыргъанларыны ачыкъ косьтердилер. Бунынъ узерине Джебраил алейхисселям вахий кетирди. Меален шойле буюрыла эди: «(Эй Хабибим!) Эгер (сеннен) анълашма япкъан бир къавмнынъ бир хаинлигинден (анълашмагъа уймагъан арекетинден) къоркъсанъ, (дженк ачмаздан эвель) хакъ ве адалет узьре оларнынъ ахтыны ред эткенинъни догърудан-догъру озьлерине бильдир. Чюнки Аллаh Тааля хаинлерни севмез.»29
Башкъа бир ает-и керимеде де меален буюрылды ки: «Эй Ресулым! О кяфир олгъан еудийлерге де ки: Сиз муакъкъакъ магълюп оладжакъсынъыз ве топланып джеэннемге сюрюледжексинъиз. О джеэннем къалынаджакъ не фена бир ердир.»30
Хабиб-и Экрем Эфендимиз тез, Шевваль айынынъ ортасында, джумаэртеси куню бир орду къурып, Къайнукъа еудийлери олгъан къалеге юрди. Беяз байракъны Азрети Хамза ташый эди, Мединеде исе векиль оларакъ Эбу Любабе къалдырылгъан эди.31
Мубарек орду Къайнукъа къалесини сарып алды. «Биз не дженкявер батырлармыз!…» деген еудийлер къаршы турмакъ бир тарафта къалсын, къалелеринден бир окъ биле атмагъа джесарет эталмадылар. Ресулуллах Эфендимиз кириш ве чыкъышларны незарет алтына алды. Кимсе тышары чыкъалмады. Бу ал он беш кунь девам этти.32
Еудийлер къоркъугъа къапылып, теслим олдылар. Эр бирининъ ольдюрильмеси керек олгъаны алда, алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан севимли Пейгъамберимиз мерхамет этип, Къайнукъа еудийлерининъ Шамгъа кетмелерине изин берди. Кимсенинъ о ерлерде къалмасына изин берильмеди. Бойлеликнен Медине топракъларындан чыкъарылдылар.33 Бени Къайнукъа юртларындан кочьтилер. Маллары ве силялары мусульманларгъа гъанимет олды.
Севикъ гъазвасы
Эбу Суфьян Бедир дженкинден къачып Меккеге баргъанда, Муhаммедден (саллаллаху алейхи ве селлем) интикъам алмагъандже «башына ягъ сюртмемеге ве къадынларынынъ янына бармамагъа» адакъ этти. Иджретнинъ экинджи йылы, Зильхидже айынынъ бешинджи куню, базар куню, адагъыны ерине кетирмек ичюн эки юз атлынен Мединеге ёлгъа чыкъты. Бир гедже Мединеде бирисининъ эвине барып, Пейгъамбер Эфендимизни сорады. О киши онъа къулакъ асмады.
Атта къапысыны биле ачмады. Эбу Суфьян андан айрылып, Селям ибн Мушкемге мусафир олды. Эртеси куню андан турып, Ариз деген ерге кельди. Анда энсардан Ма’бед ибн Амруш иле хызметчисине расткельди ве оларны ишлерининъ башында экенде шеит этти. Бир хурмалыкъны якъты. «Антым ерине кельди» деп, андан кетти.
Пейгъамбер (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизге бу вакъиа бильдирильгенде, Эбу Любабени Мединеде векиль къалдырып, эки юз кишинен Эбу Суфьяннынъ пешине тюшти.
«Сиз муакъкъакъ магълюп оладжакъсынъыз ве топланып джеэннемге сюрюледжексинъиз. О джеэннем къалынаджакъ не фена бир ердир.» Ал-и Имран: 12
Мушриклер буны эшитип, къачмагъа башладылар. Къуртулмакъ ичюн юклерини ве «севикъ» деген бир тюрлю ашлыкъны, пиширмек ичюн кетирген къазанлары иле берабер, анда къалдырып къачтылар. Мусульманлар оларны тапып, гъанимет оларакъ алдылар. Шунынъ ичюн бу гъазвагъа «гъазве-и Севикъ» дейлер.
Азрети Али иле Азрети Фатыманынъ эвленмеси
Иджретнинъ экинджи сенеси эди. Фахр-и кяинат саллаллаху алейхи ве селлем Эфендимизнинъ къызы Азрети Фатыма он беш яшына еткен эди.
Бир кунь Азрети Фатыма бир иш ичюн Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ узурына кирген эди. Ресулуллах Эфендимиз къызынынъ эвленеджек яшкъа еткенини корьди. Шу куньден сонъ анамыз Фатыма-и Зехраны пек чокъ кимсе истеди. Ресул алейхисселям оларгъа къулакъ асмады ве: «Онынъ иши Хакъ Таалянынъ эмрине багълыдыр» буюрды.
Бир кунь Эбу Бекир, Умер ве Са’д бин Муаз месджитте отурып: «Азрети Фатыманы Азрети Алиден гъайры эр кес истеди. Ич кимсеге разылыкъ берильмеди» деп лаф эттилер. Азрети Сыддыкъ: «Санам ки, о Алиге насип олур. Келинъиз, онынъ зияретине барайыкъ ве бу меселени ачайыкъ. Эгер факъырлыгъыны огге сюрсе, ярдым этейик» деди. Са’д да: «Я Эба Бекир! Сен эп хайыр япарсынъ. Тур, биз де санъа аркъадаш олайыкъ» деди. Учюси бирден месджиттен чыкъып, Азрети Али иле корюшмеге кеттилер. Азрети Али девесини алып кеткен, энсардан бирининъ хурмалыгъына сув бере эди. Оларны корьгенде, къаршылап, ал-хатырларыны сорады. Азрети Эбу Бекир: «Я Али! Эр хайырлы иште сен огдесинъ ве Ресул-ы Экремнинъ къатында ич кимсеге насип олмагъан бир мертебедесинъ. Азрети Фатыманы эр кес истеди. Ич кимсеге разылыкъ берильмеди. Санъа насип оладжагъыны санамыз. Не ичюн тешеббюс этмейсинъ?» деп сорады.
Азрети Али буны эшиткенде, мубарек козьлери яшнен толды ве: «Я Эба Бекир! Мени зиядесинен якътынъ. Онъа менден башкъа рагъбет эткен ёкътыр. Лякин элимнинъ тарлыгъы бунъа манидир» деди. Азрети Эбу Бекир: «Бойле айтма. Аллаh Тааля ве Ресулынынъ къатында дюнья бир шей дегильдир. Бунъа факъырлыкъ мани оламаз. Бар, истеп ал» деди.
Азрети Али буюра: «Ресулуллахнынъ узурына утанып ве сыкъылып кирдим. Ресулуллахнынъ бутюн эйбети ве векъары усьтюнде эди. Узурында отурдым, амма лаф этмеге кучюм етмеди. Ресулуллах Эфендимиз: „Не ичюн кельдинъ, бир ихтияджынъ бармы?“ буюрды. Сустым. „Гъалиба, Фатыманы истемеге кельдинъ“ буюргъанда: „Эбет“ деялдым. (Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Фатымагъа Азрети Алининъ оны истегенини бильдирди. О да сусты.) Пейгъамбер Эфендимиз: „Фатымагъа мехир оларакъ береджек неинъ бар?“ буюрды. „Янымда онъа береджек бир шейим ёкъ, я Ресулаллах“ дедим.»
Сонъ: «Санъа берген Хутамий зырхлы кольмегинъ къайда, не олды?» буюрды. «Янымдадыр» дегенимде: «Оны сат ве парасыны манъа кетир. Мехир оларакъ о етер» буюрды.34 Башкъа бир риваетте де Ресулуллах Эфендимиз Азрети Алиге: «Янынъда неинъ бар?» буюргъанда, о: «Атым ве зырхлы кольмегим бар» деп джевап берген, Ресулуллах Эфендимиз де: «Атынъ санъа керек олур, факъат зырхынъны сат» буюргъан эди. Даа бир риваетте исе: «Я Али, бар, озюнъе бир эв кирагъа ал» буюрды.
Азрети Али эвленгендже Пейгъамбер Эфендимизнен берабер отура эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ эмри узерине Месджид-и Небевиге якъын, Азрети Айшенинъ одасынынъ къаршысында олгъан Харисе бин Ну’маннынъ эвини кирагъа алды. Зырхыны да базаргъа ёллады. Азрети Осман (радыяллаху тааля анху) базарда юргенде, Азрети Алининъ зырхыны таныды. Деллялны чагъырып: «Бу зырх ичюн саиби къач пара истей?» деди. Деллял: «Дёрт юз дирхем истей» деди. Осман (радыяллаху анху) буюрды: «Кель, акъчасыны ал.» Сонъра сеадетханесине барды. Зырхны деллялдан алып, парасыны берди. «Бу зырх ондан гъайрысына ляйыкъ дегиль. Бу акъчаны да тойгъа сарф этсин. Бизни де афу этсин» деди. Дёрт юз дирхемни берип, зырхны да усьтюне къойып, эдие оларакъ Азрети Алиге ёллады. Азрети Али зырх ве дирхемлернен Пейгъамберимизнинъ янына кельгенде, Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Осман ичюн чокъ хайыр дуа этти ве: «Осман дженнетте меним рефикъимдир» буюрды. Сонъра Билял-и Хабешини чагъырды ве паранынъ бир къысмыны берип: «Бу параны ал, чаршыгъа чыкъ! Бираз гуль сувы, къалгъан паранен де бал ал ве месджитнинъ бир кенарында темиз бир савут ичинде сувнен къарыштырынъыз. Бал шербети япынъыз ки, никях къыйылгъандан сонъ ичейик. Энсар ве мухаджирлерден мында олгъан асхабымны месджитке давет эт ве Фатыма иле Алининъ никяхлары къыйыладжагъыны халкъкъа илян эт» деп эмир этти.
Билял-и Хабеши тышары чыкъып, Азрети Али иле Азрети Фатыманынъ никяхлары къыйыладжагъыны халкъкъа илян этти. Асхаб-ы кирам Месджид-и Небевиге келип, ичини-тышыны толдурдылар. Шу вакъыт Пейгъамбер Эфендимиз аякъкъа турып, шу хутбени окъуды: «Бутюн хамд ве шукюр алемлернинъ Раббине махсустыр. О, берген ниметлеринен макъталгъан, сонъсыз къудрети ве къуветинден отьрю ибадет этильген, азабындан ве эсабындан къоркъулгъан, укюм ве фермяны ер юзюнде ве коклерде юргендир. Махлюкъатны къудретинен яраткъан, адалетли укюмлеринен оларны бир-биринден айыргъан, инсанларны (Ислям) дининен ве пейгъамбери Муhаммед (алейхисселям) иле шерефлендирген Одыр… Аллаh Тааля манъа къызым Фатыманы Али бин Эби Талибке никяхламамны эмир этти. Шимди сизни шаат тутам ки, (Аллаh Таалянынъ эмринен) 400 мискъаль кумюш мехирнен Фатыманы Али бин Эби Талибке никяхладым. Раббим оларны бир арагъа кетирсин ве буны оларгъа мубарек этсин. Несиллерини темиз, рахметке анахтар, икметке маден ве Муhаммед умметине эмин этсин.
Айтаджагъым бундан ибареттир. Раббимден озюм ве сиз ичюн магъфирет тилейим.»
Азрети Али де турып, шу къыскъа хутбени окъуды: «…Узурында булунгъанымыз Муhаммед алейхисселямгъа салават ве селям этем ки, мубарек къызы Фатыманы 400 мискъаль кумюш мехирнен манъа никяхлады. Эй дин къардашларым! Шубесиз Пейгъамбер Эфендимизнинъ буюргъанларыны эшиттинъиз ве шаат олдынъыз. Мен де бунъа шаатым ве разыйым. Тамам ойле къабул этем. Аллаh Тааля эпимизнинъ сёзлерине шааттыр, эпимизге векильдир.»35
«Осман дженнетте меним рефикъимдир» Хадис-и шериф
Никях акъди биткенден сонъ, Пейгъамбер Эфендимиз тазе хурма кетиртти ве: «Айды, бу хурмадан алынъыз, ашанъыз» буюрды. Эр кес алып ашады. Сонъра Азрети Билял бал шербетини пайлады, оны да ичтилер ве бутюн сахабелер: «Барекеллаху фикума ве алейкума ве джемеа шемлекума» деп дуа эттилер. Никях къыйылгъанда Фатыма (радыяллаху анха) он беш, Али (радыяллаху анху) исе йигирми беш яшында эди.
Никяхтан сонъ Азрети Фатыма агълай эди. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ янына кельди ве: «Эй Фатыма! Санъа не олды ки агълайсынъ? Аллаh Таалягъа ант этем ки, сени истегенлернинъ энъ алимине, хильм ве акъыллылыкъта энъ усьтюнине ве ильк мусульман олгъанына никяхладым» буюрды. Азрети Фатыма: «Бабачыгъым! Эвленген эр къызнынъ мехири алтын ве кумюшнен такъдир ве тайин этиле. Меним мехирим де бойле такъдир этильсе, сеннен дигерлери арасында не фаркъ олур? Къыямет куню сен му’минлернинъ гунахкярларындан не къадар кимсеге шефаат этсенъ, мен де оларнынъ къадынларына шефаат этмек истейим. Мурадым будыр» деди.
Аллаh Тааля Азрети Фатыманынъ бу истеги къабул этильгенини бильдиргенде, Ресулуллах Эфендимиз: «Я Фатыма, пейгъамбер баласы олгъанынъны белли эттинъ!» буюрды.
Азрети Али буюрды ки: «Бу ишлерден сонъ бир къач ай кечкен эди. Бу хусуста меджлисте ич лаф олмады. Мен де хиджабымдан, яни утангъанымдан агъзымны ачалмадым. Амма Ресулуллах Эфендимиз базан мени ялынъыз корьгенде: „Сенинъ хатунынъ не яхшы къадындыр! Санъа мужделер олсун ки, о алемдеки хатунларнынъ сейидесидир“ буюра эди.»
О куньлерде Азрети Алининъ къардашы Азрети Укъайл: «Я Али! Бу эвленювнен къувандыкъ. Лякин мурадым шудыр ки, бу эки бахтлы бир-бирине якъын олсунлар» дегенде, Азрети Али: «Меним де мурадым шудыр, лякин утанам» деди. Азрети Укъайл Алининъ элинден тутты; Пейгъамбер Эфендимизнинъ эвине баргъанда, Ресулуллахнынъ джариеси Умму Эйменге расткельдилер. Алны онъа айттылар. Умму Эймен де: «Бу иш ичюн сизинъ кельмегинъиз керек дегиль. Биз эзвадж-ы тахиратнен анълашып, сизге хабер берирмиз. Чюнки бу хусуста хатунларнынъ сёзю динълене» деди.
Умму Эймен бу алны Ресулуллахнынъ къадынларына айтты. Дигер эзвадж-ы тахират Азрети Айшенинъ эвине кельдилер. Азрети Хатиджени анып: «Эгер о сагъ олса эди, бизге бир эндише олмаз эди» дедилер. Ресулуллах Эфендимиз агълады ве буюрды ки: «Хатидже киби хатун къайда? Халкъ мени ялангъа чыкъаргъанда, о мени тасдикъ этти ве бутюн малыны меним ёлумда сарф этти. Дин-и Ислямгъа чокъ ярдым этти. О сагъ экенде Хакъ Тааля манъа: „Хатиджеге мужде бер: дженнетте онынъ ичюн зумрюттен бир кошк япылгъандыр“ деп эмир этти.» Ресулуллах Эфендимизнинъ зевджелери Азрети Алининъ мурадыны арз эттилер. Бунынъ узерине Ресулуллах Эфендимиз Умму Эйменге Азрети Алини давет этмесини эмир этти. Али кельгенде, меджлистеки къадынлар турып кеттилер. Азрети Али башыны огюне эгип отурды. Ресулуллах: «Зевдженъни истейсинъми, я Али?» буюрды.
Али (радыяллаху анху): «Эбет, я Ресулаллах! Анам-бабам санъа феда олсун» деди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз Эсма бинт Умейске: «Бар, Фатыманынъ эвини азырла» буюрды. Эсма Азрети Фатыманынъ келин кетеджек эвине барды. Бир миндерни янъы териден, бир миндерни ямалы териден, бир миндерни де хасырдан япып, ичлерини хурма лифинен толдурды. Ресулуллах Эфендимиз ятсы намазындан сонъ Фатыманынъ эвине келип, япылгъанларны козьден кечирди.
Пейгъамберимиз Азрети Али кетирген паранынъ учьтен экисинен ашайджакъ, зийнет ве къокъу киби шейлер, учьтен биринен де кийим алынмасыны эмир этти ве эв эшьясыны тамамлатты. Азрети Фатыманынъ джейизи ве эв эшьясы арасында булар бар эди: Эсма бинт Умейснинъ азырлагъан учь миндери, сачакълы бир килим, ичи хурма лифинен толдурылгъан бир юзь ястыгъы, эки эль дегирмени, бир сув тулуму, топракътан япылгъан бир сув тестиси, териден япылгъан бир сув бардагъы, бир юзь бези, бир этек, ишленген бир къочкъар териси, эскирип юню тёкюльген аладжа бир Йемен килими, хурма япракъларындан орюльген бир седир, Йемен иши эки аладжа урба ве бир кадифе ёргъан. Бундан сонъ Ресулуллах Эфендимиз Азрети Алиге бир микъдар пара берип, хурма ве ягъ алмасыны буюрды. Азрети Али бундан сонъ олгъанларны шойле анълатты:
«Беш дирхемге хурма, дёрт дирхемге ягъ алдым. Оларны Ресулуллахнынъ узурына кетирдим. Териден бир софра истеди. Хурманы, унны, ягъны ве къатыкъны мубарек элинен къарыштырып, бир тюрлю аш япты ве: „Я Али! Бар, кимни тапсанъ, кетир“ буюрды. Тышары чыкътым, пек чокъ инсан корьдим, эписини давет эттим ве ичери кирип: „Я Ресулаллах! Халкъ чокътыр“ деп арз эттим.
Алемлернинъ Эфендиси Фахр-и кяинат Эфендимиз: „Оларны онар-онар ичери кетир, таам (аш) ашасынлар“ буюрды. Ойле яптым. Эсапладылар: эркек ве къадындан еди юз киши аш ашагъан ве тойгъан эди.»
Азрети Али иле Фатыманынъ велимеси ашалгъандан сонъ, Умму Эйменнинъ бильдиргенине коре, Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Алиге: «Я Али, къызым Фатыма келин оларакъ эвинъизге кетти. Мен де акъшам намазындан сонъ келип дуа этеджегим. Мени бекленъиз» буюрды.
Азрети Али эвге кельгенде, бир кошеге отурды. Азрети Фатыма да эвнинъ дигер бир кошесине отурды. Сонъра Ресулуллах Эфендимиз келип, къапыны къакъты. Умму Эймен къапыны ачты.
Ресулуллах: «Къардашым мындамы?» буюрды. Умму Эймен: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Къардашынъыз кимдир?» деди. Ресулуллах Эфендимиз «Али бин Эби Талибдир» буюргъанда, Умму Эймен: «Къызынъызны къардашынъызнен эвлендирдинъизми?» деди. Ресулуллах Эфендимиз: «Эбет» буюрды. Умму Эймен Ресулуллахнынъ «Къардашым мындамы?» буюрмасындан никяхнынъ джаиз олмайджагъыны санды. Ресулуллах Эфендимиз де «Эбет» буюрмакънен эвленмеге мани олгъан шейнинъ айны анадан догъмакъ олгъанына ишарет этти.
Бундан сонъ Ресулуллах Эфендимиз Умму Эйменге: «Эсма бинт Умейс де мындамы?» буюрды. «Эбет» деп джевап бергенде: «Демек, Ресулуллахнынъ къызына хызмет этмеге кельген» буюрды. Умму Эймен «Эбет» дегенде: «Хайыргъа къавушсын» буюрып, дуа этти.
«Эй Фатыма! Санъа не олды ки агълайсынъ? Аллаh Таалягъа ант этем ки, сени истегенлернинъ энъ алимине, хильм ве акъыллылыкъта энъ усьтюнине ве ильк мусульман олгъанына никяхладым» Хадис-и шериф
Бундан сонъ бир савутнен сув кетиртти. Мубарек эллерини ювды. Сувнынъ ичине бир микъдар миск тёкти. Сонъра Азрети Фатыманы чагъырды. Азрети Фатыма утангъанындан урбасына бакъа эди. Ресулуллах Эфендимиз сувдан бир микъдар алып, Фатыманынъ кокюсине, башына ве аркъасына септи ве: «Аллаhумме инни уизуха бике ве зурриетиха минешшейтанирраджим» (Я Рабби! Оны ве онынъ зурриетини раджим, яни ташлангъан шейтаннынъ шеринден къорчаламакъ ичюн Санъа сыгъынам) деп дуа этти. Сонъра Азрети Алиге де айныны япып: «Аллаhумме барик фихима ве барик алейхима ве барик лехума фи неслихима» деп дуа этти. Ихляс ве Муаввизетейн сурелерини окъуп: «Аллаh Таалянынъ ады ве берекетинен эхлинънинъ янына кир» буюрды. Сонъра мубарек эллеринен къапынынъ эки къанадыны тутып, берекет тилеп дуа этти ве андан айрылды.36
Азрети Али буюрды ки: «Тоюмыздан дёрт кунь сонъ Ресулуллах Эфендимиз эвимизни шерефлендирди. Гонъюллерни алгъан, икмет толу сёзлеринен бизге насиат этти ве: „Я Али! Сув кетир!“ буюрды. Турып, сув кетирдим. Бир ает-и кериме окъуды ве: „Бу сувдан бираз ич. Бир микъдары къалсын“ буюрды. Ойле яптым. Къалгъан сувны башыма ве кокюсиме септи. Кене: „Сув кетир“ буюрды. Кене сув кетирдим. Манъа япкъаны киби Фатымагъа да япты. Сонъра мени тышары ёллады.»
Али тышары чыкъкъандан сонъ, Ресулуллах къызындан Азрети Али акъкъында сорады. Фатыма: «Бабачыгъым, бутюн мукеммель сыфатлар онда бар. Лякин базы къурейшли хатунлар манъа: „Сенинъ эринъ факъырдыр“ дейлер» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз буюрды ки: «Эй къызым! Сенинъ бабанъ да, алялинъ де факъыр дегильдир. Ер ве кокнинъ бутюн хазине ве дефинелерини манъа арз эттилер. Къабул этмедим. Аллаh Таалянынъ къатында макъбул олгъаныны къабул эттим. Эй къызчыгъым! Эгер мен бильгенни сен бильсе эдинъ, дюнья сенинъ назарынъда хор ве ашагъы олур эди. Аллаh Таалянынъ акъкъы ичюн, эринъ сахабенинъ эвелидир. Ислямнынъ да буюгидир, ильм джеэтинден де энъ теренидир. Эй къызым! Аллаh Тааля Эхл-и Бейттен эки кимсени сайлады. Бири бабанъ, бири де алялинъдир. Асла онъа исьян этме ве эмрине къаршы кельме.»
Фахр-и кяинат (алейхи эфдалюссалават) Эфендимиз къызына насиат эткенден сонъ, Азрети Алини давет этти. Фатыманы онъа эманет этип: «Я Али! Фатыманынъ хатырына риает эт. О менден бир парчадыр. Оны хош тут. Эгер оны кедерлендирсенъ, мени кедерлендирген олурсынъ» буюрды. Экисини де Аллаh Таалягъа эманет этти. Сонъра турып кетмеге азм эткенде, Азрети Фатыма: «Я Ресулаллах! Эвнинъ ичиндеки хызметни мен корейим, тышындаки хызметни де Али корьсин. Манъа бир джарие ихсан этсенъиз, базы ишлеримде ярдымджы олур. Мени къувандырырсынъыз» деди. Ресулуллах Эфендимиз буюрды ки: «Эй Фатыма! Санъа хызметчиден даа яхшы бир шейми, ёкъса хызметчими ихсан этейим?»
Анамыз Фатыма: «Хызметчиден яхшысыны ихсан эт» деди. Бунынъ узерине Ресулуллах Эфендимиз: «Эр кунь яткъанда отуз учь кере „Субханаллаh“, отуз учь кере „Эльхамдулиллаh“, отуз учь кере „Аллаhу экбер“ ве бир кере де „Ля иляхе иллаллаху вахдеху ля шерике лех, лехуль-мульку ве лехуль-хамду ве хуве аля кулли шейин къадир“ де. Эписи юз келимедир. Къыяметте бинъ хасене (эйилик) тапарсынъ. Мизанда хасенатынъ агъыр келир» буюрды. Сонъра Пейгъамбер Эфендимиз къызынынъ эвинден айрылып, хане-и сеадетине кетти.
Ка’б бин Эшрефнинъ ольдюрильмеси
Бедир гъалебеси иле Мединедеки еудийлернинъ ве путперест мушриклернинъ юреклерине къоркъу тюшти. Базы еудийлер инсафкъа келип: «Сыфатларыны китапларымызда окъугъанымыз зат мытлакъа будыр. Артыкъ Онъа къаршы турмакъ мумкюн дегиль. Чюнки О эп гъалип келеджек» деп мусульман олдылар. Базылары исе: «Муhаммед дженктен анъламагъан къурейшлилернен дженклешти. Шунынъ ичюн гъалип кельди. Эгер бизнен дженк этсе эди, Онъа дженк насыл япылгъаныны, зафер насыл къазанылгъаныны косьтерир эдик» дедилер.
Ка’б бин Эшреф адлы бир еудий де Бедирде Ислям ордусынынъ гъалебесини эшиткенде, мусульманларгъа олгъан кининден Меккеге кетти. Андаки мушриклерни топлап, Мединеге уджюм этмелери ичюн шиирлер окъуды, оларны тешвикъ этти ве къызыштырды. Пейгъамбер Эфендимизнен дженклешмек ичюн оларнен анълашты. Атта севимли Пейгъамберимизни гизлидже ольдюрмек ичюн план къурды. Аллаh Тааля бу алны Ресулуллах Эфендимизге бильдирди ве меален буюрды ки: «Олар Аллаh Тааля лянет эткен (рахметинден узакълаштыргъан) кимселердир…»37
Бунынъ узерине Ресул-ы Экрем Эфендимиз шерефли асхабына: «Ка’б бин Эшрефни ким ольдюрир? Чюнки о, Аллаh Таалягъа ве Ресулына эзиет эткендир» буюрды.
Муhаммед бин Меслеме: «Я Ресулаллах! Оны мен ольдюрейим, истейсинъми?» деп сорады. Ресулуллах Эфендимиз де: «Эбет, истейим» буюрды. Муhаммед бин Меслеме бир къач кунь бу иш узеринде тюшюнип, планлар къурды. Аркъадашларындан Эбу Наиле, Аббад бин Бишр, Харис бин Эвс ве Эбу Абс ибн Джебрнинъ янына барып, меселени оларгъа ачты. Эписи мунасип корьдилер ве: «Берабер ольдюрирмиз» дедилер. Бирликте Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына кельдилер ве: «Я Ресулаллах! Изин берсенъиз, биз онынънен лаф эткенде, сизнен багълы, Ка’бнынъ хошуна кетеджек базы сёзлер айталырмызмы?» дедилер. Пейгъамбер Эфендимиз оларгъа истегенлерини айтмагъа изин берди.
Бунынъ узерине Муhаммед бин Меслеме аркъадашларынен Ка’б бин Эшрефнинъ янына барды. «Шу Муhаммед бизден садакъа истеди. Бизге чокъ берги юкледи. Шунынъ ичюн сенден бир шей борджгъа алмагъа кельдим» деди. Ка’б Муhаммед бин Меслеменинъ озю киби тюшюнгенини санып къуванды ве: «О сизни даа да бездиреджек» деди. Муhаммед бин Меслеме: «Иште Онъа бир кере уйгъанмыз. Онъа уймагъа девам этеджекмиз. Бакъайыкъ, сонъу не оладжакъ. Шимди сен бизге бираз борджгъа хурма бер» деди. Ка’б: «Яхшы, берейим, факъат сиз манъа бир шейни рехин бермек керексиз!» деди. Муhаммед бин Меслеме ве янындакилер: «Не истейсинъ?» дедилер. Ка’б: «Къадынларынъызны рехин истейим» дегенде, разы олмадылар. Ка’б: «О вакъыт огъулларынъызны рехин беринъиз» деди. «Оларны да рехин бералмаймыз. Олардан бири ичюн „Бир-эки деве юкю хурмагъа рехин берильди“ деп айтылыр ки, бу да биз ичюн унуталмайджагъымыз бир айып олур. Факъат санъа силямызны ве зырхымызны рехин берип олурмыз» дедилер. Ка’б бу теклифни къабул этти. Оларгъа не вакъыт келеджеклерини де бильдирди.38
«Я Али! Фатыманынъ хатырына риает эт. О менден бир парчадыр. Оны хош тут. Эгер оны кедерлендирсенъ, мени кедерлендирген олурсынъ» Хадис-и шериф
Муhаммед бин Меслеме бир гедже Ка’бнынъ янына кельди. Эбу Наиле де онынънен берабер эди. Ка’б оларны къалеге чагъырды, озю де оларны къаршыламакъ ичюн ашагъы тюшти. Ка’бнынъ къадыны: «Бу саатте къайда чыкъасынъ?» деди. Ка’б: «Кельгенлер Муhаммед бин Меслеме иле къардашым Эбу Наиледир» деди. Къадыны: «Эшиткеним бу сес манъа пек яхшы кельмей. Гуя ондан къан тамчылай» деди. Ка’б: «Ёкъ, олар Муhаммед бин Меслеме иле сют къардашым Эбу Наиледир. О яхшы бир генчтир. Гедже вакъты къылыч дженкине чагъырылса биле, ич тюшюнмеден келир. Ойле бир кишидир» деди. Муhаммед бин Меслеме озюнен берабер эки кишини, бир риваетке коре де учь кишини къалеге сокъты. Булар Эбу Абс бин Джебр, Харис бин Эвс ве Аббад бин Бишр эдилер.39 Азрети Муhаммед бин Меслеме аркъадашларына: «Ка’б кельгенде, онъа сачыны къокълайджагъымны айтарым, башыны тутып къокъларым. Мен Ка’бнынъ башыны яхшыджа якъалагъанымны корьгенинъизде, къылычларынъызнен урунъыз» деди. Ка’б бин Эшреф гузель кийинип, этрафына гузель къокъу сачып, оларнынъ янына кельди. Ибн Меслеме: «Шимдиге къадар бойле гузель къокъу къокъламадым» деп, Ка’бнынъ янына барды. Ка’б: «Арапларнынъ энъ гузель къокъулы къадынлары меним янымда» деп макътанды. Муhаммед бин Меслеме: «Башынъызны къокъламагъа изин берирсинъизми?» деди. Ка’б изин бергенини айтты. Меслеме оны къокълады, аркъадашларына да къокълатты. Сонъра кене къокъламакъ истегенини айтты. Бу сефер Муhаммед бин Меслеме онынъ башыны якъалап, аркъадашларына къылычларынен урсунлар деп ишарет этти.
Ильк къылыч урулгъанда Ка’б шиддетнен багъырды, факъат ольмеди. Бунынъ узерине Муhаммед бин Меслеме оны ханджеринен ольдюрди. Ка’бны ольдюрген муджахидлер тез о ерни ташлап, Мединеге еттилер. Ресулуллах Эфендимизге мужде кетиргенлеринде, Пейгъамберимиз Аллаh Таалягъа хамд этти ве муджахидлерге дуа этти. Кяфир Ка’б бин Эшрефнинъ ольдюрильмеси еудийлерни буюк бир къоркъугъа тюшюрди. Чюнки Ка’б киби илери кельген бир лидер ольдюрильгенден сонъ, озьлерининъ ольдюрильмеси бир ань меселеси эди. Саба эрте топланып, Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына кельдилер. Гедже олгъан вакъиадан шикяет эттилер. Ресул-ы Экрем Эфендимиз: «О бизни эп раатсыз эте, алейхимизде шиирлер окъуй эди. Эгер сизден ким бойле япса, бильсин ки, джезасы къылычтыр» буюрды. Бу техдит узерине еудийлер къоркъуларындан Ресулуллах Эфендимизнен янъыдан бир анълашма яптылар.40
Гъатафан гъазвасы
Бу гъазвагъа «Энмар гъазвасы» дегени киби, «Зи Эмр гъазвасы» да дейлер. Бени Са’лебе ве Бени Мухарибден бир таифе Зи Эмр деген ерде топланып, Мединенинъ этрафында не тапсалар ягъмаламагъа къарар берген эдилер. Башлары Гъаврес деп айтылгъан Да’сур бин Харис бин Мухариб адлы бири эди. Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Осман бин Аффанны (радыяллаху анху) Мединеде векиль къалдырып, дёрт юз элли кишилик бир кучьнен Мединеден ёлгъа чыкъты. Ёлда Джеббар адлы бирине расткельдилер. Душманны ондан сорадылар. О киши: «Олар сизнен дженклешмек истемезлер. Сизни корьгенде дагъларгъа къачтылар» деди. Ресулуллах онъа Ислямны теклиф этти. О да къабул этип, мусульман олды.
Ислям ордусы вадийге догъру илерилегенде ягъмур башлады. Бир вакъыт бутюн шиддетинен ягъды, сонъра явашлап токътады. Энъ огде Пейгъамбер Эфендимиз олып, бутюн муджахидлер баштан-аякъкъа сув ичинде къалгъан эдилер. Эр кес бир тарафта урба-башыны къурута эди. Ресулуллах да ялынъыз бир ерде урбасыны къурутмакъ ичюн чыкъарып, бир терек усьтюне серди. Терек тюбюнде раатлангъанда, Ислям аскерини козеткен кяфирлер Ресулуллахны ялынъыз корьдилер ве Да’сур бин Хариске хабер бердилер. О да Ресулуллахны ольдюрмек ичюн Онынъ раатлангъан ерине сес чыкъармадан якъынлашты, къылычыны чекти ве: «Сени меним элимден ким къуртарып олур?» деди. Ресулуллах: «Аллаh Тааля къуртарыр» буюрды. Шу ань Джебраил алейхисселям кельди, Да’сурнынъ кокюсине урып, оны ерге йыкъты, къылычы да элинден тюшти. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Да’сурнынъ къылычыны алып: «Сени меним элимден ким къуртарыр?» буюрды. Да’сур: «Ич кимсе къуртаралмаз» деди, келиме-и шеадетни айтып, мусульман олды. Бир чокъ кимселернинъ иман кетирмесине себеп олды.41 Дженк ичюн артыкъ асла аскер топламайджагъына сёз берди. Силялы бир чатышма олмадан Мединеге къайтылды. Сеферде он бир кунь къалынды.
Бахран гъазвасы
Бунъа «Бени Сулейм гъазвасы» я да «Неджран гъазвасы» да дейлер. Бени Сулеймде топлангъан чокъ сайыда мушрикнинъ Мединеге уджюм этеджеги хабери кельди. Азрети Ибн Умму Мектум векиль къалдырылды. Ресулуллах учь юз кишилик бир кучьнен душманнынъ усьтюне юрди. Ислям ордусынынъ келеяткъаныны эшиткен душман дагъларгъа къачты. Шунынъ ичюн къаршылашмакъ мумкюн олмады. Сефер он эки кунь сюрди.
«О (Ка’б бин Эшреф) бизни эп раатсыз эте, алейхимизде шиирлер окъуй эди. Эгер сизден ким бойле япса, бильсин ки, джезасы къылычтыр» Хадис-и шериф
Ашкъынъ мени менден алды,
Севем Сени, Раббим!
Сенинъ севгинъ пек татлы экен,
Севем Сени, Раббим!
Не варлыкъкъа къуванырым,
Не ёкълукъкъа кедерленирим.
Ашкъынънен зевкъленирим,
Севем Сени, Раббим!
Эмир эттинъ ибадетлерни,
Макътадынъ яхшы алларны,
Бердинъ сонъсыз ниметлерни,
Севем Сени, Раббим!
Не нанкор нефсим бар, аджеба,
Зевкъы ичюн манъа къыя эп!
Мен акъикъий зевкъни таптым,
Севем Сени, Раббим!
Ибадетни гузель япмакъ,
Дюнья ичюн де чалышмакъ,
Гедже-куньдюз ишим, чюнки
Севем Сени, Раббим!
Севмек лафнен олмаз, Хильми,
Раббинъ: «Чалышынъыз!» буюрды.
Алынъдан да анълашылсын:
Севем Сени, Раббим!
Ислям душманлары нидже,
Динге чата гизлидже.
Турсанъ, догъру олурмы?
Севем Сени, Раббим!
Ашыкъ тембель отурырмы?
Машукъкъа тоз къондурырмы?
Душманны сустыр да, айт:
«Севем Сени, Раббим!»
