Севимли Пейгъамберим

УХУД ГЪАЗВАСЫ

Иджретнинъ учюнджи йылы, Шевваль айы… Меккели мушриклер Бедир гъазвасында огърагъан бозгъундан дерс алмагъанлары киби, онынъ аджысыны да бир тюрлю унуталмай эдилер. Къурейш илери кельгенлеринден бир чокъуны бу дженкте гъайып эткен эди. Бундан гъайры Шам тиджарет ёлунынъ мусульманларнынъ незарети алтына кечмеси оларны пек ачувландыра эди.

Эбу Суфьяннынъ башчылыгъындаки тиджарет керваны Меккеге юзде юз кярнен къайткъан эди. Сермаеге ортакъ олгъанларнынъ чокъусы Бедир гъазвасында ольгени ичюн, керваннынъ кяры мушриклер къарар алмакъ ичюн топлангъан Дару’н-Недве деген бинада сакълана эди.

Сафван бин Умейе, Икриме бин Эби Джехиль, Абдуллах бин Ребиа киби бабаларыны, къардашларыны, эрлерини, огъулларыны Бедирде гъайып эткенлер: «Мусульманлар бизим буюклеримизни ольдюрдилер. Бизни перишан эттилер. Артыкъ олардан интикъам алмакъ вакъты кельди. Керваннынъ кярынен бир орду азырлайыкъ. Мединеге басып кирейик, интикъамымызны алайыкъ» деп, Эбу Суфьянгъа мураджаат эттилер.

Эбу Джехиль, Утбе, Шейбе киби азгъын кяфирлер даа эвель ольдюрильгени ичюн, мушриклернинъ башында даа мусульман олмагъан Эбу Суфьян тура эди. Шам тиджаретинде юз бинъ алтын къазанылгъан эди. Онынъ ярысы сермае, ярысы да кяр эди. Сермае саиплерине тез дагъытылды, кяр исе экиге айырылды: ярысынен силя алынды, дигер ярысынен де аскер топланды. Бундан гъайры шаирлерге ве хатиплерге де пай берильди. Хатиплер ве шаирлер халкъны къызыштырып, дженкке тешвикъ этмек ичюн шиирлер, мерсиелер окъуй, къадынлар да деф ве думбелек чалып, оларгъа къошула эдилер. Мусульманларны Мединеден чыкъармакъ, севимли Пейгъамберимизни ортадан къалдырмакъ ве Ислямиетни ёкъ этмек макъсадында олгъан мушриклер этрафтаки къабилелерни де долашып, аскер топладылар.

Ниает Меккеде 3.000 кишилик буюк бир орду азырланды. Оларнынъ 700-ю зырхлы, 200-ю атлы эди, 3.000 девелери де бар эди. Чалгъыджылар ве къадынлар да къатылгъан бу буюк ордугъа Эбу Суфьян къоманданлыкъ эте эди. Къадыны Хинд де къадынларнынъ башында эди ве мушриклерни дженкке тешвикъ этмекте пек илери кете эди. Чюнки Бедир гъазвасында бабасыны ве эки къардашыны гъайып эткен эди. Онынъ аджысыны унуталмай, къадынларнынъ дженкке къатылмамасыны истегенлерге: «Бедир дженкини хатырланъыз! Къадынларынъызгъа, балаларынъызгъа къавушмакъ ичюн Бедирден къачтынъыз!… Бундан сонъ къачмагъа истегенлер къаршыларында бизни тападжакълар!…» деп, оларны сустыра эди. Бойлеликнен къурейшлилерни къызыштырып, бутюн кучюнен оларны дженкке тешвикъ эте эди.1

Мушриклерден Джубейр бин Мут’имнинъ мызракъ атмакъта пек уста, пек марифетли Вахши адлы бир къулу бар эди. Аткъаныны нишангъа тийдирген кескин бир нишанджы эди. Азрети Хамза Бедирде Хинднинъ бабасы Утбени, Джубейрнинъ де эмджеси Туаймени ольдюргени ичюн, Хинд ве Джубейр онъа къаршы дешетли бир интикъам атешинен янып-тутуша эдилер. Джубейр къулу Вахшиге:

«Эгер Хамзаны ольдюрсенъ, сени азат этерим, сербест быракъырым!» деди. Хинд де: «Оны ольдюрсенъ, санъа пек чокъ алтын ве къыйметли ташлар береджегим!» деп, ваде этти.2

«Ухуд бизни север, биз де оны севермиз» Хадис-и шериф

Бутюн азырлыкъларыны тамамлагъан Къурейш ордусы байракъларыны ачып, бирини Талха бин Эби Талхагъа, бирини Ахабиштен бирине, бирини де Увейф огълу Суфьянгъа бердилер.

Меккеде азырлыкълар тамамлангъан эди. Азрети Аббас ишангъан бир кимсе иле тез Мединеге мектюп ёллады. Онда мушриклернинъ учь бинъ кишилик бир орду къургъаныны, оларнынъ еди юзю зырхлы, эки юзю атлы олгъаныны, учь бинъ девелери ве сайысыз силялары бар олгъаныны бильдирди; ёлгъа чыкъмакъ узьре олгъанларыны хабер берип, бунъа коре тедбир алынмасыны истеди.

Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) алны огренмек ичюн бир къач аркъадашына вазифе берди. Бу сахабелер Меккеге догъру ёл алдылар. Ёлда мушрик ордусынынъ кельгенини эшитип, хабер топламагъа кириштилер. Къыскъа вакъытта ишлерини битирип, тез Мединеге къайттылар. Корьгенлери ве огренгенлери кельген мектюпнен бир-бирине уйгъун эди.

Алемлернинъ Эфендиси шу ань азырлыкъкъа башлады. Бундан гъайры бирден бир баскъынгъа огърамамакъ ичюн Мединенинъ этрафына къаравуллар къойып, тедбир алды. Асхаб-ы кирам къыскъа вакъытта топланып, азырлыкъларыны битирди. Эвде къалгъанларнен хайырлашып, акъларыны аляль этип, Султан-ы энбия Эфендимизнинъ этрафына топландылар.

О кунь джума эди. Пейгъамбер Эфендимиз асхабына джума намазыны къылдырды. Хутбеде Аллаh Таалянынъ динини яймакъ ичюн джихад этмекнинъ, фи-себилиллях дженклешмекнинъ эмиети узеринде токътады. Бу ёлда ольгенлернинъ шеит олып, дженнетке кетеджеклерини мужделеди. Душман къаршысында себат эткенлерге, къыйынлыкъларгъа кокюс кергенлерге Аллаh Таалянынъ ярдым этеджегини хабер берди.

Ресул-ы Экрем Эфендимиз дженкнинъ къайда япылмасы кереклиги акъкъында Асхаб-ы кирамынен меслеат этмек истегенини бильдирди ве о гедже корьген бир тюшюни анълатты. Буюрды ки: «Тюшюмде озюмни сагълам бир зырх ичинде корьдим. Къылычым Зульфикъарнынъ агъзында бир гедик ачылгъаныны, богъазлангъан бир сыгъырны, онынъ артындан да бир къочкъарнынъ кетирильгенини корьдим.» Асхаб-ы кирам: «Я Ресулаллах! Бу тюшни насыл табир эттинъиз?» деп сорагъанда исе: «Сагълам зырх киймек Мединеге, Мединеде къалмагъа ишареттир. Анда къалынъыз…

Къылычымнынъ агъзында бир гедик ачылгъаныны корьмем бир зараргъа огърайджагъыма ишареттир. Богъазлангъан сыгъыр асхабымдан базыларынынъ шеит тюшеджегине ишареттир. Онынъ артындан бир къочкъарнынъ кетирильмесине кельгенде, къочкъар аскерий бир болюкке ишареттир ки, иншааллаh оларны Дженаб-ы Хакъ ольдюреджектир» буюрды.

Башкъа бир риваетте де: «Тюшюмде къылычымны ерге чарптым, агъзы сынды. Бу, Ухуд куню асхабымдан базыларынынъ шеит тюшеджеклерине ишареттир. Къылычымны кене ерге чарптым, эвельки тюз алына къайтты. Бу да Аллаh Таалядан бир фетх келеджегине, му’минлернинъ топланаджагъына ишареттир» буюрылды.

Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) озюне вахийнен бильдирильмеген хусусларда асхабынен меслеат эте, онъа коре арекет эте эди. Душманны къайда къаршыламакъ кереклиги акъкъында асхабдан базылары: «Мединеде къалып, мудафаа дженки япайыкъ» дедилер. Бу теклиф Пейгъамбер Эфендимизнинъ истегине де уйгъун эди. Азрети Эбу Бекир, Умер, Са’д бин Муаз (радыяллаху анхум) киби асхабнынъ буюклери Пейгъамбер Эфендимиз киби тюшюне эдилер. Анджакъ Бедир гъазвасында булуналмагъан къараман ве генч сахабелер Бедир гъазвасына къатылгъан сахабелернинъ къазангъан эджир ве севабыны3, Бедир шеитлерининъ иришкен юксек дереджелерини Пейгъамбер Эфендимизден эшиткен сайын, о дженкте булуналмагъанларына пек кедерленген эдилер. Шунынъ ичюн душманны Мединенинъ тышында къаршыламагъа ве кокюс-кокюске дженклешмеге истей эдилер. Азрети Хамза, Ну’ман бин Малик, Са’д бин Убаде олардан эди. Азрети Хайсеме изин алып: «Я Ресулаллах! Къурейшли мушриклер чешит арап къабилелеринден аскер топладылар. Девелерине, атларына минип, топракъларымызгъа кирдилер. Бизни эвлеримизде ве къалелеримизде къушатаджакълар, сонъра да къайтып кетеджеклер. Аркъамыздан пек чокъ лаф этеджеклер. Бу ал оларнынъ джесаретининъ артмасына себеп оладжакъ, янъы баскъынлар тертип этеджеклер. Шимди оларнынъ къаршысына чыкъмасакъ, дигер арап къабилелери де бизге козь тикеджеклер. Аллаh Тааля бизге мушриклерге къаршы зафер ихсан этер деп умарым.

Эгер экинджиси олса ки, о да шеитликтир, Бедир мени ондан махрум этти. Албуки мен онъа пек асретлик чеке эдим. Огълум Бедир гъазвасына къатылмагъа истегенимни эшиткенде, меннен къура чекти. О менден даа бахтлы экен, шеитлик шерефине иришти.

Я Ресулаллах! Шеитликни пек сагъындым. Тюневин гедже тюшюмде огълумны гузель бир суретте корьдим. Дженнет багъчалары ве озенлери арасында долаша ве манъа: „Дженнет эхлине къатыл! Мен Аллаh Тааля ваде эткен акъикъаткъа къавуштым!“ дей эди.

Я Ресулаллах! Валлахи, бу саба огълума дженнетте аркъадаш олмагъа зиядесинен истей башладым. Артыкъ яшым да илерледи. Раббиме къавушмакътан башкъа мурадым къалмады.

Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Шеит олып, огълума дженнетте аркъадаш олмакънен шерефленмем ичюн Аллаh Таалягъа дуа эт!…» деп ялварды. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ бу истегини къырмады ве шеит олмасы ичюн дуа этти.

Чокълукънынъ бу фикирде олгъаныны корьген севимли Пейгъамберимиз душманны Мединенинъ тышында къаршыламагъа къарар берди. Сонъра: «(Эй асхабым!) Сабыр ве себат этсенъиз, бу сефер де Дженаб-ы Хакъ сизге ярдымыны ихсан этер. Бизге тюшкен азм ве гъайрет косьтермектир!» буюрды.

Экинди намазыны къылдыргъан Кяинатнынъ Султаны сеадетли ве мубарек эвине кетти. Артындан Азрети Эбу Бекир ве Умер изин алып кирдилер. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ чалмасыны сармагъа, зырхыны киймеге ярдым эттилер. Эфендимиз къылычыны белине такъты, къалкъаныны аркъасына ерлештирди.

Бу вакъыт тышарыда Асхаб-ы кирам топлангъан эди, Пейгъамбер Эфендимизни беклей эдилер. Мединеде къалмакъ ве мудафаа дженки япмакъ истегенлер дигерлерине: «Ресулуллах Мединенинъ тышына чыкъмакъ фикринде дегиль эди. Сизинъ сёзюнъизнен буны къабул этти. Албуки Ресулуллах эмирни Аллаh Таалядан алыр. Сиз бу ишни Онъа быракъынъыз. Онынъ эмир эткен шейини япынъыз» дедилер. Дигерлери де япкъанларына пешман олдылар ве: «Ресул-ы Экремге къаршы кельген олмайыкъ» деп, бу фикирлеринден вазгечтилер. Севимли Пейгъамберимиз сеадетханесинден чыкъкъанда, узур-ы шерифине барып: «Джанымыз санъа феда олсун, я Ресулаллах! Сен насыл истесенъ, ойле яп. Мединеде къалмагъа истесенъ, къалайыкъ. Биз сенинъ эмринъе къаршы кельмектен Дженаб-ы Хакъкъа сыгъынамыз» деп, афу тиледилер.

«Асхабыма тиль узатманъыз! Ухуд дагъы къадар алтын садакъа берсенъиз, оларнынъ бир авуч арпа садакъасынынъ севабы къадар оламаз!» Хадис-и шериф

Хабиб-и Экрем Эфендимиз де: «Бир пейгъамбер кийген зырхыны дженк этмеден чыкъармаз; та ки Дженаб-ы Аллаh онынънен душманы арасында укюм бергендже. Сизге насиатым шудыр ки, эмир эткен шейлеримни япсанъыз, Аллаh Таалянынъ адыны анъып, сабыр ве себат косьтерсенъиз, Аллаh Тааля сизге ярдым этеджектир…» буюрды.

Шу вакъыт Азрети Амр бин Джемух эвинде дёрт огълуна: «Эвлятларым! Мени де бу гъазвагъа алып барынъыз!» дей, огъуллары исе: «Бабачыгъым! Аягъынъ сакъат олгъаны ичюн Аллаh Тааля сени мазеретли сайды. Ресулуллах да сени мазеретли сайды. Джихадгъа чыкъмакънен мукеллеф дегильсинъ. Сенинъ ерине биз кетемиз!» деп, бабаларыны къанаатландырмагъа тырыша эдилер. Факъат Азрети Амр: «Языкълар олсун сизинъ киби эвлятларгъа! Бедир гъазвасында да бойле деп, мени дженнетни къазанмакътан тутып къалгъан эдинъиз. Бу сеферден де махрум этеджексинъизми?…» деди. Сонъра севимли Пейгъамберимизнинъ узурына чыкъты ве: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Огъулларым базы себеплер огге сюрип, мени бу гъазвадан махрум этмек истейлер. Валлахи, мен сеннен берабер сеферге чыкъып, дженнетке кирмекнен шерефленмек истейим. Я Ресулаллах! Сен меним Аллаh ёлунда дженклешмемни ве шеит тюшип, шу топал аякъларымнен дженнетте кезмемни мунасип корьмейсинъми?» деди. Фахр-и алем Эфендимиз де: «Эбет, мунасип корем» буюрды. Бунъа пек къувангъан Азрети Амр бин Джемух азырланып, ордугъа къатылды.4

Мединеде намаз къылдырмакъ ичюн Абдуллах ибн Умму Мектум къалдырылды.5

Ресуллернинъ Султаны учь байракъ багълады. Бирини Хаббаб бин Мунзирге, бирини Усейд бин Худайргъа, дигерини де Мус’аб бин Умейрге берди. Бинъ кишиге якъын олгъан ордуда эки атлы, юз де зырхлы бар эди.6

Огде зырхларыны кийген Азрети Са’д бин Убаде иле Са’д бин Муаз, сагъда мухаджирлер, солда энсар эди. Севимли Пейгъамберимиз джума куню экиндиден сонъ «Аллаhу экбер!» текбир сеслери арасында, байрамгъа кеткен киби Ухудгъа догъру ёлгъа чыкъты.

Ёлда еудийлерден ибарет алты юз кишилик аскерий бир болюкнен къаршылаштылар. Булар мунафыкъларнынъ башы Абдуллах бин Убей бин Селюльнинъ муттефиклери эди ве Ислям ордусына къатылмакъ истей эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз: «Олар мусульман олдылармы?» деп сорады. «Ёкъ, я Ресулаллах» деп джевап бердилер. Эфендимиз бу сефер: «Оларгъа барып айтынъыз, кери къайтсынлар. Чюнки биз мушриклерге къаршы кяфирлернинъ ярдымыны истемеймиз» буюрды. Небий-и мухтерем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Медине иле Ухуд арасындаки Шейхайн деген ерге кельди. Анда гедже къалмакъ ичюн къонакъладылар. Даа кунеш батмагъан эди. Ордуда душманнен дженклешмек ве шеитлик мертебесине къавушмакъ истеген бала яшындаки сахабелер де бар эди. Севимли Пейгъамберимиз мында ордуны козьден кечиргенде, он еди къадар бала олгъаныны корьди.

Оларнынъ арасындан Рафи’ бин Хадидж аякъларынынъ уджуна басып, юксек корюнмеге тырыша эди. Азрети Зухейрнинъ: «Я Ресулаллах! Рафи’ яхшы окъ атар» деген сёзю узерине оны ордугъа алдылар. Буны корьген Семуре бин Джундуб: «Мен куреште Рафи’ни енъип олурым. Шунынъ ичюн мен де гъазвада булунмакъ истейим» деди. Пейгъамбер Эфендимиз кулюмсиреди ве экисини куреште къаршылаштырды. Азрети Семуре Рафи’ни енъгенде, оны да муджахидлер арасына алдылар. Дигер балалар исе Мединеде олгъанларны къорчаламакъ ичюн Мединеге ёлландылар.7

Акъшам ве ятсы эзаныны Билял-и Хабеши юрек якъкъан сесинен окъуды. Севимли Пейгъамберимиз намазны къылдыргъандан сонъ, Муhаммед бин Меслемени элли кишилик бир болюкнинъ башына къойды ве сабагъа къадар къаравул турмаларыны эмир этти. Асхаб-ы кирам раатланмагъа чекильди. О гедже Пейгъамбер Эфендимизнинъ баш уджунда къаравул турмакъ шерефи Азрети Зекьвангъа насип олгъан эди.

Бу арада душман ордусы Ислям ордусынынъ Шейхайнда раатланмагъа токътагъаныны огренди ве Икриме къоманданлыгъында бир атлы болюкни козетиджи оларакъ вазифелендирди. Даа мусульман олмагъан Икриме болюгинен Харре деген ерге къадар Ислям ордусына сокъулса да, муджахидлернинъ къаравулындан къоркъып, кери чекильди. Феджирден сонъ Алемлернинъ Эфендиси асхабыны уяндырды. Ухуд дагъына кельдилер. Мында эки орду бир-бирини коре эди. Билял-и Хабеши рухларны джошкъа кетирген, ичлерни эриткен юрек якъкъан сесинен саба эзаныны окъуды. Муджахидлер силялы алда севимли Пейгъамберимизнинъ артында намазларыны къылдылар, дуаларыны эттилер. Кяинатнынъ Султаны усьтюне экинджи бир зырх, мубарек башына да мигъферини кийди.

Шу вакъыт мунафыкъларнынъ башы Абдуллах бин Убей: «Биз мында озюмизни ольдюртмеге кельдикми? Буны баштан не ичюн анъламадыкъ?» деп, 300 къадар мунафыкънен берабер Ислям ордусыны ташлап, Мединеге кери къайтты.

Инангъан, гонъюль бирлиги япкъан, джанларыны, башларыны бу ёлгъа къойгъан ве козь къыпмагъан, шеадет рутбесине иришмек ичюн джан аткъанларнынъ сайысы еди юз къадар эди. Эписи де севимли Пейгъамберимизни къанларынынъ сонъки тамчысына къадар къорчаламагъа сёз бердилер.

Пейгъамберлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) муджахидлерни низамгъа сокъты. Ордуны аркъасы Ухуд дагъына, огю Мединеге келеджек шекильде ерлештирди.

«Бир пейгъамбер кийген зырхыны дженк этмеден чыкъармаз; та ки Дженаб-ы Аллаh онынънен душманы арасында укюм бергендже» Хадис-и шериф

Ухуд гъазвасы

Сагъ къанаткъа Укяше бин Михсанны, сол къанаткъа Эбу Селеме бин Абдулэседни къомандан тайин этти. Са’д бин Эби Ваккъас иле Эбу Убейде бин Джеррах огде, окъчы болюклерининъ башында ер алдылар. Зырхлы кучьлернинъ башына Зубейр бин Аввам, огдеки зырхсыз кучьлернинъ башына Азрети Хамза кечти. Микъдад бин Амргъа аркъадаки кучьлернинъ башында вазифе берильди.

Тек Аллаh ичюн халкъны север эди, бугъз этер эди де,
Не нефси ичюн дост олды, не душман о керем мадени.
Не сес чыкъарып кульди о, не бир шейге асла сёгди,
Гузель сёзлю, кулер юзлю эди эр ань о керем мадени.
Хая ве хильм иле мевсуф эди, эм лютф ве урьметнен,
Келип ялваргъанны агълар алда къоймаз эди о керем мадени.

Ислям ордусынынъ сол тарафында Айнейн тёпеси бар эди. Бу тёпеде тар бир кечит бар эди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз бу кечитке Абдуллах бин Джубейр къоманданлыгъында элли окъчы къойды. Окъчылар кечитте ерлерини алдылар. Севимли Пейгъамберимиз янларына келип, шу къатий эмрини берди:

«Бизни аркъадан къорчаланъыз. Еринъизде турунъыз ве бу ерден ич айрылманъыз. Душманны енъгенимизни корьсенъиз де, сизге хабер бермегендже, адам ёлламагъандже ерлеринъизден асла айрылманъыз. Душманнынъ бизни ольдюреджегини, ольдюргенини корьсенъиз де, келип бизге ярдымджы олманъыз.

Олардан бизни къорчаламагъа тырышманъыз. Сизге догъру кельгенлеринде, душман атлыларыны окъкъа тутунъыз. Чюнки атлылар атылгъан окъларгъа догъру келалмазлар. Аллаhым! Буларны оларгъа теблигъ эткениме Сени шаат тутам!» Бу эмирлерини бир къач кере текрарлагъан севимли Пейгъамберимиз: «Къушларнынъ джеседлеримизни къапышкъаныны корьсенъиз биле, мен сизге адам ёлламагъандже асла еринъизден айрылманъыз.8 Эгер бизим кяфирлерни къырып, аякъларымыз тюбюнде эзгенимизни корьсенъиз биле, кене мен сизге хабер ёлламагъандже асла еринъизни ташламанъыз!…» буюрды. Сонъра андан айрылып, ордунынъ башына кечти.

Байракъны Мус’аб бин Умейрге берди. Азрети Мус’аб элинде байракъ, Пейгъамбер Эфендимизнинъ огюнде ерини алды.9 Шу вакъыт янъы эвленген Азрети Ханзала Мединеден тез Ухудгъа келип, муджахидлернинъ сафларына къатылды.

Ухудгъа учь кунь эвель кельген мушрик ордусына Эбу Суфьян къоманданлыкъ эте эди. Олар Мединени аркъаларына аладжакъ шекильде ерлештилер. Сагъ къанаттаки атлыларгъа Халид бин Велид, сол къанаттаки атлыларгъа да Икриме къоманданлыкъ этеджек эди. Сафван бин Умейенинъ де атлы болюклернинъ башында вазифе алгъаны ривает этиле. Мушрик байрагъыны Талха бин Эби Талха ташый эди.

Эки орду арасындаки кучь фаркъы пек буюк эди. Къурейш ордусы сайы, силя ве теджхизат джеэтинден Ислям ордусынынъ дёрт къатындан зияде эди.

Къурейш ордусында шаматадан къулакъ эшитмей эди; интикъам хырсындан козьлери дёнген къадынлар деф, думбелек чала, йырлар йырлап, аскерни дженкке тешвикъ эте, табынгъан путларындан ярдым истей эдилер.

Муджахидлернинъ тарафында исе дуалар этиле, «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!…» деп текбирлер кетириле, Дин-и Ислямнынъ къорчаланмасы ве яйылмасы ичюн Аллаh Таалядан ярдым истене эди.

Севимли Пейгъамберимиз де къараман асхабыны джихадгъа, Дженаб-ы Хакънынъ ёлунда дженклешмеге тешвикъ эте, бу ёлда къазанаджакълары севапларны анълатып: «Эй асхабым! Сайысы аз олгъан кишилерге душманнен дженклешмек агъыр келир. Эгер олар себат ве гъайрет косьтерселер, Аллаh Тааля оларны ферахлыкъкъа еткизир. Чюнки Аллаh Тааля Озюне итаат эткенлернен берабердир… Аллаh Таалянынъ сизге ваде эткен мукяфатыны истенъиз…» буюра эди. Ухуд гъазвасы иле багълы ает-и керимелерде де меален: «(Эй му’минлер!) Аллаh Таалягъа ве Ресулына (эмир эткенлерине) итаат этинъиз ки, сизге мерхамет этильсин.

Раббинъизден магъфирет истемеге ве Аллаh Таалядан къоркъкъанлар ичюн азырлангъан, кенишлиги коклер ве ерлер къадар олгъан дженнетке чапынъыз (бунынъ ичюн гуя ярышынъыз). (О такъва саиплери) боллукъта да, тарлыкъта да малларыны Аллаh ёлунда берирлер. Ачувларыны ютмагъа билирлер ве инсанларны афу этерлер. Аллаh Тааля ихсан (эйилик) эткенлерни север.»10

«Иште оларнынъ мукяфаты Рабблеринден бир магъфирет ве тереклерининъ тюбюнден ирмакълар акъкъан дженнетлердир. Олар анда эбедий къаладжакълар. Бойле япкъанларнынъ, Аллаh Таалягъа ве Ресулына итаат эткенлернинъ мукяфаты не гузельдир!» деп буюрыла эди.11

«Эгер бизим кяфирлерни къырып, аякъларымыз тюбюнде эзгенимизни корьсенъиз биле, кене мен сизге хабер ёлламагъандже асла еринъизни ташламанъыз!…» Хадис-и шериф

Гонъюллери иманнен толу, козьлеринден джесарет атеши чыкъкъан, шеит олмакъ арзусынен янгъан Асхаб-ы кирам ерлеринде туралмай, тезден душмангъа атылмакъ ичюн эмир беклей эди. Бедир гъазвасында олгъаны киби, Азрети Али беяз, Зубейр бин Аввам сары, Эбу Дуджане де къырмызы чалмаларыны башларына багъладылар. Азрети Хамза да деве къушу къанадындан япылгъан тугъуны такъты. Эки орду бир-бирине пек якъынлашты. Артыкъ джошкъунлыкъ сонъки нокътасына еткен эди.

Бираздан бир тарафта Аллаh Таалянынъ динини яймакъ ичюн энъ якъынларынен дженклешмекте ич тартынмагъан Ислям муджахидлери, дигер тарафта батыл ёлларында исрар эткен Ислям душманлары арасында буюк бир мейдан дженки башлайджакъ эди.

Бир окъ атымы къадар якъынлашкъанларында, душман сафларындан девесини илери сюрген зырхлы бир мушрик муджахидлерден онынънен дженклешмек ичюн бир кишининъ чыкъмасыны истеди. Эр кес озюнден чекине деп санып, истегини учь кере текрарлады. Бунынъ узерине Ислям ордусындан узун бойлу, сары чалмалы бир къараман муджахиднинъ яян мейдангъа юргени корюльди. Бу, Пейгъамбер Эфендимизнинъ аласынынъ огълу Зубейр бин Аввам (радыяллаху анху) эди. Ислям ордусындан «Аллаhу экбер!…» сеслери юкселе, Азрети Зубейрнинъ музаффер олмасы ичюн дуа этиле эди. Зубейр бин Аввамнынъ мушрикке якъынлашыр-якъынлашмаз онынъ девеси усьтюне сычрагъаны корюльди. Деве усьтюнде дешетли бир куреш башланды. Шу вакъыт севимли Пейгъамберимизнинъ: «Оны ерге тюшюр!» буюргъаны эшитильди. Азрети Зубейр бу эмирни алыр-алмаз, къаршысындакини ашагъы тюртти. Артындан озю де атлап, къылычнен бойнуна урды. Мушрикнинъ мигъферли башы зырхлы беденинден айрылды. Эфендимиз Азрети Зубейр ичюн дуа этти.

Сонъра мушриклернинъ байракъдары Талха бин Эби Талха мейдангъа атылды: «Аранъызда къаршыма чыкъаджакъ бир кимсе бармы?» деп багъырды. Къаршысына Аллаh Таалянынъ арсланы Азрети Али чыкъты. Бир урувда баштан-аякъ зырхкъа сарылгъан мушрик байракъдарынынъ башыны чейнесине къадар ярды. Буны корьген севимли Пейгъамберимиз: «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» деп текбир кетирди. Бунъа Асхаб-ы кирам да къошулгъанда, текбир сеслери ерни ве кокни толдурды.12

Сонъра мушрик байрагъынынъ ерге тюшкенини корьген Талханынъ къардашы Осман бин Эби Талха мейдангъа чапты. Байракъларыны котерип, къаршысына бир кишининъ чыкъмасыны истеди. Онынъ къаршысына да Азрети Хамза чыкъты; «Я Аллаh!» деп, Османнынъ омузына ойле бир къылыч эндирди ки, байракъ туткъан къолу къопкъан мушрик ерге йыкъылып джан берди.13

Бу сефер мушрик байрагъынынъ ерге тюшкенини корьген Эбу Са’д бин Эби Талха яян мейдангъа юрди. О да баштан-аякъ зырхлы эди. Куфюрнинъ байрагъыны ерден котерди ве Ислям ордусына айланып: «Мен Къусемнинъ бабасыман. Меним къаршыма ким чыкъып олур?» деп багъырмагъа башлады. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ къаршысына кене Азрети Алини чыкъарды. Азрети Али о мушрикни де ольдюрип, байракъларыны ерге тюшюргенден сонъ, муджахидлернинъ сафлары арасында ерини алды.

Бундан сонъ пек чокъ мушрик сырасынен мейдангъа чыкъып, ерге тюшкен байракъларыны котерди ве муджахидлерден къаршыларына чыкъаджакъ йигит истеди. Факъат эр сефер Аллаh Таалянынъ изнинен къараман сахабелер гъалип кельди. Эр байракъдар ольдюрильгенде, Ислям аскеринден текбир сеслери юкселе, душман сафларына исе буюк бир кедер ве умютсизлик чёке эди. Атта шаматалары кокке чыкъкъан мушрик къадынлар биле: «Языкълар олсун сизге!…» деп, бир тарафтан озь аскерлерине акъарет эте, бир тарафтан да: «Даа не турасынъыз?…» деп, дженкке тешвикъ эте эдилер.

Бу къылычнынъ акъкъыны ким берир?

Эки тараф да ерлеринде туралмагъан бир аньде севимли Пейгъамберимиз элинде туткъан ве усьтюнде шу бейит язылгъан къылычыны косьтерди:

Къоркъакълыкъта ар бар, илерилемекте шереф ве итибар бар.
Инсан къоркъмакънен къадерден къуртулмаз.

Ве: «Бу къылычны менден ким алыр?» буюргъаны эшитильди. Буны эшиткен Асхаб-ы кирамдан бир чокълары алмакъ ичюн эписи бирден эллерини узаттылар. Пейгъамберимиз кене: «Онынъ акъкъыны бермек ичюн ким алыр?» буюргъанда, Асхаб-ы кирам сустылар ве кери турдылар. Къылычны джошкъунлыкънен истегенлерден Зубейр бин Аввам: «Мен алырым, я Ресулаллах» деди. Пейгъамберимиз къылычны Азрети Зубейрге бермеди. Эбу Бекир, Умер ве Алининъ (радыяллаху анхум) истеклерини де Пейгъамберимиз къабул этмеди.

Эбу Дуджане: «Я Ресулаллах! Бу къылычнынъ акъкъы недир?» деп сорады. Севимли Пейгъамберимиз: «Онынъ акъкъы – эгилип-бюкюльгендже оны душмангъа урмакътыр. Онынъ акъкъы – онынънен бир мусульманны ольдюрмемегинъ, онынънен кяфирлернинъ огюнден къачмамагъынъдыр. Онынънен Аллаh Тааля санъа зафер я да шеитлик насип эткендже Аллаh ёлунда дженклешмегинъдир» буюргъанда, Эбу Дуджане: «Я Ресулаллах! Мен онынъ акъкъыны ерине кетирмек ичюн алам» деди. Пейгъамберимиз де элиндеки къылычны онъа теслим этти.14

Эбу Дуджане (радыяллаху анху) пек джесаретли ве къараман олгъаны къадар, дженк мейданларында пек ийлекяр давранып, «Дженк ийледир»15 хадис-и шерифине тамамынен риает эте эди. Азрети Эбу Дуджане къылычны алгъанда, дженк мейданына догъру чалымлы, векъарлы ве гъурурлы бир шекильде, бейитлер айтып юрмеге башлады. Усьтюнде бир кольмеги ве башында къырмызы чалмасындан башкъа бир шейи ёкъ эди.

Азрети Эбу Дуджаненинъ бу юрюви Асхаб-ы кирам арасында пек хош къаршыланмады. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз: «Бу ойле бир юрювдир ки, бу ерлернинъ (дженк мейданларынынъ) тышында Аллаh Таалянынъ гъадабына себептир» буюрып, чалымлы юрмекнинъ тек душмангъа къаршы джаиз олгъаныны бильдирди.

Даа зияде беклеялмагъан Халид бин Велид мушрик сафларындан эмриндеки кучьлернен уджюмге кечти. Ерлеринде туралмагъан Асхаб-ы кирамгъа севимли Пейгъамберимиз де уджюм эмрини берди. Бир аньде «Аллаhу экбер!» сеслери дженк мейданыны толдурды. Энъ огде, зырхсыз кучьлернинъ башында Азрети Хамза эллериндеки къылычларынен кельген эр кяфирге къылыч салламагъа башлады. Буюк бир хырснен кельген Халид бин Велиднинъ кучьлери тез кери къувулды. Халид бин Велид бу сефер дагъ кечитиндеки ерден долашып, аркъадан урмакъ ичюн узун бир ёлнен айланып, Айнейн тёпесине барды. Факъат Азрети Абдуллах бин Джубейр ве эмриндеки элли йигит оларны шиддетли бир окъ ягъмурынен кери къувдылар.

Артыкъ дженк къызышкъан эди. Эки тараф да бутюн кучюнен дженклеше эди. Эр бир сахаби энъ аз дёрт мушрикнен курешип, илерилемеге тырыша эди.

«Эй асхабым! Сайысы аз олгъан кишилерге душманнен дженклешмек агъыр келир. Эгер олар себат ве гъайрет косьтерселер, Аллаh Тааля оларны ферахлыкъкъа еткизир» Хадис-и шериф

Азрети Хамза бир тарафтан «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!» деп сеслене, бир тарафтан да: «Мен Аллаh Таалянынъ арсланыман!» дей ве душманны къыра-къыра илерилей эди. Сафван бин Умейе этрафындакилерге: «Хамза къайда? Манъа косьтеринъиз» дей, дженк мейданыны къыдыра эди. Бир вакъыт эки къылычнен дженклешкен бирини корьди ве: «Бу дженклешкен ким?» деп сорады. Этрафындакилер: «Къыдыргъан адамынъ! Хамза!» дедилер. Сафван: «Мен бугуньге къадар къавмыны ольдюрмек ичюн уджюм эткен, онынъ киби хырслы ве къоркъусыз башкъа бир кимсе корьмедим» деди.

Дженк пек къызышкъан бир вакъытта мухаджирлерден Зубейр бин Аввам къылыч озюне берильмегени ичюн кедерленип, озь-озюне: «Мен Ресулуллахтан къылычны истедим, лякин Эбу Дуджанеге берди. Албуки мен онынъ аласы Сафиенинъ огълуым. Усьтюне де къурейшлим. Эм де эвеля мен истеген эдим. Барып бакъайым, Эбу Дуджане менден зияде не япаджакъ?» деди. Сонъра Эбу Дуджаненинъ артындан юрмеге башлады. Азрети Эбу Дуджане «Аллаhу экбер!» деп текбир кетире, мушриклерден кимге раст кельсе, оны урып ольдюре эди. Мушриклернинъ энъ азгъынларындан, ири беденли, эр тарафы зырхларнен орьтюли, тек козьлери корюнген бири Эбу Дуджаненен къаршылашты. Эвеля озю Азрети Эбу Дуджанеге уджюм этти. Эбу Дуджане онынъ урувындан къалкъанынен къорчаланды. Мушрикнинъ къылычы Эбу Дуджаненинъ къалкъанына сапланып къалды. Къылычына асылды, факъат чыкъаралмады. Сыра Эбу Дуджанеге кельди. Бир къылыч урувынен къаршысындакини ольдюрди.

Сонъра Эбу Дуджане огюне чыкъкъан эр имансызны йыкъып, дагънынъ этегинде деф чалып мушриклерни къызыштыргъан къадынларнынъ янына къадар кельди. Факъат къылычыны котерген олса да, Эбу Суфьяннынъ къадыны Хиндни ольдюрмектен вазгечти.16 Буны корьген Зубейр бин Аввам озь-озюне: «Къылычнынъ кимге берильмеси кереклигини Аллаh ве Ресулы менден даа яхшы билир» деди. «Валлахи, мен ондан даа усьтюн дженклешкен, къылыч ургъан бир кимсе корьмедим» буюрды.

Микъдад бин Эсвед, Зубейр бин Аввам, Азрети Али, Азрети Умер, Талха бин Убейдуллах, Мус’аб бин Умейр – эписи де кечильмез бир къале эдилер. Пейгъамбер Эфендимизнинъ душмангъа пек якъын дженклешкенини, текрар-текрар уджюм эткенини корьген шанлы асхаб ерлеринде туралмай эдилер. Ресулуллахкъа бир зарар етер деп, Онынъ этрафына топлана, зырхларгъа сарылгъан душмангъа козь ачтырмай эдилер. Бу вакъыт Азрети Абдуллах бин Амрнынъ шеит олгъаны корюльди. Бу, Ухуднынъ ильк шеити эди. Онынъ шеит олгъаныны корьген аркъадашлары арслангъа дёнип, Аллаh Таалянынъ ризасы ичюн душманнынъ тамам ортасына далдылар.

Дженк пек къызышкъан бир аньде йигитликнинъ тимсали Азрети Абдуллах бин Джахш иле окъчыларнынъ пири Азрети Са’д бин Эби Ваккъас къаршылаштылар. Экиси де бир къач еринден яралангъан эди. Азрети Са’д бин Эби Ваккъас шойле анълата: «Ухудда дженкнинъ шиддетли бир аньы эди. Бирден Абдуллах бин Джахш яныма сокъулды, элимден тутты ве мени бир къаянынъ тюбюне чекти. Манъа: „Шимди мында сен дуа эт, мен «Амин» дейим. Мен дуа этейим, сен де «Амин» де!“ деди. Мен де: „Яхшы“ дедим. Мен шойле дуа эттим: „Аллаhым, манъа пек къуветли ве агъыр душманлар ёлла. Оларнен аман бермей дженклешейим. Эписини ольдюрейим. Гъази оларакъ кери къайтайым.“ Меним бу дуама бутюн юрегинен: „Амин“ деди.

Сонъра озю дуа этмеге башлады: „Аллаhым, манъа зорлу душманлар ёлла, оларнен аман бермей дженклешейим. Джихаднынъ акъкъыны берейим. Эписини ольдюрейим. Сонъунда бири мени шеит этсин. Сонъра дудакъларымны, бурнумны, къулакъларымны кессин. Къанлар ичинде Сенинъ узурынъа келейим. Сен: «Абдуллах! Дудакъларынъны, бурнунъны, къулакъларынъны не яптынъ?» деп сорагъанынъда: «Аллаhым, мен оларнен чокъ къусур эттим, оларны ерли-еринде къулланалмадым. Узурынъа кетирмеге утандым. Севимли Пейгъамберим булунгъан бир дженкте тозгъа, топракъкъа булашып, ойле кельдим» дейим“ деди. Гонълюм бойле бир дуагъа „Амин“ демеге истемей эди. Факъат о истегени ве эвельден сёз бергеним ичюн истемей-истемей: „Амин“ дедим.

Сонъра къылычларымызны чекип, дженкни девам эттик. Экимиз де огюмизге кельгенни ольдюре эдик. О пек йигитче уджюм эте ве душман сафларыны дагъыта эди. Душмангъа текрар-текрар ура, шеит олмакъ ичюн тюкенмез бир арзунен янъыдан уджюм эте эди. „Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!…“ деп дженклешкенде, къылычы сынды. Шу ань севимли Пейгъамберимиз онъа бир хурма далы узатып, дженкни девам этмесини эмир этти. Бу дал бир муджизе оларакъ къылыч олды ве огюне кельгеннен дженклешмеге девам этти. Пек чокъ душман ольдюрди. Дженкнинъ сонъуна догъру Эбу’ль-Хакем адлы бир мушрикнинъ аткъан окъларынен истеген шеадетине къавушты. Шеит олгъанда, кяфирлер джеседине уджюм этип, бурнуны, дудакъларыны ве къулакъларыны кестилер. Эр тарафы къангъа боялды.»

Муджахидлер сафында Къузман адлы бири бар эди. О къылычынынъ къыныны сындырып: «Ольмек къачмакътан чокъ даа яхшыдыр!» деди ве къынындан чыкъарылгъан къылычнен мушриклернинъ арасына далды. Къузман нидже йигитликлер, къараманлыкълар косьтерди. Озю ялынъыз еди-секиз кяфирни ольдюрди. Сонъунда яраланып ерге тюшти. Асхаб-ы кирам онынъ бу къараманлыгъына шашып, Пейгъамбер Эфендимизге бильдиргенде: «О джеэннемликтир» буюрды. Азрети Къатаде бин Ну’ман Къузманнынъ янына барып: «Эй Къузман! Шеадет санъа мубарек олсун!» дегенде, Къузман: «Мен дин гъайрети ичюн дегиль, къурейшлилер Мединеге келип, хурмалыгъымны харап этмесинлер деп дженклештим!» деди. Сонъра окънен билек тамырларыны тешип, озюни ольдюрди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ «О джеэннемликтир!» буюрмасынынъ икмети анълашылды.

Дженкнинъ башындан берли энъ огде Алемлернинъ Эфендиси севимли Пейгъамберимиз олып, бутюн Асхаб-ы кирам буюк бир гъайретнен курештилер. Шиддетли уджюмлернен мушрик ордусыны кери къувдылар. Таштан, агъачтан япкъан ве «Лят, Узза, Хубель!» деп табынгъан путларындан файда ве ярдым истеген мушрик топлуму муджахидлернинъ бу къараманлыкълары къаршысында бозулып къачмагъа башлады. Оларны дженкке тешвикъ этмек ичюн кельген къадынлар багъырып-чагъырып, къачкъан аскерлерге етишмеге тырыша эдилер.

Къурейшли мушриклер дженк мейданыны ташлап, янларында кетирген малларыны къалдырып, Меккеге догъру къачмагъа башлагъанда, Ислям аскерлери къуванып, Аллаh Таалянынъ озьлерине ваде эткен заферге къавушкъанлары ичюн хамд эттилер. Сайыда ве кучьте къат-къат усьтюн олгъанларына бакъмадан, мушриклер мусульманлар къаршысында перишан олгъан эдилер. Бир-бирлерини эзип къачкъанда, шанлы асхаб да къувалай, етишкенлерини урып ольдюре эди. Бу къарышыкълыкъта янъы эвленген Азрети Ханзала бин Эбу Амир аты иле къачмагъа тырышкъан мушрик ордусынынъ баш къоманданы Эбу Суфьянгъа етишти. Атынынъ аякъларына къылыч урып, атны ерге чёктюрди. Ерге тюшкен Эбу Суфьян бутюн кучюнен: «Эй къурейшлилер!… Етишинъиз!… Мен Эбу Суфьянман! Ханзала мени къылычнен догърамакъ истей!…» деп багъырмагъа башлады. Онынънен берабер къачмагъа тырышкъан мушриклер бу алны корьгенлери алда, джан къайгъысына тюшип, къоманданларынен огърашмадылар.

«Дженк ийледир» Хадис-и шериф

Анджакъ шу ань Азрети Ханзаланынъ тамам артында тургъан мушрик Шеддад бин Эсвед мызрагъыны Ханзаланынъ аркъасына сокъты. Азрети Ханзала «Аллаhу экбер!» деп илери атылмакъ истесе де, ерге йыкъылып шеит олды ве мубарек руху дженнетке учты. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз: «Мен Ханзаланы мелеклернинъ кок иле ер арасында, кумюш бир тепси ичинде ягъмур сувынен ювгъанларыны корьдим» буюрды. Эбу Усейди шойле анълатты: «Ресулуллахнынъ бу сёзюни эшиткенде, Ханзаланынъ янына бардым. Башындан ягъмур сувы тамчылай эди. Къайтып буны Ресул-ы Экремге хабер бердим.» Азрети Ханзалагъа «Гъасилю’ль-меляике», яни мелеклернинъ ювгъан кимсеси дедилер.17

Мушриклернинъ къачкъаныны корьген Айнейн кечитиндеки окъчылардан базылары дженк битти санып, ерлерини ташладылар. Къомандалары Абдуллах бин Джубейр ве он эки киши ерлеринде къалдылар.18

Азрети Алининъ йигитлиги

Бу вакъыт эр фырсаттан файдаланмагъа тырышып, азыр алда беклеген Къурейш окъчы болюгининъ къоманданы Халид бин Велид кечиттеки муджахидлернинъ азалгъаныны корьгенде, эмриндеки атлыларны арекетке кетирди.

Икриме бин Эби Джехиль иле берабер бир аньде Айнейн кечитине кельдилер. Азрети Абдуллах бин Джубейр иле вефалы, садыкъ аркъадашлары саф алында тизилип, ачылдылар. Садакъларындаки окълар биткендже душмангъа окъ ягъдырдылар. Сонъра мызракъларынен, кокюс-кокюске кельгенде де «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!» деп къылычларынен нидже къараманлыкълар косьтердилер. Иманлылар иле имансызлар арасында бирге йигирми беш киби пек нисбетсиз бир ал бар эди. Шанлы Асхаб-ы кирам Пейгъамберлерининъ эмрини ерине кетирмек ичюн къанларынынъ сонъки тамчысына къадар дженклештилер. Бир-бирининъ артындан шеадет шербетини ичип, мубарек беденлери топракъкъа тюшти ве рухлары дженнетке учты (радыяллаху анхум).

Мушриклер кинлеринден Азрети Абдуллахнынъ урбасыны союп, мубарек беденини мызракъларнен тешик-тешик эттилер. Къарныны ярып, ич азаларыны тышары чыкъардылар.

Халид бин Велид ве Икриме кечиттеки муджахидлерни шеит эткенден сонъ, тез Ислям ордусынынъ аркъасындан уджюм эттилер. Асхаб-ы кирам бир аньде артларында пейда олгъан душманны корьгенде, топланмагъа фырсат тапалмады. Чюнки бир чокълары силяларыны биле къойгъан эди. Эр шей бирден денъишти. Огде къачкъан къурейшли мушриклер Халид бин Велиднинъ аркъадан уджюмге кечкенини корьгенде, кене кери дёндилер. Муджахидлер эки атеш арасында къалгъан эди. Душман огден ве аркъадан уджюм этип, муджахидлерни сыкъыштырмагъа башлады. Сахабелернинъ бир-бирлеринен багълылыгъы кесильди. Дагъылмагъа меджбур олдылар.19

Азрети Али шойле анълатты: «Араларында Икриме бин Эби Джехиль де олгъан бир мушрик болюгининъ ортасына далдым. Этрафымны сардылар, чокъусыны къылычтан кечирдим. Башкъа бир болюкнинъ ичине далдым, олардан да пек чокъуны сафтан чыкъардым. Аджелим кельмегени ичюн манъа бир шей олмагъан эди. Бир вакъыт Ресулуллахны коралмадым. Озь-озюме: „Ант этем ки, О, дженк мейданыны ташлап кетеджек бир кимсе дегильдир. Гъалиба, япкъан ярашыкъсыз арекетлеримиз себебинден Аллаh Тааля Оны арамыздан чекип алгъандыр! Артыкъ меним ичюн дженклеше-дженклеше ольмектен башкъа ёл къалмады“ дедим ве къылычымнынъ къыныны сындырдым. Мушриклернинъ усьтюне уджюм этип, оларны дагъыткъанымда, Ресулуллахнынъ оларнынъ арасында къалгъаныны корьдим. О вакъыт Аллаh Таалянынъ Ресулуллахны мелеклеринен къорчалагъаныны анъладым.»

Душман аскерлери Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ янына къадар якъынлашкъан эдилер. Ал пек телюкели эди. Севимли Пейгъамберимиз сарп бир дагъ киби тура, себат эте, еринден айрылмай эди. Бир тарафтан душманнен дженклеше, дигер тарафтан да дагъылгъан асхабыны топламагъа тырышып: «Эй фелян, манъа догъру кель! Эй фелян, манъа догъру кель! Мен Ресулуллахым.

Манъа къайтып кельгенге дженнет бар!» буюра эди. Азрети Эбу Бекир, Азрети Умер, Абдуррахман бин Авф, Талха бин Убейдуллах, Али бин Эби Талиб, Зубейр бин Аввам, Эбу Дуджане, Эбу Убейде бин Джеррах, Са’д бин Муаз, Са’д бин Эби Ваккъас, Хаббаб бин Мунзир, Усейд бин Худайр, Сехль бин Ханиф, Асым бин Сабит, Харис бин Симме (радыяллаху анхум) бир аньде севимли Пейгъамберимизнинъ этрафында халкъа олып, Оны къорчаламакъ ичюн джанлы бир къале дивары мейдангъа кетирдилер.

Бу вакъыт Азрети Аббас бин Убаденинъ дагъылгъан Асхаб-ы кирам топлансын деп: «Эй къардашларым! Бу огърагъан мусибетимиз Пейгъамберимизнинъ эмрини ерине кетирмегенимизнинъ нетиджесидир. Дагъылманъыз! Пейгъамберимизнинъ этрафына келинъиз! Эгер биз къорчалайыджыларнынъ янында ер алмасакъ ве Ресулуллахкъа бир зарар кельмесине себеп олсакъ, артыкъ Раббимизнинъ къатында биз ичюн огге сюрюледжек бир мазерет олмаз!» деп багъыргъаны эшитильди. Азрети Аббас бин Убаде, янында Харидже бин Зейд ве Эвс бин Эркъам олып, «Аллаhу экбер!» сеслеринен къынындан чыкъарылгъан къылычнен душманнынъ ичине далдылар. Ресулуллахнынъ ёлунда, Оны къорчаламакъ ичюн йигитче дженклештилер. Харидже бин Зейд он докъуз еринден яра алгъан эди. Дигерлерининъки де ондан аз дегиль эди. Учюси де пек асретини чеккен шеитлик мертебесине иришти.

Асхаб-ы кирам бу пек телюкели аньде Пейгъамбер Эфендимизнинъ этрафына яваш-яваш топланмагъа башлады. Мушриклер севимли Пейгъамберимизни ве беденлерини Онъа сипер эткен шанлы асхабыны чембер ичине алдылар. Эр тарафтан болюк-болюк илерилеп, чемберни тарылта эдилер. Къурейшлилерден бир джемаатнынъ илери атылгъаныны корьген Алемлернинъ Эфендиси янында булунгъан ве джанларыны феда этмеге азыр олгъан асхабына: «Шу болюкни ким къаршылар?» буюргъанда, Азрети Вехб бин Къабуснынъ: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Мен къаршыларым» деп илери фырлагъаны корюльди. Аллаh Таалянынъ шерефли адыны тилинден тюшюрмеген бу къараман къынындан чыкъарылгъан къылычнен мушриклернинъ арасына далды. Пейгъамбер Эфендимиз: «Сени дженнетнен мужделейим» буюрды. Онынъ душман къаршысында косьтерген себат ве гъайретини корьгенде де: «Аллаhым! Онъа рахмет эт! Онъа аджы!» буюрды.

Мушриклернинъ Азрети Вехбни ортагъа алып, мызракънен шеит эткенлерини корьген Са’д бин Эби Ваккъас онъа ярдым этмек ичюн илери атылды, душманнынъ ортасына кирип, корюльмеген къараманлыкълар косьтерди. Бир чокъ кяфирни сафтан чыкъарды, дигерлерини де кери къувып, севимли Пейгъамберининъ янына кельди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз Азрети Вехб ичюн: «Мен сенден разыйым. Аллаh Тааля да разы олсун!» буюрды. Хабиб-и Экрем Эфендимиз муджахидлернинъ чемберини ярып, озюне догъру бир мушрик болюгининъ илерилегенини корьгенде, Азрети Алиге: «Оларгъа уджюм эт!» буюрды. Азрети Али уджюм этип, Амр бин Абдуллахны ольдюрди, дигерлерини къачырды. Къылычы сынгъанда, Пейгъамберимиз Зульфикъарны онъа берди. Башкъа бир джемаат кельгенде, Пейгъамбер Эфендимиз: «Я Али! Буларнынъ шерини менден узакълаштыр!» буюрды. Джаныны Ресулуллахкъа феда эткен Аллаh Таалянынъ арсланы тез уджюмге кечти. Шейбе бин Маликни ольдюрип, дигерлерини кери къувды. Шу ань Джебраил алейхисселям келип, Пейгъамбер Эфендимизге: «Я Ресулаллах! Бу, Алиден корюльген февкъаляде бир йигитликтир» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз: «О мендендир, мен де онданым» буюрды.

«Мен Ханзаланы мелеклернинъ кок иле ер арасында, кумюш бир тепси ичинде ягъмур сувынен ювгъанларыны корьдим» Хадис-и шериф

Джебраил алейхисселям да: «Мен де экинъизденим» деди. О вакъыт бир сес: «Али киби йигит, Зульфикъар киби къылыч ёкъ» дей эди.

Мушриклер севимли Пейгъамберимизнинъ янына якъынлашалмайджакъларыны анълагъанда, окъ атмагъа башладылар. Атылгъан окълар я усьтюнден кече, я огюне, я сагъына я да солуна тюше эди.

Душманны кери къувмакъ ичюн джанларыны тишлерине такъып дженклешкен Асхаб-ы кирам бу алны корер-корьмез, Алемлернинъ Эфендисининъ этрафына топланды ве кельген окъларгъа мубарек беденлерини сипер этмеге башлады. Пейгъамбер Эфендимиз асхабына окънен къаршылыкъ бермелерини эмир эткенде, сахабелер де душмангъа окъ атмагъа башладылар. Севимли Пейгъамберимиз Азрети Са’д бин Эби Ваккъасны огюне отуртты. Пек кескин нишанджы олгъан Азрети Са’д тез-тез, пеши-пешине душмангъа окъ ягъдырмагъа башлады. Садагъындан, яни окъ чантасындан эр окъ чеккенде: «Я Рабби! Бу Сенинъ окъунъдыр. Онынънен душманны ур!» дей, Пейгъамбер Эфендимиз де: «Аллаhым! Са’днынъ дуасыны къабул эт! Аллаhым! Са’днынъ окъуны догърулт!… Девам эт, Са’д! Девам эт! Анам-бабам санъа феда олсун!» буюра эди. Бойлеликнен эр окъ атылгъанда Пейгъамбер Эфендимиз айны дуаларыны текрарлай эди.

Азрети Са’днынъ окълары биткенде, севимли Пейгъамберимиз озь окъларыны онъа берип аттырды. Азрети Са’д бин Эби Ваккъаснынъ эр окъу я бир душмангъа я да онынъ минген айванына тие эди.

Мушриклер окъ аткъанда, Азрети Эбу Талха севимли Пейгъамберимизнинъ огюни къапатып, кельген эр окъкъа озь беденинен ве къалкъанынен сипер ола, арада бир душманны шашмагъа кетирген къычырыкълар къопара эди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Аскер ичинде Эбу Талханынъ сеси юз кишиден хайырлыдыр» буюрды. Эбу Талха фырсат тапкъан сайын мушриклерге окъ атмакътан кери турмай, къаты ве пек тез окъ ата, аткъаны бошуна кетмей эди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз онынъ аткъан окъларыны меракъ этип, мубарек башыны юкъары котерген сайын, Эбу Талха Ресулуллахкъа бир окъ тиер деп къоркъып: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Мубарек башынъызны котерменъиз. Сизге бир душман окъу тийип, зарар бермесин! Беденим мубарек беденинъе сипер ве санъа федадыр! Мени богъазламагъандже санъа еталмазлар! Мен ольмегендже сизге бир шей олмаз!…» деп, севимли Пейгъамберимизни озь джанындан усьтюн тута эди.

Ухуд мейданынынъ эр тарафында аман бермеген, дешетли бир дженк бутюн шиддетинен девам эте, базылары атлы, базылары яян алда иман-куфюр курешини девам эттире эдилер. Асхаб-ы кирам даа топланалмагъан эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ этрафында анджакъ отуз къадар сахаби перване киби дёне, кельген окъларгъа, мызракъларгъа, къылычларгъа озь беденлерини къалкъан эте эди. Бирден-бир арзулары Пейгъамбер Эфендимизнинъ эмрини ерине кетирмек ве Онъа келеджек эр тюрлю зарарны узакълаштырмакъ эди. Йигитлернинъ сердары Азрети Хамза о къарышыкълыкъта Пейгъамбер Эфендимизден айры тюшкен эди; бир къалабалыкънынъ ортасында эки элинде эки къылычнен дженклеше, «Аллаhу экбер!…» сеслеринен душманнынъ юрегине къоркъу сала эди. Шимдиге къадар озю ялынъыз тамам отуз бир мушрикни ольдюрген, пек чокъуны да я къолундан я да аягъындан айыргъан эди. Ортасына тюшкен мушрик сюрюсини дагъыткъан бир вакъытта Сиба’ бин Умму Энмар: «Манъа къаршы тураладжакъ бир йигит бармы?» деп, Азрети Хамзаны мейдангъа чагъырды. Азрети Хамза: «Яныма кель, эй суннетчи къадыннынъ огълу! Демек, сен Аллаhны ве Ресулыны мейдангъа чагъырасынъ, ойлеми?» деди ве оны козь ачтырмадан аякъларындан тутып, ерге серди.20 Усьтюне чёкип, башыны беденинден айыргъандан сонъ, къаршыдаки къаянынъ артында даа мусульман олмагъан Вахшининъ элинде мызракъ, озюне нишан алгъаныны корьди. Шу ань онынъ усьтюне юрди; огюндеки сельлернинъ ачкъан чукъурына кельгенде, аягъы тайды ве аркъасы усьтюне йыкъылды. Шу ань къарнындан зырхы ачылгъан эди. Фырсатны къолдан бермеген Вахши мызрагъыны атты!… Мызракъ учып кельди, Азрети Хамзанынъ мубарек беденине сапланды ве обир тарафтан чыкъты. Къараманларнынъ буюги: «Аллаhым!» деп, о ерге чёкти. Шеит олгъан, асретини чеккен макъамгъа къавушкъан эди. Аллаh Таалянынъ ёлунда, севимли Пейгъамберининъ ёлунда джаныны феда эткен эди (радыяллаху анху).

«Я Са’д! Анам-бабам санъа феда олсун! Я Рабби! Онынъ окъларыны нишангъа еткиз ве дуаларыны къабул эт!» Хадис-и шериф

Бу вакъыт душман сафларында бириси: «Эй Къурейш джемааты! Акърабалыкъ акъларыны козетмеген, къавмынъызны больген Муhаммеднен дженклешмектен кери турманъыз. Эгер Муhаммед къуртулса, мен къуртулмайым!…» деп, мушриклерни Кяинатнынъ Эфендисине (саллаллаху алейхи ве селлем) уджюм этмеге тешвикъ эте эди. Бу сес Асым бин Эби Авфнынъ сеси эди. Азрети Эбу Дуджане бу сесни эшитти. Дженклеше-дженклеше Асым бин Эби Авфны тапты ве шу ань ольдюрди. Факъат онынъ артындаки мушрик Ма’бед бутюн кучюнен къылычыны Азрети Эбу Дуджанеге саллады. Аллаh Таалянынъ бир ихсаны оларакъ бирден ве пек тез бир арекетнен ерге чёккен Эбу Дуджане ольдюриджи урувдан къуртулды. Шу ань турып, Ма’бедке къылыч урып, оны ольдюрди.

Къурейшли мушриклернинъ макъсады Алемлернинъ Эфендиси эди. Онъа якъынлашмакъ ичюн бутюн кучьлерини сарф эте эдилер. Факъат этрафында перване киби дёнген, Онъа бир зарар келир деп къоркъып, джанларыны феда этмекте зерре къадар тартынмагъан шанлы, шерефли асхабыны бир тюрлю кечалмай эдилер. Бу къараман отуз йигит Ресулуллах Эфендимизнинъ огюнде: «Я Ресулаллах! Янынъдан ич айрылмамакъ ичюн юзюмиз мубарек юзюнъ огюнде сипер ве къалкъан, беденимиз мубарек беденинъе федадыр; етер ки сен сагъ-селямет ол!» дедилер.

Мушриклер джемаат-джемаат уджюм эте эдилер. Фахр-и алем Эфендимиз янында булунгъан ве беденлерини озюне сипер эткен къараман асхабына бир джемаатны косьтерип: «Аллаh Таалянынъ ёлунда беденини бизге ким феда этер?» буюргъанда, мединели беш сахаби илери фырлады. Бу къараман перванелер Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек козьлери огюнде текбирлер кетирип, дёне-дёне дженклештилер. Ниает олардан дёртю шу ерде шеит олды. Бешинджиси он дёрт еринден яраланып ерге тюшкенде, Алемлернинъ Эфендиси: «Оны меним яныма якъынлаштырынъыз» буюрды. Беденининъ эр еринден къан акъа эди. Севимли Пейгъамберимиз отурып, мубарек аякъларыны онынъ башына ястыкъ этти. О алда шеит олмакъ шерефине къавушкъан бу бахтлы сахаби Азрети Умаре бин Езид эди.

Талха бин Убейдуллахнынъ йигитлиги

Мушриклер пек якъынлашкъан бир аньде Пейгъамберимиз: «Буларны ким къаршылар, ким токътатыр?» буюрды. Азрети Талха бин Убейдуллах: «Мен! Я Ресулаллах!» деп, илери атылмакъ истеди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Сенинъ киби даа ким бар?» буюрды. Мединели сахабелерден бири: «Я Ресулаллах! Мен!» деп изин истеди. Севимли Пейгъамберимиз: «Айды, сен къаршыла» буюргъанда, илери атылып, мушриклернинъ усьтюне уджюм этти.

Мисли корюльмеген къараманлыкълар косьтерди. Бир къач имансызны ольдюргенден сонъ шеадет шербетини ичти.21 Ресул-ы Экрем Эфендимиз кене: «Шуларгъа ким къаршы турар?» буюрды. Эр кестен эвель кене Азрети Талха чыкъты. Пейгъамбер Эфендимиз: «Сенинъ киби даа ким бар?» деп сорагъанда, энсардан мубарек бир киши: «Мен къаршыларым, я Ресулаллах» деди. Пейгъамберимиз: «Айды, оларны сен къаршыла» буюрды. О да мушриклернен дженклеше-дженклеше шеит олды. Бойлеликнен Пейгъамбер Эфендимизнинъ о аньде янында булунгъан бутюн сахабелер дженклеше-дженклеше шеадетке иришти.

Кяинатнынъ Султаны Эфендимизнинъ о аньде янында Азрети Талха бин Убейдуллахтан башкъа кимсе къалмагъан эди. Азрети Талха Ресулуллахкъа бир зарар келир деп эндише эте, дёрт бир тарафкъа чапа, кяфирлернен аман бермей дженклеше эди. Онынъ бу къадар тез къылыч салламасы, бир аньде Ресулуллахнынъ эр тарафындаки душмангъа джевап бермеси, окъ, мызракъ ве къылыч урувларына беденини къалкъан этмеси мисли корюльмеген бир вакъиа эди. Азрети Талха перване киби дёне, озюне тийген къылычларгъа ич бакъмай эди. Истеги Кяинатнынъ Султаныны къорчаламакъ, бу ёлда дигер къардашлары киби шеит олмакъ эди. Беденинде яра алмагъан ер къалмагъан, урбасында къандан башкъа бир шей корюнмез олгъан эди. Факъат бунъа бакъмадан дёрт тарафкъа бирден етише эди. Шу вакъыт Азрети Эбу Бекир ве Азрети Са’д бин Эби Ваккъас Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ янына етиштилер.

Бу арада йигитлернинъ эфендиси Азрети Талха да къан гъайып этмектен сыджакъ топракъкъа тюшип, эсини гъайып этти. Эр ери къылыч, мызракъ ве окъ урувларындан тешик-тешик эди. Алтмыш алты буюк ве сайыламайджакъ къадар кучюк ярасы бар эди. Севимли Пейгъамберимиз Азрети Эбу Бекирге тез Азрети Талханынъ ярдымына чапмасыны эмир этти. Эбу Бекир-и Сыддыкъ Азрети Талха эсине кельсин деп, онынъ мубарек юзюне сув септи. Азрети Талха бин Убейдуллах эсине келир-кельмез: «Я Эба Бекир! Ресулуллах сагъмы?» деп, севги ве багълылыкънынъ энъ гузелини косьтерди. Ресул-ы Экремни севмек, джаныны Онынъ мубарек беденине феда этмек анджакъ бу къадар олур эди. Азрети Эбу Бекир: «Ресулуллах яхшыдыр. Мени О ёллады» дегенде, Талха раат бир нефес алып: «Аллаh Таалягъа сонъсыз шукюрлер олсун. О сагъ олгъандан сонъ эр мусибет ичтир» деди. Шу вакъыт даа бир къач сахабе етишкен эди.

Алемлернинъ Эфендиси Муhаммед Мустафа (саллаллаху тааля алейхи ве селлем) Азрети Талханынъ янына кельди. Яралы муджахид Ресулуллахны сагъ корьгенде, севинчинден агълады. Пейгъамбер Эфендимиз онынъ беденини сыйпагъандан сонъ, эллерини ачып: «Аллаhым! Онъа шифа бер, къувет ихсан эт» деп дуа этти. Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ бир муджизеси оларакъ Азрети Талха сап-сагълам аякъкъа турды ве кене душманнен дженклешмеге башлады. Севимли Пейгъамберимиз онынъ ичюн: «Ухуд куню ер юзюнде сагъымда Джебраилден, солумда да Талха бин Убейдуллахтан башкъа манъа якъын бир кимсенинъ олмагъаныны корьдим.»22 «Ер юзюнде кезген дженнетлик бир кимсеге бакъмакъ истеген Талха бин Убейдуллахкъа бакъсын» буюрды.

«Талха иле Зубейр дженнетте меним къомшуларымдыр» Хадис-и шериф

Дженк мейданынынъ эр еринде дженк бутюн шиддетинен девам эте эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ этрафында Эбу Дуджане, байракъдар Мус’аб бин Умейр, Талха бин Убейдуллах, Пейгъамберимизни къорчаламакъ ичюн арткъы сафлардан чапып етишкен Несибе Хатун ве бир къач сахаби бар эди. Олар мушриклерге къаршы Ресулуллах Эфендимизнен берабер дженклеше эдилер. Баштан-аякъ силялы, зырхлар ичинде ве мигъферли олгъан азгъын мушрик Абдуллах бин Хунейд севимли Пейгъамберимизни корьгенде, атыны чаптырды. «Мен Зухейрнинъ огълуым. Манъа Муhаммедни косьтеринъиз. Я мен Оны ольдюририм, я да Онынъ янында олюрим!» деп багъыра эди. Атыны Пейгъамбер Эфендимизнинъ усьтюне догъру сюргенде, Азрети Эбу Дуджане огюне чыкъып турды ве: «Кель бакъайыкъ! Мен беденимнен Муhаммед алейхисселямнынъ мубарек беденини къорчалагъан бир кишиман. Мени эзмегендже Онъа еталмазсынъ!» деди. Атнынъ аякъларына къылыч урып, Абдуллах бин Хунейдни ерге тюшюрди ве къылычыны котерип: «Ал, бу да Харешенинъ огълундан!» деп, бир урувда ерге серди. Вакъианы сейир эткен Алемлернинъ Эфендиси: «Аллаhым! Харешенинъ огълундан (Эбу Дуджанеден) мен насыл разы олсам, Сен де ойле разы ол!» деп дуа этти.

Мушриклерден пек кескин бир нишанджы ве эр аткъаныны тийдирген бир окъчы олгъан Малик бин Зухейр эр ерде Пейгъамбер Эфендимизни къыдыра, бир фырсат тапып окънен урмакъ истей эди. Ресулуллах Эфендимизге якъын келип, яйыны керди ве севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек башыны нишангъа алып, окъуны атты. Козь ачып-юмгъандже вакъыт ёкъ эди. Азрети Талха шу ань элини ачып, нишан олды. Окъ Азрети Талханынъ авуджына сапланды ве элини парчалады. Пармакъларынынъ бутюн синирлери кесильди, элининъ кемиклери сынды. Олгъанларны Фахр-и алем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз де корьген эди, пек кедерленди ве: «Эгер (мени къорчаламакъ ичюн элинъни окъкъа узаткъанда) „Бисмиллаhирраhманирраhим“ десе эдинъ, инсанлар санъа бакъып тургъанда, мелеклер сени коклерге юксельтир эди» буюрды.23

Меккели мушриклерден Абдуллах бин Къамиа, Убей бин Халеф, Утбе бин Эби Ваккъас, Абдуллах бин Шихаб-ы Зухрий адлы дёрт мушрик Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ аятына сонъ бермек ичюн анълашып, ант эткен эдилер. Бу сыкъышыкъ аньде Ресулуллах Эфендимиз, янында бир къач сахаби олып, душманнен аман бермей курешип тура эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ огюнде байракъдар Азрети Мус’аб бин Умейр бар эди. Азрети Мус’аб беденине кийген зырхы себебинден севимли Пейгъамберимизге пек бенъзей эди. О да сагъ элинде Ислям байрагъы, мушриклернен дешетли бир куреш ичинде эди. Шу вакъыт Ибн Къамиа баштан-аякъ зырхлар ичинде, атлы алда о ерге якъынлашты. Бутюн сесинен: «Манъа Муhаммедни косьтеринъиз! О къуртулса, мен къуртулмайым!» деп багъырып, Пейгъамбер Эфендимизге догъру атыны чаптырды. Азрети Мус’аб иле Несибе Хатун онъа къаршы турып, беденлерини Пейгъамбер Эфендимизге сипер этип дженклешмеге башладылар. Бу кяфирге не къадар къылыч урсалар да, зырхы себебинден тесир этмеди. Ибн Къамиа Несибе Хатунгъа бир къылыч урып, омузыны парчалады. Сонъра Азрети Мус’абнынъ байракъ туткъан сагъ элине къылычыны эндирди. Сагъ эли кесильген Мус’аб бин Умейр джанындан усьтюн туткъан мубарек Ислям байрагъыны ерге тюшюрмеден сол элине алды.

О вакъыт: «Муhаммед алейхисселям Ресулдир. Ондан эвель де ресуллер кельгендир»24 манасындаки ает-и керимени окъуй эди. Ибн Къамиа бу сефер къылычыны Азрети Мус’абнынъ сол элине эндирди. Сол эли де кесильген шанлы байракъдар Ислям байрагъыны кене ерге тюшюрмеди. Къараман сахаби байракъны къолларынен тутып, беденине басып, далгъаландырмагъа девам этти. Ибн Къамиа бу сефер мызрагъыны шанлы сахабининъ беденине саплады. О да дигер аркъадашлары киби шеит олып, ахиретке кочьти.

Азрети Мус’аб ерге йыкъылгъанда, шанлы Ислям байрагъы ерге тюшмеди: оны шу ань Мус’абнынъ суретине кирген бир мелек къапып алды. Севимли Пейгъамберимиз: «Илери, я Мус’аб! Илери!» буюргъанда, байракъны туткъан мелек: «Мен Мус’аб дегилим» деди. О вакъыт Кяинатнынъ Султаны Эфендимиз онынъ мелек олгъаныны анълап, байракъны Азрети Алиге берди.25

Ибн Къамиа исе Азрети Мус’абны Пейгъамбер Эфендимиз сангъаны ичюн, ашыкъып мушриклернинъ арасына барды ве: «Муhаммедни ольдюрдим!» деп багъырмагъа башлады. Буны эшиткен мушриклер макъсадларына иришмекнинъ зевкъинен даа да азгъынлаштылар. Вакъианынъ аслыны бильмеген Асхаб-ы кирамнынъ исе эли-аягъы тутмаз олгъан эди. Этрафта матем авасы эсе эди. Азрети Умернинъ биле эллери эки якъкъа тюшкен, аркъадашларынен олгъан ерлеринде отурып къалгъан эдилер. Энес бин Надр оларны о алда корьгенде: «Не ичюн отурасынъыз?» деп сорады.

Олар да: «Ресулуллах шеит этильген!…» деп джевап бердилер. Азрети Энес: «Ресулуллах шеит этильген олса, Онынъ Рабби (Аллаh Тааля) бакъийдир. Ресулуллахтан сонъ биз сагъ къалып да не япаджакъмыз! Айды, турунъыз! Пейгъамберимизнинъ дженклешип мубарек джаныны феда эткен шейи ичюн биз де джанымызны феда этейик» деди ве къылычынынъ къыныны сындырып26, «Аллаhу экбер!…» сеслеринен къынындан чыкъарылгъан къылычнен душманнынъ ортасына далды. Кяфирлерден бир чокъуны къырды ве шеит олды. Тек юзюнде етмиш яра бар эди. Беденинде сайысыз яра олгъаны ичюн, оны къыз къардашындан башкъасы таныялмагъан эди.

Асхаб-ы кирамнынъ пек чокъу дагъылгъан, бир къысмы да шеадетке иришкен эди. Оларнынъ бу дагъылгъанындан файдалангъан мушриклер Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ этрафына топлангъан эдилер. Таш иле, къылыч иле эки дюньянынъ Султаныны шеит этмеге тырыша эдилер. Усьтюнде эки зырх олгъаны ичюн урувлар тесир этмей эди. Утбе бин Эби Ваккъаснынъ аткъан ташлары севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек юзюне тийди ве алт дудагъы яраланды. Ашагъы чейнесиндеки мубарек сагъ ребаийе, яни кесиджи тиши сынды. Шу вакъыт Ибн Къамиа деген мушрик де кельди ве къылычыны Алемлернинъ Эфендисининъ мубарек башына урды. Севимли Пейгъамберимизнинъ мигъфери парчаланды, эки халкъасы да мубарек чекелерине батты.

Кене Ибн Къамианынъ ургъан бир къылычынен мубарек омузындан яраланды ве мусульманларны тюшюрмек ичюн Эбу Амирнинъ къазгъан терен чукъурына янбашы усьтюне тюшти. Севимли Пейгъамберимиз хаин Ибн Къамиа ичюн: «Аллаh Тааля сени зелиль ве перишан этсин!» деп дуа этти. Ибн Къамиа пек зияде къуванып: «Муhаммедни ольдюрдим! Муhаммедни ольдюрдим!…» деп багъырып, Эбу Суфьяннынъ янына кетти. Мушриклер макъсадларына иришкен эдилер! Артыкъ Пейгъамберимизнен огърашмай эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз булунгъан чукъурнынъ этрафындан чекилип, Асхаб-ы кирамнен дженклешмеге киришкен эдилер.27

«Ер юзюнде кезген дженнетлик бир кимсеге бакъмакъ истеген Талха бин Убейдуллахкъа бакъсын» Хадис-и шериф

Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз чукъургъа тюшкенде, мубарек янакълары къанай эди. Мубарек эллерини юзюне сюрткенде, эллерининъ ве сакъал-ы шерифининъ къангъа боялгъаныны корьди. Бир тамчы ерге тюшмеден Джебраил алейхисселям етишти, о мубарек къанны къапты ве: «Я Хабибаллах! Аллаh Таалянынъ акъкъы ичюн, эгер бу къандан бир тамчы ерге тюшсе эди, къыяметке къадар ерде от битмез эди» деди. Фахр-и алем Эфендимиз де: «Эгер менден бир тамчы къан ерге тюшсе, коктен азап энер. Я Рабби! Къавмымны афу эт! Чюнки олар бильмейлер» буюрып, озюни ольдюрмеге тырышкъан, мубарек беденине къылыч ургъан, мубарек тишлерини сындыргъан ве мубарек юзюни къангъа боягъан кимселернинъ хидаетке кельмеси ичюн дуа эте эди.

Бу арада Азрети Ка’б бин Малик: «Эй мусульманлар! Мужде! Иште Ресулуллах мында!…» деп юксек сеснен багъыра эди. Бу сесни эшиткен шанлы асхаб янъыдан джан тапкъан киби севинчнен о ерге чапты. Азрети Али иле Талха бин Убейдуллах шу ань келип, Оны чукъурдан чыкъардылар. Азрети Эбу Убейде бин Джеррах севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек чекелерине баткъан мигъфер халкъаларыны тишлеринен чекип чыкъарды. Бу демир парчаларыны чыкъаргъанда онынъ эки огюнки тиши де чыкъты. Асхаб-ы кирамдан Азрети Малик бин Синан Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек юзюнден сызгъан къанны эмип алды. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз: «Къаным къанына къарышкъан кимсеге джеэннем атеши токъунмаз» буюрды.

Мушриклер кене усьтлерине кельмеге башладылар. Асхаб-ы кирам Пейгъамбер Эфендимизге янъыдан къавушмакънынъ севинчинен бир аньде Ресулуллах Эфендимизнинъ этрафында халкъа олып, ич бир мушрикни якъын кетирмедилер. Пейгъамбер Эфендимизге артыкъ бир шей япалмайджакъларыны анълагъан мушриклер дагънынъ тёпесине чыкъмагъа башладылар. Эки дюньянынъ Султаны янында булунгъан Азрети Са’д бин Эби Ваккъаскъа: «Оларны кери чевир» буюрды. Азрети Са’д: «Я Ресулаллах! Янымда тек бир окъум бар. Бунынънен насыл кери чевирейим?» деп сорагъанда, Ресул-ы Экрем Эфендимиз кене айны эмирни берди. Бунынъ узерине окъчыларнынъ пири Азрети Са’д бин Эби Ваккъас элини чантасына узатып, окъуны атты. Нишангъа тийген окъ бир мушрикни йыкъты. Элини кене окъ чантасына узаткъанда, анда даа бир окъ олгъаныны корьди. Дикъкъатнен бакъты: о, бираз эвель аткъан окъу эди. Бир мушрик даа ольди. Бу ал бир чокъ кере текрарланды. Севимли Пейгъамберимизнинъ бир муджизеси оларакъ Азрети Са’д эр сефер окъ чантасында бир эвель аткъан окъуны тапа эди. Адамларынынъ пеши-пешине ольдюрильгенини корьген къурейшлилер дагъгъа чыкъмакътан вазгечтилер. Ашагъы тюшип, кери чекильдилер.

Оларнынъ арасындан Убей бин Халеф атыны Пейгъамбер Эфендимизге догъру сюрип: «Пейгъамбер олгъаныны иддиа эткен о киши къайда? Къаршыма чыкъсын да, меннен дженклешсин!» деп багъырмагъа башлады. Асхаб-ы кирам онъа къаршы чыкъмакъ истеселер де, севимли Пейгъамберимиз изин бермеди. Азрети Харис бин Симменинъ мызрагъыны алып, озю огге чыкъты. Алчакъ Убей атыны чаптырып: «Эй Муhаммед! Сен къуртулсанъ, мен къуртулмайым!» деп якъынлашты. Баштан-аякъ зырхларгъа сарылгъан эди. Алемлернинъ Эфендиси элиндеки мызракъны Убейнинъ бойнуна атты. Мызракъ учып кельди, мигъфери иле зырх якъасы арасындан бойнуна сапланды. Убей сыгъыр киби багъырып, атындан ерге юварланды. Къабургъа кемиклери сынды. Мушриклер оны котерип алып кеттилер. Ёлда: «Муhаммед мени ольдюрди!…» деп багъыра-багъыра джан берди. Ресулуллах Эфендимиз янындаки асхабынен Ухуд къаялыкъларына догъру чыкъмагъа башлады. Къаяларнынъ янына баргъанда, юкъары чыкъмакъ истеди. Пек ёрулгъаны, усьт-усьтке эки зырх кийгени ве мубарек беденине етмиштен зияде къылыч урулгъаны ичюн кучю етмеди. Бунынъ узерине Азрети Талха Пейгъамбер Эфендимизни аркъасына алып, къаяларнынъ усьтюне чыкъарды. Севимли Пейгъамберимиз: «Талха Ресулуллахкъа ярдым эткенде, дженнет онъа ваджип олды» буюрды. Ич кучю къалмагъаны ичюн уйле намазыны отурып къылды.

Дагънынъ этеклеринде эр бири арслангъа дёнген сахабелер мушриклернинъ усьтюне атыла эдилер. Пейгъамберимизге къылыч ургъанларгъа дюньяны зиндан эткен эдилер. Бир вакъыт Хатыб бин Эби Бельтеа севимли Пейгъамберимизнинъ янына кельди ве: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Санъа буны ким япты?» деп сорады. Эфендимиз:

«Утбе бин Эби Ваккъас манъа таш атып юзюме урды ве ребаийе тишимни сындырды» буюргъанда, Азрети Хатыб: «Я Ресулаллах! О не тарафкъа кетти?» деп кене сорады. Пейгъамбер Эфендимиз кеткен тарафыны ишаретнен косьтерди. Азрети Хатыб шу ань о тарафкъа чапты. Къыдыра-къыдыра Утбени тапты. Атындан тюшюрип, бир урувда башыны кести ве Ресулуллахнынъ узурына кетирип, мужде берди. Пейгъамбер Эфендимиз де: «Аллаh Тааля сенден разы олсун. Аллаh Тааля сенден разы олсун» буюрып, онъа дуа этти. Мушриклер, кене топланып янъыдан уджюмге кечкен Асхаб-ы кирам къаршысында туталмадылар. Отузгъа якъын олю берип, дженк мейданыны ташладылар ве Меккеге догъру ёлгъа тюштилер. Пейгъамбер Эфендимиз шеит олгъан деген хабер Мединеге еткен эди. Азрети Фатыма, Азрети Айше, Умму Сулейм, Умму Эймен, Хамне бинт Джахш, Къуайбе киби къадынлар Ухудгъа чаптылар. Азрети Фатыма бабасы Пейгъамбер Эфендимизни яралы корьгенде агълады. Ресулуллах Эфендимиз оны теселли этти. Азрети Али къалкъанынен сув кетирди. Анамыз Фатыма о сувнен Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек юзюни ве къанларыны ювды. Факъат юзюнинъ къаны токътамай эди. Азрети Фатыма бир хасыр парчасыны якъып, кулюни ярагъа баскъанда, къан токътады.28

Сонъра дженк мейданына тюштилер. Эвеля яралыларны тапып, яраларыны сардылар. Мушриклер базы шеитлерни таныялмаз алгъа кетирген эдилер.

Къулакъларыны, бурунларыны ве дигер азаларыны кескен, къарынларыны яргъан эдилер. Азрети Абдуллах бин Джахш да оларнынъ арасында эди. Бу алны корьген севимли Пейгъамберимиз ве асхабы пек кедерленди. Энъ сечильген сахабелери шеадет шербетини ичкен, Ухуд топракъларыны къанларынен суварып, дженнетке учкъан эдилер. Факъат шеитлерге япылгъан бу муамелеге даянмакъ мумкюн дегиль эди. Пейгъамбер Эфендимизнен бирликте бутюн сахабелернинъ ичлери кедерден бурула эди. Бу манзара къаршысында Алемлернинъ Эфендиси агълады. Мубарек козьлеринден яшлар акъкъан алда: «Мен шу шеитлернинъ Аллаh Таалянынъ ёлунда джанларыны феда эткенлерине къыямет куню шаатлыкъ этеджегим. Оларны къанларынен комюнъиз. Валлахи, къыямет куню махшерге29 яралары къанап келеджеклер. Къанларынынъ ренки къан ренки, къокъулары да миск къокъусы оладжакъ» буюрды.

Севимли Пейгъамберимиз: «Хамзаны коралмайым. Онынъ алы не олды?» буюрды. Азрети Али къыдырып тапты. Пейгъамберимиз о ерге келип, акъылгъа кельмеген бир манзарагъа раст кельгенде, даяналмады. Азрети Хамзанынъ къулакълары, бурну ве дигер азалары кесильген, юзю таныялмаз алгъа кетирильген, къарны ярылгъан, джигерлери чыкъарылгъан эди. Пейгъамбер Эфендимиз мубарек козьлеринден яшлар акъкъан алда Азрети Хамзагъа хитап этип: «Эй Хамза! Ич бир вакъыт, ич бир кимсе сенинъ къадар мусибетке огърамагъан ве огърамайджакъ! Эй Ресулуллахнынъ эмджеси! Эй Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ арсланы Хамза! Эй хайырлар ишлеген Хамза! Эй Ресулуллахны къорчалагъан Хамза! Аллаh Тааля санъа рахмет этсин!…» буюрды.

«Талха Ресулуллахкъа ярдым эткенде, дженнет онъа ваджип олды» Хадис-и шериф

Бу вакъыт къаршыдан раатсызланып, ашыкъып кельген бир къадын корюльди. Бу, севимли Пейгъамберимизнинъ аласы, анамыз Азрети Сафие эди. О да дигер къадынлар киби Ресулуллах Эфендимиз шеит олгъан деген хаберни эшиткенде эр шейни унуткъан, чапа-чапа Ухудгъа кельген эди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз аласыны корьгенде, шеитлернинъ алына даяналмаз деп тюшюнип, огълу Азрети Зубейр бин Аввамгъа: «Ананъны кери чевир, къардашынынъ джеседини корьмесин» буюрды. Азрети Зубейр чапып анасынынъ янына барды. Мубарек хатун раатсызланып: «Огълум! Ресулуллахтан хабер бер!…» деди. Янларына Азрети Али де кельген эди. О: «Эльхамдулиллаh30, Ресулуллах яхшыдыр» дегенде, Сафие ферахлады, факъат: «Оны манъа косьтеринъиз» демектен озюни туталмады. Азрети Али Алемлернинъ Эфендисини ишаретнен косьтерди. Анамыз Азрети Сафие эки дюньянынъ кунешини сагъ корьгенде пек къуванды ве Аллаh Таалягъа хамд этти. Бу сефер къардашы Азрети Хамзанынъ алыны корьмек ичюн илери юрмек истеди. Огълу Зубейр: «Анаджыгъым! Ресулуллах кери къайтманъызны эмир эте» дегенде, Азрети Сафие: «Эгер онъа япылгъанны манъа косьтермемек ичюн кери къайтаджакъ олсам, эсасен мен къардашымнынъ джеседининъ кесилип-бичильгенини огрендим. О, бу алгъа Аллаh Тааля ёлунда огърады. Биз бу ёлда бундан даа яманына да разымыз. Онынъ севабыны Аллаh Таалядан беклермиз. Иншааллаh, сабыр этип чыдармыз» деди. Азрети Зубейр бин Аввам келип буны бильдиргенде, Пейгъамбер Эфендимиз: «Ойле исе быракъ, корьсин» буюрды.

Азрети Сафие Азрети Хамзанынъ джеседининъ янына отурды ве сес чыкъармадан агълады. Азрети Сафие кельгенде янында эки хырка кетирген эди. Оларны чыкъарып: «Буларны къардашым Хамза ичюн кетирдим, оны буларгъа сарынъыз» деди. «Сейиду’ш-шухеда», яни шеитлернинъ эфендиси олгъан Азрети Хамзаны бу хыркалардан биринен кефенледилер.31 Хабибуллах Эфендимиз байракъдар Мус’аб бин Умейрнинъ баш уджуна кельди. Азрети Мус’абнынъ эллери кесильген, пек чокъ еринден яра алгъан эди. Этрафы къан голюне дёнген эди. Пейгъамбер Эфендимиз мында да пек кедерленди ве бу азиз шеитлерге хитап этип, Аhзаб суресининъ 23-нджи ает-и керимесини окъуды. Меален: «Му’минлерден ойле эрлер бар ки, олар Аллаh Таалягъа берген сёзлеринде садакъат косьтердилер. Олардан базылары шеит олгъандже дженклешеджегине даир берген сёзюни ерине кетирди (шеит олды). Кимиси де шеит олмакъны беклей. Олар берген сёзлерини асла денъиштирмедилер.» Пейгъамбер Эфендимиз ондан сонъ да шойле буюрды: «Аллаh Таалянынъ Ресулы да шааттыр ки, сиз къыямет куню Аллаh Таалянынъ узурында шеит оларакъ хашр олунаджакъсынъыз.»

Даа сонъ янындакилерге айланып: «Оларны зиярет этинъиз. Озьлерине селям беринъиз. Аллаh Таалягъа ант этем ки, ким оларгъа бу дюньяда селям берсе, къыяметте бу азиз шеитлер онъа селямнен къаршылыкъ береджеклер» буюрды.

Азрети Мус’аб бин Умейрге кефен оладжакъ бир шей тапалмадылар. Озь кафтаны мубарек беденини тамам орьтмей эди. Баш тарафыны орьтселер аякълары, аякъ тарафыны орьтселер башы ачыкъта къала эди. Хабиб-и Экрем Эфендимиз: «Баш тарафыны кафтаннен, аякъларыны исе ызхыр отунен орьтюнъиз» буюрды.32

Аятыны Ислямгъа хызмет этип кечирген ве бу ёлда шеитлик мертебесине къавушкъан бу бахтлы сахаби дюньядан ярым кефеннен айрылды.33

Дигер шеитлернинъ намазлары къылынды, къанлы урбаларынен экишер-учер бир къабирге къойылып дефн этильдилер (радыяллаху анхум). Ухуд гъазвасында етмиш шеит берильген эди. Олардан алтмыш дёртю энсардан, алтысы мухаджирлерден эди.

Асхаб-ы кирамнынъ чокъусынынъ акърабалары шеит олгъан эди. Бу себептен гонъюллери яралы эди. Къалгъанларны теселли этмек ичюн Хабиб-и Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз буюрды ки: «Валлахи, асхабымнен бирликте мен де шеит олып, Ухуд дагъынынъ багърында геджелемекни не къадар истер эдим! Къардашларынъыз шеит олгъанда, Аллаh Тааля оларнынъ рухларыны ешиль къушларнынъ къурсакъларына къойды.

Олар дженнетнинъ ирмакъларына келир, сувларындан ичерлер. Емишлеринден ашарлар. Дженнетнинъ дёрт бир кошесини сейир этерлер. Гулистанларында учарлар. Сонъра Арш-ы аля тюбюне асылгъан алтын къандиллернинъ ичине кирип, акъшамны анда кечирирлер. Олар бойле ашайджакъ ве ичеджеклернинъ хошлугъыны, гузеллигини корьгенде: „Кешке, Аллаh Таалянынъ бизге нелер икрам эткенини къардашларымыз бильселер эди де, джихадтан чекинмеселер, дженклешмектен къоркъып, душмандан юзь чевирмеселер эди!“ дерлер. Аллаh Тааля да: „Мен сизинъ алынъызны оларгъа бильдиририм“ буюрды.» (Ве Дженаб-ы Хакъ ает-и кериме эндирип, меален шойле буюрды:) «Аллаh Таалянынъ ёлунда шеит олгъанларны сакъын олю санманъыз! Догърусы, олар тиридирлер, Рабблерининъ къатында рызыкъландырылмакъталар. Ойле ки, Аллаh Таалянынъ озьлерине берген (ихсан эткен шеитлик мертебесинен) севинч ичиндедирлер. Артларындан (шеитликнен) даа озьлерине къатылалмагъанлар акъкъында да: „Оларгъа ич бир къоркъу ёкътыр ве олар кедерленмейджеклер де“ деп мужде бермек истерлер. Олар Аллаh Таалядан кельген бир нимет ве бир лютф себебинден Аллаh Таалянынъ му’минлерге олгъан мукяфатыны зая этмейджеги муждесинен шенъленирлер.»34 «Аллаh Тааля оларгъа корюнип: „Эй къулларым! Джанынъыз нени истесе, айтынъыз, сизге оны зиядесинен таттырайым“ буюрыр. Олар да: „Эй Раббимиз! Сенинъ бизге ихсан эткен ниметлеринъден даа усьтюн бир нимет ёкъ ки, оны истейик. Биз дженнетте истеген шейлеримизден ашап турамыз. Анджакъ истесек, рухларымызнынъ беденлеримизге кери къайтарылып, дюньягъа къайтарылмамызны ве Сенинъ ёлунъда дженклешип текрар ольдюрильмемизни истермиз“ дерлер.»

Артыкъ мында япыладжакъ бир шей къалмагъан эди. Топланып, ёлгъа азырландылар. Джихад-ы фи себилиллях, яни Аллаh Таалянынъ динини яймакъ ичюн кельген Ухудда тарихте мисли олмагъан бир гъазва япылгъан эди. Козьлер коралмайджакъ, хаялларны ашкъан Асхаб-ы кирамнынъ нидже къараманлыкъларына шаат олунгъан, кяфирлерге даа бир дерс берильген эди.

«Эй Хамза! Ич бир вакъыт, ич бир кимсе сенинъ къадар мусибетке огърамагъан ве огърамайджакъ! Эй Ресулуллахнынъ эмджеси! Эй Аллаh Таалянынъ ве Ресулынынъ арсланы Хамза! Эй хайырлар ишлеген Хамза! Эй Ресулуллахны къорчалагъан Хамза! Аллаh Тааля санъа рахмет этсин!…» Хадис-и шериф

Алемлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек асхабынен нурлу Мединеге догъру ёлгъа чыкъты. Харре деген ерге кельгенде, асхабыны саф-саф тизди, мубарек эллерини котерип, Аллаh Таалягъа ялвармагъа ве шойле дуа этмеге башлады: «Аллаhым! Хамд ве сена энъ чокъ Санъа ляйыкътыр. Аллаhым! Сенинъ далялетте къалдыргъанынъны хидаетке еткизеджек, хидаетке еткизгенинъни де ёлдан чыкъараджакъ кимсе ёкътыр… Аллаhым! Бизге иманны севдир. Юреклеримизни иманнен зийнетле. Бизни куфюрден, азгъынлыкътан ве аддинден ашмакътан нефрет эттир. Бизни динимизге ве дюньямызгъа зарарлы олгъан шейлерни бильгенлерден, догъру ёлгъа иришкенлерден эт. Аллаhым! Бизни мусульман оларакъ яшат ве мусульман оларакъ ольдюр. Бизни салихлер ве яхшылар джемаатына къош. Чюнки олар не шереф ве итибарларыны гъайып эткенлердир, не де динлеринден дёнгенлердир. Аллаhым! Сенинъ Ресулынъны ялангъа чыкъаргъан, Сенинъ ёлунъдан юзь чевирген, Пейгъамберинънен дженк эткен кяфирлернинъ де джезаларыны бер! Оларгъа хакъ ве акъикъат олгъан азабынъны эндир!… Амин!»

Асхаб-ы кирам да «Амин! Амин!» деп бу дуагъа къошулды. Севимли Пейгъамберимиз асхабынен Мединеге якъынлашкъан эди. Мединеде къалгъан къадынлар, балалар ёлларгъа тёкюльген, меракъ ве кедер ичинде кельген ордунынъ арасында Кяинатнынъ Эфендисини корьмеге тырыша эдилер. Онынъ джиханны айдынлаткъан нурлу юзюни корьгенде, Аллаh Таалягъа хамд эттилер. Сонъра козьлер ордугъа тикиле, бабалар, эрлер, огъуллар, дайылар ве эмджелер къыдырыла эди. Коралмасалар… козь яшларыны туталмай эдилер. Асхабынынъ бу кедерли алыны корьген мерхамет дерьясы Ресул-ы Экрем Эфендимиз де пек кедерлене, мубарек козьлеринден яш тёке эди.

Бир вакъыт Азрети Са’д бин Муазнынъ анасы Кебше Хатуннынъ Пейгъамбер Эфендимизге якъынлашкъаны корюльди. Ухудда огълу Амр шеит олгъан эди. Узур-ы сеадетке кельгенде: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Эльхамдулиллаh, сени сагъ-селямет корьдим. Сен селяметте олгъандан сонъ, бутюн фелякетлер манъа ичтир!» деди. Джигер парчасы олгъан огълуны сорамады. Севимли Пейгъамберимиз огълу Амр ичюн онъа теселли бергенден сонъ: «Эй Са’днынъ анасы! Санъа ве онынъ эв халкъына мужделер олсун ки, олардан шеит тюшкенлернинъ эписи дженнетте топландылар ве бир-бирлерине аркъадаш олдылар. Олар эв халкъына да шефаат этеджеклер» буюрды.

Кебше Хатун: «Аллаh Таалядан кельген эр шейге разымыз, я Ресулаллах! Бу мужделерден сонъ артыкъ олар ичюн ким агълар! Сиз аркъада къалгъанлар ичюн дуа этинъиз» деди. Алемлернинъ Эфендиси де: «Аллаhым! Оларнынъ юреклериндеки кедерни узакълаштыр! Аркъада къалгъанларыны да аркъада къалгъанларнынъ энъ хайырлысы эт!» деп дуа этти.

Пейгъамбер Эфендимиз бедений истеклернен курешни козьде тутып, асхабына: «(Эй асхабым! Шимди) кучюк джихадтан къайттыкъ, буюк джихадгъа башлайджакъмыз» буюрды.35 Сонъра эр кеснинъ эвинде раатланмасыны ве яралыларнынъ яраларыны тедавий этмелерини тевсие этти. Озю де яралы эди. Догъру сеадетханесине кетти.

Хамраю’ль-Эсед гъазвасы

Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Мединеге къайткъанда, мушриклернинъ эр ань кери къайтып Мединени басмалары ихтималы олгъаны ичюн тедбир алды.

Ухуд гъазвасынынъ эртеси, базарэртеси куню, озю яралы олгъаны алда, мусульманларнынъ тюневинки дженктен зайыфламагъаныны бильдирмек, душманны къоркъутып, Мединеге кене къайтмаларына мани олмакъ ичюн Билял-и Хабешийге: «„Ресулуллах сизге душманнынъ артындан тюшмекни эмир эте! Тюневин Ухудда бизнен берабер дженклешмегенлер кельмейджек, тек дженкке къатылгъанлар келеджеклер!“ де!» буюрды. О да асхабгъа бу эмирни бильдиргенде, чокъусы яралы олгъаны алда, шу ань азырландылар. Атта агъыр яралы олгъан Абдуллах иле Рафи’ адлы къардашлар Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ бу даветини эшитир-эшитмез, бутюн агъры ве сызыларына бакъмадан: «Ресулуллахнен гъазвагъа чыкъмакъ фырсатыны къолдан къачыраджакъмызмы?!» деп, муджахидлернинъ сафларына чаптылар.

Севимли Пейгъамберимиз шанлы асхабынен мушриклернинъ артындан тюшти. Ревха деген ерде мушриклернинъ топланып, Мединеге баскъын япмакъ ве мусульманларны ёкъ этмек ичюн къарар алгъанларыны огрендилер. Бу тедбирнинъ де Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир муджизеси олгъаны ортагъа чыкъты.

Мушриклер Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ усьтлерине кельгенини эшиткенде, къоркъып, булунгъан ерлерини ташладылар ве Меккеге къайттылар.36

Пейгъамбер Эфендимиз оларны Хамраю’ль-Эсед деген ерге къадар къувалады. Мушриклерден эки киши якъаланды. Анда учь кунь къалдылар, сонъра Мединеге кери къайттылар.

Аллаh Тааля Хамраю’ль-Эседке кеткен бу шерефли асхабны ает-и керимесинде меален шойле макътады: «Яралангъандан сонъ кене Аллаh Таалянынъ ве Пейгъамберининъ давети узерине чапып кельгенлер ве хусусан олардан эйилик этип, феналыкътан сакъынгъанлар ичюн пек буюк бир мукяфат бар.»37

Ухудда севимли Пейгъамберимизни ольдюрмеге ант эткенлерден Ибн Къамиа Меккеге къайткъандан сонъ, бир кунь къоюнларына бакъмакъ ичюн дагъгъа чыкъкъан эди. Дагънынъ тёпесинде къоюнларыны тапты. Оларнынъ арасындан бир къочкъар тез чапып келип, Ибн Къамиагъа сюсмеге башлады. Сюсе-сюсе Ибн Къамианы парчалап ольдюрди.

Абдуллах Шихаб-ы Зухрийни де Меккеге кеткенде беяз бенекли бир йылан тишлеп ольдюрди.

Пейгъамбер Эфендимизге къаст эткенлернинъ эписи бир сене ичинде джезаларыны корип ольдилер.

«Эй асхабым! Шимди кучюк джихадтан къайттыкъ, буюк джихадгъа башлайджакъмыз» Хадис-и шериф

Досту йылан зеэрини ичсе, аб-ы аят олур онъа,
Душманы сув ичсе, эльбетте йылан зеэрине дёнер сув.
Эр тамчысында бинъ рахмет денъизи далгъалана,
Абдест ичюн эль узатып, гуль юзюне алгъанда сув.
«Аякъ тозуна етейим» деп, омюрлердир токътамадан,
Башыны таштан ташкъа урып кезе авара сув.
Къапысынынъ эр тоз зерресине нур сачмакъ истей,
О къапыдан къайтмаз, парча-парча олса да сув.
Хаталылар билир: наатынъны текрарламакъ дермандыр,
Хумарны ёкъ этмек ичюн
Ичкиджи сув ичкени киби.
Я Хабибаллах, я Хайре’ль-бешер, сенинъ муштакъынъым,
Сувсагъан дудакълар янып сув истегени киби.
Сенсинъ о керамет денъизи ки, Мирадж геджесинде
Фейзинънинъ шебнемини сабит ве сейяре йылдызларгъа еткизген сув.