ХЕНДЕК ГЪАЗВАСЫ
Бунъа Аhзаб гъазвасы да дейлер. Аhзаб – «хизб» сёзюнинъ чокълугъыдыр. Хизб – таифе, джемаат, къысым демектир. Бу гъазвада Ресулуллахнен дженклешмек ичюн бир къач таифе бирлешкени ичюн, оны Аhзаб гъазвасы деп адландырдылар. Иджретнинъ бешинджи йылы эди. Медине-и мунаввереден сюрюльген, фитне ве фесат менбасы олгъан еудий Надир огъуллары болюклерге айрылып, бир къысмы Шамгъа, бир къысмы да Хайберге кеткен эди. Лякин Ислямгъа ве Пейгъамбер Эфендимизге къаршы кин ве интикъам дуйгъулары юреклерини сарып алгъан эди. Башлары Хуйей бин Ахтаб къавмынынъ эшрафындан янына топлагъан йигирми адамынен Меккеге кетти. Эбу Суфьяннен корюшип, севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек вуджудыны ортадан къалдырмакъ ичюн анълашмагъа отурдылар. «Бу ишни битиргенимизге къадар ич айрылмадан янынъызда оладжакъмыз!» дедилер. Эбу Суфьян: «Бизим душманымызгъа душман олгъанлар бизим къатымызда макъбулдир. Амма сизге ишаналмамыз ичюн, сиз путларымызгъа табынмакъ керексиз. Анджакъ ондан сонъ самимий олгъанынъызны къабул этип, эмин ола билирмиз» деди. Макъсатларына иришмек ичюн атта динлерини биле берген хаин еудийлер путларнынъ огюнде ерге къапандылар… Китаплы кяфир экенде, китапсыз олдылар. Севимли Пейгъамберимизни ортадан къалдырмакъ ве дин-и Ислямны йыкъмакъ ичюн ант эттилер.
Мушриклер дерал дженк азырлыгъына башладылар. Къомшу мушрик къабилелерге де адамлар ёлладылар. Еудийлер де тюрлю къабилелерни къандырмакъ ичюн арекетке кечтилер. Базы къабилелерге пара ве хурма ваде этип, оларны силяландырдылар. Мушриклер Мекке этрафындан дёрт бинъ кишилик буюк бир кучь чыкъаргъан эди. Эбу Суфьян Дару’н-Недведе байракъ багълап, оны Осман бин Талхагъа берди. Ордуда учь юз ат, бол силя ве бинъ беш юз деве бар эди.
Дёрт бинъ кишилик мушрик ордусы Мерруззахрангъа кельгенде, Сулейм огъуллары, Фезаре огъуллары, гъатафанлылар, Мурре огъуллары, Эсед огъуллары киби пек чокъ къабилелер алты бинъ кишилик ярдымнен мушрик ордусынынъ сайысыны он бинъге чыкъаргъан эди. Бу о заман ичюн пек буюк бир кучь эди.
Чокътан берли Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнен дост яшагъан Хузаа къабилеси дерал Мединеге хабер учургъан эди: он куньлик ёлны дёрт куньде алгъан бир атлы Пейгъамбер Эфендимизге мушриклернинъ алыны бутюн тафсилятынен бильдирди.
Ишлерини Асхаб-ы кирамнен меслеатлешип япкъан севимли Пейгъамберимиз дерал сахабелерини топлап, вазиетни музакере этти. Дженкнинъ къайда ве насыл япыладжагъы акъкъында эр сахаби озь теклифини бильдирди. Бу меджлисте олгъан Азрети Селман-ы Фариси сёз алып, шойле деди:
«Я Ресулаллах! Бизде бир дженк усулы бар. Душманнынъ апансыздан уджюм этмесинден къоркъкъанымызда, этрафымызгъа эндек къазып къорчалана эдик.» Бу усул Пейгъамбер Эфендимизнинъ ве Асхаб-ы кирамнынъ хошуна кетти ве душманнен бу шекильде чарпышмагъа къарар берильди.1
Пейгъамбер Эфендимиз дерал асхабындан базыларыны алып, эндекнинъ къайда къазылмасы лязим олгъаныны тешкерип бельгиледи. Мединенинъ дженюп тарафы багъчалыкъ олып, сыкъ тереклернен орьтюли эди. Мушриклернинъ бу ерден топлу алда уджюм этмелери ихтималы зайыф эди.
«Санъа мужделер олсун, эй Айше! Хакъ Тааля сени темизге чыкъарды. Сенинъ пакълыгъынъа шеадет этти» Хадис-и шериф
Сонъра бу ерни аз бир кучь де къорчалап олур эди. Шаркъ тарафта исе анълашма япылгъан Бени Къурейза адлы еудий къабилеси яшай эди. Бу себептен мушриклер анджакъ гъарп ве шималь тарафтаки ачыкъ ерлерден уджюмге кечип олур эдилер. Эндек къазыладжакъ ерлер бу тарафларда бельгиленди. Асхаб-ы кирамнынъ эр бирине учь метр къадар ер тюше эди. Эр кес пайына тюшкен ерни эки адам бою (3,5 метр къадар) терен къазаджакъ, эндек исе сюратнен чапкъан бир атнынъ атлап оламайджагъы (7–8 метр) къадар кенъ оладжакъ эди. Вакъыт аз эди. Душман Меккеден чыкъкъан, Мединеге догъру юрген эди. Эндекни энъ къыскъа вакъытта къазмакъ лязим эди.
Севимли Пейгъамберимиз энъ огде озю олып, къараман асхабынен «Бисмиллаhирраhманирраhим» деп, ильк кетменни урды. Эр кес бутюн гъайретинен эндекни тезден-тез къазмагъа тырыша эди. Атта бу ишке балалар биле къошула эдилер. Ресулуллах Эфендимиз ичюн Зубаб тёпеси усьтюнде бир тюрк чадыры азырланды.2 Эндектен чыкъарылгъан топракъ сепетлернен бу тёпенинъ этрафына тёкюле, кельгенде исе душмангъа атмакъ ичюн Сель дагъындан ташлар ташына эди. Сепет тапалмагъанлар этеклеринде топракъ ташый эдилер. Севимли Пейгъамберимиз де ёрулгъандже чалыша эди. Бу алны корьген Асхаб-ы кирам даа да гъайретке келе ве: «Джанымыз санъа феда олсун, я Ресулаллах! Бизим чалышмамыз етер. Сен чалышма, раатлан» дей эдилер. Бунъа бакъмадан Эфендимиз: «Мен де чалышып къазангъан севабынъызгъа ортакъ олмакъ истейим» буюраракъ, джевап бере эди.
О куньлери ава пек сувукъ эди. Бундан гъайры, о йыл къуракълыкъ себебинден къытлыкъ укюм сюре эди. Ашайджакъ бир шей тапмакъ да пек къыйын эди. Алемлернинъ Эфендиси де ичинде олып, бутюн Асхаб-ы кирам къоркъунчлы бир ачлыкъ ичинде эди. Озьлерини къуветли дуйсынлар деп, ачлыкътан къарынларына таш багълай, миделерини сыкъып, ашкъа олгъан ихтияджларыны кеткизмеге тырыша эдилер. Алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан севимли Пейгъамберимиз озь ачлыгъыны тюшюнмей, асхабынынъ бу сувукъта ач чалышмасына ве чеккен захметлерине пек кедерлене, оларгъа ачый ве: «Аллаhым! Ахирет аятындан башкъа (истениледжек) бир аят ёкътыр. Я Рабби! Энсар иле мухаджирлерни магъфирет эйле!» деп дуа эте эди. Олар да джанларындан зияде севген Хабиб-и Экрем Эфендимизге: «Омюримизнинъ сонъуна къадар Аллаh Таалянынъ ёлунда, дин-и Ислямны яймакъ ичюн Ресулуллах Эфендимизге табий олдыкъ» деп джевап бере эдилер. Бу къаршылыкълы мухаббет ачлыкъ, сувсызлыкъ киби нидже мешакъкъатлерни тамырындан сёкип ата эди.
Бир йылдырым чакъты
Эндек къазмакъ эр кунь саба эрте башлай, акъшамгъа къадар девам эте эди. Бир кунь къазув вакътында Азрети Али бин Хакем аягъындан яраланды. Оны аткъа миндирип, Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына кетирдилер. Алемлернинъ Эфендиси «Бисмиллаhирраhманирраhим» деп, онынъ аягъыны сыйпады. Эфендимизнинъ бир муджизеси оларакъ, бир аньде аягъынынъ къаны токътады ве агърысы кесильди. Эндек къазмагъа девам этиле эди. Асхаб бир вакъыт пек къаты бир ерге расткельди. Къазмакъ мумкюн олмай эди. Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ янына келип, вазиетни бильдирдилер. Эфендимиз тешриф этип, эндекке тюшти. Бир савутнен сув истеди. Агъзына бираз алып, кене савуткъа бошатты. Сонъра сувны къаты ерге септи. Балйозны алып, о ерни бир урувда къум киби дагъытты. Артыкъ бу ер къолай къазыла эди. Бу урув вакътында севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек къарны ачылгъанда, андакилер Эфендимизнинъ ачлыкътан мубарек мидеси усьтюне таш багълагъаныны корьдилер. Ресулуллах Эфендимизнинъ бу алыны корьген Азрети Джабир бин Абдуллах узурына барып: «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Изин берсенъиз, эвге къадар бир барып келейим» деп изин истеди. Изин алгъандан сонъ олгъанларны Азрети Джабир шойле анълатты:
«Изин берильгенде, эвге кельдим ве къадыныма: „Ресул алейхисселямда ойле бир ачлыкъ корьдим ки, чыдап оларлыкъ дегиль. Эвде ашайджакъ бир шей бармы?“ деп сорадым. О да: „Шу эчки баласындан ве бир къач авуч арпадан башкъа бир шей ёкъ“ деди. Дерал эчки баласыны кестим, къадыным да арпаны эль тирменинде тартып, ун япты. Сонъра ондан хамур япты. Этни чёльмекке къойып, тандырда пиширмеге башлады. Мен Ресулуллахнынъ янына къайткъанда, къадыным аш аз олгъаны ичюн утанмайыкъ деп манъа сыкъы тенбиеледи. Ондан сонъ Ресулуллах Эфендимизнинъ янына бардым ве: „Я Ресулаллах! Пек аз ашым бар. Янынъызгъа бир-эки киши алып, бизге ашкъа буюрынъыз!“ дедим.
Ресулуллах Эфендимиз манъа: „Къадынынъа айт, мен кельгендже тандырдан не эт чёльмегини, не де отьмекни чыкъармасын“ буюрды. Сонъра муджахидлерге дёнип: „Эй Хендек халкъы! Джабир бизге зияфет азырлагъан, бизни ашкъа давет эте. Ашы эм бол, эм де гузельдир. Турунъыз! Джабирнинъ зияфетине кетеджекмиз!“ буюрды. Бу эмир узерине Асхаб-ы кирам топланып, Пейгъамберимизнинъ артындан юрмеге башладылар. Мен дерал эвге къайттым, олгъанларны къадыныма анълаттым ве: „Шимди не япармыз?“ дегенимде, о манъа: „Ресул алейхисселям ашнынъ не къадар олгъаныны сорамадымы?“ деди. Мен де: „Сорады, мен де айттым“ дедим. Къадыным: „Асхаб-ы кирамны сенми, яхут Ресулуллах Эфендимизми давет этти?“ деп сорады. „Ресулуллах давет этти“ дегенимде: „Ресул алейхисселям даа яхшы билир“ деп мени теселли этти.
Бираз сонъ Пейгъамбер Эфендимизнинъ нурлу джемалы къапымызда корюнди. Чокъ олгъан сахабелерге: „Бир-биринъизни сыкъыштырмадан ичери киринъиз“ буюрды… Сахаби къардашларым онар кишилик джемаатлар алында отурдылар. Небий-и мухтерем Эфендимиз отьмекнинъ ве этнинъ берекетленмеси ичюн дуа этти. Сонъра чёльмекни тандырдан чыкъармадан, ичиндекилерни къашыкънен алды, алгъан отьмеклерининъ усьтюне къойып, асхабына икрам этти. Бутюн асхаб тойгъандже, бойле девам этти. Ант этем ки, аш ашагъанлар бинъ кишиден зияде олгъаны алда, отьмек ве эт айны шекильде тура эди. Биз де ашагъандан сонъ, къомшуларымызгъа дагъыттыкъ.»3
Азрети Селман-ы Фариси пек яхшы эндек къазар эди. Тек озю он кишининъ ишини япар эди. О да аркъадашларынен озьлерине айырылгъан ерни къазгъанда, пек къаты ве буюк, беяз бир къаягъа расткельдилер. Оны сындырмакъ ичюн чокъ тырыштылар. Лякин бутюн эмеклери бошуна кетти. Бундан да гъайры, балйозлары, кетменлери ве куреклери де сынгъан эди. Азрети Селман севимли Пейгъамберимизнинъ узурына барып: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Эндекни къазгъанда, къаты бир къаягъа расткельдик. Демирден япылгъан бутюн алетлеримиз сынгъаны алда, оны еринден биле къыбырдаталмадыкъ» деп вазиетни арз этти. Хабиб-и Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз сеадетнен о ерге келип, балйоз истеди. Анда булунгъан Асхаб-ы кирам да нетиджени меракънен беклей эдилер. Небийлернинъ Султаны Эфендимиз ашагъы тюшти. «Бисмиллаhирраhманирраhим» деп, балйозны котерди ве къаягъа ойле бир урды ки, бу урувдан Мединени ярыкъ эткен бир йылдырым чакъты ве къаядан бир парча къопты.
Ресул-ы Экрем Эфендимиз «Аллаhу экбер!» деп текбир кетирди. Буны эшиткен асхаб да текбир кетирди. Сонъра экинджи кере балйозны урды. Кене эр тарафны ярыкъ эткен бир йылдырым!…
«Мен де чалышып къазангъан севабынъызгъа ортакъ олмакъ истейим» Хадис-и шериф
Ве къаядан къопкъан парчалар… Севимли Пейгъамберимиз кене «Аллаhу экбер!» деп текбир кетирди. Асхаб-ы кирамнынъ текбири онынъ артындан кельди. Балйоз учюнджи кере тюшкенде, эр тарафны ярыкъ эткен даа бир йылдырым чакъты ве къая парча-парча олды. Алемлернинъ Эфендиси кене «Аллаhу экбер!» деп текбир кетирди. Шерефли асхабы да Онъа уйып, кене текбир кетирдилер.
Азрети Селман элини узатты. Севимли Пейгъамберимиз юкъары чыкъты. Селман-ы Фариси: «Анам-бабам, джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Омюримде ич корьмеген бир шейни шимди корьдим. Бунынъ икмети недир?» дегенде, Пейгъамбер Эфендимиз асхабына дёнип: «Селманнынъ корьгенини сиз де корьдинъизми?» буюрды. Олар да: «Эбет, я Ресулаллах! Балйозны къаягъа ургъанынъызда, шиддетли бир йылдырымнынъ чакъкъаныны корьдик. Сиз текбир кетиргенде, биз де текбир кетирдик» дедилер. Пейгъамбер Эфендимиз де: «Биринджи урувнынъ ярыгъында Кисранынъ (Медаиндеки) кошклери манъа корюнди. Джебраил (алейхисселям) келип: „Умметинъ о мемлекетлерге саип олур“ деп хабер берди. Экинджи урувда Рум вилаетининъ (Шамнынъ) къызыл кошклери корюнди. Джебраил (алейхисселям) келип: „Умметинъ о дияргъа да саип олур“ деди. Учюнджисинде Сан’анынъ (Йеменнинъ) кошклери корюнди. Джебраил (алейхисселям): „О ерге де умметинъ малик олур“ деп хабер берди» буюрды.
Сонъра Кяинатнынъ Султаны Аджем кисрасынынъ Медаиндеки сарайыны тариф эткенде, о ерли олгъан Азрети Селман: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Сени хакъ дин ве Китапнен ёллагъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, о кошклер тамам сиз анълаткъан кибидир. Сенинъ Аллаh Таалянынъ Ресулы олгъанынъа шеадет этем» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Эй Селман! Шам мытлакъа фетх этиледжек. Хераклиюс мемлекетининъ энъ узакъ кошесине къачаджакъ. Сиз Шамнынъ эр тарафына аким оладжакъсынъыз. Сизге ич кимсе къаршы туралмайджакъ. Йемен мытлакъа фетх этиледжек. Шу „Дияр-ы Мешрикъ“ де мытлакъа фетх этиледжек ве Кисра ольдюриледжек. Аллаh Тааля бу фетхлерни менден сонъ сизге насип этеджек» буюрды.4
Азрети Селман-ы Фариси: «Ресулуллах Эфендимизнинъ бу мужделерининъ эписи ерине кельгенини корьдим» деп хабер берди.
Душман артыкъ кельмек узьре эди. Эндек бутюн сюратнен къазыла ве тезден битирильмеге тырышыла эди. Муджахидлер зарурет олгъанда Пейгъамбер Эфендимизден изин алып, ишни быракъа, ихтияджларыны битиргенден сонъ кене ишлерининъ башына чапа эдилер.
Мунафыкълар исе пек бош давранып, истеген вакъытларында ишке келе, истеген вакъытларында изин алмадан ташлап кете эдилер. Бундан гъайры асхабнынъ бу шекильде чалышмасы иле алай эте, Пейгъамбер Эфендимизнинъ берген мужделерине биле: «Биз душман къоркъусындан эндеклерге сыгъынамыз. О исе бизге Йемен, Рум ве Фарс мемлекетлерининъ кошклерини ваде эте. Сизинъ бу алынъызгъа шашамыз!…» дей эдилер.
Бунынъ узерине муджахидлер ичюн назиль олгъан ает-и керимеде меален буюрылды ки: «Акъикъий му’минлер анджакъ шу кимселердир ки, Аллаh Таалягъа ве Ресулына иман этерлер ве (эр кесни алякъадар эткен ичтимаий) топлу бир иш ичюн Онынънен (Ресулуллахнен) берабер олгъанларында, Ондан изин алмагъандже, ташлап кетмезлер. Ойле исе (эй Хабибим!) сенден изин истегенлер акъикъатен Аллаh Таалягъа ве Ресулына иман эткенлердир. Бу му’мин кимселер базы ишлери ичюн сенден изин истегенлеринде, сен де олардан истегенинъе изин бер ве олар ичюн Аллаh Таалядан магъфирет тиле. Шубесиз ки, Аллаh Тааля Гъафуру’р-Рахимдир, пек багъышлайыджы, пек мерхамет этиджидир.»5
Мунафыкълар ичюн назиль олгъан ает-и керимелерде де меален буюрылды ки: «Аллаh Таалянынъ Ресулынынъ давет этмесини озь аранъызда бир-биринъизни чагъырмагъа бенъзетменъиз! Ичинъизден бир-биринъизни сипер этип, гизлидже (сыйырылып) къачкъанларынъызны Аллаh Тааля муакъкъакъ билир. Онынъ эмрине къаршы чыкъкъанлар дюньяда фитнеге, ахиретте де элемли бир азапкъа огърамакътан сакъынсынлар! Дикъкъат этинъиз! Коклерде ве ерде не бар исе, эписи Аллаh Таалянынъдыр. О, сизинъ насыл ал узьре (бутюн хусусиетлеринъизни, ниетлеринъизни, му’мин я да мунафыкъ) олгъанынъызны да билир. Аллаh Тааля Озюне къайтарыладжагъынъыз къыямет куню бутюн япкъанларынъызны сизге хабер береджек. Аллаh Тааля эр шейни билир.»6
Эндек къазмагъа башлагъанларындан берли алты кунь кечкен эди. Эр кес озь ишини керек олгъаны киби битирген эди. Анджакъ бир ер, вакъыт етмегени ичюн, кенъ ве терен къазылып оламагъан эди. Пейгъамбер Эфендимиз бу ер ичюн къасевет этип: «Мушриклер бу ерден башкъа бир ерден кечалмазлар» буюрды. Мында къаравуллар къойды.
Аллаh Тааля энъ гузель векильдир
Мушрик ордусы Мединеге пек якъынлашкъан вакъытта, еудий Надир огъулларынынъ башы Хуйей Къурейш ордусынынъ къоманданына Мединедеки Къурейза еудийлерининъ мусульманларнен анълашма алында олгъаныны, амма оларнынъ башы Ка’б бин Эседни алдатып, озь сафларына чекип оладжагъыны бильдирди. Къомандан да: «Эй Хуйей! Тез Ка’б бин Эседнинъ янына бар. Мусульманларнен япкъан анълашмаларыны бозып, бизге ярдым этсинлер» деди. Бу анълашманынъ мадделеринден бири: «Мединеге бир душман ордусы уджюм этсе, мусульманларнен бирлешип, душмангъа къаршы турмакъ» эди.
Еудий Хуйей мушрик ордусындан айрылып, гедже Бени Къурейза башы Ка’бнынъ эвине кельди. Къапыны къакъып, озюни танытты ве: «Эй Ка’б! Къурейшнинъ бутюн ордусыны, Кинане ве Гъатафан огъуллары киби нидже къабилелерни он бинъ кишилик бир орду алында кетирдим. Артыкъ Муhаммед ве асхабы къуртулалмайджакъ. Оларны тамамен ёкъ эткенимизге къадар къурейшлилернен бу ерден айрылмамагъа ант эттик!…» деди. Ка’б: «Муhаммед ве асхабы ольдюрильмесе де, Къурейш ве Гъатафанлар юртларына къайтып кетселер, мында ялынъыз къалырмыз. Сонъунда эпимизни ольдюрирлер деп къоркъам!…» деп къасеветини бильдиргенде, Хуйей: «Бу къоркъу кетсин деп, Къурейштен ве Гъатафанлардан етмиш кишини рехин истерсинъ. Бу рехинлер сенде олгъан муддетче, олар бу ерден кеталмазлар. Эгер енъилип кетселер, мен сизинъ янынъыздан айрылмам. Сизге кельген фелякет манъа да кельген олур» деди. Бойлеликнен Ка’бны, сонъра да дигер еудийлерни алдатты. Мусульманларнен олгъан ахтнамени йырттырды. Бойледже анълашма бозулгъан олды.
Хуйей мушрик ордусына къайтып, вазиетни анълатты. Бени Къурейзанынъ мусульманларны аркъадан ураджагъыны бильдирди.
«Эй Хендек халкъы! Джабир бизге зияфет азырлагъан, бизни ашкъа давет эте. Ашы эм бол, эм де гузельдир. Турунъыз! Джабирнинъ зияфетине кетеджекмиз!» Хадис-и шериф
Единджи куню мушриклер он бинъ кишилик буюк бир орду иле Мединенинъ шималь ве шималь-гъарп тарафына келип, къараргяхларыны къурдылар. Бу къараргях эндек къазылгъан ернинъ къаршы тарафында эди. Мушриклернинъ ниети бу буюк ордунен Мединени баштан-аякъ якъып-йыкъмакъ, Пейгъамбер Эфендимизни ве асхабыны ортадан къалдырып, Ислямиетни ёкъ этмек эди. Бу, корюниште къаршы турулмасы къыйын олгъан пек буюк бир орду эди. Мушриклер хаялларындан биле кечирмеген эндек манисини корьгенде, шашып къалдылар, рухлары тюшти. Чюнки эндек яхшы бир атнынъ чапып атлап оламайджагъы кенълигинде эди. Ичине тюшкен бир кимсе де къолайджа чыкъалмаз эди. Хусусан зырхлы бир кимсенинъ юкъары тырмашып чыкъмасы пек къыйын эди. Мушриклернинъ кельгенини эшиткен севимли Пейгъамберимиз дерал алты куньден берли токътамадан чалышып ёрулгъан асхабыны топлап, эндекнинъ бу тарафында, Сель дагъынынъ этеклеринде къараргяхыны къурды. Аркъаларында Сель дагъы ве Медине, огюнде эндек, онынъ ар тарафында исе душман… Кене Ибн Умму Мектум Мединеде Пейгъамбер Эфендимизнинъ векили оларакъ къалдырылды. Къадынлар ве балалар къалелерге ерлештирильди. Учь бинъ кишилик Ислям ордусынынъ отуз алты атлысы бар эди. Байракъларны Азрети Зейд бин Харисе иле Са’д бин Убаде ташый эдилер.7 Ресулуллах Эфендимизнинъ териден япылгъан чадыры Сель дагъынынъ этегинде къурулды. Кене нидже къараманлыкълар косьтереджек Асхаб-ы кирам дикъкъатнен душманнынъ арекетлерини такъип этмеге башлады. Шу вакъыт севимли Пейгъамберимизнинъ узурына Азрети Умернинъ кельгени корюльди. «Я Ресулаллах! Эшиткениме коре, Къурейза еудийлери арамыздаки анълашманы бозгъанлар ве бизге къаршы дженкке азырланалар экен!» деди. Бекленильмеген бу хаберге Алемлернинъ Эфендиси: «Хасбуналлаху ве ни’ме’ль-векиль (Аллаh Тааля бизге етер. О не гузель векильдир)» деп джевап берди. Пек кедерленген эди. Шимди Ислям ордусы эки атеш арасында къалгъан эди. Шималь ве гъарпта мушрик ордулары, дженюп-шаркъта еудийлер бар эди. Ресулуллах Эфендимиз Азрети Зубейр бин Аввамны Къурейза огъулларынынъ къалесине ёллады. Азрети Зубейр барып, вазиетни огренди. Къайтып кельгенде: «Я Ресулаллах! Оларны къалелерини тамир эткенде, дженк талимлери ве аскерий арекетлер япкъанда корьдим. Бундан гъайры айванларыны да топлай эдилер» деп корьгенлерини анълатты. Бунынъ узерине Хабиб-и Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Са’д бин Муазны, Са’д бин Убадени, Хавват бин Джубейрни, Амр бин Авфны ве Абдуллах бин Реваханы Къурейза огъулларына насиат этсинлер ве анълашманы янъыласынлар деп ёллады.8 Вазифе берильген бу беш сахаби Къурейза еудийлерининъ къалесине барып, оларгъа насиат эттилер. Лякин насиат файда бермей эди. Бундан да гъайры акъарет этмеге башлагъан эдилер. Сонъ сёз оларакъ: «Къардашларымыз Надир огъулларыны юртларындан сюрип чыкъарып, бизим къолумызны-къанатымызны сындырдынъыз. Муhаммед де ким экен! Онынънен арамызда ич бир сёз ве анълашма ёкъ. Пейгъамберинъизге эпимиз бирден уджюм этип, оны ольдюрмеге ант эттик. Къардашларымызгъа мытлакъа аркъа чыкъып, ярдым этеджекмиз!…» дедилер. Азрети Са’д бин Муаз ве аркъадашлары Ресулуллах Эфендимизнинъ узурына келип, эр кес анълап оламайджакъ шекильде, къапалы оларакъ вазиетни анълаттылар. Пейгъамбер Эфендимиз: «Хаберинъизни гизли тутунъыз. Анджакъ бильгенге ачыкъланъыз. Чюнки дженк тедбир ве алдатмадан ибареттир» буюрды.9
Асхаб-ы кирам эндекнинъ бу тарафында Пейгъамбер Эфендимизни беклей, насыл арекет этеджеклерини меракъ эте эдилер. Бираз сонъ Кяинатнынъ Султаны къараман асхабынынъ янына тешриф этти ве «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!» деп текбир кетирди. Буны эшиткен шанлы сахабелер эписи бир агъыздан текбир кетирип, Дженаб-ы Хакънынъ исм-и шерифининъ юджелигини бильдирдилер ве эндекнинъ ар тарафында къум киби къайнагъан кяфирлернинъ юреклерине къоркъу салдылар. Мушриклер текбирлерни эшиткенде: «Муhаммедге ве асхабына, гъалиба, севиндириджи бир хабер кельди» дедилер.
Пейгъамбер Эфендимиз асхабына: «Эй мусульман джемааты! Аллаh Таалянынъ фетх ве ярдымынен севининъиз!» буюраракъ, зафер къазанаджакъларыны мужделеди. Шанлы асхаб шимдиге къадар бир чокъ сериелерде булунгъан, Бедир ве Ухуд гъазваларына къатылгъан эдилер. Сайыджа ве кучьдже чокъ олгъан мушриклерни Аллаh Таалянынъ изни ве Ресул-ы Экрем Эфендимизнинъ дуасынынъ берекетинен эр сефер енъген эдилер. Варлыкъларнынъ „Баш таджы“ оларнынъ башында экен, япалмайджакъ ишлери, чекалмайджакъ сыкъынтылары олмаз эди. Ава сувукъ, къытлыкъ шиддетли, ачлыкъ зияде эди… Пейгъамбер Эфендимиз де ичинде олып, бир чокълары мубарек къарынларына таш багълагъан эдилер. Къаршыда душман къум киби къайнай эди!… Лякин шанлы асхаб ичюн душманнынъ чокълугъынынъ да, чекильген сыкъынтыларнынъ да эмиети ёкъ эди. Аллаh Тааля энъ гузель векиль эди… Онъа багълангъан, Онъа таянгъан, Онъа сыгъынгъан эдилер. Къурейшнинъ огде кельген къоманданлары ве Къурейшнен берабер кельген дигер къабилелернинъ башлары умумий уджюмге кечмек ичюн къарар бермеден эвель, эндекнинъ этрафында кечип оладжакъ бир ер къыдырмагъа башладылар. Эндекни бир баштан о бир башына къадар айланып чыкътылар. Ниает ашыкъылгъаны ичюн ярым къалгъан тар ерде токътадылар ве бу ерден уджюм этмек мунасип оладжакъ деп къарар бердилер. Мушрик аскерлери де къоманданларынынъ артындан юре, бир эндекке, бир де шанлы асхабкъа бакъып, шаша эдилер. «Ант олсун ки, бу арапларнынъ мураджаат эткен бир усулы дегиль. Муакъкъакъ буны о фарслы адам тевсие эткен!» дей эдилер. Къурейшли къоманданлар аскерлерине эндекнинъ тар ерини косьтерип: «Бу ерден ким атлап, къаршыгъа кечип олур?» дегенде, араларындан беш атлы айрылды. Олар бирер-бирер чарпышмакъ ичюн эндекнинъ дигер тарафына кечеджек эдилер. Шанлы Асхаб-ы кирам ве мушрик аскерлери меракънен бу беш атлынынъ арекетлерини такъип этмеге башладылар. Атлылар сюрат алмакъ ичюн кери чекильдилер. Сонъра атларынынъ башыны эндекнинъ энъ тар ерине чевирип, тезлендирдилер. Бар кучюнен чапкъан беш асыл ат бир секирювде эндекнинъ дигер тарафына кечип олдылар. Оларны пек чокъ атлы такъип этмек истесе де, беджералмады, эндекнинъ о бир тарафында къалдылар. Бу кечкенлер арасында Амр бин Абдуд адында пек кучьлю, аркъасы ерге тиймеген бир пеливан бар эди; эр кес ондан къоркъар, къаршысына чыкъалмаз эди. Тек озю бир ордугъа бедель эди. Он бинъ кишилик орду ичинден мында онынъ чыкъмасы да буны косьтере эди. Тёпеден тырнакъкъа къадар зырх кийген эди. Аты усьтюнде пек эйбетли бир корюниши бар эди. Корюниште юреклерге къоркъу салгъан бу адам муджахидлерге къаршы: «Меннен чарпышып оладжакъ бир кимсе бар исе, мейдангъа чыкъсын!…» деп багъырды. Бу кибир абидесини корьген Азрети Али севимли Пейгъамберимизнинъ узурына чыкъып: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Онынънен мен чарпышайым» деп изин истеди. Усьтюнде атта зырхы да ёкъ эди.
«Эй Селман! Шам мытлакъа фетх этиледжек. Хераклиюс мемлекетининъ энъ узакъ кошесине къачаджакъ. Сиз Шамнынъ эр тарафына аким оладжакъсынъыз. Сизге ич кимсе къаршы туралмайджакъ. Йемен мытлакъа фетх этиледжек. Шу „Дияр-ы Мешрикъ“ де мытлакъа фетх этиледжек ве Кисра ольдюриледжек. Аллаh Тааля бу фетхлерни менден сонъ сизге насип этеджек» Хадис-и шериф
Асхаб-ы кирам онъа гъыпта иле бакъа эдилер. Севимли Пейгъамберимиз озь мубарек зырхыны чыкъарып, Азрети Алиге кийдирди. Къылычыны онъа къушатты. Мубарек башындан чалмасыны чыкъарып, озь мубарек эллеринен онынъ башына сарды. Сонъра ялварып, бойле дуа этти: «Аллаhым! Бедир гъазвасында эмджемнинъ огълу Убейде, Ухуд гъазвасында эмджем Хамза шеит олдылар. Янымда къардашым ве эмджемнинъ огълу олгъан Али къалды. Сен оны къорчала. Онъа ярдымынъны ихсан эйле. Мени ялынъыз башыма къалдырма!» Асхаб-ы кирам: «Амин!» дедилер. Дуалар ве текбирлер арасында пияде оларакъ илерилеген Аллаh Таалянынъ Арсланы аты усьтюнде къоркъунч бир дев киби тургъан Амр бин Абдуднынъ къаршысына дикильди. Козьлеринден башкъа эр ери зырхларнен орьтюли олгъан Амр бу къараманны таныялмады ве ким олгъаныны сорады. О да: «Мен Али бин Эби Талибим» деп озюни таныткъанда, Амр: «Эй къардашымнынъ огълу! Бабанъ меним достумдыр. Бу себептен сенинъ къанынъны тёкмек истемем. Меним къаршыма чыкъаджакъ эмджелеринъден бири ёкъмы?» деп, гуя онъа ачыды. Азрети Али исе: «Эй Амр! Валлахи, мен сенинъ къанынъны тёкмек истейим. Тек экимизнинъ де бир алда олмамыз лязим дегильми? Йигитликнинъ шанына да бу якъышмаймы? Албуки мен пиядем, сен исе атлысынъ!…» деп оны къыздырды.
Буны эшиткен Амрнынъ йигитлик дамары къабарды; дерал атындан тюшти ве атынынъ аякъларыны къылычнен кесип ташлагъандан сонъ, ачувнен Азрети Алининъ къаршысына кечти. Уджюм этмек узьре экенде, Аллаh Таалянынъ Арсланы: «Эй Амр! Эшиттим ки, сен Къурейштен бир кимсенен къаршылашкъанынъда, онынъ эки истегинден бирини ерине кетиреджегинъе ант эткенсинъ. Бу догърумы?» деп сорады. О да: «Эбет, догърудыр» деп джевап бергенде, бу сефер: «О алда биринджи истегим – сенинъ Аллаh Таалягъа ве Ресулына иман этип, мусульман олманъдыр!» деп оны имангъа давет этти. Буны эшиткен Амр ачувланды ве: «Буны кеч! Бу манъа керек дегиль!» деди. Азрети Али: «Экинджи истегим – чарпышмакъны ташлап, Меккеге къайтманъдыр. Зира Ресул алейхисселям душмангъа гъалип кельсе, сен бу арекетинънен Онъа ярдым эткен олурсынъ!…» деди. Амр: «Буны да кеч! Мен интикъам алмагъандже, къокъу сюртюнмейджегиме ант эттим. Башкъа бир истегинъ бар исе, оны айт!» дегенде, Азрети Али: «Эй Аллаh Таалянынъ душманы! Артыкъ сеннен чарпышмакътан башкъа бир шей къалмады!» деди.
Амр бу сёзлерге кулип: «Не айрет! Арап диярында къаршыма чыкъып оладжакъ бир йигитнинъ олгъаны хатырымдан кечмез эди! Эй къардашымнынъ огълу! Ант этем ки, мен сени ольдюрмек истемем. Зира бабанъ меним достум эди. Мен къаршыма Къурейш эшрафындан Эбу Бекир киби, Умер киби бир кимсе истер эдим» деди. Азрети Али: «Ойле олса да, мен сени ольдюрмек ичюн бу ерге чыкътым» дегенде, Амрнынъ къаны башына сычрады. Къылычыны котермеси иле тюшюрмеси бир олды. Бойле бир шейни беклеген Аллаh Таалянынъ арсланы Азрети Али (керремаллаху веджхех) йылдырым киби янгъа сычрап, уджюмни къалкъанынен къаршылады. Лякин Амр бунынъ киби нидже къалкъанларны парчалагъан эди. Онынъ урувына энъ кучьлю къалкъанлар биле даяналмаз эди. Шимди де ойле олды. Азрети Алининъ къалкъаны парчаланды, бундан гъайры къылыч онынъ башыны сыйырып, яралады. Уджюм сырасы Азрети Алиге кельген эди.
Аллаh Таалягъа сыгъынып, «Я Аллаh!…» деди ве Зульфикъарны Амрнынъ бойнуна тюшюрди. Тюшюргенинен Ислям ордусында «Аллаhу экбер!… Аллаhу экбер!…» седалары ерни-кокни инълетмеге, кяфирлер ордусында исе багъырышлар котерильмеге башлады… Эбет, Небийлернинъ Султанынынъ, варлыкъларнынъ баш таджынынъ дуасы къабул олгъан эди. Дев киби Амр ерге серильген эди; беденинден олукъ киби къан бошангъанда, башы мигъфери иле берабер учкъан эди. Энъ зияде ишангъан Амрнынъ ерге серильгенини корьген аркъадашлары дерал Азрети Алиге уджюм эттилер. Буны корьген Асхаб-ы кирам о ерге чаптылар. Зубейр бин Аввам Невфель бин Абдуллахны яралап, аты иле берабер эндекке тюшюрди.
Азрети Али эндекке тюшип, Невфельни эки парчагъа айырды. Дигерлери эндекни зорнен кечип, кери къачтылар. Мушрик ордусынынъ баш къоманданы исе даа дженкнинъ башында буюк бир умютсизликке тюшкен эди.
Артыкъ дженкнинъ шекли белли олгъан эди. Эндек кокюс-кокюске чарпышмагъа мани ола эди. Окъ атувларынен бир-бирине зарар бермеге тырыштылар. Бу арекет нетиджени узатмакътан башкъа бир ишке ярамай эди. Мушриклер бу шекильде гъалип келалмайджакъларыны анълап, эндекнинъ эр тарафындан уджюмге кечмекнинъ энъ мунасип ёл оладжагъына къарар бердилер ве уджюмге кечтилер. Он бинъ кишилик буюк душман ордусы эндекни кечмек ичюн тырыша, учь бинъ кишилик шанлы Ислям ордусы исе окънен, ташнен оларны эндектен кечирмемеге гъайрет эте эди. Къоркъунчлы бир куреш башлагъан эди. Бу куреш акъшамгъа къадар сюрди.
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз гедже эндекнинъ тюрлю ерлерине къаравуллар ерлештирди. Озю де тар олгъан ерде къаравул турмагъа башлады. Мединеге беш юз кишилик бир къаравул болюгини ёллап, сокъакъларда юксек сеснен текбир кетирмелерини эмир этти. Бойлеликнен еудийлерден я да Къурейш мушриклеринден келеджек бир телюкенинъ огю вакътында алынаджакъ, къадынлар ве балалар къорчаланаджакъ эди.
Къурейза еудийлери исе Хуйей бин Ахтабны мушриклерге ёллап, гедже уджюмлери япмакъ ичюн эки бинъ кишилик бир кучь истедилер. Геджелери къорчалавсыз къалгъан къадынларгъа ве балаларгъа уджюм этеджек эдилер. Лякин муджахидлернинъ сабагъа къадар къаравул кезмелери, «Аллаhу экбер!» седаларынен текбир кетирмелери оларнынъ юреклерине буюк бир къоркъу салгъан эди. Къалелерине чекилип, фырсат беклемеге башладылар. Вакъыт-вакъыт кучюк джемаатлар алында Мединеге кирмеге тырыштылар.
Бир гедже Къурейза огъулларынынъ огде кельгенлеринден Газзал янына алгъан он кишилик бир болюкнен Пейгъамбер Эфендимизнинъ аласы анамыз Сафие булунгъан кошкке къадар келип олды. Ичериде къадынлар ве балалар бар эди. Озьлерини къорчалайджакъ бир тек силялары биле ёкъ эди. Еудийлер эвеля кошкке окъ атмагъа, сонъра да ичери кирмеге тырыштылар. Олардан бири ич азбаргъа кечип олды ве ичери кирмек ичюн этрафны козьден кечирмеге башлады. Шу вакъыт севимли Пейгъамберимизнинъ къараман аласы янындакилерге ич сес чыкъармамаларыны тенбиелегенден сонъ, ашагъы тюшип, къапынынъ янына кельди. Бир явлукънен башыны сыкъы сарып, эркек къыяфетине киргенден сонъ, элине узун бир таякъ алды, белине бир пычакъ ерлештирди. Явашча къапыны ачып, о еудийнинъ артына якъынлашты ве элиндеки таякъны бутюн кучюнен онынъ башына тюшюрди. Ич вакъыт гъайып этмеден ерге йыкъылгъан еудийни ольдюрди. Сонъра ольдюрильген еудийнинъ башыны тышарыда окъ атмакънен мешгъуль олгъан еудийлерге атты. Аркъадашларынынъ кесик башыны аякълары тюбюнде корьген еудийлерни буюк бир къоркъу басты ве къачмагъа башладылар.
Бир тарафтан да: «Бизге мусульманлар эвлеринде ич бир эркек быракъмадан, эписини дженкке ёллагъанлар деп хабер берильген эди!…» деп сёйлене эдилер.10 Дженк саба кене айны шиддетнен девам этти. Окълар авада сызгъырып уча эди. Алемлернинъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) шанлы асхабына: «Варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, къаршылашкъан сыкъынтыларымыз усьтюнъизден мытлакъа къалдырыладжакъ ве сиз ферахлыкъкъа чыкъарыладжакъсынъыз» буюраракъ, сабыр этмелерини тевсие этти ве зафернинъ инангъанларгъа аит оладжагъыны мужделеди. Бу муждени алгъан къараман сахабелер ачлыкъ, къытлыкъ киби сыкъынтыларны унутып, джан-башнен чалыштылар.
«Эй мусульман джемааты! Аллаh Таалянынъ фетх ве ярдымынен севининъиз!» Хадис-и шериф
Эндектен бир мушрикнинъ биле кечмесине мейдан бермедилер.
Асхаб-ы кирамнынъ огде кельгенлеринден Азрети Са’д бин Муаз буюк бир къараманлыкъ косьтерип дженклеше эди. Дженк сырасында Хиббан бин Къайс бин Аракъа адлы бир мушрикнинъ аткъан окъунен къолундан яраланды. Окъ къан тамырына тийип, чокъ къан гъайып этмесине себеп олды. Азрети Са’д яралы алда этрафындакилернинъ къанны токътатмакъ ичюн тырышкъанларыны корип, алынынъ агъыр олгъаныны анълады ве: «Я Рабби! Къурейш дженкке девам этеджек олса, манъа омюр ихсан эйле. Чюнки Сенинъ Ресулынъа эзиет эткен, Оны ялангъа чыкъаргъан бу мушриклернен дженклешмектен хошлангъаным къадар башкъа ич бир шейден хошланмайым. Эгер арамыздаки дженк сонъуна келе исе, мени шеитлик мертебесине юксельт. Лякин Бени Къурейзанынъ акъибетини корьмеден рухумны алма» деп дуа этти. Дуасы къабул олып, къаны токътады. Асхаб-ы кирам арасында чарпышкъан киби корюнген Абдуллах бин Убей киби мунафыкълар исе пек агъырдан ала, илериде тургъан сафларгъа якъынлашмай эдилер. Бундан гъайры муджахидлернинъ рухуны тюшюрмек ичюн эллеринден кельгенини япа ве: «Муhаммед сизге Къайсер ве Кисранынъ хазинелерини ваде этип тура. Албуки биз шу аньде эндек ичинде апс олып къалдыкъ. Къоркъумыздан абдест бозмагъа биле баралмаймыз. Аллаh ве Ресулы бизни алдатмакътан башкъа бир шей япмай, дюньялыкъ оларакъ да ич бир шей ваде этмей!…» деп фитне чыкъармагъа тырыша эдилер. Сыкъышкъан вакъытларында эвлерине душман уджюм этип олур деп себеп косьтерип, вазифе ерлерини ташлап кете эдилер. Мунафыкъларнынъ бу арекетлери де айры бир дерт ве айры бир сыкъынты ола эди. Мушрик ордусы тезден нетиджеге иришмек ичюн бутюн кучюни сарф эте, лякин шерефли сахабелернинъ къараманджа къорчалавлары къаршысында ич бир шей япалмай эди. Энъ чокъ уджюм эткен ерлери тар кечит эди. Севимли Пейгъамберимиз бу ерден айрылмай, асхабыны дженкке тешвикъ эте эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ янында дженклешмек шерефине къавушмакъ истеген Асхаб-ы кирам гъазва мейданында корюльмеген къараманлыкълар косьтере эдилер. Бир вакъыт мушриклернинъ шиддетли бир окъ атувына башлагъанлары корюльди. Бутюн нишан Кяинатнынъ Султаны булунгъан чадыр эди.
Севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек вуджудыны бир зырх орьте эди. Мубарек башында исе мигъфери бар эди. Чадырнынъ огюнде тик тура, дженкнинъ кетишине коре асхабына эмирлер бере эди. Мушриклер базан энъ зайыф корюнген ерге бирден юклене, мубарек сахабелер исе о ерге чапып, дин душманларыны кери къувгъандже ашкънен чарпыша эдилер.
«Алининъ бир къылыч урувы бутюн инс ве джиннинъ ибадетлеринден даа къыйметлидир» Хадис-и шериф
Хендек гъазвасы
Корюльмеген бу куреш пек шиддетли ола, къараман сахабелер чарпышмакътан янгъа бакъмагъа вакъыт тапалмай эдилер. О куню саба башлагъан бу куреш кеч саатлерге къадар девам этти. Намаз вакъытлары кельген сайын шанлы сахабелер: «Я Ресулаллах! Намазымызны къылалмадыкъ» дей эдилер, Алемлернинъ Эфендиси, Кяинатнынъ Султаны исе буюк бир кедер ичинде: «Валлахи, мен де къылалмадым» буюра эди. Ятсы вакъытларына якъын ибадетлерини яптырмагъан мушрик сюрюсини пек шиддетли бир уджюмнен кери къувып, дагъыттылар. Бу дагъыныкълыкътан къуртулалмагъан къурейшлилер ве гъатафанлылар геджени кечирмек ичюн къараргяхларына чекильдилер. Муджахидлер де севимли Пейгъамберимизнинъ чадырына догъру юрдилер. О вакъыт алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан Фахр-и алем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз, беддуа этмек адет-и шерифи олмагъаны алда, намаз ичюн чыдап оламады ве: «Олар кунеш баткъангъа къадар бизни мешгъуль этип, намазымыздан насыл ман эткен олсалар, Аллаh Тааля да оларнынъ эвлерини, къарынларыны ве къабирлерини атешнен толдурсын!» буюраракъ, мушриклерге беддуа этти. Къазагъа къалгъан уйле, экинди ве акъшам намазларыны къылгъандан сонъ, ятсы намазыны къылдырды.
Я Рабби, кяфирлерни магълюп эт
Мушриклер Ислямны тамамен ортадан къалдырмакъ ичюн япкъан бу курешлеринден сонъ, мусульманларны куньдюз енъип оламайджакъларыны анъладылар. Оларгъа коре бирден-бир чаре айны шиддетнен гедже уджюмлери тертип этмек эди. Мусульманларны анджакъ бу шекильде енъмек мумкюн эди. Бу къарарларыны дерал ишке кечирдилер ве еудий Къурейза огъулларынен берабер гедже уджюмлери япмагъа башладылар. Аскерлерини джемаатларгъа айыргъан мушриклер сырасынен уджюмге кече эдилер. Бу ал куньлер боюнджа девам этти. Энъ огде севимли Пейгъамберимиз олып, къараман Асхаб-ы кирам ач, юкъусыз, ёргъун олгъанлары алда къорчаланувгъа девам эттилер. Ич бир душман аскерини эндектен бу тарафкъа кечирмедилер. Джан-башнен япылгъан бу къорчалав даа эвель япылгъан бутюн гъазвалардан даа къоркъунчлы, даа шиддетли, даа сыкъынтылы ве даа захметли эди.
Куньлерден берли чарпышкъан мушриклерде азыкъ сыкъынтысы баш косьтермеге башлады. Атлары ве девелери де ерде бир тутам къуру от тапалмагъанлары ичюн ольмеге башлагъан эди. Бу себептен мушриклернинъ къоманданы Дырар бин Хаттабнынъ къомандасында бир болюкни Къурейза еудийлерине азыкъ тапмакъ ичюн ёллагъан эди. Кяфирлерге эр шейлерини феда эткен еудийлер дерал йигирми деве юкю богъдай, арпа, хурма ве айванлар ичюн саман юклеп, теслим эттилер. Дырар аскерлеринен севинч ичинде къайткъанда, Къуба якъынларында бир джемаат сахабеге расткельдилер. Къараман асхаб дерал уджюм этти. Къанлы бир чарпышувдан сонъ, мушриклерни къачырып, юклю девелерни Пейгъамбер Эфендимизге теслим эттилер ве Онынъ чокъ дуасына ириштилер.11 Кяинатнынъ Султаны (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз бир айгъа якъын девам эткен бу шиддетли чарпышувда пек агъыр алларда къалгъан къараман асхабына ачый, оларгъа бабаларындан къат-къат зияде шефкъат косьтере эди. Шанлы асхабынынъ косьтерген бу инсан кучюнден усьтюн гъайретлерине къаршы, озю мубарек алныны топракъкъа къоя ве олар ичюн Аллаh Таалягъа бойле ялвара эди:
«Эй дарлыкъта къалгъанларнынъ ярдымына етишкен! Эй мухтадж ве чаресиз къалгъанларнынъ дуасына иджабет эткен Аллаhым! Меним ве асхабымнынъ алларыны муакъкъакъ корип турасынъ ве билесинъ. Я Рабби! Сен кяфирлерни мунхезим эт (магълюп эт), араларына айрылыкъ тюшюр ве оларгъа къаршы бизге нусрет бер, зафер ихсан эйле!…»
Севимли Пейгъамберимиз бу дуасыны сонъки куньлерде сыкъ-сыкъ текрарлай эди. Мушриклер къытлыкънынъ да берген азаплары себебинден мусульманларны тезден ортадан къалдырмакъ ичюн бутюн кучьлерини сарф эте эдилер. Бойле чарпышкъан акъшамларнынъ биринде мушрик ордусындан юрегине Ислямнынъ севгиси тюшкен бир кимсе Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына кельди. Бу Гъатафан къабилесинден Нуайм бин Месуд эди. О, севимли Пейгъамберимизге: «Я Ресулаллах! Мен Аллаh Таалянынъ бир олгъаныны ве сенинъ хакъ пейгъамбер олгъанынъны тасдикъ этмек ичюн кельдим. Хамд олсун, мусульман олмакънен шерефлендим. Шимдиге къадар сизге къаршы чарпышкъан эдим. Бундан сонъ кяфирлерге къаршы чарпышаджагъым. Манъа не эмир этсенъиз, япмагъа азырым! Я Ресулаллах! Меним мусульман олгъанымны къавмым биле бильмей» деди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз: «Бу кяфирлернинъ арасына кирип, айрылыкъ салып, оларны бир-биринден айырмагъа тырышып олурсынъмы?» буюрды. О да: «Я Ресулаллах! Аллаh Таалянынъ ярдымынен оларны бир-биринден айырып олурым. Тек не истесем, айтмагъа изин бармы?» деп сорады. Эфендимиз де: «Дженк ийледир, истегенинъни айтып олурсынъ» буюрды.
Азрети Нуайм бин Месуд эвеля Къурейза еудийлерининъ янына барып: «Меним сизге олгъан севгимни билесинъиз. Тек бу лаф этеджеклеримиз арамызда къалсын, ич кимсе бильмесин!» деди. Еудийлер де: «Ич кимсе бильмейджек» деп ант эттилер. Бунынъ узерине Азрети Нуайм: «Шу адамнынъ (Пейгъамбер Эфендимизнинъ) иши муакъкъакъ бир белядыр. Онынъ Надир ве Къайнукъа огъулларына япкъаныны билесинъиз. Оларны юртларындан, юваларындан сюрип чыкъаргъаныны эпинъиз корьдинъиз. Шимди къурейшлилер ве гъатафанлылар келип, мусульманларнен чарпышалар, сиз де оларгъа ярдым этесинъиз. Куньлер боюнджа чарпышкъанымызгъа бакъмадан, даа бир нетиджеге иришалмадыкъ. Бойле девам этсе, сарым узайджакъ киби корюне. Къурейшлилернинъ ве гъатафанлыларнынъ маллары, мульклери, юртлары, балалары сизинъки киби бу ерде дегиль. Бу дженкте эгер фырсат тапып гъалип кельселер, гъаниметлерни топлап кетерлер. Эгер магълюп олсалар, чекилип кетерлер, сизни мусульманларнен баш-башагъа къалдырырлар. Албуки сизинъ мусульманларнен баш чыкъараджакъ не кучюнъиз, не де къуветинъиз бар. Дженкнинъ шимдики вазиети исе мусульманларнынъ зафер къазанаджагъыны косьтере. Мен тахмин эткеним киби олса, мусульманлар сизни къылычтан кечирмегендже быракъмазлар. Шунынъ ичюн тез бир тедбир алмамыз лязимдир!…» деди.12 Бу сёзлерни буюк бир эеджан ве къоркъунен динълеген еудийлер Азрети Нуаймнынъ озьлерини бу къадар тюшюнгенинден пек мемнун къалдылар ве: «Сен бизге достлугъынъны ляйыкъынен косьтердинъ. Бизге насыл бир тедбир алмакъ лязим олгъаныны да айт» дедилер. Буны беклеген Нуайм бин Месуд: «Догърусы шудыр: Къурейш ве Гъатафан эшрафындан базыларыны рехин алмагъандже, мусульманларнен асла дженкке кирменъиз! Рехинлер сизинъ янынъызда олгъан муддетче, дженктен къачып кеталмазлар!» деди. Бунынъ да пек гузель бир тедбир олгъаныны къабул эткен еудийлер онъа «сагъ ол» деп, урьмет ве икрам косьтердилер. Азрети Нуайм еудийлерден айрылып, догъру Къурейш къараргяхына барды. Къоманданларына: «Меним Муhаммедге олгъан душманлыгъымны ве сизлерни не къадар чокъ севгенимни билесинъиз. Огренген бир шейимни, достлугъымыз ойле талап эткени ичюн, сизге еткизмекни буюк бир вазифе бильдим. Тек бу айтаджакъларымны ич кимсеге эшиттирмейджегинъизге сёз берип, сиз ант этмек керексиз!» деди. Олар да ант этип, меракънен: «Айт, сени динълеймиз» дедилер. «Хаберинъиз олсун ки, Къурейза еудийлери сизнен иттифакъ эткенлерине пешман олгъанлар ве Муhаммедге хабер ёллагъанлар: „Къурейштен ве Гъатафанларнынъ огде кельгенлеринден боюнларыны урмакъ ичюн рехинлер алып, санъа теслим этейик. Сонъра сеннен бирлешип, мушриклернинъ тамырыны къазыгъандже чарпышайыкъ! Тек къардашларымыз Надир огъулларыны афу этип, юртларыны оларгъа багъышламакъ керексинъ!“ дегенлер. Муhаммед де еудийлернинъ бу истеклерини къабул эткен! Эгер еудийлер сизден рехин истеселер, сакъын къабул этменъиз, эписини ольдюреджеклер! Сакъын, бу айткъанларымны кимсе эшитмесин!…» деди. Къурейшлилер бу муим хабер ичюн Азрети Нуаймгъа пек сагъ олсун дедилер ве онъа буюк ильтифат косьтердилер.
«Варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, къаршылашкъан сыкъынтыларымыз усьтюнъизден мытлакъа къалдырыладжакъ ве сиз ферахлыкъкъа чыкъарыладжакъсынъыз» Хадис-и шериф
Нуайм бин Месуд (радыяллаху анху) о ерден айрылып, гъатафанлыларнынъ янына кельди. Къурейшлилерге анълаткъанларыны оларгъа да айтты.
Бир кунь сонъ Къурейш къоманданы Къурейза огъулларына: «Артыкъ бу ерде турмакъ бизим ичюн пек къыйынлашты. Зира ава сувукъ, айванларымыз ачлыкътан къырылып кете. Бу гедже яхшы азырланып, ярын эпимиз бирден шиддетли бир уджюмге кечейик» деп хабер ёллады. Еудийлер де: «Биз эм джумаэртеси куню дженк этмеймиз, эм де сизнен берабер дженкке къатылып олмамыз ичюн сиз огде кельгенлеринъизден бир чокъ кимсени бизге рехин оларакъ бермек керексиз. Эгер сарым узаса ве сиз аджиз къалып мемлекетинъизге кетсенъиз, бизни Муhаммедге теслим эткен олурсынъыз. Эгер рехин берсенъиз, бизни ташлап кетмезсинъиз!…» дедилер. Бу хабер Къурейш къоманданына еткенде, о: «Нуайм бин Месуднынъ сёзю догъру экен!» деди ве еудийлерге кене хабер ёллап: «Биз сизге бир тек адамымызны биле рехин оларакъ бермеймиз. Эгер ярын келип бизнен берабер дженк этсенъиз, не яхшы, ёкъса биз юртумызгъа кетермиз. Сиз де Муhаммед ве асхабынен баш-башагъа къаларсынъыз!…» дедилер.
Буны эшиткен Къурейза еудийлери Нуаймнынъ сёзю догъру чыкъты деп тюшюндилер ве: «Бу алда биз де сизнен бирлешип, мусульманларгъа къаршы дженклешмеймиз…» дедилер. Бойлеликнен эр эки тарафнынъ юреклерине къоркъу тюшти.13 Пейгъамбер Эфендимизге Джебраил алейхисселям келип, Аллаh Таалянынъ мушриклерни къасыргъанен перишан этеджегини мужделеди. Бунынъ узерине Алемлернинъ Эфендиси мубарек тизлери усьтюне чёкип, мубарек эллерини узатып: «Аллаhым! Манъа ве асхабыма ачыгъанынъ ичюн Санъа шукюр этем» деп, Аллаh Таалягъа шукюрлерини арз этти. Сонъра къараман асхабына муждени бильдирди. О гедже джумаэртеси геджеси эди. Этрафны къоркъунчлы бир къаранлыкъ къаплагъан, козь козьни корьмей эди. Бираздан шиддетли бир аяз, артындан да пек къуветли бир рузгяр эсмеге башлады.
Бу геджени Азрети Хузейфе бин Йеман шойле анълатты: «Ойле бир геджеде эдик ки, о вакъыткъа къадар ондан даа къаранлыкъ бир гедже корьмеген эдик. Бу шиддетли къаранлыкънен берабер кок гурюльтисине бенъзеген бир гурюльтинен къоркъунчлы бир рузгяр да эсмеге башлагъан эди. Шу вакъыт мушрик ордусынынъ раатсызлыкъкъа ве къоркъугъа тюшип, озь араларында анълашмазлыкъкъа тюшкенлерини Пейгъамбер Эфендимиз бизге хабер берди. Биз шиддетли сувукътан, ачлыкътан ве гедженинъ къоркъунчлыгъындан аякъкъа туралмай, булунгъан еримизде усьтюмизге бир шейлер орьтюнип беклей эдик. Ресулуллах намазгъа турды ве гедженинъ бир къысмыны намаз къылып кечирди.
Сонъра бизге догъру дёнип, шойле буюрды: „Ичинъизден мушрик ордусынынъ янына барып, алларыны огренип, манъа хабер кетиреджек бири бармы? Бу хаберни кетирген кишининъ дженнетте манъа аркъадаш олмасыны Аллаh Таалядан тилейим.“ Анда булунгъанлар шиддетли ачлыкътан ве сувукътан аякъкъа туралмадылар. Сонъра Ресулуллах Эфендимиз меним яныма кельди. Сувукътан ве ачлыкътан эки тизим усьтюне чёкип, къысылып отура эдим. Ресулуллах Эфендимиз манъа токъунып: „Сен кимсинъ?“ буюрды. „Мен Хузейфем, я Ресулаллах“ дедим. Ресулуллах Эфендимиз: „Бар, шу къавм не япа, бир бакъ! Яныма къайтып кельгендже, оларгъа окъ ве таш атма, мызракъ ве къылыч урма. Сен меним яныма къайтып кельгендже, не сувукътан, не сыджакътан зарар корьмейджексинъ, эсир этилип, эскенджеге де огърамайджакъсынъ“ буюрды.
Къылычымны ве яйымны алдым, кетмек ичюн азырландым. Ресулуллах Эфендимиз мен ичюн: „Аллаhым, оны огюнден ве артындан, сагъындан ве солундан, усьтюнден ве тюбюнден къорчала“ деп дуа этти.
Мушриклерге догъру юрмеге башладым. Гуя амамда юре эдим. Валлахи, ичимде не бир къоркъу, не бир сувукъ, не де бир титреме бар эди. Ниает мушриклернинъ къараргяхына еттим. Къоманданлары ве огде кельгенлери бир сиперде атеш якъкъан, ысына эдилер. Эбу Суфьян: „Бу ерден чекилип кетмек керек“ дей эди. Дерал акълыма оны о ерде ольдюрмек кельди. Окъ торбамдан бир окъ чыкъарып, яйыма ерлештирдим. Атешнинъ ярыгъындан файдаланып, оны урмакъ истедим. Тамам атаджагъым вакъытта Ресулуллахнынъ: „Меним яныма къайтып кельгендже, бир вакъиа чыкъармайджакъсынъ“ буюргъаныны хатырладым ве ольдюрмектен вазгечтим. Ондан сонъ озюмде къуветли бир джесарет таптым. Мушриклернинъ арасына сокъулып, атешнинъ башына отурдым. Корюльмеген дереджеде шиддетли рузгяр ве Аллаh Таалянынъ корюнмеген ордусы (мелеклер) оларгъа япаджагъыны япа эди. Рузгярдан савут-сабалары девириле, атешлери ве ярыкълары сёне, чадырлары башларына йыкъыла эди. Бир вакъыт мушрик ордусынынъ къоманданы Эбу Суфьян аякъкъа турып: „Ичинъизде козетиджилер ве джасуслар олып олур, дикъкъат этинъиз, эр кес янындакининъ ким олгъанына бакъсын! Эр кес янында отургъаннынъ элини тутсын“ деди. Эбу Суфьян араларына бир ябанджынынъ киргенини сезген киби олгъан эди. Дерал эллеримни узатып, сагъымда ве солумда олгъан эки кишининъ эллеринден туттым ве олардан эвель адларыны сорадым. Бойлеликнен мени танымаларынынъ огюни алдым. Ниает Эбу Суфьян ордусына бойле хитап этти: „Эй къурейшлилер! Сиз турыладжакъ бир ерде дегильсинъиз. Атлар, девелер къырылмагъа башлады. Къытлыкъ эр тарафны сарды.
Рузгярдан башымызгъа кельгенлерни корип турасынъыз. Дерал кочип кетинъиз! Иште, мен кетем!“ деди ве девесине минди. Мушрик ордусы перишан бир алда топланып, Меккеге догъру ёлгъа чыкъты. Усьтлерине къум ве уфакъ таш ягъа эди.14 Мушрик ордусы чекилип кеткенде, мен де Ресулуллах Эфендимизнинъ янына догъру юрдим. Ёлнынъ ярысына кельгенимде, къаршыма йигирми къадар беяз чалмалы атлы (мелеклер) чыкъты. Манъа: „Ресулуллахкъа хабер бер. Аллаh Тааля душманны перишан этти…“ дедилер. Ресулуллах Эфендимизнинъ янына къайткъанымда, бир килим усьтюнде намаз къыла эди. Лякин мен къайтар-къайтмаз, кетмезден эвельки сувукъ ве титреме алым кене башлагъан эди. Ресулуллах Эфендимиз намаздан сонъ не хабер кетиргенимни сорады. Мен де мушриклернинъ тюшкен перишан алыны ве чекилип кеткенлерини хабер бердим. Ресулуллах бу хаберге пек къуванды ве кулюмсиреди. Куньлерден берли юкъусыз эдик. Пейгъамберимиз мени де янына алып, усьтюндеки килимнинъ бир уджуны усьтюме орьтти. О геджени бу шекильде сабаладыкъ. Сабагъа якъын Ресулуллах мени уяндырды. Саба олгъанда, мушрик ордусындан из къалмагъан эди.» Олар Меккеге якъынлашкъандже, артларындан шиддетли бир рузгяр эсти ве эп текбир сеслерини эшиттилер.
Къурейш мушриклери къараргяхларыны ташлап къачкъанда, оларгъа уйып кельген дигер мушрик къабилелер де Мединени ташлап кеттилер. Унуталмайджакъ пек буюк бир магълубиетнинъ кедер ве гъамына богъулдылар. Олар бу магълубиетке огърагъанда, Кяинатнынъ Эфендиси (саллаллаху алейхи ве селлем) ве шанлы асхабы (радыяллаху анхум) Аллаh Таалягъа шукюр седждесине къапана, хамд этип, шукюрлерини арз эте эдилер.
«Аллаhым! Манъа ве асхабыма ачыгъанынъ ичюн Санъа шукюр этем» Хадис-и шериф
Муджахидлер «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!…» седалары арасында нурлу Мединенинъ ёлуны туттылар. Медине сокъакъларыны бир аньде балалар толдурды: олар Кяинатнынъ Султаныны ве мубарек бабаларыны, эмджелерини, дайыларыны, агъаларыны къаршыламагъа чыкъкъан эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз де кулюмсиреп, оларгъа джевап бере эди… Хендек гъазвасында алты шеит берильген эди… Бу гъазва акъкъында Аллаh Тааля ает-и керимелерде меален буюра ки: «Аллаh Тааля (Хендек гъазвасындаки) о кяфирлерни ич бир хайыргъа ве заферге къавушалмагъанлары алда, ачувларынен кери чевирди. Бойлеликнен Аллаh Тааля (мелеклер ве рузгярнен) дженкте (муваффакъ олмалары ичюн) му’минлерге кяфи олды. Аллаh Таалянынъ эр шейге кучю етер. О, Азиздир, эр шейге гъалиптир.»15
«Эй иман эткенлер! Аллаh Таалянынъ усьтюнъиздеки ниметлерини хатырланъыз. О вакъыт сизге (Хендек гъазвасында) ордулар бастыргъан эди де, биз оларнынъ усьтюне бир рузгяр ве сиз корьмеген (мелеклерден) ордулар ёллагъан эдик…»16
Бу дженктен сонъ севимли Пейгъамберимиз: «Артыкъ сыра сизинъдир. Бундан сонъ Къурейш усьтюнъизге келалмаз» буюрды.
Бени Къурейза гъазвасы
