ХУДЕЙБИЕ ВАКЪИАСЫ
Ниет – умре, акъибет – Худейбие
Иджретнинъ алтынджы сенесининъ Зилькъаде айы эди. Бир гедже Небий-и мухтерем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз тюшюнде Асхаб-ы кирамнен Мекке-и мукерремеге барып, Кябе-и муаззаманы таваф эткенлерини, бир къысмынынъ сачларыны къыскъарткъанларыны, бир къысмынынъ да къазыткъанларыны корьди. Ресулуллах Эфендимиз бу тюшюни асхабына анълаткъанда, олар пек зияде эеджанландылар. Иджреттен берли догъып-буюген, аджджы-татлы хатыраларнен толу гузель юртлары олгъан Меккеге бараджакъ эдилер. Беш вакъыт намазда юзьлерини дёндюрген ве асретини чеккен мукъаддес Кябени зиярет этип, таваф этеджек эдилер. Бу не гузель бир мужде эди… Асхаб-ы кирам севимли Пейгъамберимизнинъ: «Сиз мытлакъа Месджид-и Харамгъа киреджексинъиз!» муждесини алыр-алмаз, дерал азырлыкъларгъа башлады. Хабиб-и Экрем Эфендимиз азырлыкъларыны битиргенден сонъ, Абдуллах ибн Умму Мектумны Мединеде векиль къалдырды. Зилькъаде айынынъ биринджи базарэртеси куню Къасва адлы девесине минди. Азырлангъан бинъ дёрт юз асхабынен берабер Мединеде къалгъанларнен сагълыкъ тилешти. Умреге ниет этип, мукъаддес шеэр Меккеге догъру юрдилер. Янларына ёлджу силясы олгъан къылычларыны ве кесмек ичюн етмиш деве алгъан эдилер. Кервандан эки юзю атлы, дёртю къадын сахаби эди. Къадынлардан бири севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек ве пакъ зевджеси анамыз Азрети Умму Селеме эди. Зу’ль-Хулейфе деген микъат ерине кельгенлеринде, ихрамгъа кирдилер, уйле намазыны къылдылар. Сонъра кесиледжек девелернинъ къулакъларыны ишаретлеп, боюнларына йип багъладылар. Наджие бин Джундуб Эслемийге ярдымджылар берилип, девелернинъ башында вазифе берильди. Аббад бин Бишр йигирми кишилик бир атлы болюгине къомандан тайин этилип, огде кешифке ёлланды. Бишр бин Суфьян Меккеге хаберджи оларакъ ёлланды.1 Ихрам урбасыны кийген севимли Пейгъамберимиз ве къараман асхаб беязгъа бюрюнген алда Аллаh Таалягъа хамд этмеге, шанынынъ юджелигини тасдикъ этмеге ве ялвармагъа башладылар:
«Леббейк, Аллаhумме леббейк! Леббейк, ля шерике леке леббейк! Инне’ль-хамде ве’н-ни’мете леке ве’ль-мульк, ля шерике лек!»
(Буюр, Аллаhым, буюр! Даветинъе сёзюм ве озюмнен текрар-текрар иджабет эттим, эмринъе боюн эгдим. Сенинъ шеригинъ ёкътыр, бутюн варлыгъымнен Санъа ёнельдим. Хамд ве нимет Санъа махсустыр. Мульк де Сенинъдир. Сенинъ ортагъынъ ёкътыр.) Бу мубарек тельбиенен ер-кок инълей, Зу’ль-Хулейфе нурлу бир авагъа бюрюне эди. Эр кес эеджанлангъан эди; тезден Меккеге етмек ичюн Зу’ль-Хулейфеден айрылдылар.
Ёлда Азрети Умер иле Азрети Са’д бин Убаде Хабиб-и Экрем Эфендимизге якъынлашып: «Я Ресулаллах! Сеннен дженк алында олгъан кимселернинъ усьтюне силясыз оларакъмы бараджакъмыз? Къурейшлилер сизге уджюм этип, мубарек вуджудынъызгъа бир зарар еткизмелеринден къоркъамыз!…» деп къасеветлерини бильдирдилер. Эки дюньянынъ Сервери оларгъа: «Мен умреге ниет эттим. Бу алда экенде силя ташымакъ истемейим» буюрды.
Ёлджулыкъ тынч кече эди. Ёл усьтюндеки тюрлю къабилелерге огърала, Пейгъамбер Эфендимиз оларны Ислямгъа давет эте эди. Бир къысмы къабул этмектен чекине, бир къысмы эдиелер ёллай эдилер. Бу шекильде ёлнынъ ярысыны кечкен, Усфаннынъ артында Гъадиру’ль-Эштат деген ерге кельген эдилер. Мында даа эвель меккелилерге хабер еткизмек ичюн вазифеленген Азрети Бишр бин Суфьян къурейшлилернен корюшип, кери къайткъан эди. Пейгъамбер Эфендимизге корьгенлерини шойле анълатты: «Я Ресулаллах! Къурейшлилер сенинъ кельгенинъни эшиткенлер. Къоркъуларындан этрафтаки къабилелерге зияфетлер берип, оларнынъ ярдымыны истегенлер. Эки юз кишилик бир атлы болюгини кешиф ичюн сизге догъру ёлгъа чыкъардылар. Этрафтаки къабилелер бу истекни къабул этип, Бельдах деген ерде бирлештилер. Пек чокъ аскерий йыгъынакъ яптылар ве сизни Меккеге кирсетмемеге ант эттилер.»
Бу хаберге Алемлернинъ Эфендиси пек кедерленди ве: «Къурейш эляк олды. Эсасен дженк оларны ашап битирген… Къурейш мушриклери озьлеринде бир кучь бар деп сангъанмылар? Валлахи, Аллаh Тааля яймакъ ичюн мени ёллагъан бу динни акимиетке ве усьтюнликке кетиргенге, башым беденимден айрылгъангъа къадар оларнен чарпышмакътан асла кери турмайджагъым!» буюрды. Сонъра къараман асхабына дёнип, бу хусуста оларнынъ фикир ве рейлерини сорады. Бутюн варлыгъынен озюни Ресулуллахкъа адагъан шанлы асхаб: «Аллаh Тааля ве Ресулы даа яхшы билир. Джанымыз санъа феда олсун, я Ресулаллах! Биз Бейтуллахны таваф этмек ниетинен ёлгъа чыкътыкъ. Не бир кимсени ольдюрмек, не де чарпышмакъ ичюн кельдик. Анджакъ Кябени зиярет этмемизге мани олмагъа истеселер, мытлакъа оларнен чарпышыр, макъсадымызгъа ириширмиз!…» дедилер. Асхаб-ы кирамнынъ бу къатий алы севимли Пейгъамберимизнинъ хошуна кетти. Ве буюрды ки: «Айды, ойле исе Аллаh Таалянынъ исм-и шерифинен юринъиз!…» Сахабелер Пейгъамбер Эфендимизнинъ этрафында «Леббейк, Аллаhумме леббейк!…» деп тельбие ве «Аллаhу экбер! Аллаhу экбер!…» деп текбир кетирип, Меккеге догъру илерилемеге башладылар.
Бир уйле вакътында Билял-и Хабеши сесининъ бутюн гузеллигинен эзан-ы Муhаммедийни окъуп, намаз вакъты киргенини бильдирген эди. Шу вакъыт эки юз кишилик Къурейш атлы болюги о ерге етип кельген, Мекке иле сахабелернинъ арасына кирип, уджюмге азыр алда турмакъта эди. Бунъа бакъмадан Алемлернинъ Эфендиси юдже асхабынен саф олып, намазгъа турды. Севимли Пейгъамберимизнинъ артында бинъ дёрт юз къадар асхабынынъ саф алында къыбырдамадан къыямда турмалары, рукюгъа эгильмелери корьмеге деерли бир манзара эди. Хусусан эписининъ бирликте седждеге кетмелери эйбетли бир дагънынъ эгилип, кене тикленмесине бенъзей эди.
«Аллаh Таалянынъ акъкъы ичюн, Къурейш менден не талап этсе, Бейт-и шерифке урьмет косьтерильмек шартынен къабул этерим» Хадис-и шериф
Худейбие сефери
Оларнынъ Аллаh Таалянынъ узурында шерефли алынларыны топракъкъа сюртип косьтерген тевазулары Къурейш атлыларындан базыларынынъ юреклерине Ислямнынъ мухаббетини тюшюрди. Асхаб-ы кирам селям берип намаздан чыкъкъанда, Къурейш атлыларынынъ къоманданы: «Мусульманларнынъ бу алындан файдаланып уджюм эткен олсакъ, оларнынъ чокъусыны ольдюрир эдик!… Олар намазда экенде, неге уджюм этмедик?» деп пешман олды, сонъра да: «Меракъ этменъиз. Насыл олса да, джанларындан ве балаларындан да севимли олгъан даа бир намазгъа тураджакълар!…» деп, бу сефер фырсатны къачырмайджакъларыны аркъадашларына бильдирди. Оларнынъ бу сёзлерини Аллаh Тааля Джебраил алейхисселям иле вахий ёллап, Пейгъамбер Эфендимизге бильдирди. Кельген ает-и керимеде шойле буюрыла эди: «(Эй Хабибим!) Сен де араларында олып, (душман къаршысында) оларгъа (асхабынъа) намаз къылдыраджагъынъ вакъытта (оларны эки къысымгъа айыр), бир къысмы сеннен берабер (намазда, дигери де душман къаршысында) турсын. Силяларыны янларына алсынлар. Сеннен намазда олып, бир рекят къылгъанлар (намазны бозаджакъ амеллерден сакъынып) душман къаршысына кетсинлер. Ондан сонъ, даа намазыны къылмагъан дигер къысым келип, экинджи рекятны сеннен къылсынлар ве олар да зырхларыны, къорчалайыджы алетлерини ве силяларыны янларына алсынлар. (Тешеххудни сеннен окъусынлар. Сен селям бергенде, олар селям бермеден душман къаршысына кетсинлер, эвель бир рекят къылгъанлар кери келип, озьлери бир рекят даа къылып, селям берсинлер. Экинджи рекятны имамнен къылгъанлар да кене келип, бир рекят даа къылып, намазны тамамлап, селям берсинлер.) Кяфирлер истейлер ки, силяларынъыздан ве эшьяларынъыздан гъафиль олсанъыз да, сизге апансыздан бир уджюм япсынлар… Эгер сизге ягъмурдан бир сыкъынты олса, я да хаста олсанъыз, силяларынъызны къойманъызда сизге бир вебал ёкътыр. Лякин кене бутюн ихтият тедбирлерини алынъыз. Шубесиз ки, Аллаh Тааля кяфирлерге хорлайыджы ве хакъир этиджи бир азап азырлагъандыр.»2 Экинди вакътында Азрети Билял эзан окъугъанда, Къурейш атлылары кене Мекке иле Асхаб-ы кирамнынъ арасында уджюмге азыр алда турдылар. Пейгъамбер Эфендимиз асхабына ает-и керимеде бильдирильгени киби намазларыны къылдырды. Мусульманларнынъ бу тедбирли намаз къылувларына мушриклер айрет эттилер. Аллаh Тааля оларнынъ юреклерине къоркъу берди. Бир арекет япмагъа джесарет эталмадылар. Меккеге хабер алып бармакъ ичюн о ерден айрылдылар. Пейгъамбер Эфендимиз ве асхабы да бу ерден Меккеге догъру ёлгъа чыкътылар. Мукъаддес Мекке сынъырына кельгенлеринде, Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ девеси Къасва корюнген ич бир себеп ёкъ экенде, бирден чёкти. Турсатмакъ ичюн чокъ тырыштылар, лякин турмады. Бунынъ узерине Кяинатнынъ Султаны Эфендимиз буюрды ки: «Онынъ бойле чёкмек адети ёкътыр. Лякин бир вакъытлар (Эбрехенинъ) филини Меккеге кирмектен тутып къалгъан Аллаh Тааля шимди де Къасваны тутып къалды. Варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, Къурейш Аллаh Таалянынъ Харем ичинде япылмасыны арам эткен (чарпышмакъны ве къан тёкмекни ташламакъ киби) шейлерден къайсысыны менден истесе истесин, оларнынъ бу истеклерини мытлакъа ерине кетиреджегим!»
Бундан сонъ Къасваны турсатмакъ истедилер. Деве сычрап турды. Харемнинъ сынъырларындан ичери кирмеди, тамам сынъыр усьтюнде олгъан Худейбие деген ерде токътады. Пейгъамбер Эфендимиз Асхаб-ы кирамнен сувы аз олгъан бу ерде къонды.
«Къурейш мушриклери озьлеринде бир кучь бар деп сангъанмылар? Валлахи, Аллаh Тааля яймакъ ичюн мени ёллагъан бу динни акимиетке ве усьтюнликке кетиргенге, башым беденимден айрылгъангъа къадар оларнен чарпышмакътан асла кери турмайджагъым!» Хадис-и шериф
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) чадырыны мубарек Мекке сынъырынынъ тышында къурдырды. Асхабынен анда беклемеге башладылар. Вакъыт киргенде, намазларыны Мекке-и мукерреме сынъыры ичинде къыла эдилер. Къуюларда ичеджек ве къулланаджакъ сув къалмагъан эди. Тек Пейгъамбер Эфендимизнинъ ибригинде бар эди. Къыйын алда къалгъан сахабелер: «Джанымыз санъа феда олсун, я Ресулаллах! Янымызда тек сизинъ ибригинъизде сув бар. Эляк олдыкъ» дедилер.
Алемлернинъ Эфендиси: «Мен сизинъ аранъызда экенде, сиз эляк олмазсынъыз» буюрды. Сонъра «Бисмилля» деп, мубарек элини ибрикнинъ усьтюне къойды. Сонъра котерип, «Алынъыз!…» буюргъанда, мубарек пармакъларынынъ арасындан чешме киби сувлар акъмагъа башлады. Асхаб-ы кирам къана-къана сув ичтилер, абдест алдылар, бутюн тулумларыны толдурдылар, ат ве девелерине сув бердилер. Асхабына кулюмсиреп бакъкъан мерхамет дерьясы севимли Пейгъамберимиз Аллаh Таалягъа хамд этти. О куню анда булунгъан Азрети Джабир бин Абдуллах: «Биз бинъ дёрт юз киши эдик. Эгер юз бинъ киши олса эдик биле, о сув эпимизге етер эди» буюрды.
Биат-ы Ридван
Ресул-ы Экрем Эфендимиз Худейбиеде экенде, чокътан берли мусульманларнен дост олгъан Хузаа къабилесининъ башы Будейль узурына келип, Къурейш ордусынынъ этрафтаки къабилелер де къошулып Худейбиеде къонгъаныны, ордулары дагъылгъандже чарпышмагъа ант эткенлерини бильдирди. Бунынъ узерине Пейгъамбер Эфендимиз: «Биз бу ерге ич бир кимсенен чарпышмакъ ичюн кельмедик. Анджакъ умре япмакъ, Кябе-и муаззаманы таваф ве зиярет этмек ичюн кельдик. Бунъа бакъмадан бизни ким Бейтуллахны зияреттен ман этмеге къалкъса, онынънен чарпышырмыз. Шубесиз ки, дженклер Къурейшни пек зияде ёргъунлаткъан, кучьсиз алгъа кетирген ве пек чокъ зарарларгъа огъраткъандыр. Эгер олар истеселер, озьлерине бир мутареке муддети тайин этейим. Бу муддет ичинде меним тарафымдан эмниет ичинде олсунлар. Олар меним иле дигер къабилелер арасына кирмесинлер. Мени оларнен баш-башагъа къалдырсынлар. Эгер мен о къабилелерге гъалип кельсем ве Дженаб-ы Хакъ да оларгъа хидает ихсан этип, мусульман олсалар, Къурейш мушриклери истеселер, олар киби мусульман ола билирлер. Эгер мен, олар сангъан киби, дигер топлулыкъларгъа гъалип келалмасам, о вакъыт озьлери де раатлыкъкъа къавушкъан, кучь къазангъан олурлар. Эгер Къурейш мушриклери буларны къабул этмей, меннен чарпышмагъа къалкъсалар, варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаh Таалягъа ант этем ки, яймагъа чалышкъан бу динимнинъ ёлунда башым беденимден айрылгъангъа къадар оларнен чарпышаджагъым. О вакъыт Аллаh Тааля да манъа ярдым этеджеги акъкъындаки вадесини шубесиз ерине кетиреджек!» буюрды.
Хузаа къабилесининъ башы Будейль Пейгъамбер Эфендимизнинъ буюргъанларыны Къурейш къараргяхына еткизмек ичюн ёлгъа чыкъты. Мушриклер Будейльден Ресулуллах Эфендимизнинъ буюргъанларыны динълегенден сонъ, огде кельген адамларындан Урве бин Месудны корюшмек ичюн Пейгъамбер Эфендимизге ёлладылар. Урве Къурейшнинъ ич кимсени Меккеге кирсетмемеге къатий къарар бергенини бильдиргенде, Хабиб-и Экрем Эфендимиз: «Эй Урве! Аллаh ичюн айт! Шу къурбанлыкъ девелернинъ къурбан этильмесине, шу Кябе-и муаззаманы зиярет ве таваф этмеге мани олунырмы?» буюрды, сонъра Хузаа къабилесининъ башына айткъанларыны Урвеге де анълатты.
Урве бир тарафтан Пейгъамбер Эфендимизни динълей, бир тарафтан да Асхаб-ы кирамнынъ ал ве арекетлерине, бир-бирлерине ве Алемлернинъ Эфендисине олгъан давранышларына, урьмет ве сайгъыларына дикъкъат эте эди. Севимли Пейгъамберимизнинъ теклифини динълегенден сонъ турды, буны къурейшлилерге анълатмакъ ичюн юрди. Оларнынъ янына барып: «Эй Къурейш топлулыгъы! Меним Къайсер, Неджаши, Кисра киби бир чокъ укюмдарларнынъ узурларына эльчи оларакъ баргъанымны билесинъиз. Ант этем ки, мен шимдиге къадар мусульманларнынъ Муhаммедге косьтерген урьмет ве сайгъысынынъ ич бир укюмдаргъа косьтерильгенини корьмедим. Сахабелеринден ич бири ондан изин алмагъандже лаф этмей, башындан бир къыл тюшсе, къапып, берекетленмек ичюн къойнунда сакълайлар. Янында лаф эткенде, сеслерини эшитильмейджек дереджеде алчакъ этелер. Онъа олгъан урьметлеринден юзюне бакъалмайлар ве козьлерини ерге тюшюрелер. О, асхабына бир ишарет берсе я да бир эмир этсе, джаны бедели олса да, ерине кетирмеге тырышалар.
Эй Къурейш джемааты! Элинъизни къылычларынъызгъа не къадар атсанъыз, бутюн чарелерге мураджаат этсенъиз де, олар Пейгъамберлерининъ бир къылыны биле сизге теслим этмезлер. Атта Онъа бир зарар етмесине ве кимсенинъ Онъа эль сюрмесине биле мейдан бермезлер. Вазиет будыр. Бундан сонъкисини яхшы тюшюнинъиз! Ал бойле олгъанда, Муhаммед бизге яхшы бир мутареке теклиф эте, бундан файдаланынъыз!» деди.
Къурейшли мушриклер бу сёзлерни къабул этмей, Урвеге къаба даврандылар ве оны ачувландырдылар. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Къурейш къараргяхындан бир хабер кельмегенде, Хыраш бин Умейени теклифлерини текрарламакъ ичюн эльчи оларакъ ёллады. Мушриклер Ислям эльчисине пек къаба даврандылар. Девесини кесип ашадылар, озюни ольдюрмек ичюн усьтюне юрдилер. Оларнынъ эллеринден зорнен къуртулгъан Хыраш бин Умейе Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына келип, вазиетни анълаткъанда, Эфендимиз эльчисине япылгъан бу акъаретке пек кедерленди. Шу вакъыт мушрик къараргяхындан Ахабиш къабилесининъ башы Хулейс корюнди. Пейгъамбер Эфендимизге догъру келе эди. Мушриклер оны эльчи оларакъ вазифелендирген эдилер. Севимли Пейгъамберимиз Хулейснинъ кельгенини корьгенде: «Бу кельген къурбангъа урьмет косьтерген, Аллаh Таалянынъ эмирлерини ерине кетирмеге ве ибадет этмеге тырышкъан бир къавмдандыр. (Эй асхабым!) Къурбанлыкъ девелерни онъа догъру айданъыз да, корьсин!» буюрды. Асхаб-ы кирам къурбанлыкъ девелерни онъа догъру салдылар ве «Леббейк, Аллаhумме леббейк!» деп тельбие кетирдилер. Хулейс боюнлары багълы, къулакълары ишаретли олгъан къурбанлыкъларны корьгенде, узун-узун бакъты. Козьлери яшкъа толды ве рухунынъ теренлигинден кельген гъамлы бир сеснен: «Мусульманларнынъ Кябени таваф ве зияреттен башкъа ич бир ниетлери ёкъ. Оларны бундан ман этмек не къадар яман бир арекеттир! Кябенинъ Раббине ант этем ки, къурейшлилер бу янълыш арекетлери себебинден эляк оладжакълар!» демектен озюни тутып оламады. Бу сёзлерни эшиткен Алемлернинъ Эфендиси: «Эбет, ойледир, эй Кинане огъулларына менсюп олгъан къардаш» буюрды. Хулейс утанчындан Ресулуллах Эфендимизнинъ узурына келалмагъаны киби, мубарек юзюне биле бакъалмады. Кери Къурейш къараргяхына къайтты. Корьгенлерини анълатып: «Сизинъ Оны Кябени зияреттен ман этмегинъизни догъру тапмайым» деп, фикрини ачыкъ айтты. Къурейш мушриклери пек ачувландылар ве Хулейсни джаиллик иле къабаатладылар.
«Эй Урве! Аллаh ичюн айт! Шу къурбанлыкъ девелернинъ къурбан этильмесине, шу Кябе-и муаззаманы зиярет ве таваф этмеге мани олунырмы?» Хадис-и шериф
Мушриклер бу сефер залымлыгъынен ад чыкъаргъан Микрез бин Хафсны эльчи ёлладылар. О да джевабыны алып, кери къайтты. Микрезнинъ эльчилигинден сонъ мушриклерни мусульманларнынъ апансыз бир уджюм япмасындан къоркъу басты.
Пейгъамбер Эфендимиз ишни ярыда къалдырмакъ истемей ве къурейшлилер къатында итибарлы олгъан бир сахабесини ёлламакъ истей эди. Нетиджеде Азрети Османнынъ ёлланмасына къарар берильди. Севимли Пейгъамберимиз Осман бин Аффангъа: «„Биз бу ерге ич бир кимсенен чарпышмакъ ичюн кельмедик. Тек Кябе-и муаззаманы таваф ве зиярет этмек ичюн кельдик. Янымыздаки къурбанлыкъ девелерни кесип, къайтаджакъмыз“ деп айт ве оларны Ислямгъа давет эт!» буюрды. Бундан гъайры Меккеде булунгъан мусульманларгъа Мекке якъын вакъытта фетх этиледжегини мужделемесини де тенбиеледи.3
Азрети Осман мушриклернинъ янына барып, Пейгъамбер Эфендимизнинъ буюргъанларыны айны шекильде анълатты. Олар Азрети Османнынъ теклифине де менфий джевап бердилер. Истесе, тек озюнинъ Бейтуллахны таваф этип оладжагъыны айттылар. Азрети Осман исе: «Ресул алейхисселям Бейтуллахны таваф этмегендже, мен де этмем!» буюрды. Бунъа пек ачувлангъан мушриклер оны йибермей, тутып къалдылар. Бу хабер асхабкъа «Осман шеит этильди» шеклинде етти. Вазиетни Пейгъамбер Эфендимизге бильдиргенлеринде, пек кедерленди ве: «Бу хабер догъру исе, бу къавмнен чарпышмагъандже бу ерден айрылмайджакъмыз» буюрды. Сонъра анда булунгъан Семуре адлы терекнинъ тюбюне отурып: «Аллаh Тааля манъа биат этменъизни эмир этти» буюраракъ, асхабыны биаткъа давет этти. Къараман асхаб элини Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек эли усьтюне къойып: «Аллаh Тааля санъа зафер ихсан эткендже, огюнъде чарпыша-чарпыша фетхни ерине кетирмек я да бу ёлда шеит олмакъ узьре биат эттик» деп сёз бердилер. Пейгъамбер Эфендимиз бир элини дигер элининъ усьтюне къойып, анда булунмагъан Азрети Осман намына озь-озюне биат этти. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз асхабынынъ бу биатындан пек мемнун олып: «Терек тюбюнде акъикъатен биат эткенлерден ич бири джеэннемге кирмейджек» буюрды. Бу биаткъа «Биат-ы Ридван» денильди.4 Асхаб-ы кирам (радыяллаху анхум) артыкъ къылычларыны чекип, ерлеринде туралмай, Ресул алейхисселямнынъ бир ишаретини беклей эдилер. Шу вакъыт Ислям къараргяхыны козеткен Къурейш джасуслары муджахидлернинъ севимли Пейгъамберимизге бу ёлда шеитлик шербетини ичкендже чарпышмакъ узьре биат эткенлерини ве азырлыкъ япкъанларыны корьген эдилер. Дерал Къурейш къараргяхына барып, олып биткенлерни анълаттылар. Пейгъамбер Эфендимиз эр ихтималгъа къаршы геджелери асхабыны къорчаламакъ ичюн къаравуллар къалдыра эди. Азрети Осман тутукълангъан куньлерден бир гедже Микрезнинъ башчылыгъында элли кишилик бир мушрик топу Ислям аскерлерини юкъуда бастырмакъ ичюн уджюм эттилер. О гедже Муhаммед бин Меслеме ве аркъадашлары къаравулда эдилер. Кельген кяфирлерни къыскъа бир чарпышувдан сонъ сыкъы тутып алдылар. Тек Микрез къачып олды. Эсирлерни Ресулуллах Эфендимизнинъ узурына кетирдилер. Бир къысмы апс этильди, бир къысмы да афу этильди. Мушриклер эртеси геджеси де уджюм этмек истедилер, лякин кене тутулдылар. Пейгъамбер Эфендимиз оларны да афу этип, азат этти.
Худейбие сульхнамеси
Ислям ордусынынъ гедже-куньдюз дженкке азыр алда беклегенини ве эр аньде уджюм этип оладжагъыны анълагъан кяфирлер ордусынынъ юрегине къоркъу тюшти. Анълашмакътан башкъа чыкъыш ёлу олмагъаныны корип, тез бир эльчилер эйети сайладылар. Сухейль бин Амрнынъ башчылыгъында сайлангъан бу эйетке: «Бу сене Меккеге кирмемелери шартынен анълашма япынъыз» денильди.
Севимли Пейгъамберимиз Къурейш эльчилерини къабул этти. Эльчилернинъ ильк истеги апс этильген адамларынынъ азат этильмеси олды. Алемлернинъ Эфендиси де: «Меккеде тутукълагъан асхабымны азат этмегенинъиз муддетче, бу адамларынъызны быракъмам!» буюрды. Сухейль: «Догърусы, бизге пек адалетли ве инсафлы даврандынъыз» деп, Меккеде тутукълангъан Азрети Османнынъ ве даа эвель апс эткен он къадар сахабенинъ азат этильмесини теминледи. Ондан сонъ уджюм сырасында тутулып апс этильген мушриклер азат этильди.
Узун лафлардан сонъ анълашмагъа иришильди. Сыра язылмасына кельген эди. Азрети Али кятип оларакъ сайланды. Сульхнамени язмакъ ичюн кягъыт, къалем азырланды. Алемлерге рахмет оларакъ ёллангъан Хабибуллах Эфендимиз Азрети Алиге: «Яз!» буюрды.
«Бисмиллаhирраhманирраhим!» Бунъа Сухейль дерал итираз этип: «Ант этем ки, мен Рахман сёзюнинъ не демек олгъаныны бильмейим. Бойле язма; „Бисмике Аллаhумме“ деп яз! Ёкъса барышкъа якъынлашмам!» деди. Пейгъамбер Эфендимиз барышнынъ япылмасында пек буюк икметлер коре эди. Шунынъ ичюн: «„Бисмике Аллаhумме“ де гузельдир» буюрды ве Азрети Алиге бойле язмасыны эмир этти. Язылгъандан сонъ Пейгъамбер Эфендимиз: «Бу – Муhаммед Ресулуллахнынъ Сухейль бин Амр иле узеринде анълашкъан ве сульх олгъан, шартларыны тарафлар ерине кетирмек узьре имзалагъан мадделердир» буюргъанда, Сухейльнинъ Азрети Алининъ элини туткъаны корюльди ве о, Пейгъамбер Эфендимизге дёнип: «Ант этемиз ки, биз сенинъ Ресулуллах олгъанынъны къабул эткен олсакъ, санъа къаршы чыкъмаз, Кябени зиярет этменъе мани олмаз эдик. Шунынъ ичюн „Ресулуллах“ ерине „Абдуллахнынъ огълу Муhаммед“ яз!» деди.
Пейгъамбер Эфендимиз оны да къабул этип: «Валлахи, сиз мени ялангъа чыкъарсанъыз да, мен кене ич шубесиз Аллаh Таалянынъ Ресулыйым. Адымны ве бабамнынъ адыны яздырмакъ меним пейгъамберлигимни кеткизмез ки. Я Али! Оны сил, „Муhаммед бин Абдуллах“ яз» буюрды.
«Ресулуллах» сёзюнинъ силинмесине Асхаб-ы кирамдан ич бирининъ гонълю разы олмады. Бир аньде эр шейни унутып: «Я Али! „Муhаммед Ресулуллах“ яз, ёкъса бу мушриклернен арамызны анджакъ къылыч чезер!…» дедилер. Пейгъамбер Эфендимиз асхабынынъ бу гъайретинден мемнун олды, лякин мубарек эллеринен сусмаларына ишарет этти. Азрети Алиге оны силмесини эмир эткенде, о: «Джаным санъа феда олсун, я Ресулаллах! Сенинъ бу мубарек сыфатынъны силмеге элим бармай!…» деп афу тиледи. Севимли Пейгъамберимиз о ерни косьтермесини истеди. Косьтергенде, онынъ элинден алып, озь мубарек пармагъынен сильди ве «Абдуллахнынъ огълу» деп яздырды. Сонъра мадделер язылмагъа башлады: 1) Анълашма он йыл кечерли оладжакъ, бу вакъыт ичинде эки тараф бир-биринен дженк этмейджек.
«Терек тюбюнде акъикъатен биат эткенлерден ич бири джеэннемге кирмейджек» Хадис-и шериф
Мусульманлар бу сене Кябени зиярет этмейджек. Анджакъ бир сене сонъ зиярет этип оладжакълар. 3) Кябени зияретке кельген мусульманлар учь кунь къаладжакълар ве янларында ёлджу силясындан башкъа силя тутмайджакълар. 4) Мусульманлар Кябени таваф эткенде, меккели мушриклер Кябеден тышарыгъа чыкъып, оларнынъ сербест таваф этмелерини теминлейджеклер.
Къурейшлилерден мусульман олгъан бир кимсе велисининъ изни олмадан Мединеге кетсе, кери къайтарыладжакъ, мусульманлардан бири Къурейш тарафына кечип, Меккеге кетсе, къайтарылмайджакъ. Азрети Умер бу мадде ичюн: «Я Ресулаллах! Бу шартны да къабул этеджексинъми?» деп сорагъанда, севимли Пейгъамберимиз кулюмсиреп: «Эбет. Бизден оларгъа кетеджек олгъанларны Аллаh Тааля бизден узакъ этсин!» буюрды.
Асхабдан бири хадж я да умре япмакъ ниетинен Меккеге кельсе, джаны ве малы эмниетте оладжакъ.
Мушриклерден бири Шамгъа, Мысыргъа я да башкъа бир ерге кеткенде Мединеге огъраса, онынъ да джаны, малы эмниетте оладжакъ.
Дигер арап къабилелери истеген тарафнынъ химаесине кирип оладжакълар, мусульманларнен я да мушриклернен бирлешмекте сербест оладжакъ эдилер.5
Анълашманынъ имзаланмасына сыра кельген эди. Шу вакъыт аякъларындаки зынджырларны сюйрей-сюйрей Ислям ордусына догъру бир кимсенинъ келеяткъаны корюльди. Якъынлашты, якъынлашты ве: «Мени къуртарынъыз!…» деп багъырды. Бу сесни эшиткен Къурейш эйетининъ башы дерал еринден сычрады. Элине алгъан тикенли терек далыны онынъ башына-юзюне урмагъа башлады. О исе бутюн гъайретини топлап, озюни Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек тизлерининъ дибине атты ве: «Мени къуртар, я Ресулаллах!» деп ялварды. Бу Меккеде мусульманлыкънен шерефленгени ичюн бабасы тарафындан зынджыргъа багълангъан бир мусульман эди. Эр кунь агъыр эскенджелер этиле, путларгъа табынмагъа меджбур этиле эди. Мушриклернинъ Худейбиеге кеткенинден файдаланып, зынджырларыны къопарып, кимсеге корюнмеден Меккеден чыкъкъан ве мусульманларнынъ арасына озюни аткъан эди. Хидаетке иришкен бу мубарек кимсе мушрик эйетининъ башы Сухейльнинъ огълу Азрети Эбу Джендель эди. Сухейль Пейгъамбер Эфендимизге огълу Эбу Джендельни косьтерип: «Бираз эвель язгъан анълашмамызгъа коре, манъа къайтараджагъынъ ильк адам будыр!» деди.
Пейгъамбер Эфендимиз ве сахабелер пек кедерленген эдилер. Эр кес Ресулуллах Эфендимизнинъ не джевап береджегини меракънен беклей эди. Бир тарафта сульхнаме, бир тарафта эскендже алтында олгъан бир сахаби… Алемлернинъ Эфендиси Сухейльге: «Биз бу сульхнамени даа имзаламадыкъ!» буюрды. Сухейль: «Я Муhаммед! Анълашманынъ мадделерини огълум бу ерге кельмеден эвель язып битирген эдик. Эгер огълумны къайтармасанъ, мен де ич бир вакъыт сульхнаменинъ тюбюни имзаламам!» деп инат этти. Пейгъамбер Эфендимиз: «Оны меним хатырым ичюн анълашманынъ тышында тут» буюрса да, мушриклер буны къабул этмедилер. Сухейль бин Амр огълуны чеке-чеке алып кеткенде, Эбу Джендель: «Я Ресулаллах! Эй мусульман къардашларым!… Мусульман олмакънен шерефленип сизге сыгъынгъаным алда, мени мушриклерге теслим этесинъизми? Манъа эр кунь чыдап оламайджакъ эскенджелер япылмасыны ляйыкъ коресинъизми? Я Ресулаллах! Динимден дёндюрсинлер деп мени къайтарасынъызмы?!…» деп багъыра эди.
Бу юрек паралагъан ялварувгъа чыдамакъ пек къыйын эди. Гонъюллери яралангъан сахабелер агъламагъа башладылар. Мерхамет дерьясы севимли Пейгъамберимизнинъ де мубарек козьлери яшкъа толгъан эди. Сухейльнинъ янына барып: «Айды, этме! Оны манъа багъышла!» деп риджа этти. Лякин Сухейль: «Мумкюн дегиль, багъышламам!» деп джевап берди. Бунынъ узерине севимли Пейгъамберимиз: «Эй Эбу Джендель! Бираз даа сабыр эт! Санъа япылгъанларгъа къатлан! Буларнынъ мукяфатыны Аллаh Таалядан тиле. Аллаh Тааля санъа ве сенинъ киби зайыф ве кимсесиз мусульманларгъа мытлакъа бир кенълик, бир чыкъыш ёлу ихсан этеджек» деп оны теселли этти ве: «Берген сёзюмизде турмамакъ бизге якъышмаз» буюрды. О да: «Яхшы, я Ресулаллах» деп сабыр этеджегини бильдирди.
Бу юрек паралагъан вакъиагъа эйеттеки мушриклер биле чыдап оламады ве: «Эй Муhаммед! Эбу Джендельни сенинъ хатырынъ ичюн биз химаемизге аламыз. Онъа Сухейльнинъ эскендже япмасына мейдан бермейджекмиз!» дедилер.
Бундан сонъ Ресулуллах Эфендимиз ве Асхаб-ы кирам бираз раатландылар. (Сухейль бин Амр Мекке фетхинден сонъ мусульман олып, Асхаб-ы кирамдан олды.) Сульхнаме эки нусха язылып, тарафлар тарафындан имзаланды. Мушриклер къараргяхларына къайттылар.6 Мусульманларнынъ зарарына киби корюнген бу мадделер ичюн Къурейш эйети пек севинчли эди. Аксине, бу сульхнаме му’минлер ичюн буюк бир зафер эди ве бу мадделер мусульманларнынъ файдасына эди. Эр шейден эвель мушриклер мусульманларнынъ бир девлет олгъаныны къабул эте эдилер. Меккеден бир мушрик тиджарет я да башкъа бир иш ичюн Шамгъа, Мысыргъа кеткенде Мединеге огъраса, джаны, малы эмниетте оладжакъ эди. Бойлеликнен мушриклер мусульманларнынъ яшайышыны якъындан кореджек, Ислямнынъ адалетине, асхабнынъ бир-бирине олгъан гузель давранышларына айретте къаладжакъ ве Ислямиетни севеджек эдилер. Нетиджеде мусульман олып, сахабелернинъ сафларына къошуладжакъ эдилер. Он сене девам этмеси керек олгъан бу анълашманен мусульманлар чокълашаджакъ, кучьленеджек эдилер. Ислямиет эр тарафкъа яйыладжакъ эди. Анджакъ «Къурейшлилерден бири мусульман олып, Мединеге сыгъынмакъ истесе, къайтарыладжакъ» маддеси ичюн Пейгъамбер Эфендимиз кедерленген ве: «Аллаh Тааля олар ичюн мытлакъа бир кенълик, бир чыкъыш ёлу яратаджакъ» буюргъан эди… Артыкъ мушриклернен япыладжакъ бир иш къалмагъан эди. Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Асхаб-ы кирамгъа: «Турунъыз! Къурбанларынъызны кесинъиз. Башларынъызны тырашлагъандан сонъ, ихрамдан чыкъынъыз» буюрды. Пейгъамбер Эфендимиз эр кестен эвель къурбаныны кести. Сонъра бербери Азрети Хыраш бин Умейе оны тыраш этти. Асхаб-ы кирам о мубарек сачларны даа ерге тюшмеден авада къапыштылар ве берекетленмек ичюн сакъладылар. Сахабелер де къурбанларыны кесип, бир къысмы сачларыны къазытты, бир къысмы къыскъарттырды.7
«Эй Эбу Джендель! Бираз даа сабыр эт! Санъа япылгъанларгъа къатлан! Буларнынъ мукяфатыны Аллаh Таалядан тиле. Аллаh Тааля санъа ве сенинъ киби зайыф ве кимсесиз мусульманларгъа мытлакъа бир кенълик, бир чыкъыш ёлу ихсан этеджек» Хадис-и шериф
Худейбиеде йигирми кунь къадар къалынгъан эди. Пейгъамбер Эфендимиз аркъадашларынен берабер Мединеге къайтмакъ ичюн ёлгъа чыкъты. Ёлда Аллаh Тааля Пейгъамбер Эфендимизге Фетиh суресини вахий этип, ниметини ве ярдымларыны тамамлайджагъыны мужделеди. Кяинатнынъ Султаны (саллаллаху алейхи ве селлем) музаффер оларакъ нурлу Мединени тешриф эткен куньлерде Къурейшнинъ Сакъиф къабилесинден Эбу Басир мусульман олмакънен шерефленген эди. Мушриклернинъ арасында яшап оламайджагъыны анълагъан Эбу Басир пияде оларакъ Мединеге кельди. Худейбие анълашмасынынъ талабы оларакъ да Мединеден айрылып, Къызыл денъиз ялысындаки Ийс деген ерге ерлешти.8
Бу ер Къурейш мушриклерининъ Шамгъа баргъан тиджарет ёлу усьтюнде эди. Бундан сонъ Къурейштен мусульман олгъанлар Меккени ташлап, Мединеге дегиль, Ийске, Эбу Басирнинъ янына кеттилер. Олардан ильки Азрети Эбу Джендель эди. Артыкъ бунынъ арты кесильмеди. Элли киши, юз киши, эки юз, учь юз киши олдылар. Къурейш керваны Шамгъа кеткенде бу ерден кечмеге меджбур къала эди. Азрети Эбу Басир янындаки мусульманларнен бу ерден кечкен мушриклерни тута ве мусульман олмаларыны истей эдилер. Мусульман олмагъанларнен чарпышып, оларны къыйын алда къалдыра эдилер. Меккели мушриклер артыкъ Шам тиджарет ёлларынынъ кесильгенини корип, Мединеге бир эйет ёлладылар. Худейбие сульхнамесининъ «Къурейшлилерден мусульман олгъан бир кимсе велисининъ изни олмадан Мединеге кетсе, къайтарыладжакъ!…» маддесининъ къалдырылмасы ичюн ялвардылар. Пейгъамбер Эфендимиз мерхамет этип, оларнынъ бу истеклерини къабул этти. Бойлеликнен къурейшлилернинъ Шам тиджарет ёллары ачылгъан олды. Мусульманлар да сабыр эткенлерининъ къаршылыгъында Мединеге, Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына кельдилер.
ЭЙ ГУЗЕЛЛЕР ГУЗЕЛИ!
Эй гузеллер гузели, мени севданънен якътынъ!
Козюм бир шей корьмей, акълым эр ань хаялынъда!
Сен (Къабе къавсейн) шахысынъ, мен исе азгъын бир къул,
Санъа мусафир олмакъны насыл айтсын бу шашкъын?
Ачыйып бир бакъкъанда, ольген юреклерни тирильттинъ,
Сонъсыз мерхаметинъе сыгъынып, къапынъны къакътым!
Яхшылыкъ менбасысынъ, дерманлар дерьясысынъ!
Бир тамчы лютф эт манъа, дертке девасыз къалдым!
Эр кес келир Меккеге, Кябеге, Сафа, Мервеге,
Мен исе сенинъ ичюн дагълар, тёпелер аштым!
Тюневин гедже бир тюште башым коклерге тийди,
Къапынъдаки хызметчилер энсеме басты сандым!
Эй Азрети Джамий, севгилимнинъ бульбули!
Шиирлеринъ арасындан шу бейитни сечип алдым:
Тили ашагъы саркъкъан уюз копеклер киби,
Бир тамчыны умют этип, ихсан дерьянъа бардым.
Мевляна Халид-и Багъдадий (къуддисе сиррух)
«Биз шубесиз санъа ап-ачыкъ бир фетх ихсан эттик» Фетиh: 1
Ресулуллахнынъ давет мектюплери
Кунеш алемге нур сачмаз эди,
Кельген О джан олмаса,
Алемге ярыкъ бермез эди,
Мевлид о ань олмаса.
Бильлюрнен ёгъурулмаз эди
Гуль джемали сурурнен,
Юрекке акс эткен нурнен
Тени джисим тапмаса.
Эййубий
