ДАВЕТ МЕКТЮПЛЕРИ
Укюмдарларгъа ёллангъан мектюплер
Небий-и мухтерем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Худейбиеден къайткъандан сонъ, Ислямнынъ бутюн дюньягъа яйылмасыны, инсанларнынъ джеэннем азабындан къуртулып, акъикъий сеадетке къавушмасыны арзу эте эди. Зира О, бутюн алемге рахмет оларакъ ёллангъан эди. Бу себептен этрафтаки укюмдарларгъа эльчилер ёллап, оларны Ислямгъа давет этмекни тюшюнди. Иджрий алтынджы сене Зильхидже айынынъ сонъларына догъру, единджи сене Мухаррем айынынъ башларында Амр бин Умейени (радыяллаху анху) Хабешке, Дихье-и Кельбийни (радыяллаху анху) Румгъа, Хатыб бин Эби Бельтеаны (радыяллаху анху) Мысыр укюмдарына; бундан гъайры айны вазифенен Абдуллах бин Хузафени (радыяллаху анху) Иран укюмдарына, Шуджа’ бин Вехбни (радыяллаху анху) Гъассангъа, Селит бин Амрны (радыяллаху анху) Ямамеге, Аля Хадремийни де Бахрейн эмири Мунзир бин Савийге ёллады.1 Бу эльчилер Асхаб-ы кирамнынъ энъ сечильгенлеринден эдилер. Суретлери ве сёзлери энъ гузель олгъанлары эди. Эр бир укюмдаргъа айры-айры Ислямгъа давет мектюплери язылды. Севимли Пейгъамберимиз мектюплернинъ тюбюни кумюш юзюгининъ ташында ашагъыдан юкъарыгъа учь сатыр алында «Муhаммед, Ресул, Аллаh» деп язылгъан муурюнен муурьледи. Укюмдарларгъа ёлланаджакъ эльчилер саба Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир муджизеси оларакъ, бараджакълары девлетнинъ тилини огренген алда турдылар.2
Неджаши Асхамеге мектюп
Хабешистангъа бараджакъ олгъан Азрети Амр бин Умейе Неджаши Асхамеден даа эвель о ерге иджрет эткен Асхаб-ы кирамнынъ Мединеге ёлланмасыны да истейджек эди. Ресулуллах Эфендимиз Неджашиге эки мектюп ёллагъан эди. Амр бин Умейе къыскъа вакъытта Хабешистангъа етип, мелик Неджаши Асхаменинъ узурына чыкъты. Эвеля биринджи мектюпни такъдим этти. Неджаши тахтындан ашагъы тюшти; мектюпни пек буюк бир урьмет ве мухаббетнен алды. Опип, юзюне ве козюне сюрткенден сонъ, ачып окъутты: «Бисмиллаhирраhманирраhим! Аллаh Таалянынъ ресулы Муhаммед алейхисселямдан Хабеш мелики Неджаши Асхамеге!… Хидаетке табий олгъангъа селям олсун!…
«Эй укюмдар! Мен сени тенъи ве ортагъы олмагъан Аллаh Таалягъа иман этмеге, Онъа ибадет этмеге ве манъа табий олмагъа, Аллаh Таалянынъ манъа ёллагъанларына инанмагъа давет этем. Чюнки мен Аллаh Таалянынъ буларны теблигъ этмеге мемур ресулыйым» Севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям
Ресулуллахнынъ (саллаллаху алейхи ве селлем)
укюмдарларгъа ёллагъан бир мектюби
Мектюпнинъ сол тюбюндеки муурьде «Муhаммед, Ресул, Аллаh» сёзлери учь сатыр алында ашагъыдан юкъарыгъа догъру язылгъан. Кумюш бир юзюкнинъ ташына ойылгъан бу муурь ёллангъан эр давет мектюбининъ тюбюне басыла эди. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) бу юзюкни падиша муурю оларакъ ахиретни шерефлендиргендже къулланды. Сонъра о, Азрети Эбу Бекирнинъ, ондан сонъ Азрети Умернинъ ве учюнджи оларакъ Азрети Османнынъ халифелиги заманында муурь олды. Азрети Осман оны анджакъ алты ай къулланып олды. Юзюк бир кунь Халифенинъ пармагъындан тайып, Эрис къуюсына тюшти. Бутюн къыдырувларгъа бакъмадан, бир тюрлю тапылмады.
Эй укюмдар! Селяметте олманъны тилейим, санъа берген ниметлери ичюн Аллаh Таалягъа хамд этем. Ондан башкъа илях ёкътыр. О – Меликтир (бутюн кяинатта тасарруф саиби ялынъыз Одыр). Къуддустыр (эр тюрлю айып ве къусурдан беридир). Селямдыр (къулларыны бутюн телюкелерден селяметте тутыджыдыр). Му’миндир (эмниет бериджидир). Мухейминдир (эр шейни козетип къорчалайыджыдыр).
Шеадет этем ки, Иса (алейхисселям) Аллаh Таалянынъ пек темиз, иффет саиби, дюнья аятынынъ эр тюрлюсинден тамамен чекильген Мерьемге еткизген руху ве келимесидир. Бойлеликнен о, Исагъа юклю къалды. Аллаh Тааля Адемни къудретинен насыл яраткъан олса, Исаны да ойле яраткъандыр.
Эй укюмдар! Мен сени тенъи ве ортагъы олмагъан Аллаh Таалягъа иман этмеге, Онъа ибадет этмеге ве манъа табий олмагъа, Аллаh Таалянынъ манъа ёллагъанларына инанмагъа давет этем. Чюнки мен Аллаh Таалянынъ буларны теблигъ этмеге мемур ресулыйым. Шимди мен санъа лязим олгъан теблигъни яптым, дюнья ве ахирет сеадетини теминлейджек насиатны эттим. Насиатымны къабул этинъиз! Хидаетке иришкен, догъру ёлгъа къавушкъанларгъа селям олсун.»
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ мектюбини буюк бир эдеп ве тевазунен динълеген укюмдар Асхаме дерал шу сёзлерни айтып, Келиме-и шеадет кетирди ве мусульман олды:
«Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху.» Сонъра: «Ант этем ки, О – китап эхли олгъан еудийлер ве христианлар кельмесини беклеген, эвельки пейгъамберлер келеджегини мужделеген пейгъамбердир. Эгер янына бармагъа имканым олса эди, мытлакъа барыр, хызметинен шерефленир эдим!» деди. Мектюпни урьметнен гузель бир къутугъа къойып: «Бу мектюплер бу ерде олгъан муддетче, Хабештен хайыр ве берекет кетмез» деди.3 Неджаши Асхаме экинджи мектюпте бильдирильген эмирлерни урьметнен окъуп, севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек зевджеси анамыз Умму Хабибени эмр-и небевий узерине Ресул-ы Экремге никях этти. Даа сонъ анамыз Умму Хабибени ве анда булунгъан Асхаб-ы кирамны эки ай къадар мусафир эткенден сонъ, гемилерге миндирип, пек чокъ эдиелернен Мединеге ёллады. Ёллагъан мектюбинде иман эткенини бильдире эди.
Рум императоры Хераклиюскъа мектюп
Азрети Дихье-и Кельбий де Рум императорыны Ислямгъа давет этмек ичюн вазифеленген эди. Мектюпни Бусрадаки Гъассан укюмдары Хариске береджек, о да оны Рум императоры Хераклиюскъа ёллайджакъ эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) давет мектюбини буюк бир урьметнен алгъан Азрети Дихье тез Бусрагъа кельди. Харис иле корюшип, вазиетни анълатты. Харис Дихьенинъ янына даа мусульман олмагъан Адий бин Хатемни берип, оларны о вакъыт Къудуста булунгъан Хераклиюскъа ёллады. Экиси берабер Къудускъа келип, императорнен корюшмек ичюн арекет эттилер. Императорнынъ адамлары онъа: «Къайсернинъ узурына чыкъкъанынъда, башынъны эгип юреджексинъ, якъынлашкъанда да ерге къапанып седжде этеджексинъ. Седждеден турмагъа изин бермегендже, асла башынъны ерден котермейджексинъ» дедилер. Бу сёзлер Азрети Дихьеге агъыр кельди ве оларгъа: «Биз мусульманлар Аллаh Таалядан башкъа ич бир кимсеге седжде этмеймиз. Эм де инсаннынъ инсангъа седжде этмеси онынъ яратылышына терстир» буюрды. Бунынъ узерине Къайсернинъ адамлары: «О алда Къайсер кетирген мектюбинъни ич бир вакъыт къабул этмез ве сени узурындан къувар» дедилер. Азрети Дихье: «Бизим пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселям башкъасынынъ озюне седжде этмесине дегиль, огюнде бираз эгильмесине биле изин бермез. Озюнен корюшмек истеген кимсе къул олса биле, онъа дикъкъат косьтерир. Узурына къабул этер, дертини динълер, сыкъынтысыны кеткизир, гонълюни алыр. Шунынъ ичюн Онынъ артындан кеткенлернинъ эписи азаттыр, шереф саибидир» буюрды.
«Ант этем ки, О – китап эхли олгъан еудийлер ве христианлар кельмесини беклеген, эвельки пейгъамберлер келеджегини мужделеген пейгъамбердир» Неджаши Асхаме (рахметуллахи алейх)
Бу сёзлерни динълегенлерден бири: «Мадем ки Къайсерге седжде этмейджексинъ, о алда усьтюнъе алгъан вазифенъни ерине кетирип олманъ ичюн санъа башкъа бир ёл косьтерейим. Къайсернинъ сарайнынъ огюнде раатлангъан бир ери бар. Эр кунь уйледен сонъ бу азбаргъа чыкъар, анда айланыр. Анда бир минбер бар. Онынъ усьтюнде бир язы олса, эвеля оны алып окъур, сонъра раатланыр. Сен де шимди бар, мектюпни о минберге къой ве тышарыда бекле. Мектюпни корьгенде, сени чагъыртыр. О вакъыт вазифенъни ерине кетирирсинъ» деди.
Бунынъ узерине Азрети Дихье мектюпни айтылгъан ерге къалдырды. Хераклиюс мектюпни алды ве арапча бильген бир терджиман истеди. Терджиман Ресулуллах Эфендимизнинъ мектюбини окъумагъа башлады. Мектюпнинъ энъ усьтюнде: «Бисмиллаhирраhманирраhим! Аллаh Таалянынъ Ресулы Муhаммедден (алейхисселям) румларнынъ буюги Хераклге» деп язылгъан эди. Хераклиюснынъ къардашынынъ огълу Йеннакъ мектюпнинъ бойле башлангъанына пек ачувланды ве терджиманнынъ кокюсине шиддетли бир юмрукъ урды. Терджиман юмрукънынъ шиддетинден ерге йыкъылды ве мубарек мектюп элинден тюшти. Хераклиюс Йеннакъкъа: «Неге бойле яптынъ?» деп сорагъанда, о: «Мектюпни корьмейсинъми? Мектюпни эм сенинъ адынъдан эвель озь адынен башлагъан, эм де сенинъ укюмдар олгъанынъны айтмайып, „Румларнынъ буюги Хераклге“ деген. Неге „Румларнынъ укюмдарына“ деп язмагъан ве эвеля сенинъ адынънен башламагъан? Онынъ мектюби бугунь окъулмаз» деди.
Бунынъ узерине Хераклиюс: «Валлахи, сен я пек акъылсызсынъ, я да тамам бир делисинъ. Сенинъ бойле олгъанынъны бильмей эдим. Мен даа мектюпнинъ ичинде не олгъанына бакъмадан, оны йыртып атмакъ истейсинъми? Аятыма ант этем ки, эгер О, айткъаны киби Ресулуллах исе, мектюбине меним адымдан эвель озь адыны язмакъта ве мени Румларнынъ буюги деп анъмакъта акълыдыр. Мен анджакъ оларнынъ саибимим. Укюмдарлары дегилим» деди ве Йеннакъны узурындан къувды. Сонъра христианларнынъ энъ алими, башы ве озюнинъ мушавири олгъан Ускуф адлы кимсени чагъыртты. Мектюпни окъутты. Мектюпнинъ девамында шойле буюрыла эди: «Аллаh Таалянынъ хидаетине табий олгъанларгъа, догъру ёлгъа къавушкъанларгъа селям олсун!» Ондан сонъ: «(Эй румларнынъ буюги!) Сени Ислямгъа давет этем. Ислямны къабул эт ки, селямет тапасынъ. Мусульман ол ки, Аллаh Тааля санъа эки къат эджир берсин. Эгер юзь чевирсенъ, бутюн христианларнынъ вебали сенинъ усьтюнъдедир. (Ресулым!) Де ки: „Эй эхл-и китап (олгъан еудийлер ве христианлар)! Арамызда ортакъ олгъан сёзге келинъиз. О да шудыр: Аллаh Таалядан башкъа ич бир шейге табынмаймыз ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошмаймыз. Аллаh Тааляны быракъып, ичимизден ич кимсени яратыджы Рабб танымаймыз. Эгер бу сёзден юзь чевирселер: «Шаат олунъыз, биз акъикъий мусульманлармыз» денъиз.“»4
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизнинъ мектюби окъулгъанда, Хераклиюснынъ алнындан тер тамчылары тёкюле эди. Мектюп биткенде: «Сулейман алейхисселямдан сонъ мен бойле „Бисмиллаhирраhманирраhим“ деп башлагъан бир мектюп корьмеген эдим» деди. Хераклиюс Ускуфтан бу меселедеки фикрини сорагъанда, Ускуф шойле деди:
«Валлахи, О – Муса ве Иса (алейхимасселям) бизге келеджегини мужделеген пейгъамбердир. Эсасен биз Онынъ кельмесини беклей эдик.»
Хераклиюс: «Сен бу хусуста манъа не япмамны тевсие этерсинъ, нени мунасип корерсинъ?» деп сорады. Ускуф: «Онынъ артындан кетменъни мунасип корем» деп джевап берди. Хераклиюс: «Мен сенинъ айткъан шейинъни пек яхшы билем. Лякин Онынъ артындан кетип, мусульман олмагъа кучюм етмез. Чюнки эм укюмдарлыгъым кетер, эм де мени ольдюрирлер» деди. Бунынъ узерине Азрети Дихьени ве Адий бин Хатемни чагъыртты. Адий: «Эй укюмдар! Айван ве деве саиби араплардан олгъан шу янымдаки зат озь мемлекетинде олгъан айретли бир вакъиадан бахс эте» деди. Хераклиюс: «Мемлекетинъиздеки вакъиа недир?» деп сорагъанда, Азрети Дихье: «Арамызда бир зат зухур этти. Пейгъамбер олгъаныны бильдирди. Халкънынъ бир къысмы Онынъ артындан кете, бир къысмы да къаршы тура. Биз инангъанларнен инанмагъанлар арасында чарпышувлар ола» деди.
Бундан сонъ Хераклиюс Пейгъамбер Эфендимиз акъкъында тешкерюв япмагъа башлады. Шам валисине эмир берип, Ресул-ы Экрем Эфендимизнен бир сойдан олгъан бир кишини тапмаларыны эмир этти. Бу арада озюнинъ досту олгъан ве ибранийдже бильген Ромадаки бир алимге де мектюп язып, бу меселени сорады. Ромадаки достундан анъгъан затнынъ ахыр заман пейгъамбери олгъаныны бильдирген бир мектюп кельди. Шам валиси де тиджарет ичюн кеткен бир Къурейш керванына расткельди. Оларнынъ ичинде даа мусульман олмагъан Къурейшнинъ башы Эбу Суфьян да бар эди. Эбу Суфьян бойле анълата: «Биз Газзеде булунгъан вакътымызда Хераклиюснынъ Шам валиси бизге уджюм эткен киби кельди ве: „Сиз шу Хиджаздаки затнынъ къавмынданмысынъыз?“ деп сорады. „Эбет“ дедик. „Айды, бизнен берабер императорнынъ янына бараджакъсынъыз!“ деди.» Эбу Суфьянны ве янындакилерни Шамгъа алып кетти. Шам валиси Эбу Суфьянны ве янындакилерни Хераклиюснынъ узурына чыкъарды. Бу вакъыт Хераклиюс Къудуста, Бейту’ль-Макъдисте эди. Везиринен берабер отургъан ве башына таджыны кийген эди. Хераклиюс Эбу Суфьянны ве янындаки отуз къадар меккелини анда къабул этти.
Терджиман чагъырды ве олардан: «Ичинъизде пейгъамбер олгъаныны айткъан затнынъ сойджа энъ якъыны къайсынъыздыр?» деп сорады. Эбу Суфьян: «Онъа сойджа энъ якъын олгъан – мен» деп джевап берди. Хераклиюс Эбу Суфьяннынъ озюне якъын кетирильмесини истеди ве дигерлерининъ де Эбу Суфьяннынъ артында турмасыны айтты. Хераклиюс: «Акърабалыкъ дередженъиз недир?» деп сорагъанда: «Эмджемнинъ огълудыр» деди. (Зира Эбу Суфьяннынъ къартбабасы Умейедир. Ресулуллахнынъ къартбабасы исе Абдулмутталибдир. Къартбабалары бир-бирининъ эмдже балаларыдыр. Шунынъ ичюн «эмджемнинъ огълудыр» деди. Сойлары къартбабаларынынъ къартбабасы Абд-и Менафта бирлеше.) Эбу Суфьян эвеля ялан сёйлегени алда, укюмдарнынъ къоркъутувындан къоркъты ве ялан сёйлеп оламады.
«Валлахи, О – Муса ве Иса (алейхимасселям) бизге келеджегини мужделеген пейгъамбердир. Эсасен биз Онынъ кельмесини беклей эдик» Къудус Ускуфу
Сонъра араларында шу лаф кечти. Хераклиюс: – Пейгъамбер олгъаныны айткъан затнынъ аранъызда сою насылдыр? – О, заманнынъ энъ эйи сойлусыдыр. Сой джеэтинден энъ сечильгенимиздир. – Ичинъизде ондан эвель пейгъамберлик давасы эткен кимсе олдымы? – Олмады. – Онынъ аталары ичинде ич бир укюмдар кельгенми? – Ёкъ. – Онъа халкънынъ эшрафымы, ёкъса фукъаре ве зайыфларымы табий олалар? – Онъа табий олгъанлар фукъарелер, зайыфлар, яшлар ве къадынлардыр. Къавмынынъ къартларындан ве эшрафындан табий олгъан пек ёкъ. – Онъа табий олгъанлар артамы, эксилеми? – Арта. – Онынъ динине киргенден сонъ бегенмейип я да ачувланып къайткъан кимсе бармы? – Ёкъ. – Пейгъамбер олгъаныны айтмаздан эвель Онынъ ич ялан сёйлегени корюльгенми? – Ёкъ. – О пейгъамбернинъ ич ахтыны бозгъаны, сёзюнде турмагъаны олдымы? – Ёкъ, олмады. Анджакъ биз шимди онынънен бир муддетке чарпышмакъны ташлап, анълашма япкъанмыз. Бу муддет ичинде озюнинъ не япаджагъыны бильмеймиз. – О сизге не эмир эте? – Тек бир олгъан Аллаhкъа ибадет этмекни, Онъа ич бир шейни ортакъ къошмамакъны эмир эте. Аталарымызнынъ табынгъан шейлерине (путларгъа) табынмакътан бизни ман эте. Намаз къылмакъны, догъру олмакъны, фукъарелерге ярдым этмекни, арамлардан сакъынмакъны, ахткъа вефаны, эманетке хиянет этмемекни ве акърабаны зиярет этмекни эмир эте. Бейту’ль-Макъдисте бу лафлар олгъан, Ресулуллахнынъ (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек мектюби окъулгъан эди. Хераклиюс мектюпни опип, козьлерине сюртти ве башына къойгъанда, румлар арасында гурюльти чокълашты.
Къайсер Эбу Суфьяннынъ ве янындаки къурейшлилернинъ тышарыгъа чыкъарылмасыны эмир этти. Даа мусульман олмагъан Эбу Суфьян бу ерде ант этип, севимли Пейгъамберимизнинъ давасынынъ мувафакъиетнен нетиджеленеджегине инангъаныны айткъан эди. Азрети Дихье Хераклиюснынъ къаршысына кечип, мубарек гузель юзю ве татлы сесинен: «Эй Къайсер! Мени санъа Бусрадан бир кимсе (Харис) ёллады ки, о сенден хайырлыдыр. Аллаh Таалягъа ант этем ки, мени онъа ёллагъан Зат (Ресулуллах) исе эм ондан, эм сенден даа хайырлыдыр. Сен меним сёзлеримни алчакъ гонъюллиликнен динълеп, берильген насиатларны къабул этмек керексинъ! Чюнки алчакъ гонъюллилик этсенъ, насиатларны анъларсынъ. Насиатларны къабул этмесенъ, инсафлы оламазсынъ!» деди.
Хераклиюс: «Девам эт» дегенде, Азрети Дихье: «Ойле исе мен сени Иса алейхисселям Онъа намаз къылгъан Аллаh Таалягъа иман этмеге давет этем. Мен сени эвельден Муса алейхисселям, ондан сонъ Иса алейхисселям келеджегини мужделеп, хабер берген шу уммий Пейгъамберге иман этмеге давет этем. Эгер бу хусуста бир шей бильсенъ, дюнья ве ахирет сеадетини къазанмакъ истесенъ, оларны козьлеринънинъ огюне кетир. Ёкъса ахирет сеадетини элинъден къачырырсынъ, куфюр ве ширк ичинде къаларсынъ. Шуны да яхшы биль ки, сенинъ Раббинъ олгъан Аллаh Тааля залымларны эляк этиджи ве ниметлерни денъиштириджидир» деди.
Хераклиюс: «Мен элиме кечкен бир языны окъумадан, яныма кельген бир алимден бильмегенлеримни сорап огренмеден быракъмам. Бундан анджакъ хайыр ве яхшылыкъ корерим. Сен манъа тюшюнип, акъикъатны тапкъандже мухлет бер» деди. Хераклиюс даа сонъ Азрети Дихьени янына чагъырып, баш-башагъа лаф этти. Юрегиндекини шойле ачыкълады: «Мен билем ки, сени ёллагъан Зат китапларда келеджеги мужделенген ве кельмеси бекленген ахыр заман пейгъамберидир. Тек Онъа уйсам, румларнынъ мени ольдюрмесинден къоркъам. Сени оларнынъ ичинде энъ буюк алимлери олгъан ве олар менден зияде итибар косьтерген Сафатыргъа ёллайым. Бутюн христианлар онъа табийдир. Эгер о иман этсе, румларнынъ эписи иман этерлер. Мен де о вакъыт юрегимдекини ве итикъадымны ачыкъ бильдиририм.»
Бундан сонъ Хераклиюс бир мектюп язып, Азрети Дихьеге берди ве оны Сафатыргъа ёллады.
Рахип Сафатыр
Ресулуллах Эфендимиз Сафатыргъа да мектюп ёллагъан эди. Сафатыр мектюплерни окъуп, Пейгъамбер Эфендимизнинъ сыфатларыны эшиткенде, Онынъ Азрети Муса ве Азрети Иса келеджегини хабер берген ахыр заман пейгъамбери олгъанында ич шубе олмагъаныны айтты ве иман этти. Эвине кетти, къапанды ве эр базар япкъан ваазларына учь афта чыкъмады. Христианлар: «Сафатыргъа не олды ки, о арапнен корюшкенинден берли тышарыгъа чыкъмай? Оны истеймиз!» деп багъырдылар.
Сафатыр усьтюндеки къара папаз урбасыны чыкъарды. Беяз урба кийди, элинде асасы иле килисеге кельди. Шеэр халкъыны топлагъандан сонъ аякъкъа турып: «Эй христианлар! Билинъиз ки, бизге Аhмедден (алейхисселям) мектюп кельди. Бизни хакъ динге давет эткен. Мен ачыкъ билем ве инанам ки, О – Аллаh Таалянынъ хакъ ресулыдыр» деди. Христианлар буны эшиткенде, Сафатырнынъ усьтюне юрдилер ве оны урып-урып шеит эттилер. Азрети Дихье келип, вазиетни Хераклиюскъа хабер берди.
Хераклиюс: «Мен санъа айтмадыммы? Сафатыр христианлар къатында менден даа севимли ве азиздир. Эгер эшитселер, мени де онынъ киби ольдюрирлер» деди. Бухарийнинъ «Сахих»инде зикир эткен ве Зухрийнинъ ривает эткен хаберде исе бойле айтыла: «Хераклиюс Хумустаки кошкюнде румларнынъ буюклерини чагъырып, къапыларнынъ къапатылмасыны эмир этти. Сонъра юксек бир ерге чыкъты ве: „Эй Рум джемааты! Сиз сеадетке, раатлыкъкъа къавушмакъны ве акимиетинъизнинъ даимий къалмасыны, Азрети Исанынъ айткъанына уймакъны истейсинъизми?“ деди. Румлар: „Эй бизим укюмдарымыз! Буларны эльде этмек ичюн не япайыкъ?“ деп сорадылар. Хераклиюс: „Эй Рум джемааты! Мен сизни хайырлы бир иш ичюн топладым. Манъа Азрети Муhаммеднинъ мектюби кельди. Мени Ислям динине давет эте. Валлахи, О – кельмесини беклеп тургъанымыз, китапларымызда язылы тапкъанымыз ве аляметлерини бильгенимиз пейгъамбердир. Келинъиз, Онынъ артындан кетип, дюньяда ве ахиретте селямет тапайыкъ“ деди. Бунынъ узерине эр кес яман сёзлер сёйлеп, мырылдап, тышарыгъа къачмакъ ичюн къапыларгъа чаптылар. Лякин къапылар къапалы олгъаны ичюн чыкъалмадылар. Хераклиюс румларнынъ бу арекетлерини корип, Ислямиеттен бойле къачкъанларыны анълагъанда, джаны ичюн къоркъты ве: „Эй Рум джемааты! Меним айткъан сёзлерим сизинъ дининъизге олгъан багълылыгъынъызны ольчемек ичюн эди. Дининъизге багълылыгъынъызны ве мени къувандыргъан давранышынъызны озь козьлеримнен корьдим“ деди. Бунынъ узерине румлар Хераклиюскъа седжде эттилер ве кошкнинъ къапылары ачылгъанда, чыкъып кеттилер.»5 Хераклиюс Азрети Дихьени чагъырды, олгъанларны анълатты. Бир-биринден къыйметли эдиелер берди. Бундан гъайры Пейгъамбер (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимизге бир мектюп язды. Мектюбини ве азырлаткъан эдиелерини Азрети Дихье иле севимли Пейгъамберимизге ёллады.
«Онынъ Азрети Муса ве Азрети Иса келеджегини хабер берген ахыр заман пейгъамбери олгъанында ич шубе ёкътыр» Рахип Сафатыр
Хераклиюс мусульман олмагъа истеген, лякин макъам ве олюм къоркъусындан иман этмеген эди. Пейгъамбер Эфендимизге язгъан мектюбинде шойле дениле эди: «Азрети Иса мужделеген Аллаhнынъ Ресулы Муhаммедге, Рум укюмдары Къайсерден! Эльчинъ мектюбинънен берабер яныма кельди. Мен шеадет этем ки, сен Аллаhнынъ хакъ ресулысынъ. Эсасен биз сени Инджильде язылы таптыкъ ве Азрети Иса сени бизге мужделеген эди. Румларны санъа иман этмеге давет эттим, амма олар бунъа якъын кельмедилер. Мени динълесе эдилер, бу олар ичюн шубесиз хайырлы олур эди. Мен сенинъ янынъда булунып, санъа хызмет этмекни ве аякъларынъны ювмакъны пек арзу этем.» Азрети Дихье Хераклиюстан айрылып, Хисмагъа кельди. Ёлда Джузам вадийлеринден Шенар вадийсинде Хунейд бин Ус, огълу ве адамлары Азрети Дихьени сойдылар. Эски урбаларындан башкъа неси бар олса, алдылар. Бу ерде Дубейб бин Рифаа бин Зейд ве къавмы Ислямиетни къабул эткен эдилер. Дихье оларгъа келип, олгъанларны анълаткъанда, олар Хунейд бин Уснынъ ве къабилесининъ усьтюне юрип, эшьяларнынъ эписини кери алдылар.
Даа сонъ Ресулуллах Эфендимиз Зейд бин Харисни Хунейд бин Уснынъ ве адамларынынъ усьтюне ёллады. О шеэрде олгъанларнынъ эписи иман этти. Азрети Дихье Мединеге кельгенде, эвине огърамадан догъру Хабиб-и Экрем Эфендимизнинъ къапысына кетти. Къапыны къакъты. Пейгъамберимиз: «Ким о?» деп сорады. Дихье: «Дихьету’ль-Кельби» деди. Алемлернинъ Эфендиси: «Ичери кир» буюрды. Азрети Дихье ичери кирди ве олгъанларны бутюн тафсилятынен анълатты. Пейгъамбер Эфендимизге Хераклиюснынъ мектюбини окъуды. Эфендимиз шойле буюрды: «Онынъ ичюн даа бир муддет (салтанатта) къалмакъ бар. Мектюбим оларнынъ янында олгъан муддетче, оларнынъ салтанаты девам этеджек.»
Хераклиюс мектюбинде Пейгъамберимизге иман эткенини язгъан олса да, Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз: «Ялан сёйлей. Дининден къайтмагъандыр» буюрды. Хераклиюс севимли Пейгъамберимизнинъ мектюбини ипектен бир атласкъа сарып, алтын томалакъ бир къутунынъ ичинде сакълады. Хераклиюс аилеси бу мектюпни сакълагъанлар ве буны да эр кестен гизли туткъанлар. Бу мектюп эллеринде олгъан муддетче, салтанатларынынъ девам этеджегини айтып, бунъа инана эдилер. Акъикъатен де ойле олды.6
Мысыр мелики Мукъавкъыскъа мектюп
Ресул-ы Экрем (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз Хатыб бин Эби Бельтеаны Мысыр укюмдарына ёлламаздан эвель: «Эй асхабым! Мукяфатыны Аллаh Таалядан беклеп, шу мектюпни Мысыр укюмдарына къайсынъыз алып барыр?» деп сорагъанда, Азрети Хатыб еринден сычрап турды ве: «Я Ресулаллах! Мен алып барырым!» деди. Пейгъамберимиз де: «Эй Хатыб! Бу вазифенъни Аллаh Тааля сенинъ ичюн мубарек этсин!» буюрды. Азрети Хатыб бин Эби Бельтеа мектюпни севимли Пейгъамберимизден алды. Сагълыкъ тилешип, эвине кетти. Айваныны азырлады. Аилесинен де сагълыкъ тилешкенден сонъ, ёлгъа чыкъты. Азрети Хатыб Мысыр укюмдары Мукъавкъыснынъ Искендериеде олгъаныны огренди ве сарайына етти. Оны ичери алмаздан эвель, макъсадыны огренген къапыджы Азрети Хатыбкъа пек урьмет косьтерди. Оны ич беклетмеди. Мукъавкъыс о вакъыт денъиз усьтюнде бир гемиде адамларынен лаф эте эди. Азрети Хатыб бир къайыкъкъа минип, Мукъавкъыснынъ булунгъан ерине кельди. Пейгъамберимизнинъ мектюбини берди. Мектюпни Хатыбтан алгъан Мукъавкъыс окъумагъа башлады:
«Бисмиллаhирраhманирраhим!
Аллаh Таалянынъ къулу ве ресулы Муhаммедден Къыптнынъ (эски Мысыр халкъынынъ) буюги Мукъавкъыскъа! Селям хидаетке уйгъанларнынъ усьтюне олсун. Селямет тапманъ ичюн сени Ислямгъа давет этем. Мусульман ол ки, селямет тапасынъ ве Аллаh Таалянынъ эки къат эджирине наиль оласынъ. Эгер юзь чевирсенъ, бутюн Къыптнынъ гунахы сенинъ усьтюнъдедир. (Ресулым!) Де ки: „Эй эхл-и китап (олгъан еудийлер ве христианлар)! Арамызда ортакъ олгъан сёзге келинъиз. О да шудыр: Аллаh Таалядан башкъа ич бир шейге табынмаймыз ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошмаймыз. Аллаh Тааляны быракъып, ичимизден ич кимсени яратыджы Рабб танымаймыз. Эгер бу сёзден юзь чевирселер: «Шаат олунъыз, биз акъикъий мусульманлармыз» денъиз!“»7
Кяинатнынъ Султанынынъ мектюби окъулгъанда, Мукъавкъыс Азрети Хатыбкъа: «Хайырлысы олсун!» деди. Мысыр укюмдары къоманданларыны, девлет адамларыны топлап, Хатыбнен лаф этмеге башлады ве: «Анъламакъ истеген базы шейлерни сорайджагъым, бу хусуста сеннен лаф этеджегим» деди. Азрети Хатыб: «Буюр, лаф этейик!» дегенде, Мукъавкъыс: – Сизни ёллагъан Зат акъкъында манъа хабер беринъиз. О бир пейгъамбермидир? Бираз анълат! – Эбет, О бир пейгъамбердир. – О акъикъатен бойле пейгъамбер исе, неге озюни озь юртундан чыкъарып, башкъа бир ерге сыгъынмагъа меджбур эткен къавмына беддуа этмеди? – Сен Мерьем огълу Иса алейхисселямнынъ пейгъамбер олгъанына инанасынъ, дегильми? О, къавмы озюни тутып, ольдюрмек истегенде, бунъа бакъмадан оларгъа беддуа этмеди ве Дженаб-ы Хакъ оны дюнья семасына котерди. Мукяфатландырды. Албуки къавмынынъ эляк олмасы ичюн Аллаh Таалягъа беддуа этмеси керек дегиль эдими? О бойле япмады.
«Эй Хатыб! Бу вазифенъни Аллаh Тааля сенинъ ичюн мубарек этсин!» Хадис-и шериф
– Пек гузель джевап бердинъ. Акъикъатен сен икмет саиби затнынъ янындан кельген бир хакимсинъ. Бу гедже бизде къал, ярын санъа джевабымны берейим.
Азрети Хатыб Азрети Муса заманындаки Фыравунны козьде тутып, Мукъавкъыскъа деди ки: – Сенден эвель бу ерде бир укюмдар бар эди. О, халкъына: «Энъ буюк илях – мен!» деп, Рабб олгъаныны дава эткен эди. Аллаh Тааля да оны дюнья ве ахирет азапларынен джезаландырды ве ондан интикъам алды. Сен бундан ибрет ал да, башкъасына ибрет олма! – Бизим ичюн бир дин бар. Биз бу динимизни ондан даа хайырлысы олмагъандже быракъмаймыз. – Сенинъ багълы олгъан ве даа хайырлысы олмагъандже быракъмайджагъынъны айткъан дининъден даа хайырлы олгъан дин, ич шубесиз, Ислямиеттир. Биз сени Аллаh Таалянынъ бу сонъки динине, Ислямиетке давет этемиз. Аллаh Тааля динини Онынънен тамамлагъан, Оны инсанларгъа етерли эткендир ве бу къатийдир. Бу Пейгъамбер ялынъыз сени дегиль, бутюн инсанларны Ислям динине давет этти. О вакъыт Къурейш Онъа инсанларнынъ энъ зияде къаршы чыкъкъаны ве къаба даврангъаны, еудийлер энъ чокъ душманлыкъ эткенлери, христианлар исе энъ якъын олгъанлары олды. Аллаh Таалягъа ант этем ки, Муса алейхисселямнынъ Иса алейхисселямны мужделемеси анджакъ Иса алейхисселямнынъ Муhаммед алейхисселямны мужделемеси кибидир. Бунъа коре бизим сени Къур’ан-ы Керимге давет этмемиз, сенинъ еудийлерни Инджильге давет этменъ кибидир. Шубесиз малюмынъдыр ки, эр пейгъамбер озюни анълап, идрак этеджек бир къавмгъа ёллангъандыр. Ве о къавмгъа бу пейгъамберге итаат этмек ваджип олгъандыр. Иште сен де бу пейгъамберге етишкенлерден бирисинъ. Биз сени бу янъы динге давет этемиз.
Азрети Хатыбнынъ бу сёзлеринден сонъ Мукъавкъыс: – Мен бу пейгъамбернинъ алына бакътым. Эмирлеринде ве ясакъларында асла акългъа уймагъан бир шей тапмадым. Анълагъаныма коре, О, сихирбаз, кяхин ве яланджы дегиль.
Пейгъамберлик аляметлеринден базыларыны Онда таптым. Гизли шейлерни мейдангъа чыкъармакъ бу аляметлердендир. Базы сырлардан хабер бермек бу заттан мейдангъа чыкъты. Айды, бираз тюшюнейим! – деп мухлет истеди.
Мукъавкъыс гедже Азрети Хатыбны уяндырып, Пейгъамбер Эфендимиз акъкъында даа бир чокъ суаллер сормакъ истегенини бильдирди.
Сонъра араларында шу лаф кечти:
– Онынъ акъкъында сорайджагъым шейлерге догъру джевап берсенъ, учь шей сормакъ истейим.
– Истегенинъни сора! Мен санъа даима догърусыны айтаджагъым.
– Муhаммед инсанларны неге давет эте?
– Ялынъыз Аллаh Таалягъа ибадет этмеге давет эте. Гедже ве куньдюзде беш вакъыт намаз къылмакъны, Рамазан оразасыны тутмакъны, берильген сёзде турмакъны эмир эте. Ольген айваннынъ этини ашамакъны ман эте.
«(Ресулым!) Де ки: „Эй эхл-и китап олгъан (еудийлер ве христианлар)! Арамызда ортакъ олгъан сёзге келинъиз. О да шудыр: Аллаh Таалядан башкъа ич бир шейге табынмаймыз ве Онъа ич бир шейни ортакъ къошмаймыз. Аллаh Тааляны быракъып, ичимизден ич кимсени яратыджы Рабб танымаймыз. Эгер бу сёзден юзь чевирселер: «Шаат олунъыз, биз акъикъий мусульманлармыз» денъиз!“» Ал-и Имран: 64
Бунынъ узерине Мукъавкъыс сорады:
– Онынъ шекиль ве шемаилини (тышкъы корюнишини) манъа тариф эт! – дегенде, Хатыб къыскъаджа тариф этти. Бир чокъуны санамагъан эди. Мукъавкъыс:
– Анълатмагъан даа базы шейлеринъ къалды: козьлеринде бираз къызыллыкъ, аркъасында пейгъамберлик муурю бар. Озю эшекке минер, суф (юнь кумаш) кийер, хурма ве аз этли ашнен кечинир. Эмджелери я да эмджезаделери тарафындан къорчаланыр, – дегенде, Азрети Хатыб: – Булар да онынъ сыфатыдыр, – деди.
Мукъавкъыс Азрети Хатыбтан Пейгъамберимиз акъкъында кене сорады: – Сюрме къулланамы? – Эбет! Кузгюге бакъар, сачыны тарар, сеферде де, эвде де кузгюни, сюрмеликни, таракъны, мисвакъны янындан айырмаз! – Мен келеджек бир пейгъамбер къалгъаныны биле эдим ве Шамдан чыкъаджагъыны сана эдим. Чюнки даа эвельки пейгъамберлер эп о ерден чыкъкъан эдилер. Герчи сонъки пейгъамбернинъ Арабистанда, къаттылыкъ, дарлыкъ, ёкъсуллыкъ мемлекетинде чыкъаджагъыны да китапларда корьген эдим. Китапларда сыфатлары язылы олгъан пейгъамбернинъ мейдангъа чыкъмасынынъ заманы да шубесиз бу замандыр. Биз Онынъ сыфатыны: «Эки къыз къардашны бир никях алтында бирлештирмез, эдиени къабул этер, садакъаны къабул этмез. Фукъарелер, ёкъсуллар иле отурып-турар» деп китапта язылы тапкъан эдик. Онъа уймакъ хусуста къыптийлер мени динълемезлер. Мен салтанатымдан да айрылалмайджагъым. Бу хусуста пек хасисим. О пейгъамбер мемлекетлерге аким оладжакъ, озюнден сонъ да сахабелери бу топракъларымызгъа къадар келип ерлешеджеклер. Энъ сонъунда шу ердекилерге гъалип келеджеклер. Мен къыптийлерге бундан не бир сёз айтарым, не де ич бир кимсеге бу лафымны бильдирмек истерим!
Бу лафтан сонъ Мукъавкъыс арапча язгъан кятибини чагъырды. Пейгъамберимизнинъ мектюбине шойле джевап яздырды: «Абдуллахнынъ огълу Муhаммедге, къыптийлернинъ буюги Мукъавкъыстан. Селям сенинъ усьтюнъе олсун. Ёллагъан мектюбинъни окъудым. Анда зикир эткен шейинъни ве япкъан даветинъни анъладым. Мен де бир пейгъамбернинъ келеджегини биле эдим. Амма онынъ Шамдан чыкъаджагъыны сана эдим. Эльчинъе икрам эттим. Санъа къыптийлер янында буюк къыймети олгъан эки джарие ве кийеджек урба ёлладым. Бир де минмегинъ ичюн ыргъачы бир къатыр эдие эттим.» Мукъавкъыс бундан башкъа бир шей япмады, мусульман да олмады. Азрети Хатыбны Мысырда беш кунь мусафир этти. Пек урьмет косьтерип, икрамлар этти. Сонъра: «Тез мемлекетинъе, саибинънинъ янына къайт! Онынъ ичюн эки джарие, эки минек айваны, бинъ мискъаль (бир мискъаль 4,8 грамм) алтын, йигирми къат Мысыр иши индже урба ве даа башкъа эдиелер ёлланмасыны эмир эттим. Сенинъ ичюн де юз динар ве беш къат урба берильмесини айттым. Янымдан айрылып кет! Сакъын, къыптийлер сенинъ агъзынъдан бир тек сёз биле эшитмесинлер!» деди. Мукъавкъыс Пейгъамбер Эфендимизге бундан гъайры бильлюр бир къадех, къокъулы бал, чалма, Мысыргъа махсус кетен кумашы, уд, миск киби гузель къокъулар, таякъ, бир къуту ичинде сюрмелик, гуль ягъы, таракъ, макъас, мисвакъ, кузгю, ийне ве йип де эдие этти.
Мукъавкъыс Ислям эльчиси Азрети Хатыб бин Эби Бельтеанынъ янына къорчалайыджы аскерлер къошып ёллады. Арабистан топракъларына аякъ баскъанларында, Мединеге кеткен бир кервангъа расткельдилер. Хатыб Мукъавкъыснынъ аскерлерини кери къайтарып, о кервангъа къошулды.
Хатыб бин Эби Бельтеа эдиелернен Мединеге келип, Ресулуллахнынъ узурына чыкъты. Севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Мукъавкъыснынъ эдиелерини къабул этти. Хатыб Мукъавкъыснынъ мектюбини берип, сёзлерини накъиль эткенде, Пейгъамбер Эфендимиз: «Не яман адам! Салтанатына къыямады. Албуки иман этмесине мани олгъан салтанаты исе онда къалмайджакъ!» буюрды.8
Мукъавкъыснынъ Пейгъамберимизге эдие оларакъ ёллагъан эки джариеси Марие ве къыз къардашы Сирин эди. Хатыб бин Эби Бельтеа ёлда оларгъа мусульман олмаларыны теклиф эткенде, къабул этип, мусульман олгъан эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз анамыз Азрети Мариенинъ мусульман олмасына пек къуванып, оны никяхынен шерефлендирди. Ондан Ибрахим адлы бир огълу олды. Сиринни де асхабындан Шаир-и Небий олгъан Хассан бин Сабитке берди.
Энъ эйи сойдан ве беязгъа пек якъын боз тюклю эки минек айванындан къатыргъа Дульдуль, эшекке де Уфейр я да Яфур ады къоюлды. О куньге къадар Арабистанда акъ тюклю къатыр корюльмеген эди. Мусульманларнынъ ильк корьген акъ тюклю къатыры Дульдуль олды. Пейгъамбер Эфендимиз эдие этильген бильлюр къадехнен сув иче эди. Мукъавкъыс Пейгъамберимизнинъ мектюбине пек урьмет косьтерип, фильдишинден япылгъан бир къуту ичине къойды.
Къутуны муурьледи ве джариелеринден бирине теслим этти. (Ады кечкен бу мектюп 1267 (милядий 1850) сенесинде Мысырнынъ Ахмин больгесинде эски бир манастырдаки Къыпт китаплары арасында тапылгъан ве Османлы падишасы 96-нджы халифе Султан Абдулмеджид Хан тарафындан сатын алынып, Истанбулда Топкъапы сарайынынъ Мукъаддес Эманетлер болюгине къоюлгъандыр.)
Иран Кисрасы Хусрев Первизге мектюп
Иран укюмдарына Абдуллах бин Хузафе ёллангъан эди. Азрети Абдуллах кибирли Иран Кисрасына (шахына) Алемлернинъ Эфендисининъ къыйметли мектюбини такъдим эткенде, о мектюпни окъумакъ ичюн кятибине берди.
«Бисмиллаhирраhманирраhим!
Аллаh Таалянынъ ресулы Муhаммедден (алейхисселям) Фарсларнынъ буюги Кисрагъа…»
Кятип бу ерге къадар окъугъан эди ки, кибирли шахнынъ къаны башына урды, ачувланды ве мектюпни алып йыртты. Мектюпни Пейгъамбер Эфендимизнинъ озь исм-и шерифинен башлагъанына пек ачувлангъан эди. Ислям эльчиси Азрети Абдуллах бин Хузафени де узурындан къувмакъ истегенде, Азрети Абдуллах Кисрагъа ве онынъ янында топлангъан атешперестлерге шойле деди:
«Эй Аджем халкъы! Сиз пейгъамберлерге инанмайсынъыз, китапларны къабул этмейсинъиз. Усьтюнде яшагъанынъыз шу топракъларда сайылы куньлеринъизни кечиресинъиз, бир тюш аяты яшайсынъыз!…
«Аллаhым! О (Кисра), меним мектюбимни насыл парчалагъан олса, Сен де оны ве онынъ мулькини парчала!…» Хадис-и шериф
Эй Кисра! Сенден эвель нидже укюмдарлар бу тахткъа отурып, укюм сюрдилер. Аллаh Таалянынъ эмирлерини ерине кетиргенлер ахиретлерини къазангъан алда, кетирмегенлер исе иляхий азапкъа огърагъан алда бу дюньядан кочьтилер!…
Эй Кисра! Кетирип такъдим эткен бу мектюбим аслында сен ичюн буюк бир девлет эди. Сен оны кучюк корьдинъ. Аллаh Таалягъа ант этем ки, кучюк корьген о дин бу ерге кельгенде, къачаджакъ ер арарсынъ!…»
Сонъра Кисранынъ сарайыны ташлап, айванына минди. Тезден о ерден узакълашты. Мединеге келип, вазиетни Кяинатнынъ Султанына анълаткъанда, Эфендимиз: «Аллаhым! О, меним мектюбимни насыл парчалагъан олса, Сен де оны ве онынъ мулькини парчала!…» буюрды.
Аллаh Тааля Ресулынынъ дуасыны къабул этти: Кисра бир гедже огълу тарафындан ханджарланып, парча-парча этильди. Азрети Умер заманында да бутюн Иран топракълары забт этилип, мусульманларнынъ элине кечти.9
Гъассан укюмдары Харис бин Эби Шимрге мектюп
Азрети Шуджа’ бин Вехб де Гъассан укюмдарына ёллангъан эди. Шуджа’ (радыяллаху анху) эвеля укюмдарнынъ къапыджысынен корюшти. Оны Ислямгъа давет эткенде, о къабул этип, Ресулуллах Эфендимизге урьмет ве селямларыны арз этти. Ич беклетмеден Азрети Шуджа’ны укюмдарнен корюштирди. Харис бин Эби Шимр мектюпни окъугъанда, ачувланып оны ерге атты. Азрети Шуджа’ дерал Медине-и мунаввереге къайтып, вазиетни Аллаh Таалянынъ Севгилисине хабер берди. Севимли Пейгъамберимиз мектюбининъ ерге атылмасына кедерленди ве: «Салтанаты ёкъ олсун!» буюрды. Къыскъа бир вакъыттан сонъ Харис бин Эби Шимр ольди ве девлети парчаланды.10
Ямаме укюмдары Хевзе бин Алиге мектюп
Селит бин Амр Ямаме укюмдарына ёллангъан эди. Хевзе христиан эди. Пейгъамбер Эфендимиз мектюбинде шойле буюра эди: «Бисмиллаhирраhманирраhим! Аллаh Таалянынъ ресулы Муhаммедден (алейхисселям), Хевзе бин Алиге! Хидаетке иришкен, догъру ёлгъа къавушкъанларгъа селям олсун! (Эй Хевзе!) Бильгейсинъ ки, Ислямиет девелер ве атлар бара биледжек энъ узакъ ерлерге къадар яйыладжакъ, бутюн динлерге гъалип келеджек. Сен де Ислямны къабул эт ки, селямет тапасынъ. Мусульман олсанъ, акимиетинъ алтында олгъан ерлернинъ идаресини кене санъа къалдырырым…»
Ямаме укюмдары Хевзе бу мубарек даветни къабул этмектен къачынды. Салтанат севдасы, макъам хырсы козюни бюрюген эди. Шунынъ ичюн Кяинатнынъ Султанынынъ дуасына къавушмакъ киби юдже бир девлеттен махрум къалды. Ислям эльчиси Азрети Селит бин Амр онъа ачыды ве:
«Эй Ямаме укюмдары олгъан Хевзе! Сен бу къавмнынъ буюгисинъ! Сенинъ буюк сангъан къайсерлеринъ ольдилер ве топракъ олдылар.
Акъикъий буюклер исе Аллаh Таалянынъ эмирлерини ерине кетирип, ясакъларындан сакъынып, дженнетке акъ къазангъан кимселердир. Бир топлулыкъ иман этмекнен шерефленген олса, оларны озь бозукъ инанчынънен догъру ёлларындан чыкъармакътан сакъын!… Догърусы, мен санъа Аллаh Таалянынъ эмирлерини ерине кетирмекни, ясакъларындан сакъынмакъны тевсие этем. Аллаh Таалягъа иман этип, эмирлерини ерине кетирсенъ, дженнетке кирерсинъ. Шейтангъа уйсанъ, джеэннемде къаларсынъ.
Эгер бу насиатларымны къабул этсенъ, къоркъкъанларынъдан эмин олурсынъ, умют эткенлеринъе къавушырсынъ. Эгер насиатларымны ред этсенъ, артыкъ сизге япаджагъым бир шей къалмагъандыр. Къалгъаныны сен тюшюн!…» деди.
Хевзе Ислям эльчисининъ бу гузель насиатларыны да динълемеди. Селит бин Амр артыкъ Ямамеде турмакънынъ люзюмсыз олгъаныны анълап, тезден Мединеге къайтты. Севимли Пейгъамберимизге нетиджени бильдирди. Ресул-ы Экрем Эфендимиз онынъ Ислямгъа кирмек сеадетинден махрум олмасына кедерленди. Къыскъа бир вакъыттан сонъ Хевзенинъ олюм хабери кельди. Салтанат севдасы, макъам хырсы джеэннем чукъуры олгъан къабринде сонъуна етти.11
Бахрейн эмири Мунзир бин Савийге мектюп
Аля бин Хадремий де Бахрейн эмирине мектюп алып барды. Эмир наме-и шерифни мухаббетнен окъуп, мундериджесини анълады ве иман иле шерефленди.
О, (Неджаши Асхамеден гъайры) дигерлери киби: «Башкъалары манъа ойле дер, бойле дер; тахтымдан айрылырым» демеди.
«Эшхеду эн ля иляхе иллаллах ве эшхеду энне Муhаммеден абдуху ве ресулюху!» деп, озюни ве табасындан озюне уйгъанларны джеэннем атешинден къуртарды. Мектюпнен мусульман олмагъа давет этильгенде, даа бир макъам саиби иман этмек идрагыны косьтерди. Табасындан базылары онынъ артындан кетип, мусульман олдылар. Базылары исе иман этмедилер. Мунзир алыны язып, Аля бин Хадремий (радыяллаху анху) иле севимли Пейгъамберимизге арз этти. Пейгъамбер Эфендимизнинъ джевап мектюби шойле эди: «Санъа итаат эткенлерге Ислямиет огретильсин. Асий олып, инат эткенлерге джизье багълансын. Меджусийлернинъ кескенлери ашалмасын ве олардан къыз алынмасын, оларгъа къыз берильмесин.»
Бойлеликнен еди Ислям эльчиси вазифелерини ерине кетирген, заманнынъ буюк девлетлерине Ислямиетнинъ варлыгъыны бильдирген эдилер. Оларгъа акъикъий сеадетни хабер берген, къыямет кунюнде «Биз эшитмеген эдик» сёзлерине ер къалдырмагъан эдилер. Велхасыл, макъам саиплеринден экиси имангъа кельди. Бири Неджаши, бири де Мунзир эди. Дигерлери куфюр узьре къалдылар. Хабеш укюмдары Асхаме (рахметуллахи алейх) мусульман олып, Асхаб-ы кирамдан базыларыны корьмекнен, Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек дуасына къавушмакънен ве Ресулуллахнен Умму Хабибенинъ (радыяллаху анха) никяхыны къыймакънен шерефленген эди.
«Иляхи! Умму Руманнынъ Сенинъ ёлунъда ве Ресулынъ ичюн чеккен сыкъынтылары Сенден гизли дегильдир» Хадис-и шериф
Рум императоры Хераклиюс ве Мысыр султаны Мукъавкъыс мусульман олмадылар, лякин кельген мектюплерге пек урьмет косьтерип, йымшакъ джеваплар бердилер, эльчилерге яхшы даврандылар ве Ресулуллах Эфендимизге эдиелер ёлладылар.
Гъассан ве Иран укюмдарлары эльчилерге яхшы давранмадылар, душманлыкъларыны ачыкъ косьтердилер. Ямаме укюмдары исе Ислям эльчисине йымшакъ даврангъан эди.
Иджрий алтынджы сенеде олгъан дигер вакъиалар
Хавле бинт Са’лебе бин Къайс бин Малик эль-Хазреджий иле къоджасы Эвс бин Самит бин Ахзем-и Энсарий арасында зыхар олды. Ве Муджаделе суреси назиль олды. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) ат ве деве ярышына изин берди. О вакъыткъа къадар ич кимсенинъ огюне кечалмагъан О Азретнинъ девесининъ огюне бир бедевийнинъ девеси кечкенде, асхаб кедерленди. Шу вакъыт Эфендимиз: «Эр камилликнинъ бир завали бар, яни эр юксельменинъ бир тюшюви бар» буюрды.
Анамыз Айшенинъ (радыяллаху анха) анасы Умму Руман (радыяллаху анха) вефат этти. Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) дженазе намазыны къылдырып, дефнинде булунды. Къабирге оны Ресулуллах озю тюшюрди. Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) оны дженнетнен мужделеди ве: «Ким дженнет хурилеринден бирине бакъмакътан къуванса, Умму Румангъа бакъсын» буюрды. Кене онынъ акъкъында магъфирет тилегенден сонъ: «Иляхи! Умму Руманнынъ Сенинъ ёлунъда ве Ресулынъ ичюн чеккен сыкъынтылары Сенден гизли дегильдир» буюрды.
