ВЕДА ХУТБЕСИ
Хамд Аллаh Таалягъа махсустыр. Онъа хамд этермиз, Ондан багъышланмакъ истермиз ве Онъа тёвбе этермиз. Нефслеримизнинъ шерлеринден ве амеллеримизнинъ гунахларындан Аллаh Таалягъа сыгъынырмыз. Аллаh Тааля догъру ёлгъа кетиргенни сапытаджакъ, сапыткъаныны да догъру ёлгъа кетиреджек ёкътыр. Шаатлыкъ этем ки, Аллаh Таалядан башкъа илях ёкътыр. О, бирдир. Онынъ тенъи, ортагъы ёкътыр. Ве кене шаатлыкъ этем ки, Муhаммед (алейхисселям) Онынъ къулу ве ресулыдыр.
Эй Аллаhнынъ къуллары! Сизге Аллаh Таалядан къоркъманъызны ве Онъа итаат этменъизни васиет этем.
Эй инсанлар! Сёзюмни яхшы динъленъиз! Бильмейим, бельки бу йылдан сонъ сизнен мында бир даа ич бир вакъыт корюшип оламам. Инсанлар! Бу кунюнъиз насыл мукъаддес бир кунь исе, бу айынъыз насыл мукъаддес бир ай исе, бу шеэринъиз (Мекке) насыл мубарек бир шеэр исе, джанларынъыз, малларынъыз, намусларынъыз да ойле мукъаддестир. Эр тюрлю теджавюзден къорчалангъандыр.
Асхабым! Ярын Раббинъизге къавушаджакъсынъыз ве бугуньки эр ал ве арекетинъизден мытлакъа соруладжакъсынъыз. Сакъын, менден сонъ эски сапыкълыкъларгъа къайтып да бир-биринъизнинъ бойнуны урманъыз!
Бу васиетимни мында олгъанлар олмагъанларгъа бильдирсин!
Ола биле ки, бильдирильген кимсе мында булунып эшиткенден даа яхшы анълап, оны сакълар. Асхабым! Кимнинъ янында бир эманет бар исе, оны саибине берсин!
Файызнынъ эр тюрлюси ортадан къалдырылгъандыр. О, аягъымнынъ тюбюндедир. Лякин борджунъызнынъ аслыны бермек керек. Не зулум этинъиз, не де зулумгъа огъранъыз. Аллаh Таалянынъ эмринен файызджылыкъ артыкъ ясакътыр. Джахилиеттен къалгъан бу чиркин адетнинъ эр тюрлюси аягъымнынъ тюбюндедир. Ортадан къалдыргъан ильк файызым да Абдулмутталибнинъ огълу (эмджем) Аббаснынъ файызыдыр. Асхабым! Джахилиет девринде юрютильген къан давалары да бутюнлей ортадан къалдырылгъандыр. Ортадан къалдыргъан ильк къан давам Абдулмутталибнинъ торуны (эмджемнинъ огълу) Ребианынъ къан давасыдыр.
Эй инсанлар! Дженклешмек ичюн арам айларнынъ ерлерини денъиштирмек, шубесиз ки, куфюрде пек илери кетмектир. Бу, кяфирлернинъ онынънен далялетке тюшюрильгенлери бир шейдир. Бир йыл аляль оларакъ къабул эткенлери (бир айны) обир йыл арам оларакъ ильян этерлер. Дженаб-ы Хакънынъ аляль ве арам къылгъанларынынъ сайысына уйдурмакъ ичюн буны япарлар. Олар Аллаh Таалянынъ арам къылгъаныны аляль, аляль къылгъаныны да арам этерлер.
Эй асхабым! Хаджны тамам заманында япамыз. Айларнынъ сырасы Аллаh Таалянынъ яраткъан заманындаки кибидир. Ич шубе ёкъ ки, заман Аллаh Таалянынъ яраткъан кунюндеки шекиль ве низамына къайткъандыр.
«Эй Аллаhым! Шу Бейтнинъ шерефини, юджелигини, эйбетини, итибарыны арттыр. Онъа хадж ве умре иле урьмет косьтергенлернинъ де шерефлерини, эйбетлерини, урьмет ве эйиликлерини арттыр!» Хадис-и шериф
Эй инсанлар! Бугунь шейтан сизинъ шу топракъларынъызда янъыдан тесир ве акимиетини къурмакъ кучюни эбедий оларакъ джойгъандыр. Амма сиз бу ортадан къалдыргъан шейлеримден гъайры, кучюк корьген ишлеринъизде онъа уйсанъыз, бу оны мемнун этеджектир. Дининъизни къорчаламакъ ичюн булардан да сакъынынъыз!
Эй инсанлар! Къадынларнынъ акъларыны козетменъизни ве бу меселеде Аллаh Таалядан къоркъманъызны тевсие этем. Сиз къадынларны Аллаh Таалянынъ эманети оларакъ алдынъыз; оларнынъ намусларыны ве иффетлерини Аллаh Тааля адына сёз берип аляль эттинъиз. Сизинъ къадынлар узеринде акъкъынъыз бар, оларнынъ да сизинъ узеринъизде акълары бардыр. Сизинъ къадынлар узериндеки акъкъынъыз – оларнынъ аиле махремиетинъизни сиз бегенмеген ич бир кимсеге чигнетмемелеридир. Эгер разы олмагъанынъыз эр анги бир кимсени аиле юванъызгъа алсалар, оларны енгиль урып, сакъындырып олурсынъыз. Къадынларнынъ да сизинъ узеринъиздеки акълары – мешру бир шекильде эр тюрлю ашайджакъ ве кийеджеклерини темин этменъиздир. Эй му’минлер! Сизге бир эманет къалдырам ки, онъа сыкъы сарылгъан муддетче, ёлунъызны асла шашырмазсынъыз. О эманет Аллаh Таалянынъ китабы Къур’ан-ы Керимдир. (Башкъа риваетлерде: «Суннетим» ве «Эхл-и бейтим» деп де бильдирильгендир.)
Эй му’минлер! Сёзюмни яхшы динъленъиз ве яхшы сакъланъыз! Мусульман мусульманнынъ къардашыдыр ве бойлеликнен бутюн мусульманлар къардаштыр. Дин къардашынъызгъа аит олгъан эр анги бир акъкъа теджавюз башкъасына аляль дегильдир. Мегерки гонъюль хошлугъынен озю берген олсун. Асхабым! Нефсинъизге (озюнъизге) зулум этменъиз. Озюнъизнинъ де узеринъизде акъкъы бардыр. Эй инсанлар! Аллаh Тааля эр акъ саибине акъкъыны (Къур’ан-ы Керимде) бергендир. Вариске васиетке люзюм ёкътыр. Бала кимнинъ тёшегинде догъгъан олса, онъа аиттир. Зина эткен ичюн махрумиет бардыр. Бабасындан башкъасына аит сой иддиа эткен сойсыз я да эфендисинден башкъасына багъланмагъа къалкъкъан нанкёр Аллаh Таалянынъ гъадабына, мелеклернинъ ве бутюн мусульманларнынъ лянетине огърасын! Дженаб-ы Хакъ бу киби инсанларнынъ не тёвбелерини, не де адалетнен шаатлыкъларыны къабул этер. Эй инсанлар! Раббинъиз бирдир. Бабанъыз да бирдир; эпинъиз Адемнинъ балаларысынъыз. Адем исе топракътандыр. Аллаhнынъ къатында энъ къыйметлинъиз такъвасы чокъ олгъанынъыздыр. Арапнынъ арап олмагъангъа бир усьтюнлиги ёкътыр. Усьтюнлик анджакъ такъванендир. Сакъат къара бир къул башынъызгъа амир оларакъ тайин этильсе, сизни Аллаhнынъ китабынен идаре этсе, оны динъленъиз ве итаат этинъиз. Сучлу озь сучундан башкъасынен сучланалмаз. Баба огълунынъ сучу ичюн, огълу да бабасынынъ сучу ичюн сучланалмаз.
Эй инсанлар! Дикъкъат этинъиз! Шу дёрт шейни асла япмамакъ керек:
1. Аллаhкъа ич бир шейни ортакъ къошманъыз.
2. Аллаh арам къылгъан джанны акъсыз ерде ольдюрменъиз.
3. Зина этменъиз.
4. Хырсызлыкъ япманъыз.
«Ля иляхе иллаллах, Муhаммедун Ресулуллах» дегендже (яни мусульман олгъандже) инсанларнен джихад этмек ичюн эмир олундым. Олар буны айткъанда, къанларыны ве малларыны къорчалагъан олурлар. Эсаплары исе Аллаh Таалягъа аиттир. Эй инсанлар! Ярын мени сизден сораджакълар, не дейджексинъиз?… Асхаб-ы кирам: «Аллаh Таалянынъ динини теблигъ эттинъ. Вазифенъни ерине кетирдинъ. Бизге васиет ве насиат эттинъ, деп шаатлыкъ этемиз» дедилер. Бунынъ узерине Ресул-ы Экрем саллаллаху алейхи ве селлем Эфендимиз мубарек шеадет бармагъыны котерип, джемаат узерине эндирди ве: «Шаат ол, я Рабби! Шаат ол, я Рабби! Шаат ол, я Рабби!» буюрды.
Севимли Пейгъамберимиз Веда хутбесини окъугъан куню Маиде суресининъ «Бугунь дининъизни сиз ичюн икмаль эттим. Усьтюнъиздеки ниметимни тамамладым ве сизге дин оларакъ Ислямиетни бермекнен разы олдым…» манасындаки 3-нджи ает-и кериме назиль олды. Пейгъамбер Эфендимиз бу ает-и керимени Асхаб-ы кирамгъа окъугъанда, Азрети Эбу Бекир агъламагъа башлады. Асхаб-ы кирам агъламасынынъ себебини сорагъанда: «Бу ает-и кериме Ресулуллахнынъ вефатынынъ якъын олгъанына ишарет эте. Шунынъ ичюн агълайым» буюрды.1
Хутбеден сонъ Джебель-и Рахмеде вакъфеге турдылар. Акъшам намазыны Арафатта къылмайып, ятсы намазынен берабер Муздалифеде къылдырды. О геджени Муздалифеде кечирдилер. Эртеси куню саба вакътында Меш’ару’ль-Харамда вакъфеге турдылар. Байрамнынъ биринджи куню Муздалифеден Минагъа ёлгъа чыкътылар. Ёлда Асхаб-ы филь2 токътагъан ер олгъан Мухассир деген бу вадийде токътамайып кечтилер. Минагъа кельдилер. Мында къурбанлыкъ девелерден 63-ни озю кесип, бычакъны Азрети Алиге берди. Къалгъанларыны Азрети Али кести. Байрамнынъ экинджи, учюнджи ве дёртюнджи куньлери джемрелерни атып, Зильхидженинъ он дёртюнджи куню саба намазындан эвель Бейтуллахкъа кельдилер ве Веда тавафыны яптылар. Ресулуллах Эфендимиз Меккеде 10 кунь къалып, Веда хаджыны ве Веда тавафыны япып, Мединеге къайтты. Месджид-и Небевиде эки рекят намаз къылып, сеадетханесине тешриф буюрды. Веда хаджындан сонъ Асхаб-ы кирам кельген ерлерине кетип, Ресулуллахнынъ бильдирген ве эмир эткен шейлерини анда анълаттылар.
Иджретнинъ онунджы йылында олгъан дигер вакъиалар
Иджретнинъ онунджы йылында олгъан бир вакъиа да пейгъамберлик иддиа эткен яланджыларнынъ ортагъа чыкъмасыдыр. Олардан бириси Йеменде ортагъа чыкъкъан Эсвед-и Анесийдир. Севимли Пейгъамберимизнинъ эмри узерине Эсвед-и Анесийни Йемендеки мусульманлар эвинде ольдюрдилер. (Дигери Мусейлимету’ль-кеззабдыр. Пейгъамбер Эфендимизнинъ вефатындан сонъ Азрети Эбу Бекир Мусейлиме узерине Халид бин Велиднинъ къомандасында бир орду ёллады. Мусейлимени Вахши (радыяллаху анху) ольдюрди.)3
«Бугунь дининъизни сиз ичюн икмаль эттим. Усьтюнъиздеки ниметимни тамамладым ве сизге дин оларакъ Ислямиетни бермекнен разы олдым» Маиде: 3
Эй джианнынъ падишасы, эй дерья ве къуру ернинъ Султаны!
Эй мелеклерден усьтюн, сонъки ве тенъсиз Пейгъамбер!
«Ли ме’аллахи вакътун» хабер берир алынъдан,
Сенсинъ беденге аят, тильге тат, гонъюльге султан.
Аhмед, Муhаммед, Маhмуд – эп макътар сени Аллаh;
Сенинъ адынънен битер Ля иляхе иллаллах.
Бундаки индже сырны анъламаз, бильмез сапкъын!
Озь адынен язгъан сенинъ адынъны Рахман.
Сени севген къуллар султан олалар, шахым!
Отур гонъюль тахтыма, эй тенъсиз падишахым!
Пек севем сени, олса да чокъ гунахым!
Инандым ки, севгенлер пай алыр икрамынъдан.
Насыл севмейим ки, беденимде джанымсынъ,
Урьметинъе вар олдым, аятымнынъ себебисинъ.
Тамырымда къанымсынъ, манъа менден якъынсынъ,
Сен ашыкъларгъа машукъ ве эр джангъа джанан.
Эр дертке дева сенсинъ, эр рухкъа шифа сенсинъ,
Козьге сюрме, башкъа тадж, юреклерге джиля сенсинъ,
Хабибуллахсынъ, Меле-и а’ля усьтюнде сенсинъ,
Башкъа къапы чалып оламаз сени бираз таныгъан.
Эвлиянынъ муршиди, алимлернинъ ёл косьтериджиси,
Тешрифи севиндирген еди къат кокни, ерни,
Инсанларгъа, джинлерге Хакънынъ сонъки Пейгъамбери!
Топракъ астында къалсын къапынъда къул олмагъан.
