Севимли Пейгъамберим

ПЕЙГЪАМБЕР ЭФЕНДИМИЗНИНЪ ЮКСЕК АХЛЯКЪЫ1

Аллаh Тааля севимли Пейгъамберине (саллаллаху алейхи ве селлем) берген яхшылыкъларыны, ихсанларыны сайып, Онынъ мубарек юрегини хош эткенде: «Сен гузель хуйлу оларакъ яратылдынъ» буюра.2

Ает-и керимеде меален: «Шубесиз ки, Сен хулукъ-ы азим узьресинъ (Сен буюк бир ахлякъкъа саипсинъ)» буюрылды. Хулукъ-ы азим – Аллаh Тааля иле сыры, гизли шейлери олмакъ, инсанлар арасында да гузель хуйлу олмакъ демектир. Азрети Икриме шойле буюра: «Абдуллах ибн Аббастан эшиттим: бу ает-и керимеде хулукъ-ы азим, яни гузель хуйлар, Къур’ан-ы Керимнинъ бильдирген ахлякъыдыр.»

Чокъ кимселернинъ Ислям динине кирмесине Ресулуллахнынъ гузель ахлякъы себеп олды.

Сёзлери пек татлы эди, гонъюллерни алыр, рухларны джезб этер эди. Акълы о къадар чокъ эди ки, Арабистан ярымадасында къатты, инатчы инсанлар арасына келип, пек гузель идаре этип ве джефаларына сабыр этип, оларны йымшакълыкъкъа ве итаатке кетирди. Чокълары динлерини ташлап мусульман олдылар ве Дин-и Ислям ёлунда бабаларына ве огъулларына къаршы дженклештилер.

Онынъ ёлунда малларыны, юртларыны феда этип, къанларыны тёктилер. Албуки бойле шейлерге алышкъан дегиль эдилер. Гузель хуйы, йымшакълыгъы, афусы, сабры, ихсаны, икрамы о къадар чокъ эди ки, эр кесни шаштырыр эди. Корьгенлер ве эшиткенлер севе-севе мусульман олур эдилер. Ич бир арекетинде, ич бир ишинде, ич бир сёзюнде, ич бир заман ич бир чиркинлик, ич бир къусур корюльмеген. Озю ичюн кимсеге ачувланмагъаны алда, дин душманларына, динге тиль ве эль узаткъанларгъа къаршы къатты ве шиддетли эди.

Муhаммед алейхисселямнынъ бинълердже муджизеси корюнди, буны дост-душман эр кес айтты. Бу муджизелернинъ энъ къыйметлиси эдепли ве гузель хуйлу олмасы эди. Азрети Эбу Саид-и Худрий буюрды ки: «Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) айвангъа от берир эди. Девени багълар эди. Эвини сипирир эди. Къоюннынъ сютюни сагъар эди. Аякъкъабынынъ сёкюгини тикер, урбасыны ямар эди.3 Хызметчисинен бирликте ашар эди. Хызметчиси эль тирменини чевирип ёрулгъанда, онъа ярдым этер эди. Базардан о-бу алып, торба ичинде эвге кетирир эди. Факъырнен, зенгиннен, буюкнен, кичикнен корюшкенде, эвеля о селям берир эди. Оларнен мусафаха этмек ичюн мубарек элини эвеля о узатыр эди. Къулны, эфендини, бейни, къараны ве беязны бир тутар эди. Ким олса олсун, чагъырылгъан ерге барыр эди. Огюне къоюлгъан шейни, аз олса да, енгиль, ашагъы корьмез эди.

Акъшамдан сабагъа ве сабадан акъшамгъа аш къалдырмаз эди. Гузель хуйлу эди. Яхшылыкъ этмекни север, эр кеснен яхшы кечинир эди. Кулер юзлю, татлы сёзлю эди; лаф эткенде кульмез эди. Кедерли корюнир эди, лякин къашларыны чатмаз эди. Алчакъгонъюлли эди, лякин алчакъ табиатлы дегиль эди. Эйбетли эди, урьмет ве къоркъу уяндырыр эди, лякин къаба дегиль эди. Незакетли ве джумерт эди, лякин исраф этмез, файдасыз ерге бир шей бермез, эр кеске аджыр эди. Мубарек башы эп огюне эгильген эди. Кимседен бир шей беклемез эди. Сеадет, узур истеген кимсе Онынъ киби олмакъ керек.» Энес бин Малик шойле буюра: «Ресулуллахкъа он сене хызмет эттим, бир кере „уф“ демеди. „Шуны не ичюн бойле яптынъ?“, „Буны не ичюн япмадынъ?“ деп буюрмады.»4 Эбу Хурейре: «Бир гъазвада кяфирлер ёкъ олсун деп дуа этмесини айттыкъ. „Мен лянет этмек ичюн, инсанлар азап чексин деп ёлланмадым. Мен эр кеске яхшылыкъ этмек ве инсанлар узургъа къавушсын деп ёлландым“ буюрды» деди.5 Аллаh Тааля Энбия суресининъ 107-нджи ает-и керимесинде меален: «Сени алемлерге рахмет, яхшылыкъ ичюн ёлладыкъ» буюра.

Эбу Саид-и Худрий буюрды ки: «Ресулуллахнынъ аясы бакире мусульман къызларынынъ аясындан даа чокъ эди.»6

Энес бин Малик шойле дей: «Ресулуллах бир кимсе иле мусафаха этсе, о кимсе элини чекмегендже, мубарек элини ондан айырмаз эди.7 О кимсе юзюни чевирмегендже, мубарек юзюни ондан чевирмез эди. Бир кимсенинъ янында отургъанда эки тизи усьтюне отурыр, онъа урьмет косьтермек ичюн мубарек аягъыны котерип отурмаз эди.»

Джабир бин Семуре шойле дей: «Ресулуллах аз лаф этер эди. Керек олгъанда я да бир шей соралгъанда айтыр эди.» Бундан анълашыла ки, эр мусульман малаяний, файдасыз шей айтмайып, сусмакъ керек. Мубарек сёзлеринде тертиль ве терсиль бар эди. Яни пек ачыкъ ве тертипли лаф этер ве къолай анълашылыр эди. Энес бин Малик шойле буюра: «Ресул алейхисселям хасталарны зиярет этер, дженазенинъ артындан юрер, чагъырылгъан ерге барыр эди. Эшекке де минер эди. Ресул алейхисселямны Хайбер гъазвасында корьдим. Юлары бир ип олгъан эшекнинъ усьтюнде эди. Ресул алейхисселям саба намазындан чыкъкъанда, Медине балалары ве ишчилери сув толу къапларыны онынъ огюне кетирирлер, мубарек пармагъыны ичине сокъмасыны истерлер эди; къыш ве сувукъ сув олса да, истеклерини кери чевирмез, гонъюллерини хош этер эди.»8

Кене Энес шойле дей: «Бир кичкене къыз Ресул алейхисселямнынъ элинден тутып, бир иш ичюн алып кетсе, онынънен бирликте барыр, мушкюлини чезер эди.»

«Сен хулукъ-ы азим узьресинъ» Къалем: 4

Джабир шойле дей: «Ресул алейхисселямдан бир шей истенильгенде, онынъ „ёкъ“ дегени эшитильмеди.»

Пейгъамбер Эфендимиз ая саиби олмакъ джеэтинден де бутюн махлюкъаттан усьтюн эди. Ярашмагъан шейлерге къаршы козьлери гуя къапалы эди. Ич кимсеге хошланмагъан шейнен хитап этмез эди.

Анамыз Азрети Айше анълатты: «Ресулуллах Эфендимизге бир кимсенинъ бегенильмеген бир шей япкъаны хабер берильгенде, адыны айтмадан умумий манада: „Не ичюн бойле япалар?“ буюрыр эди. Бу шекильде о кимсени япкъан я да айткъан фена ишинден токътатыр ве адыны бермез эди.»9

Энес бин Малик анълатты: «Бир кунь Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына юзюне сары ренкте бир шей сюртюльген бир кимсе кирди. Онъа ич бир шей демеди. Кедерленеджек бир шей айтмады. О тышкъа чыкъкъанда: „Айткъан олса эдинъиз де, юзюндекини ювгъан олса эди!“ буюрды.»10

Ресулуллах Эфендимиз къавмларны бирлештириджи эди. Оларны бир-биринден нефрет эттирмез эди. Эр къавмнынъ буюгине икрам этер ве оны тёрге отуртыр эди.

Кимсени озь мубарек джемалинден махрум этмез эди. Асхаб-ы кирамыны къыдырыр, кельмегенлерни сорар эди. Янына отургъанларгъа насиат этер, оларнынъ насибини берир эди.

Давранышынен бирини дигеринден чокъ севе деген тюшюндже кимсенинъ юрегине кельмез эди. Янына шикяет ичюн кельген кимсеге тахаммуль косьтерир ве динълер эди.

Кельген киши янындан айрылмагъандже, оны ялынъыз ташлап кетмез эди. Бутюн инсанларгъа гузель хуйыны ве ахлякъыны энъ яхшы шекильде косьтерир эди. Онынъ къатында хакъ ве адалет джеэтинден эр кес бир эди. Кимсенинъ кимседен бир усьтюнлиги, айрылыгъы ёкъ эди. Анамыз Азрети Айше буюрды ки: «Ресулуллах Эфендимиз къадар гузель ахлякъкъа саип ич кимсе корьмедим. Асхабындан я да Эхл-и Бейтинден бири Оны не вакъыт чагъыргъан олса, мытлакъа: „Буюр“ деп джевап берген.»11

Ресулуллах Эфендимиз асхабыны энъ гузель адларнен чагъырыр, кимсенинъ сёзюни ярыда кесмез эди. Лаф эткен кимсе сёзюни битирмегендже я да кетмек ичюн аякъкъа турмагъандже, онынъ сёзюни кесмез эди. Онынъ гузель муамелеси, шефкъаты, мерхамети акъкъында Аллаh Тааля Тёвбе суресининъ 128-нджи ает-и керимесинде меален: «Сизинъ захмет чекменъиз Оны инджитир ве кедерлендирир. Сизге пек багълыдыр; му’минлерге пек мерхаметлидир, оларгъа чокъ хайыр тилер» буюрды.

Энбия суресининъ 107-нджи ает-и керимесинде де меален: «(Эй Хабибим!) Сени анджакъ алемлерге рахмет оларакъ ёлладыкъ» буюрды.

Пейгъамбер Эфендимиз умметине агъыр келир деп тюшюнип, базы шейлерни къолайлаштырыр эди. «Умметиме зорлукъ бермеген олса эдим, эр абдестте мисвакъ къулланмаларыны эмир этер эдим» буюрды.12 Сёзюнде турмакъ джеэтинден де инсанлар арасында Пейгъамбер Эфендимизден даа усьтюн бир кимсе кельмеди. Абдуллах бин Эби’ль-Хамса анълатты: «Пейгъамберимизнен, даа Онъа пейгъамберлик бильдирильмезден эвель алыш-вериш япкъан эдим. Онынъ эсабына бир къалдыкъ къалгъан эди. Онъа фелян вакъытта фелян ерде корюшмек узьре сёз бердим ве унуттым. Учь куньден сонъ берген сёзюмни хатырлагъанда, тез о ерге чаптым. Онынъ учь куньден берли анда беклеп тургъаныны корьгенде, шашмакътан къатып къалдым. Манъа: „Эй йигит, мени ёрулттынъ! Мен сени мында тамам учь куньден берли беклейим“ буюрды.» Пейгъамбер Эфендимизнинъ тевазу хасиети ич бир кимседе, атта ич бир пейгъамберде (алейхимусселям) олмайджакъ къадар буюк ве бенъзерсиз эди.

Кибир дуйгъусы Онда асла мейдангъа кельмеди. Пейгъамберимиз мелик бир пейгъамбер олмакънен къул бир пейгъамбер олмакъ арасында сербест быракъылгъанда, О, къул бир пейгъамбер олмакъны сайлады.13 Бунынъ узерине Исрафил алейхисселям Пейгъамбер Эфендимизге: «Шубесиз, Аллаh Тааля тевазу косьтергенинъ о хасиетни де санъа бергендир. Чюнки къыяметте сен Адем огъулларынынъ энъ буюгисинъ. Къабиринден тураджакъ ильк инсан сенсинъ. Ильк шефаат этеджек де сенсинъ» деди.

Пейгъамбер Эфендимиз анамыз Азрети Айшеге буюрды ки:

«Манъа Меккенинъ ташынынъ, топрагъынынъ алтын олмасы теклиф этильди. „Ёкъ, я Рабби“ дедим. „Бир кунь ач къалайым, бир кунь токъ. Ач къалгъан куню Санъа ялварып дуа этерим. Токъ къалгъан куню Санъа хамд ве сена этерим.“»14

Джебраил алейхисселям Пейгъамбер Эфендимизге келип:

«Аллаh Таалянынъ санъа селямы бар. Истесе, шу дагъларны Онъа алтын япайым. Къайда барса барсын, о алтын дагълар Онынънен берабер олур» буюрды.

Севимли Пейгъамберимиз буюрды ки: «Эй Джебраил! Дюнья эви олмагъаннынъ эвидир. Ве кене (о) малы олмагъан кимсенинъ малыдыр. Буларны акълы олмагъан кимсе топлар.»15 Бунынъ узерине Джебраил алейхисселям: «Я Муhаммед! Аллаh Тааля сени къавл-и сабитнен метин эткендир» деди.

Анамыз Азрети Айше: «Бир ай тамам беклегенимиз де олур эди, эвимизде (аш пиширмек ичюн) атеш якъмаз эдик. Тек хурма иле сув олур эди» буюргъан.

Ибн Аббас: «Ресулуллах Эфендимиз ве Эхл-и Бейти чокъ геджелер акъшам ашы ашамадан ятар эдилер. Акъшам ашайджакъ бир шей тапмаз эдилер» буюрды. Анамыз Айше буюрды ки: «Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек къарны ич бир заман аштан тоймагъан. Бу акъта кимсеге шикяет этмеген. Мухтаджлыкъ Онъа зенгинликтен даа хош эди. Бутюн гедже ачлыкътан къыйналса биле, бу ал Оны куньдюзки оразадан токътатмаз эди.16

«Манъа Меккенинъ ташынынъ, топрагъынынъ алтын олмасы теклиф этильди. „Ёкъ, я Рабби“ дедим. „Бир кунь ач къалайым, бир кунь токъ. Ач къалгъан куню Санъа ялварып дуа этерим. Токъ къалгъан куню Санъа хамд ве сена этерим“» Хадис-и шериф

Истесе эди, Раббинден ер юзюнинъ бутюн хазинелерини, ашайджакъларыны ве рефах аятны истер эди. Ант этем ки, Онынъ бу алыны корьгенимде, аджыр ве агълар эдим. Элимнен мубарек къарныны сыйпап, шойле дер эдим:

„Джаным санъа феда олсун! Санъа кучь береджек шу дюньядан базы менфаатлар темин этсенъ олмазмы?“

О да: „Эй Айше! Мен дюньяны не япайым? Улю’ль-азмден олгъан пейгъамбер къардашларым бундан даа агъырына къаршы тахаммуль косьтердилер. Лякин о алларынен яшайышларына девам эттилер. Рабблерине къавуштылар. Бу себептен Рабблери оларнынъ Озюне къайтувларыны пек гузель шекильде япты, севапларыны арттырды. Мен рефах бир аят яшамакътан утанам. Чюнки бойле бир аят мени олардан кери къалдырыр. Мен ичюн энъ гузель ве севимли шей – къардашларыма, достларыма къавушмакъ ве оларгъа къошулмакътыр“ буюрыр эди.»

Анамыз Азрети Айше буюрды ки: «Ресулуллах бу сёзлеринден бир айгъа якъын сонъ вефат этти.» Пейгъамбер Эфендимиз джумертлигинен де эр кеснинъ тилинде эди. Бу гузель хуйда да Пейгъамберимизге кимсе етишалмаз эди.

Ибн Аббас: «Ресулуллах Эфендимиз яхшылыкъ япмакъ джеэтинден инсанларнынъ энъ джумерти эди. Рамазан-ы шерифте ве Джебраил алейхисселям иле корюшкен вакъытларда саба елинден даа джумерт олур эди» деген. Энес бин Малик шойле буюра: «Ресул алейхисселям иле бирликте кете эдим. Усьтюнде бурд-и неджраний, яни Йемен кумашындан бир палто бар эди. Арттан бир койлю келип, якъасындан ойле чекти ки, палтонынъ якъасы мубарек бойнуны сызды ве изи къалды. Ресул алейхисселям адамнынъ бу алына кульди ве онъа бир шей берильмесини эмир этти.» Ресул алейхисселямнынъ къомшусы бир къарт къадын бар эди. Къызыны Ресул алейхисселямгъа ёллады: «Намаз къылмакъ ичюн орьтюнеджек урбам ёкъ. Манъа намазда орьтюнеджек бир урба ёлла» деп ялварды. Ресул алейхисселямнынъ о аньде башкъа урбасы ёкъ эди. Мубарек аркъасындаки энтарини чыкъарып, о къадынгъа ёллады. Намаз вакъты кельгенде, урбасыз месджитке баралмады. Асхаб-ы кирам бу алны эшиткенде: «Ресул алейхисселям о къадар джумертлик эте ки, кольмексиз къалып, месджитке джемааткъа келалмай. Биз де бар шейимизни фукъарелерге дагъытайыкъ» дедилер. Аллаh Тааля тез Исра суресининъ 29-нджы ает-и керимесини ёллады. Эвеля Хабибине меален:

«Эллеринъни бойнунъа багълама, бутюнлей де ачма (хасислик этме, бир шей бермемезлик япма)» буюрып, сонъра да: «Малынъны озюнъе къалмайджакъ шекильде (сыкъынтыгъа тюшеджек ве намазны къачырып кедерленеджек къадар да) дагъытма! (Садакъада орта ёлны тут.)» буюрды.

О кунь намаздан сонъ Азрети Али Ресулуллахнынъ янына келип: «Я Ресулаллах! Бугунь аилеме нафакъа ичюн секиз дирхем кумюш борджгъа алгъан эдим. Онынъ ярысыны сизге берейим. Озюнъизге энтари (урба) алынъыз» деди. Ресул алейхисселям чаршыгъа чыкъып, эки дирхемге бир энтари сатын алды. Къалгъан эки дирхемнен ашайджакъ алмагъа кеткенде, бир корьмез кишининъ отургъаныны корьди. О: «Аллаh ризасы ичюн ве дженнет урбаларына къавушмакъ ичюн манъа ким бир кольмек берир?» дей эди. Алгъан энтарини онъа берди. Корьмез энтарини элине алгъанда, миск киби гузель къокъу дуйды. Бунынъ Ресул алейхисселямнынъ мубарек элинден кельгенини анълады. Чюнки Ресул алейхисселямнынъ бир кере кийген эр шейи эскирип дагъылса биле, эр парчасы миск киби гузель къокъар эди.

Корьмез дуа этип: «Я Рабби! Бу кольмек урьмети ичюн меним козьлеримни ач» деди. Эки козю тез ачылды. Ресул алейхисселям о ерден айрылды. Бир дирхемге бир энтари сатын алды. Бир дирхемнен ашайджакъ алмагъа кеткенде, бир хызметчи къызнынъ агълагъаныны корип: «Къызым, не ичюн бойле агълайсынъ?» буюрды. «Бир еудийнинъ хызметчисим. Манъа бир дирхем берди. „Ярым дирхемге бир шише ве ярым дирхемге де ягъ сатын ал“ деди. Буларны алып кете эдим. Элимден тюшти. Эм шише, эм де ягъ кетти. Шимди не япаджагъымны бильмейим» деди. Ресул алейхисселям сонъки дирхемини къызгъа берди. «Бунынънен шише ве ягъ ал, эвинъе алып бар» буюрды. Къызчыкъ: «Эвге кеч къалгъаным ичюн еудийнинъ мени ураджагъындан къоркъам» дегенде: «Къоркъма! Сеннен бирге барып, санъа бир шей япмамасыны айтарым» буюрды. Эвге келип къапыны къакътылар. Еудий къапыны ачып, Ресулуллах саллаллаху алейхи ве селлем Эфендимизни корьгенде, шашып къалды. Еудийге олгъан-биткенни анълатып, къызгъа бир шей япмамасы ичюн шефаат этти. Еудий Ресулуллахнынъ аякъларына къапанып: «Бинълердже инсаннынъ баш таджы олгъан, бинълердже арсланнынъ эмрини ерине кетирмек ичюн беклеген эй буюк Пейгъамбер! Бир хызметчи къыз ичюн меним киби бир мискиннинъ къапысыны шерефлендирдинъ. Я Ресулаллах! Бу къызны сенинъ шерефинъе азат эттим. Манъа иманны, Ислямны огрет. Узурынъда мусульман олайым» деди. Ресул алейхисселям онъа мусульманлыкъны огретти. Мусульман олды. Эвине кирди. Аилесине анълатты. Эписи мусульман олдылар. Булар эп Ресулуллахнынъ гузель хуйларынынъ берекетинен олды.

Эр мусульман Ресулуллахнынъ бу алларыны озюне нумюне алмакъ керек. Аллаh Таалянынъ ахлякъынен ахлякъланмакъ эр мусульман ичюн лязимдир. Чюнки Ресулуллах Эфендимиз: «Аллаh Таалянынъ ахлякъынен хуйланынъыз!» буюрды. Меселя, Аллаh Таалянынъ сыфатларындан бири «Сеттар»дыр, яни гунахларны орьтюджидир.

Мусульман да дин къардашынынъ айыбыны, къусурыны орьтмек керек. Аллаh Тааля къулларынынъ гунахларыны афу этиджидир. Мусульманлар да бир-бирлерининъ къусурларыны, къабаатларыны афу этмек керек. Аллаh Тааля Керимдир, Рахимдир, яни лютфи, ихсаны болдыр ве мерхамети чокътыр. Мусульман джумерт ве мерхаметли олмакъ керек. Бутюн гузель ахлякъ да бойледир.

«Эбет! Сизинъ эр шейни япаджагъынъызны билем. Лякин иш корьгенлерден айрылып отурмакъ истемейим. Аллаh Тааля аркъадашларындан айрылып отургъанны севмез» Хадис-и шериф

Ресул алейхисселямнынъ гузель хусусиетлери пек чокътыр. Эр бир мусульманнынъ оларны огренмеси ве оларгъа бенъзеп ахлякъланмасы лязимдир. Бойлеликнен дюньяда да, ахиретте де фелякетлерден, сыкъынтылардан къуртулмакъ ве о эки дюньянынъ Эфендисининъ шефаатына иришмек насип олур.

Гузель ахлякъындан базылары шулардыр:

1. Ресулуллахнынъ (саллаллаху тааля алейхи ве селлем) ильми, ирфаны, фехми, якъини, икъаны, акълы, зекясы, джумертлиги, тевазусы, хильми, шефкъаты, сабры, гъайрети, хамиети, садакъаты, эманети, шеджааты, мехабети (эйбети), йигитлиги, белягъаты, фесахаты, фетанети, мелахаты (гузеллиги), вера’ы, иффети, кереми, инсафы, аясы, зухды ве такъвасы бутюн пейгъамберлерникинден даа чокъ эди.

2. Достундан да, душманындан да корьген зарарларны, эзиетлерни афу эте эди. Ич бирине къаршылыкъ бермей эди. Ухуд гъазвасында кяфирлер мубарек янагъыны къанатып, тишлерини сындыргъанда, бу ишни япкъанлар ичюн: «Я Рабби! Буларны афу эт! Джахилликлерине багъышла!» деп дуа эткен эди.

3. Шефкъаты пек чокъ эди. Айванларгъа сув бере эди. Сув савутыны элинен тутып, тойгъанларыны беклей эди. Мингени атнынъ юзюни ве козюни силе эди.

4. Озюни чагъыргъан эр кеске «Леббейк» («Эфендим») деп джевап бере эди. Ич кимсенинъ янында аякъларыны узатмай эди. Тиз чёкип отура эди. 5. Озюни кимседен юксек тутмай эди. Бир сеферде къоюн кебабы япыладжакъ олды. Бири: «Мен кесерим» деди. Башкъасы: «Мен терисини союрым» деди. Дигери: «Мен пиширирим» деди. Ресулуллах да: «Мен одун топларым» буюргъанда: «Я Ресулаллах! Сен раатлан! Биз топлармыз» дедилер. Буюрды: «Эбет! Эр шейни япаджагъынъызны билем. Лякин иш корьгенлерден айрылып отурмакъ истемейим. Аллаh Тааля аркъадашларындан айрылып отургъанны севмез.» Турды да, одун топламагъа кетти. 6. Асхабы (радыяллаху тааля анхум эджмаин) отургъан ерге кельгенде, баш тарафкъа кечмей эди. Бош корьген бир ерге отура эди. Бир кунь элинде таягъы иле сокъакъкъа чыкъкъанда, корьгенлер аякъкъа турдылар. Буюрды: «Башкъалары бир-бирине урьмет ичюн аякъкъа тургъанлары киби, мен ичюн аякъкъа турманъыз! Мен де сизлер киби бир инсаным. Эр кес киби ашайым. Ёрулгъанда, отурам.»

7. Ашамакъта, кийинмекте ве эр шейде хызметчилерини озюнден айырмай эди. Оларнынъ ишлерине ярдым эте эди. Бир кимсени ургъаны, сёккени ич корюльмеди.

Даима хызметинде булунгъан Энес бин Малик шойле анълата: «Ресулуллахкъа он йыл хызмет эттим. Онынъ манъа эткен хызмети меним эткен хызметимден чокъ эди. Манъа ачувлангъаныны, къатты лаф эткенини ич корьмедим.»17

8. Сёкюклерини, йыртыкъларыны озю де ямай, къоюнларыны озю де сагъа, айванларына озю де ем бере эди. Чаршыдан сатын алгъаныны эвге озю алып кете эди. Сеферде айванларына ем бере, базыда тымар да эте эди. Буларны базыда ялынъыз япа, базыда да хызметчилерине ярдым эте эди. 9. Базы кимселернинъ хызметчилери келип, оны чагъыргъанда, Мединенинъ адетине уйып, оларнен эль-элге тутушып юре эди.

10. Хасталарны зиярет эте, дженазелерде булуна эди. Гонъюль алмакъ ичюн кяфирлернинъ ве мунафыкъларнынъ хасталарыны да зиярет эте эди. 11. Саба намазларыны къылдыргъандан сонъ джемааткъа юзюни чевирип отура ве: «Хаста олгъан къардашымыз бармы? Зияретине барайыкъ!» буюра эди. Хаста олмаса: «Дженазеси олгъан бармы? Ярдымгъа барайыкъ!» буюра эди. Дженазе олса, ювулмасына, кефенленмесине ярдым эте, намазыны къылдыра, къабрине къадар бара эди. Дженазе олмаса: «Тюш корьген олса, анълатсын! Динълейик, табир этейик!» буюра эди.

12. Асхабындан бирини учь кунь корьмесе, оны сорай эди. Сеферге кеткен олса, онъа хайыр дуа эте, шеэрде олса, зияретине бара эди. 13. Ёлда расткельген мусульмангъа эвеля озю селям бере эди. 14. Девеге, аткъа, къатыргъа ве эшекке мине, базыда башкъасыны да аркъасына миндире эди.

15. Мусафирлерине, Асхабына хызмет эте ве: «Бир къавмнынъ эфендиси, оларнынъ энъ юксеги, оларгъа хызмет эткен кимседир» буюра эди.

16. Къахкъаханен кульгени ич корюльмеди. Сессиз тебессюм эте эди. Базыда кульгенде мубарек огдеки тишлери корюне эди.

17. Даима тюшюнджели, кедерли корюне, аз лаф эте эди. Лафкъа тебессюм этип башлай эди. 18. Керексиз ве файдасыз бир шей айтмай эди. Керек олгъанда, къыскъа, файдалы ве манасы ачыкъ оларакъ айта эди. Яхшы анълашылсын деп базыда учь кере текрарлай эди.

19. Ябанджыларнен, таныш кимселернен, балаларнен, къарт къадынларнен ве махрем къадынларынен латифе, шакъа эте эди. Лякин булар Аллаh Тааляны бир ань биле унутмасына себеп олмай эди.

20. Эйбетинден ич кимсе юзюне бакъалмай эди. Бир адам келип мубарек юзюне бакъкъанда, титреп кетти. Буюрды: «Сыкъылма! Мен падиша дегилим, залым да дегилим. Къуругъан эт ашагъан фукъаре бир къадыннынъ огълуйым.» Адамнынъ къоркъусы кечти, дертини анълатмагъа башлады.

21. Бекчилери, къапыджылары ёкъ эди. Эр кес раат янына келип, дертини анълата эди. 22. Аясы пек чокъ эди. Лаф эткен кимсенинъ юзюне бакъмагъа утана эди.

«Бир къавмнынъ эфендиси, оларнынъ энъ юксеги, оларгъа хызмет эткен кимседир» Хадис-и шериф

23. Кимсенинъ айыбыны юзюне урмай эди. Кимседен шикяет этмей, кимсенинъ аркъасындан лаф этмей эди. Бир кимсенинъ сёзюни я да ишини бегенмегенде: «Базы кимселер аджеба не ичюн бойле япалар?» буюра эди.

24. Аллаh Таалянынъ севгилиси, ресулы ве макъбулы олгъаны алда: «Аранъызда Аллаh Тааляны энъ яхшы таныгъанынъыз ве Ондан энъ чокъ къоркъкъанынъыз меним» буюра эди. «Меним корьгенимни корьсе эдинъиз, аз кулер, чокъ агълар эдинъиз» буюра эди.18 Авада булут корьгенде: «Я Рабби! Бу булутнен бизге азап ёллама!» буюра эди. Рузгяр эскенде: «Я Рабби! Бизге хайырлы рузгяр ёлла!» деп дуа эте эди. Кок гурюльдегенде: «Я Рабби! Бизни гъадабынънен ольдюрме, азабынънен эляк этме ве бундан эвель бизге афиет ихсан эйле!» буюра эди.

Намазгъа тургъанда, агълагъан кимсе ичини чеккен киби, кокюсинден бир сес эшитиле эди. Къур’ан-ы Керим окъугъанда да бойле ола эди. 25. Юрегининъ къувети, шеджааты шашмагъа ляйыкъ дереджеде чокъ эди. Хунейн гъазвасында мусульманлар дагъылып, учь-дёрт кишинен къалгъан эди. Бир къач кере кяфирлернинъ уджюмине ялынъыз озю къаршы турды ве асла кери чекильмеди. Оларгъа къаршы турып, оларны къачырды.

26. Пек джумерт эди. Юзлердже деве ве къоюн багъышлай, озюне бир шей къалдырмай эди. Бу ихсанларыны корьген чокъ къатты юрекли кяфирлер имангъа кельгендир.

27. Озюнден бир шей истенильгенде, «ёкъ» дегени ич эшитильмеди. Бар олса, бере, ёкъ олса, сусып тура эди.

28. Аллаh Тааля: «Исте, берейим» буюргъан экен, дюнья байлыгъыны истемеди. Элекленген богъдай унундан отьмекни ич ашамады. Даима элекленмеген арпа унундан отьмек ашай эди. Тойгъандже ашагъаны корюльмеди. Эвде эки-учь ай аш пиширильмей, отьмек япылмай, тек хурма ашагъан айлары да олгъандыр. Эки-учь кунь бир шей ашамагъан вакъытлары да ола эди.

29. Вефат эткенде, демирден бир зырх кольмеги отуз кило арпа ичюн бир еудийде рехин къалдырылгъан олып чыкъты. 30. Бир ашны бегенмегени эшитильмеди. Бегенгенини ашай, бегенмегенини ашамай ве бир шей айтмай эди. Куньде бир кере ашай эди. Базыда саба, базыда акъшам ашай эди. Эвге кельгенде: «Ашайджакъ бир шей бармы?» буюра эди, «ёкъ» денильсе, ораза тута эди. Ашны софра бези, тепси, маса киби бир шейнинъ усьтюнде ашамай эди: ерге къоя, тиз чёке ве бир шейге таянмадан ашай эди. Ашамагъа бесмеле окъуп башлай эди. Сагъ элинен ашай эди. 31. Зевджелерине ве бир къач хызметчисине базыда бир йыллыкъ арпа ве хурма айыра, бундан фукъарелерге де садакъа бере эди.

32. Дигер пейгъамберлер киби, зекят малы ве садакъа алмай эди. Эдиени къабул эте эди. Чокъ вакъыт къаршылыгъыны зиядесинен бере эди.

33. Ятагъы ичи хурма лифлеринен толу, ишленген териден эди. Ичи юньнен толдурылгъан бир ятакъ кетиргенлеринде, къабул этмеди ве: «Я Айше! Аллаh Таалягъа ант этем ки, эгер истесем, Аллаh Тааля эр ерде алтын ве кумюш йыгъынларыны янымда булундырыр» буюрды. Базыда хасыр, тахта, тёшек, юньден докъулгъан кийиз я да къуру топракъ усьтюнде ята эди.

34. Ятсыдан сонъ гедже ярысына къадар юкълай, сонъ саба намазына къадар ибадет эте эди. Сагъ янына ята, сагъ элини янагъы астына къоя, базы сурелерни окъуп юкълай эди. 35. Тефе’ул эте эди. Яни ильк корьген, бирден корьген шейлерини хайыргъа сая эди. Ич бир шейни огъурсыз саймай эди.

36. Кедерли вакъытларында сакъалыны тутып тюшюне эди.

37. Кедерленгенде, дерал намазгъа башлай эди. Намазнынъ лезети, сафасы иле гъамы кете эди. 38. Гъийбет эткенни, яни башкъасынынъ аркъасындан лаф эткенни асла динълемей эди.

39. Юргенде, ян тарафына я да аркъасына бакъмакъ керек олса, бутюн беденинен айланып бакъа эди. Тек башыны чевирип бакъмай эди. 40. Пейгъамбер Эфендимизнинъ Аллаh Таалядан къоркъувы, Онъа итаат ве ибадет этмеси о къадар чокъ эди ки, бу алына ич кимсе такъат кетиралмай эди. Мубарек аякълары шишкендже намаз къыла эди. «Я Ресулаллах! Кельген-кечкен бутюн хаталарынъыз афу этильген олса да, не ичюн озюнъизге бу къадар захмет бересинъиз?» денильгенде, джевап оларакъ: «Мен Аллаh Таалянынъ энъ чокъ шукюр эткен къулу олмайыммы?» буюрды.

Джан бульбули бир гульни токътамадан арзу эйлер,
Ич санма ки, агъярнен къавгъаны арзу эйлер.
Токътамадан этрафында бир пергель киби айлана,
Апансыздан джан атмагъа тенханы арзу эйлер.
Анъладым: о гузель гуль сырыны гъайрыгъа ачмагъан,
Гонджа киби бульбульни даима арзу эйлер.
Ябанджыдан гизлеген о дильбер янагъыны,
Бошуна олар къуру севданы арзу эйлер.
Зати! Вуслет ёлунда Меджнун киби юре,
Озюни эритип Лейляны арзу эйлер.

«Мен Аллаh Таалянынъ энъ чокъ шукюр эткен къулу олмайыммы?» Хадис-и шериф