Севимли Пейгъамберим

ПЕЙГЪАМБЕР ЭФЕНДИМИЗНИНЪ АСХАБЫ

Пейгъамберимизнинъ аркъадашлары: Къадын я да эркек, бала я да буюк бир мусульман Ресулуллах Эфендимизни пек аз олса да бир кере корьсе, корь олса, бир кере лаф этсе ве иман иле вефат этсе, онъа «Сахиб» я да «Сахаби» дейлер. Бир къачына «Асхаб-ы кирам» я да «Сахабе-и кирам» я да «Сахб» дейлер (радыяллаху анхум эджмаин). Пейгъамберимизни кяфир экенде корип, Ресулуллахнынъ вефатындан сонъ имангъа кельген я да мусульман экенде корип, сонъра муртед олгъан (мусульманлыкътан чыкъкъан) кимсе сахаби дегильдир. Сахаби олгъандан сонъ муртед олып, Ресулуллахнынъ вефатындан сонъ кене имангъа кельген сахаби олур. Пейгъамбер Эфендимиз джинлер сыныфына да пейгъамбер олгъаны ичюн, джин де сахаби олур.

Пейгъамберлерден ве мелеклернинъ усьтюнлеринден сонъ бутюн яратылгъанларнынъ энъ усьтюни Асхаб-ы кирамдыр. Эр бирининъ адыны «Азрети» я да «радыяллаху анху» деп урьметнен, сайгъынен айтмакъ керек. Муhаммед алейхисселямнынъ пейгъамбер олгъанына инангъан эр кеске, яни эр мусульмангъа, къайсы ыркътан, къайсы мемлекеттен олса олсун, Муhаммед алейхисселямнынъ уммети дейлер. Асхаб-ы кирамнынъ эр бири бу умметнинъ эписинден усьтюндир. Сахабе-и кирамнынъ (радыяллаху анхум) фазилет ве усьтюнлиги иле багълы ает-и керимелерде меален шойле буюрыла: «Сиз умметлернинъ хайырлысысынъыз.»1 «Мухаджирлерден ве энсардан энъ эвель иман эткенлерден ве оларгъа эйиликте табий олгъанлардан (оларнынъ ёлундан кеткенлерден) Аллаh Тааля разыдыр. Олар да Аллаh Таалядан разыдырлар. Аллаh Тааля олар ичюн тюбюнден озенлер акъкъан дженнетлер азырлагъандыр. Анда эбедий къалырлар. Бу пек буюк бир къуртулыштыр.»2 «Муhаммед (алейхисселям) Аллаh Таалянынъ Пейгъамберидир. Онен берабер олгъанларнынъ (яни Асхаб-ы кирамнынъ) эписи кяфирлерге къаршы шиддетлидирлер. Лякин бир-бирине къаршы мерхаметлидирлер. Оларны чокъ вакъыт рукюда ве седждеде корерсинъиз. Олар бу ибадетлеринен, инсанларгъа косьтерген шефкъат ве мухаббетлеринен Дженаб-ы Хакънынъ ризасыны ве ихсаныны истерлер. Чокъ седжде эткенлери юзьлеринден белли олур (Юзьлеринде седжде этмекнинъ алямет ве ишаретлери бар). Иште Тевратта оларнынъ алы бойледир. Инджильдеки васыфлары исе шойледир: олар филизини ярып чыкъаргъан, кучьленген, къалынлашкъан, сапы усьтюне догърулып къалкъкъан бир экинге бенъзерлер ки, бу чифтчилернинъ хошуна кете. (Иште Асхаб-ы кирам да бойле эдилер. Олар аз ве зайыф эдилер, сонъра чокъалып кучьлендилер.) Бу бенъзетюв кяфирлерни, инкярджыларны да гъайз ве ачувгъа тюшюрген. Аллаh Тааля иман этип салих амель ишлегенлерге магъфирет ве буюк бир мукяфат ва’д эткендир.»3

Асхаб-ы кирам акъкъындаки базы хадис-и шерифлер:

«Асхабымны сёгменъиз! Асхабымдан сонъ кельгенлерден бир кимсе дагъ къадар алтын садакъа берсе, Асхабымдан бирининъ бир авуч арпа берип къазангъан севабына я да онынъ ярысына иришалмаз.»4

«Муhаммед саллаллаху алейхи ве селлем Аллаh Таалянынъ Ресулыдыр. Онен берабер олгъанлар (Асхаб-ы кирам) кяфирлерге къаршы пек шиддетли, бир-бирлерине исе пек мерхаметли (пек шефкъатли)дирлер» Фетиh: 29

«Асхабым коктеки йылдызлар кибидир. Къайсына уйсанъыз, хидаетке ириширсинъиз.»5

«Асхабыма душманлыкъ этмектен сакъынынъыз. Аллаhтан къоркъунъыз! Оларны севген мени севгени ичюн север. Оларгъа душманлыкъ эткен манъа душманлыкъ эткен олур. Оларны инджиткен мени инджиткен олур. Мени инджиткен де эльбетте Аллаh Тааляны инджитир.»

«Умметимнинъ энъ яхшысы меним булунгъан заманымда олгъанлардыр. Олардан сонъ энъ яхшысы олардан сонъ кельгенлердир. Олардан сонъ да энъ яхшысы даа сонъ кельгенлердир.»

«Мени корьген ве мени корьгенлерни корьген бир мусульманны джеэннем атеши якъмаз.»6

Юкъарыдаки ает-и керимелер ве хадис-и шерифлер Асхаб-ы кирамнынъ усьтюнлик ве фазилетини ачыкъ косьтере.

Асхаб-ы кирам диний укюмлер меселесинде энъ мутебер менбадыр. Чюнки Къур’ан-ы Керимни Пейгъамберимизден огренип, озьлеринден сонъкилерге огреткенлер ве анълаткъанлар. Пейгъамберимизнинъ япкъанлары ве айткъанлары акъкъындаки бильгилер буларнынъ озьлери корип ве эшитип накъиль эткен шейлерге таяна.

Иште буларнынъ бутюн оларакъ накъиль эткен укюмлери хадис-и шерифлернинъ темелини тешкиль эткен. Ислямиетте Иджма-ы уммет, яни алимлернинъ сёз бирлиги, анджакъ Асхабнынъ заманында там ве мукеммель бир шекильде мейдангъа кельген. Айрыджа Асхабнынъ эр бири динде сёзю сенет, весикъа олгъан муджтехид алимлердендир. Сонъ кельген муджтехидлерден усьтюндир. Эхл-и суннет алимлери Асхаб-ы кирамнынъ усьтюнлик сырасыны учьке айыргъанлар: 1. Мухаджирлер: Мекке шеэри алынмаздан эвель Меккеден я да башкъа ерлерден ватанларыны, якъынларыны ташлап, Медине шеэрине иджрет эткенлердир. Булар Ресулуллахнынъ янына иман иле кельгенлер я да кельгенде иман эткенлердир. Азрети Амр бин Ас булардандыр (радыяллаху анхум эджмаин).

2. Энсар: Медине шеэринде я да бу шеэрге якъын ерлерде ве Эвс, Хазредж адлы эки къабиледе булунгъан мусульманларгъа энсар дейлер. Чюнки Пейгъамбер Эфендимизге ве меккелилерге эр тюрлю ярдым ве федакярлыкъ этеджеклерине сёз бергенлер ве сёзлеринде тургъанлар (радыяллаху анхум эджмаин).

3. Дигер Асхаб-ы кирам: Мухаджир де, энсар да олмагъан, лякин башкъа ерлерден келип Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) сохбетинен шерефленген мусульманлардыр. Мекке шеэри алынгъанда я да башкъа ерлерде имангъа кельгенлер булардандыр. Буларгъа ялынъыз сахаби дейлер (радыяллаху анхум эджмаин). Асхаб-ы кирамнынъ энъ усьтюнлери Ресулуллахнынъ дёрт халифесидир. Булар хилафет сырасына коре Азрети Эбу Бекир, Азрети Умер, Азрети Осман ве Азрети Алидир. Олардан сонъ энъ усьтюнлери Ашере-и мубешшереден, яни дженнет муждеси берильген он кишиден къалгъан алтысы (Талха бин Убейдуллах, Зубейр бин Аввам, Абдуррахман бин Авф, Са’д бин Эби Ваккъас, Саид бин Зейд, Эбу Убейде бин Джеррах) ве Азрети Хасан иле Азрети Хусейндир (радыяллаху анхум эджмаин).

Булардан сонъ усьтюн олгъанлар ильк мусульман олгъан къыркъ кишидир. Сонъра Бедир гъазвасында булунгъан учь юз он учь сахабидир. Сонъра Ухуд гъазвасында булунгъан еди юз къахрамандыр. Булардан сонъ усьтюн олгъанлар иджретнинъ алтынджы сенесинде терек тюбюнде Ресулуллахкъа: «Ольмек бар, къайтмакъ ёкъ!» деп сёз берген бинъ дёрт юз кишидир. Бу сёзлешювге «Биат-ы Рыдван» дейлер.7

Асхаб-ы кирамнынъ сайысы: Мекке фетхинде он эки бинъ, Тебук гъазвасында отуз бинъ, Веда хаджында докъсан бинъ сахаби бар эди; Ресулуллах вефат эткен вакъытта исе ер юзюнде юз йигирми дёрт бинъ этрафында сахаби бар эди. Бу меселеде башкъа риваетлер де бар.8

Асхаб-ы кирамдан энъ сонъ вефат эткенлер шулардыр: Абдуллах бин Эвфа 705 (иджрий 86) сенесинде Куфеде вефат этти. Абдуллах бин Еср 706 (иджрий 88) сенесинде Шамда, Сехль бин Са’д 709 (иджрий 91) сенесинде 100 яшында Мединеде, Энес бин Малик 711 (иджрий 93) сенесинде Басрада, Эбу’т-Туфейль Амир бин Василе 718 (иджрий 100) сенесинде Меккеде вефат эттилер (радыяллаху анхум эджмаин). Пейгъамберимизнинъ вефатындан сонъ, Дёрт Халифе девринде де Асхаб-ы кирам Ислям динини яймакъ, джихад этмек меселесинде сёзлерине садыкъ къалдылар. Сёзлеринден асла къайтмадылар. Эписи бирлик ичинде ерлерини, юртларыны ташлап, Арабистандан чыкъып, эр тарафкъа яйылдылар. Кеткенлернинъ чокъусы кери къайтмайып, баргъан ерлеринде ольгендже джихад этти ве Ислям динини яйды. Бойлеликнен аз вакъытта чокъ мемлекет алынды. Фетх этильген ерлерде Ислямиет тез яйылды. Асхаб-ы кирамнынъ эписи адильдир. Ислямиетни бильдирмекте эписи ортакътыр. Къур’ан-ы Керимни олар топладылар. Хадис-и шерифлерни Пейгъамберимизден олар накъиль эттилер. Оларнынъ эписини севмек Эхл-и суннет итикъадында олмакънынъ энъ муим ве мутлакъ шартыдыр. (Асхаб-ы кирамнынъ Ислям динине эткен хызметлерини, ибретли яшайышларыны, фазилетлерини, эписининъ адларыны ве терджиме-и алларыны язгъан бир чокъ эсер телиф этильди, нешир олунды. Акъикъат Китапеви нешир эткен «Асхаб-ы кирам» ве «Менакъиб-ы Чихар Яр-и Гузин» китаплары пек къыйметлидир.)

«Асхабым коктеки йылдызлар кибидир. Къайсына уйсанъыз, хидаетке ириширсинъиз» Хадис-и шериф

Алемлернинъ Раббининъ махбубы Муhаммеддир.
Джисми пак, ады Аhмед, алемлерге рахметтир.
Хулкъ-и азим саиби, «Левляке…» мухатабы,
Ильм, эдеп, фейз, нур ве мухаббет менбаыдыр.
Одыр акъикъий васта Хакъ иле къул арасында,
Сёзю шифа рухларгъа, ады гонъюль пасына.
Одыр акъикъий табип ме’юс юрек хастасына,
Тек озю дегиль, уммети биле мелеклерден юксектир.
Бу энъ сечильген къулуна Хакъ ярдымджылар берди,
Энъ севген къулларыны онъа Асхаб эйледи.
Ресулуллах: «Оларнынъ ёлу – меним ёлумдыр» буюрды,
Асырларнынъ яхшысы бу асыр олгъаныны косьтерди.
Муhаммед Мустафаны джанларындан чокъ севдилер,
Мал, мульк, макъамларыны Онынъ ёлунда ташладылар.
Ислямны яймакъ ичюн севе-севе джан бердилер,
Я Рабб, бу не гузель ал, я Рабб, бу не иззеттир!
Онынъ бир сохбетинде нефислери пак олды.
Юреклерине марифет, фейз, нур, теджелли толды.
Эвлия алларыны олар бир аньде тапты,
Ве эп Онъа уйдылар, бу не буюк шерефтир!
Оларнынъ эписи адильдир, кимсеге зулум этмезлер,
Нефислери ичюн асла хилафет истемезлер.
Бу себептен дженк этмезлер, бир-бирини кедерлендирмезлер,
Энъ юксек макъамдалар ве эписи муджтехиддир.