Севимли Пейгъамберим

ПЕЙГЪАМБЕР ЭФЕНДИМИЗНИНЪ БАЗЫ ЗЕВАИД СУННЕТЛЕРИ

Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) япкъан шейлери учьке айрылыр. Биринджиси – мусульманларнынъ да япмасы лязим олгъан шейлердир. Буларгъа «Суннет» дейлер. Экинджиси – Пейгъамберимизге (саллаллаху тааля алейхи ве селлем) махсус олгъан шейлердир. Буларны башкъаларынынъ япмасы джаиз дегильдир. Буларгъа «Хасаис» дейлер. Учюнджиси – адетке багълы шейлердир. Буларны эр мусульманнынъ булунгъан ерининъ адетине уйып япмасы лязимдир. Адетке уймайып япылса, фитне уяныр. Фитнени уяндырмакъ арам олур.1

Ресулуллах Эфендимиз (саллаллаху тааля алейхи ве селлем) озюнинъ ибадет оларакъ япкъан шейлерини терк эткенни инкяр этмеген, яни онъа дарылмагъан олса, бу ибадетлерге «Суннет-и худа» дейлер. Буларны девамлы япкъан олса, «Суннет-и муэккеде» дейлер. Ресулуллахнынъ адет оларакъ япкъан шейлерине «Суннет-и заиде» я да «Мустехап» дейлер.2 Эйи ишлерге сагъдан башламакъ, сагъ элинен япмакъ, бина япмакъта, ашамакъта, ичмекте, отурмакъта, турмакъта (ятмакъта), урбада, алетлерде япкъан ве къуллангъан шейлери бойледир. Сонъундан мейдангъа чыкъкъан шейлерге «Бид’ат» дейлер. Ун элеги, къашыкъ къулланмакъ киби «адетте бид’ат» олгъан шейлерни, яни сонъундан ортагъа чыкъкъан адетлерни япмакъ далялет олмаз. Гунах олмаз.3 Бундан анълашыла ки, маса башында ашамакъ, чатал, къашыкъ къулланмакъ, кереветте ятмакъ ве конференцияларда, мектеплерде ахлякъ ве фен дерслеринде радио, телевизор ве тейп къулланмакъ ве эр тюрлю накъиль васталарына минмек, козьлюк, эсап машинасы киби фен васталарындан истифаде этмек джаиздир. Чюнки булар адетте бид’аттыр. Адетте олгъан бид’атларны, янъылыкъларны арам ишлемекте къулланмакъ арам олур. Намазда, эзанда ве джамидеки ва’з ве хутбеде радио, хопарлёр, тейп къулланмакъ меселесинде «Сеадет-и Эбедие» ве «Ислям ахлякъы» китапларында кениш малюмат бар. Ибадетте бид’ат япмакъ, кучюк бир денъишиклик япмакъ пек буюк гунах олур. Джихад этмек, укюметнинъ, ордунынъ душманларнен дженк этмеси ибадеттир. Лякин дженкте эр тюрлю фен вастасыны къулланмакъ бид’ат олмаз. Терсине, чокъ севап олур. Чюнки дженкте эр тюрлю фен васталарыны къулланмакъ эмир олунды. Ибадетлерде эмир олунгъан шейлерни япмагъа ярдымджы олгъан янъылыкъларны япмакъ лязимдир. Ясакъ этильген шейлерни япмагъа ярдымджы олгъан янъылыкъларны, денъишикликлерни япмакъ бид’ат олур. Меселя, эзан окъумакъ ичюн минареге чыкъмакъ лязимдир. Чюнки юксекте окъумакъ эмир олунды. Лякин эзанны хопарлёрнен окъумакъ бид’аттыр. Чюнки алетнен окъумакъ эмир олунмады. Инсаннынъ окъумасы эмир олунды. Намаз вакъытларыны бильдирмек ве башкъа ибадетлерни япмакъ ичюн чан чалмакъ, бору чалмакъ киби музыка алетлерини къулланмакъны да Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) ясакъ этти.4

«Адетке багълы шейлерде де Ресулуллахкъа табий олмакъ дюньяда ве ахиретте инсангъа чокъ шей къазандырыр ве чешит сеадетлерге ёл ачар» Мектюбат-ы Раббани, 2/5

«Суннет-и худа»ны терк этмек мекрухтыр. «Суннет-и заиде»ни терк этмек мекрух дегильдир.5

Пейгъамбер Эфендимизнинъ темизликке, тертип ве низамгъа берген эмиети

Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) темизликке, тертип ве низамгъа пек эмиет бере эди. Эр ишинде сагъдан башламакъны, сагъ элинен япмакъны севе эди.6 Тек сол элинен тахаретлене эди.

Мумкюн олгъан къадар эр ишини тек сайыда япа эди. «Кимнинъ сачы олса, онъа яхшы бакъсын!» буюра эди.

Пейгъамберимиз месджитте экенде, сачы-сакъалы къарма-къарышыкъ бири ичери кирген эди. Севимли Пейгъамбер Эфендимиз: «Бу кишининъ сачыны ятыштыраджакъ гуль ягъы да ёкъмы?» буюргъандан сонъ, онъа дерал тышарыгъа чыкъып, сачыны, сакъалыны тюзельтмесини элинен ишарет этти. О кимсе ойле япып къайткъанда, Пейгъамберимиз: «Биринъизнинъ бойле кельмесими, яхут сачы-сакъалы шейтан киби къарма-къарышыкъ кельмесими даа яхшыдыр?» буюрды.

Сеферде биле шишенен ягъ алып кете эди. Ягъ сюрткенде, башына эвеля тюльбент къоя, башлыгъыны тюльбентнинъ усьтюнден кие эди. Бойлеликнен ягъ сюрткени тыштан белли олмай эди. Пейгъамберимиз эр кунь сакъалыны эки кере тарай эди.

Энес бин Малик шойле дей: «Ресул алейхисселям сыкъ-сыкъ мубарек сачына гуль ягъы сюрте, мубарек сакъалыны сувнен ыслатып тарай эди.»7 Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек сакъалынынъ боюндан ве янларындан бираз ала эди. Джума намазына чыкъмаздан эвель мубарек мыйыгъыны къыскъарта, мубарек тырнакъларынынъ узагъаныны кесе эди. Мусульманларгъа да мыйыкъларыны къыскъартмаларыны эмир эте эди.

Пейгъамберимиз кузгюге бакъкъан сайын Аллаh Таалягъа хамд эте ве: «Аллаhым! Суретимни гузель яраткъанынъ киби, ахлякъымны да гузель эт!» деп дуа буюра эди.

Пейгъамберимиз эр гедже юкъламаздан эвель мубарек козьлерине учь кере сюрме чеке эди. Сюрмени мубарек сагъ козюне учь, мубарек сол козюне эки кере чеке эди. «Сюрме чекинъиз! Чюнки о козьни джиляландырыр, сачны (кирпикни) осьтюрир» буюра эди.8

Ислям алимлери эркекнинъ тедави ичюн сюрме чекмеси джаиз олгъаныны, лякин зийнет ичюн чекмеси джаиз олмагъаныны бильдирдилер. Джемаль ве зийнет келимелерини бир-бирине къарыштырмамакъ керек.

Джемаль – чиркинликни кеткизмек, векъар саиби олмакъ ве шукюр этмек ичюн ниметни косьтермек демектир. Косьтериш ичюн, ифтихар ичюн косьтермек джемаль олмаз, кибир олур. Ресулуллах Эфендимиз мисвакъ къулланмагъа пек эмиет бере эди. Оны янындан ич айырмай эди. «Эракъ терегининъ чубугъынен мисвакъланынъыз!» буюра эди. Агъызгъа гузель къокъу бере. «О эм меним, эм де менден эвельки пейгъамберлернинъ суннетидир» буюргъан.

Пейгъамбер Эфендимиз буюрды ки: «Эгер умметиме мешакъкъат бермесе эдим, эр намаз ичюн мисвакъ къулланмаларыны эмир этер эдим.»9 «Мисвакъ къулланманъызны сизге чокъ тевсие этем!»

«Мисвакъ агъызнынъ темизлиги ве Раббимнинъ хошнутлыгъыдыр.» Севимли Пейгъамберимизнинъ эвине киргенде ильк иши мубарек тишлерини мисвакъламакъ ола эди. Янында мисвакъ олмагъандже юкъламай, уянгъанда да мубарек тишлерини мисвакълап башлай эди. Геджелейин теэджджуд намазына тургъанда да мубарек тишлерини мисвакълай эди.10 Анамыз Азрети Айше (радыяллаху анха): «Пейгъамбер алейхисселям ич бир гедже я да куньдюз юкъламай эди ки, уянгъанда абдесттен эвель мисвакъ къулланмагъан олсун!» деген. Севимли Пейгъамберимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) огълу Ибрахим эфенди вефат эткен эди. Дефн вакътында къабирге къойылгъан кирпичлерден бири эгри тургъан эди. Эль урып, оны тюзельтти. Эгри тургъан кирпичнинъ вефат эткен кимсеге бир файдасы я да зарары олмагъаныны, лякин тертип ве низамы олмагъан шейден раатсыз олгъаныны бильдирди.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ Хане-и сеадети

Севимли Пейгъамберимиз Мединеде месджитини яптыргъанда, месджитнинъ янына кирпичтен эки ода яптыргъан ве усьтлерини хурма кутюги ве далларынен орьттюрген эди. Месджид-и шериф япылгъанда, Айше ве Севде (радыяллаху анхума) ичюн бирер ода япылды. Анамыз Азрети Айшенинъ одасынынъ къапысы месджитке кеткен ёлгъа догъру эди. Анамыз Азрети Севде ичюн япылгъан оданынъ къапысы да месджитнинъ учюнджи къапысы олгъан Ал-и Осман къапысына догъру эди. Пейгъамберимиз башкъа зевджелер алгъанда, сонъундан одаларнынъ сайысы артты ве докъузгъа етти. Булар да анамыз Азрети Айшенинъ одасы иле Къыбле арасында япылды. Одаларынынъ базысы кирпичтен, базысы да таштан эди. Базысы хурма далларындан (Багъдат тарзында) япылып, усьтлери чамур харчнен сыланды ве хурма далларынен таван япылды. Хасан бин Эби’ль-Хасан (радыяллаху анху) шойле дей: «Мен балигъ яшына еткенде Ресулуллахнынъ эвлерине кирген, элимнен таванына узанып еткен эдим. Ресулуллахнынъ одасынынъ орьтюси сервий я да ардыч кутюги усьтюне керильген бир къыл докъумадан ибарет эди.»

Имам-ы Бухарийнинъ бильдиргенине коре де, «Ресулуллахнынъ эвининъ къапысы халкъасыз олып, яй уджунен къакъыла эди». Муhаммед бин Хилял иле Ата-и Хорасаний де Пейгъамберимизнинъ зевджелерининъ одаларыны корьгенлер, оларнынъ хурма далларындан япылгъаныны ве къапы ерине къара къылдан палас перделер олгъаныны бильдиргенлер. Давуд бин Къайснынъ корьгенине таянгъан ифадесине коре, одаларнынъ къапыдан ян диварларгъа къадар эр бирининъ эни 6–7 зира’11 (3–3,5 м) къадар, ичтен деринлиги де тахминен онар зира’ (4,8 м) эди. (Бир зира’ 48 см.)

«Мисвакъ агъызнынъ темизлиги ве Раббимнинъ хошнутлыгъыдыр» Хадис-и шериф

Халифе Абдулмеликнинъ Пейгъамбер Эфендимизнинъ зевджелерине аит одаларнынъ истимляк этилип Месджитке къошулмасы акъкъындаки язысы келип Мединеде окъулгъан кунь, бир чокъ кимселер козь яшларыны туталмагъан, мединелилер Пейгъамберимизнинъ вефат эткен куню киби агълашкъан эдилер.12

Саид бин Мусейеб де: «Валлахи, оларнынъ олгъан алында къалдырылмаларыны не къадар истер эдим! Мединелилерден янъы етишкенлер ве Мединеге тыштан кельгенлер Ресул алейхисселямнынъ аятында не иле къанаат эткенини корер эдилер де, инсанлар малларынынъ чокъ олмасына ве онен макътанмагъа рагъбет этмез эдилер» деп, бу ёлдаки кедерини ачыкъ айткъан.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ эв ичиндеки аллары

Азрети Хусейн анълата: «Пейгъамбер Эфендимизнинъ эв ичиндеки мешгъулелерини бабамдан сорадым. Бабам шойле анълатты: Пейгъамбер Эфендимиз эвине киргенинден итибарен вакътыны учьке айыргъан эди: Аллаhкъа ибадетке, эв халкъынынъ ишлерине ве озь шахсий ишлерине. Шахсына айыргъан вакъытны да озюнен инсанлар арасында болюштирген эди. О вакъытта янына инсанлардан анджакъ сечильген сахабелери кире эди. Халкъкъа диний меселелерни оларнынъ вастасынен теблигъ эте, халкъны алякъадар эткен ич бир шейни янында тутмай, топламай эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ адети умметине аит вакъытны фазилет саиплерине, диндеки усьтюнлик дереджелерине коре болюштирип, оларны онъа коре узурына чагъырмакъ эди. Олардан кимиси бир хаджетли, кимиси эки хаджетли, кимиси де даа чокъ хаджетли эди. Пейгъамбер Эфендимиз оларнынъ диний хаджетлеринен мешгъуль ола, суаллерине лязим джевапларны бере, сонъра да: „Буларны мында булунгъан мында булунмагъангъа теблигъ этсин! Манъа озю келип хаджетини арз эталмагъан кимсенинъ хаджетини сиз манъа арз этинъиз. Шубесиз, хаджетини арз эталмагъаннынъ хаджетини арз эткен кимсенинъ аякъларыны къыямет кунюнде Аллаh Сырат усьтюнде сабит къылар!“ буюра эди.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ янында бундан башкъа бир шей анъылмаз, тильге алынмаз эди. Эсасен озю де ич кимседен бундан башкъасыны къабул этмез эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына киргенлер ильмге талиб оларакъ кирер, энъ буюк алим оларакъ, ильм зевкъыны таткъан ве башкъаларына ёл косьтериджи олгъан алда чыкъар эдилер!»

Пейгъамбер Эфендимизнинъ эв тышындаки аллары

Азрети Хусейн бабасы Азрети Алиден Пейгъамбер Эфендимизнинъ эв тышындаки алларыны сорады. Буларны да шойле анълатты:

Кяинатнынъ Эфендиси тышарыда лаф этмез эди. Анджакъ лафы мусульманларгъа файдалы оладжакъ, оларны бир-бирине ысындыраджакъ, араларындаки тефрикъаны, сувукълыкъны къалдыраджакъ олса, лаф эте эди. Эр къавмнынъ юксек хаслетли кишисине икрам эте ве оны къавмынынъ усьтюне вали япа эди.13 Халкъны яманлардан ве яманлыкълардан къоруй, озю де о алларгъа тюшмектен сакъына эди. Ич бир кимседен кулер юзюни ве гузель ахлякъыны къызгъанмай эди.

Асхабыны корьмесе арай, Асхабына араларында олып-биткенлерни сорай эди. Эйиликни макътай ве кучьлендире, яманлыкъны исе яманлай ве зайыфлата эди. Эр иши итидаль узьре эди, ихтилафсыз эди. Гъафлетке тюшерлер деп къоркъып, мусульманларны тенбиелемектен кери турмай эди. Эр алы мутад эди. Ресулуллах Эфендимизде ибадет ве таат ичюн там бир истидат бар эди. Не акъкъа теджавюз эте, не де оны ерине кетирмекте къусур эте эди. Озюне якъын олгъанлар инсанларнынъ энъ хайырлылары эди.

Онынъ къатында Асхабнынъ энъ усьтюни огюти энъ шумуллы олгъаны, мертебедже энъ буюги де мухтаджларгъа ярдымы ве эйилиги энъ гузель олгъаны эди. Кяинатнынъ Эфендиси Аллаhны анъмагъандже не отура, не де тура эди.

Меджлисте ерлерден бир ерни озюне бельгилемей, бойле япмакъны ясакъ эте эди. Къайда олса олсун, отургъан бир джемаатнынъ янына баргъанда, баш тарафкъа кечмей, меджлиснинъ сонъуна отура ве мусульманларгъа да бойле япмаларыны эмир эте эди.

Озюнен бирликте отургъан эр кеске насибини бере, ойле икрам эте эди ки, эр кес Ресулуллахнынъ къатында озюнден даа къыйметли бир кимсе ёкъ санай эди. Озюнен отургъан я да келип хаджетини арз эткен кимсенинъ эр шейине, о дёнип кеткендже, къатлана эди.14

Бир кимсе ондан бир хаджет, бир истек истегенде, оны ред этмей, бере, я да татлы ве йымшакъ тильнен кери чевире эди. Гузель ахлякъы бутюн инсанларны ичине аладжакъ къадар кениш эди. Оларгъа шефкъатлы бир баба олгъан эди. Акъ меселесинде эр кес Онынъ къатында мусавий эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ меджлиси ильм, ая, сабыр ве эманет меджлиси эди.

Меджлисинде не сеслер юкселир, не бир кимсе сучланыр, не де ишленген бир къусур ве хата ачыкъкъа урулыр эди. Кяинатнынъ Эфендисининъ меджлисинде булунгъанлар бир-бирининъ тенъи эдилер, бир-бирлерине къаршы усьтюнликлери анджакъ такъва джеэтинден эди. Эписи де алчакъ гонъюлли эдилер. Буюклерге урьмет эте, кучюклерге шефкъат ве мерхамет косьтере, ихтияч саиплерини башкъаларындан усьтюн тутып, ихтияджларыны къаршыламагъа чалыша, гъарип, ябанджы олгъанларны къоруй ве къайгъыра эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз даима кулер юзлю, йымшакъ табиатлы эди. Мерхамети, багъышламасы бол эди. Къатты юрекли дегиль эди. Ич кимсенен чекишмей эди. Ич багъырып-чагъырмай, яман сёз айтмай эди. Ич кимсени айыпламай эди. Хасис дегиль эди. Хошланмагъан шейге козь юма эди. Умют эткенни умютсизликке тюшюрмей, бир шей акъкъындаки хошнутсызлыгъыны ачыкъкъа урмай эди.

Ресулуллах Эфендимиз учь шейден узакъ тура эди:

- Инсанларнен чекишмектен,

- Чокъ лаф этмектен,

«Мен бир шейге таянгъан алда аш ашамайым» Хадис-и шериф

- Файдасыз, бош шейлернен огърашмакътан.

Инсанларны да учь шейде озь алларына быракъа эди:

- Ич бир кимсени не юзюне къаршы, не де аркъасындан къынамай, айыпламай эди,

- Ич кимсенинъ айып ве къусурыны араштырмай эди,

- Ич кимсеге акъкъында севаплы ве хайырлы олмагъан сёзни айтмай эди.

Пейгъамбер Эфендимиз лаф эткенде, узурында булунгъанлар башларына къуш къонгъан киби сессиз ве арекетсиз турар, сёзюни битирип сусканда, айтаджакъларыны айтырлар эди, лякин Онынъ янында асла тартышмаз ве чекишмез эдилер. Пейгъамбер Эфендимизнинъ янында бири лаф эткенде, лафыны битиргендже дигерлери суса эдилер. Пейгъамбер Эфендимизнинъ янында энъ сонъкининъ сёзю иле энъ эвелькининъ сёзю фаркъсыз эди. Меджлисинде булунгъанлар бир шейге кульселер, О да оларгъа уйып куле, бир шейге шашсалар, О да оларгъа уйып шаша эди. Узурына кельген гъарип ве ябанджыларнынъ сёзлериндеки ве суаллериндеки къабалыкъ ве къырыджылыкъкъа, Асхабы да озю киби даврансынлар деп, къатлана эди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Бир ихтияч саибининъ ихтияджыны талап эткенини корьгенинъизде, ихтияджыны элине кечирмеси ичюн онъа ярдым этинъиз!» буюра эди.

Пейгъамбер Эфендимиз акъикъаткъа уйгъун олмагъан макътавны къабул этмез эди. Акъкъа теджавюз этмегендже, ич кимсенинъ сёзюни кесмез эди. Акъкъа теджавюз эткенде де, я оны ясакъ этип сёзюни кесер, я да меджлистен турып кетер эди. Кяинатнынъ Эфендисининъ сусувы дёрт шей узеринде эди, яни хильм, хазер, такъдир ве тефеккюр узеринде. Такъдири инсанларгъа мусавий бакъувда ве динълевде озюни дерал белли эте эди. Тефеккюри дюнья ве ахирет ишлерини тюшюнмесинде козьге чарпа эди.

Хильм ве сабрыны озюнде топлагъан эди. Дюньягъа аит ич бир шей оны ачувландырмай эди. Хазерге кельгенде, бу хуюндан озюнде дёрт хаслет топлангъан эди:

- Энъ яхшысыны, онъа табий олунсын деп, ала эди,

- Чиркин олгъан шейлерни, олардан сакъынылсын деп, быракъа эди,

- Фикрини умметининъ файдасына олгъан шейлерде сарф эте эди,

- Гъайретини умметининъ дюнья ве ахирет сеадетини теминлейджек шейлер усьтюнде топлай эди.

Кяинатнынъ Эфендисининъ бир шей ичюн «Ёкъ!» дегени олмай эди. Япмакъ истеген бир шей ондан истенильгенде, «Олур!» буюра, япмакъ истемеген бир шей ондан истенильгенде, суса эди; оны япмакъ истемегени бу сусувындан анълашыла эди. Эр кеснинъ дюнья ве ахирет сеадети ичюн чалыша эди. Бир гъазвада кяфирлернинъ ёкъ олмасы ичюн дуа буюрмасы истенильгенде, шойле буюрды:

«Мен ляънет этмек ичюн, инсанларнынъ азап чекмеси ичюн ёлланмадым. Мен эр кеске эйилик этмек ичюн, инсанларнынъ узургъа иришмеси ичюн ёлландым.»

Энбия суресининъ юз единджи аетининъ меал-и шерифинде: «Сени алемлерге рахмет, эйилик ичюн ёлладыкъ» буюрылгъан. Шунынъ ичюн эр кеснинъ эйилиги ичюн чалыша эди. Энес бин Маликнинъ бильдиргенине коре, Пейгъамбер Эфендимиз бирисинен расткельгенде мусафаха15 эте эди; о кимсе элини чекмегендже, Пейгъамбер Эфендимиз де элини чекмез эди, о кимсе юзюни чевирмегендже, Пейгъамбер Эфендимиз де ондан юзюни чевирмез эди.

Азрети Энес бин Малик кене анълата: «Эфендимизге: „Я Ресулаллах! Биримиз биримизге эгильсинми?“ деп сорадыкъ. „Ёкъ!“ буюрды. „Биримиз биримизнен къучакълашсынмы?“ деп сорадыкъ. „Ёкъ! Лякин мусафаха этинъиз!“ буюрды.»16

Азрети Бера бин Азиб анълатты: «Пейгъамбер Эфендимиз: „Эки мусульман расткелип мусафаха этселер, даа бир-биринден айрылмаздан эвель магъфирет олунырлар!“ буюрды.»

Кяинатнынъ Эфендиси даима тюшюнджели эди. Сусувы лафындан узун сюре эди. Ресулуллах лязимсиз ерде лаф этмез эди. Сёзге башлагъанда да, сёзни битиргенде де Аллаhнынъ адыны анъа эди.

Лаф эткенде къыскъа ве озьлю келимелернен лаф эте эди. Ресулуллахнынъ сёзлери эп акъикъий ве ерли-еринде эди. Ресулуллах лаф эткенде не зияде, не де эксик сёз къулланмай эди. Кимсенинъ гонълюни къырмай, кимсени хор корьмей эди.

Ресулуллах Эфендимиз дюнья ичюн, дюнья ишлери ичюн ачувланмай эди. Лякин бир акъ чигненмек истенильгенде, о акъны алмагъандже, ич бир шей ачувынынъ огюне кечалмай эди.

Озь шахсы ичюн асла ачувланмаз ве оч алмаз эди. Бир шейге ишарет этеджек вакъытта пармагъынен дегиль, бутюн элинен ишарет эте эди. Шашкъанда ве тааджджюп эткенде элининъ турушыны терсине чевире, яни авуджы кокке догъру олса, оны ерге догъру, ерге догъру олса, кокке догъру чевире эди. Лаф эткенде эль арекети япа, мубарек сагъ элининъ авуджыны сол элининъ баш пармагъынынъ ич тарафына ура эди. Ачувлангъанда, ачувдан дерал вазгече ве ачувыны белли этмез эди. Шенъленгенде, ферахлангъанда мубарек козьлерини юма эди. Энъ зияде кульмеси кулюмсиремек эди. Кулюмсиреген вакъытта да мубарек агъзындаки мубарек тишлери инджи данелери киби корюне эди.17

Гузель ишлерде сагъ янны огге алмакъны север эди,
Абдест олсун, кийим олсун, ашыкъып япар эди о керем кяны.
Сагъ яны узьре ятар эди, юзю къыблеге догъру,
Эр нефесте гъайбны сейр эте эди о керем кяны.

«Эки мусульман расткелип селямлашсалар ве мусафаха этселер, даа бир-биринден айрылмаздан эвель магъфирет олунырлар!» Хадис-и шериф

Тёшеги сахтиян эди, ичи лиф, ястыгъы да ойле,
Геджелейин яткъанда аз юкълар эди о уяныкъ керем кяны.
Козьлери юкълар эди, гонълю достунен ич юкъламаз эди,
Эзельден гузеллигине шашкъын эди о керем кяны.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ ятмасы, юкъламасы

Пейгъамбер Эфендимиз тёшегинде юкъламакъ истегенде, мубарек сагъ яны усьтюне ята, мубарек сагъ элини мубарек сагъ янагъынынъ астына къоя, сонъра да шойле дуа эте эди: «Аллаhым! Озюмни Санъа теслим эттим. Юзюмни Санъа чевирдим. Ишимни Санъа тапшырдым. Аркъамны Санъа таядым. Мен Сенинъ азабынъдан къоркъам, рахметинъни умют этем. Сенинъ рахметинъден башкъа сыгъынаджакъ ер ёкъ, Сенинъ азабынъдан башкъа къорунаджакъ шей ёкътыр.

Анджакъ Сенинъ рахметинъе сыгъынылыр ве анджакъ Сенинъ рахметинънен къуртулыныр. Мен Сенинъ эндирген китабынъа ве ёллагъан Пейгъамберинъе иман эттим.

Эй Раббим! Янымны Сенинъ адынънен ерге къойдым. Эгер рухумны тутып къалсанъ, онъа рахметинънен муамеле эт! Эгер оны салсанъ, салих къулларынъны къоругъанынъ киби, оны да къору!

Аллаhым! Мен Сенинъ адынънен олюрим, Сенинъ адынънен тирилирим. Бизни ашаткъан, ичирген, эр ихтияджымызны къаршылагъан, бизни барындыргъан, сыгъындыргъан Аллаhым! Санъа сонъсыз кере хамд этем. Нидже кишилер бар ки, оларнынъ не ихтияджларыны къаршылагъанлар бар, не де барындыргъанлар! Аллаhым! Къулларынъны узурынъда топлайджагъынъ кунь мени азабынъдан къору! Аллаhым! Эввель Сенсинъ! Сенден эвель ич бир шей ёкътыр! Ахыр Сенсинъ! Сенден сонъ ич бир шей ёкътыр! Захир Сенсинъ! Сенден башкъа ич бир шей ёкътыр!»

Юкъудан уянгъанда: «Башкъа илях ёкъ, анджакъ Сен барсынъ! Сени тесбих ве тензих этем. Аллаhым! Гунахларымны магъфирет этмегинъни ве рахметинъни истейим.

Хамд олсун о Аллаhкъа ки, бизни ольгенимизден сонъ тирильтти. Къыямет куню къайтувымыз да Онъадыр»18 дегенден сонъ: «Аллаhым! Ильмимни арттыр! Манъа догъру ёлны косьтергенден сонъ, юрегимни тайдырма! Юдже къатынъдан манъа бир рахмет де ихсан эйле! Чюнки магъфирети энъ чокъ олгъан Сенсинъ!» деп дуа буюра эди. Азрети Бера бин Азиб анълата: «Кяинатнынъ Эфендиси манъа шойле буюрды:

„Ятаджакъ ерге баргъанынъда, намаз ичюн абдест алгъанынъ киби, абдест ал! Сонъра сагъ янынъ усьтюне ят ве сонъра: «Аллаhым! Озюмни Санъа теслим эттим. Юзюмни Санъа чевирдим. Аркъамны Санъа таядым. Мен Сенинъ азабынъдан къоркъам, рахметинъни умют этем. Сенден, Сенинъ рахметинъден башкъа сыгъынаджакъ ер ёкъ, Сенинъ азабынъдан къорунаджакъ ер ёкъ! Анджакъ Сенинъ рахметинъе сыгъынылыр ве анджакъ Сенинъ рахметинънен къуртулыныр. Мен Сенинъ эндирген китабынъа ве ёллагъан Пейгъамберинъе иман эттим!» де! О гедже ольсенъ, Ислям фытраты узьре олюрсинъ. Ким буны айтса ве о гедже ольсе, Ислям фытраты узьре олюр!“»

Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюргъан: «Биринъиз геджелейин тёшегинден тургъандан сонъ кене онъа къайтып ятаджакъ олса, оны учь кере къакъсын. Чюнки озюнден сонъ нелер олгъаныны, нелернинъ келип ятакъ усьтюнде ер алгъаныны бильмез.» Асхаб-ы Суффадан Абдуллах бин Тахфе (радыяллаху анху) анълата: «Мен сехер вакъты Месджитте къарным, яни юзюм усьтюне ятып юкълагъанда, бири манъа аягъынен тийди.

„Бу ким?“ деп сорады.

„Мен Абдуллах бин Тахфейим“ дедим.

Бир де не корейим! Кяинатнынъ Эфендиси экен! Дерал топарландым.

„Бу юдже Аллаhнынъ энъ севмеген бир ятувыдыр!“ буюрды.»19 Пейгъамбер Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) абдестсиз ерге басмаз эди.

Ресулуллах Эфендимизнинъ абдестханеге чыкъып да абдест алмагъаны корюльмеди.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ юрюши

Азрети Хинд бин Эби Хале шойле анълата: «Кяинатнынъ Эфендиси юргенде аякъларыны ерден джанлы котере, эки янына салланмай, адымларыны кениш ата, юксек бир ерден тюшкен киби огюне догъру эгиле, векъар ве сукюнетнен раат юре эди.

Бакъмакъ истеген тарафына там айланып бакъа эди. Этрафына раст-кельди бакъынмай эди.

Ерге бакъышы кокке бакъышындан узун эди.

Ерге бакъышы да козь уджунен эди. Юргенде сахабелерининъ артындан юре эди.

Бирисинен расткельгенде, эвеля озю селям бере эди.»

Азрети Эбу Хурейре де шойле анълата: «Юрюште Кяинатнынъ Эфендисинден даа тез бир кимсе корьмедим. Юргенде ер юзю гуя Онынъ аягъынынъ астында тюрюле эди! Биз Онынъ артындан етишмек ичюн озюмизни пек зорлай, сыкъа эдик. Кяинатнынъ Эфендиси исе юргенде озюни ич сыкъмай эди.»20

Пейгъамбер Эфендимизнинъ отурышы

Чокъ вакъыт тиз чёкип отура эди. Къурфуса шеклинде, яни тизлерини тикип, этрафына къолларыны сарып отургъаны да корюльди.21 Ич бир вакъыт аякъларыны меджлисинде булунгъанларгъа догъру узатмай эди. Умумен къыблеге юзюни чевирип отура эди. Янына кельген мусафирлернинъ астына чокъ вакъыт аркъасындаки абаны сере ве оларны отурта эди. Базыда мусафирлерине озь миндерини бере эди. Ханзала бин Хызьем: «Пейгъамбер Эфендимизнинъ янына баргъанымда, багъдаш къурып отургъаныны корьдим» деп анълаткъан. Джабир бин Семуре де Пейгъамбер Эфендимизнинъ саба намазыны къылгъанда, кунеш догъгъандже намазгяхында багъдаш къурып отургъаныны бильдирген.

«Аллаh Таалянынъ ахлякъынен ахлякъланынъыз!» Хадис-и шериф

Шерид бин Сувейд шойле дей: «Пейгъамбер Эфендимиз манъа огърагъан эди. О вакъыт сол элимни аркъама къойып, элимнинъ ярым авуджына таянгъан алда отура эдим. Кяинатнынъ Эфендиси: „Сен гъазапкъа огърагъанларнынъ (еудийлернинъ) отурышы иле отурасынъмы?“ буюрды.» Эбу Джухайфе анълата: «Пейгъамбер Эфендимиз: „Мен бир шейге таянгъан алда аш ашамайым“ буюрды.»22

Мурабба’ отура эди я тиз узьре, я тикер эди тиз,
Ачыкъ ве гизли толу адап эди о керем кяны.
Учь пармагъынен ашап, оны лезетнен ялар эди,
Учь нефесте серин сувны ичер эди о керем кяны.
Бал ве хельваны, къабакъ, сирке, тиритни север эди, амма
Арпа отьмегинен тойгъандже ашамагъан эди о керем кяны.
Мубарек къарнына базыда ачлыкътан таш багълар эди,
«Юрегим титремесин» дей эди о керем кяны.
Сеадет-ханесинде нидже айлар от янмай эди,
Къанаатнен хурма ве нар ашай эди о керем кяны.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ ашамасы ве ичмеси

Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюрды:

«Ашнынъ берекети ашамаздан эвель абдест алмакъта, ашагъандан сонъ да эль ювмакътадыр!»23

«Ким элиндеки эт, ягъ къокъусыны, кирини ювмадан юкъласа да, башына бир шей кельсе, озюнден башкъасыны сучламасын!» «Ашнынъ берекети ортасындадыр! Биринъиз аш ашайджакъ вакъытта табакънынъ ортасындан дегиль, кенарындан ашасын. Чюнки берекет онынъ ортасына тюшер.» Анамыз Азрети Айше бильдире: «Кяинатнынъ Эфендиси: „Биринъиз аш ашайджакъ вакъытта «Бисмиллаhирраhманирраhим» десин, юдже Аллаhнынъ адыны анъсын. Ашамагъа башламаздан эвель буны айтмагъа унутса, «Ашнынъ эвели ве ахыры ичюн Бисмиллаhирраhманирраhим» десин“ буюрды.»24

Умейе бин Махшийнинъ бильдиргенине коре, бир адам бесмеле чекмеден аш ашай эди.

Пейгъамбер Эфендимиз онынъ бесмеле чекмегенини анълагъан ве: «Ашнынъ эвели ве ахыры ичюн „Бисмиллаhирраhманирраhим“ де!» буюргъан эди. О кимсе де «Бисмиллаhирраhманирраhим» дегенде, Пейгъамбер Эфендимиз кулюмсиреди ве: «Шейтан сенинънен бирликте ашамагъа девам эте эди. Сен юдже Аллаhнынъ адыны анъгъанынъда, шейтан къарнында бир шей къалдырмайып къусты!» буюрды.

Азрети Абдуллах бин Умернинъ бильдиргенине коре, Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюргъан: «Биринъиз аш ашайджакъ вакъытта сагъ элинен ашасын. Бир шей ичеджек вакъытта да кене сагъ элинен ичсин. Чюнки шейтан сол элинен ашар ве сол элинен ичер!»25

Селеме бин Эква’ бабасындан шойле ривает эте: Пейгъамбер Эфендимиз Эшджа’ къабилесинден Буср бин Раию’ль-Ир деп айтылгъан бир адамнынъ янында сол элинен ашагъаныны корьгенде, онъа: «Сагъ элинънен аша!» буюрды. Адам: «Бунъа кучюм етмей, сагъ элимнен ашаялмайым!» деп ялан айтты. Пейгъамбер Эфендимиз: «Кучюнъ етмесин! Сагъ элинен ашамагъа онъа анджакъ кибири ве гъуруры мани ола!» буюрды. Бундан сонъ о адам элини бир даа агъзына котералмады!26 Пейгъамбер Эфендимиз: «Азиз ве Джелиль олгъан Аллаh Тааля бир ашайджакъ шей ашап я да бир ичеджек шей ичип, бунынъ ичюн Озюне хамд эткен къулундан, шубесиз, разы олур!» буюра эди.

Пейгъамбер Эфендимиз топракъ усьтюнде отура, ашыны да ерде ашай эди. Шойле буюра эди: «Мен къул отургъаны киби отурам, къул ашагъаны киби ашайым. Мен анджакъ бир къулум! Суннетимден юзь чевирген менден дегильдир!»27

Умер бин Эби Селеме шойле дей: «Мен Кяинатнынъ Эфендисининъ тербиесинде оськен бир бала эдим. Ашагъанда элим аш савутынынъ ичинде долаша эди. Кяинатнынъ Эфендиси манъа: „Эй огълум! Бисмилля айт. Сагъ элинънен аша! Огюнъден аша!“28 буюрды. Ондан берли эп бойле ашадым.» Пейгъамбер Эфендимиз ич бир ашны хор корьмеди, айыпламады. Ич бир ниметни не хошуна кеткени ичюн макътай, не де бегенмегени ичюн айыплай эди. Бир ашны истесе ашай, истемесе быракъып, суса эди. Энъ кучюк ниметке биле урьмет эте, ич бир ниметни айыпламай эди. Ресулуллах Эфендимиз «шуны япынъыз, буны япынъыз» демей эди. Не бар олса, оны ашай эди. Анамыз Азрети Айше анълата: Пейгъамбер Эфендимиз яныма келе ве: «Янынъда ашайджакъ бир шей бармы?» деп сорай эди. «Ёкъ!» дей эдим. Бунынъ узерине: «Ойле исе, мен оразалыйым!»29 буюра эди. Анамыз Азрети Айше анълата: «Пейгъамбер Эфендимиз Мединеге кельгенинден вефатына къадар эв халкъы учь гедже арды-арды богъдай отьмегинен къарынларыны тойдурмагъан эди.30 Чокъ вакъыт ашагъанлары арпа отьмеги ве хурмадан ибарет эди, булар да чокъ дегиль эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ къарнында бир куньде эки тюрлю аш ич берабер олмады: мубарек къарныны хурманен тойдургъанда, отьмекнен тойдурмады, отьмекнен тойдургъанда да хурманен тойдурмады. Иште, мени агълаткъан да будыр!»31

Пейгъамбер Эфендимиз хельваны ве балны, отьмек тиридини, хурма тиридини ве себзе ашларыны севе эди. Эфендимизге сют кетирип такъдим эткенлеринде: «Сютте эки берекет бар.»32 буюра эди.

«Биринъиз ашагъанда, сагъ элинен ашасын. Бир шей ичкенде де, кене сагъ элинен ичсин. Чюнки шейтан сол элинен ашай ве сол элинен иче!» Хадис-и шериф

Абдуллах бин Аббас анълата: Мен, Халид бин Велид ве Кяинатнынъ Эфендиси бирликте тизем Меймуне бинт Хариснинъ эвине бардыкъ. Тизем: «Сизге сют икрам этейимми?» деп сорады.

Кяинатнынъ Эфендиси: «Олур!» буюрды. Тизем барып, бир савутнен сют кетирди. Кяинатнынъ Эфендиси алып, ондан ичти. Мен Кяинатнынъ Эфендисининъ сагъ тарафында эдим, Халид бин Велид исе сол тарафында отура эди. Ресулуллах Эфендимиз сютнинъ артып къалгъаныны манъа берип: «Сен ич. Истесенъ, Халидни усьтюн тутып, онъа икрам эт» буюрды.

Мен: «Сенинъ артыгъынъны ичмекте ич бир вакъыт ич бир кимсени озюмден усьтюн тутмам» деп арз эттим. Бунынъ узерине Ресулуллах Эфендимиз буюрды:

«Аллаh Тааля кимге бир аш ашатса, о: Аллаhумме барик лена фихи ве ат’имна хайран минху (Аллаhым! Бу ашта бизге берекет ихсан эт! Бизге ондан даа хайырлысыны да ашат!) деп айтсын.

Аллаh Тааля кимге сют ичирсе, о да: Аллаhумме барик лена фихи ве зидна минху (Аллаhым! Бу сютте бизге берекет ихсан эт ве ондан бизге ихсанынъны арттыр!) деп айтсын. Чюнки ашнынъ да, ичкининъ де ерини сюттен башкъа бир шей тутмаз.»33

Мединели мусульманлар хурмаларынынъ ильк чыкъкъаныны, турфандасыны корьгенде, оны Пейгъамбер Эфендимизге кетирир эдилер. Ресулуллах Эфендимиз де элине алып, берекет дуасы эткенден сонъ, корьген балаларнынъ энъ кучюгини чагъырып, онъа бере эди. «Бир эвде хурма олмаса, о эвнинъ халкъы ачтыр» буюра эди. Пейгъамбер Эфендимиз ашнынъ тюбюнде къалгъаныны ашамагъа севе эди. «Ким бир табакъта, савутта аш ашагъандан сонъ оны сыйырса, о табакъ онынъ ичюн истигъфар этер!» буюра эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ шойле буюргъаны да бильдириле: «Эй Эбу Зер! Эт пиширгенде, сувыны чокъайт да, къомшуларынъны козет, ондан оларгъа да пай эт.»34

«Къомшусы ач экен, къарныны тойдургъан кимсе камиль му’мин дегильдир!»

«Аллаhкъа ибадет этинъиз! Аш ашатынъыз! Селямны яйынъыз ки, дженнетлерге кирейсинъиз!»35

«Бир кишининъ ашы эки кишиге етер. Учь кишининъ ашы дёрт кишиге етер. Дёрт кишининъ ашы секиз кишиге етер!»36

Азрети Эсма бинт Эби Бекир шойле анълатты: Ресулуллах (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз пишкен ашны къайнавы ве тютюни кечкенге къадар орьтюли тутмагъа тевсие эте ве: «О энъ буюк берекеттир!» буюра эди. Ресулуллах Эфендимиз Меккенинъ фетхинде эмджеси Эбу Талибнинъ къызы Азрети Умму Ханининъ эвине баргъан эди. Онъа: «Янынъызда ашайджакъ бир шей бармы?» деп сорады. Азрети Умму Хани: «Ёкъ! Тек къуругъан отьмек уфакълары ве сирке бар! Амма буларны санъа такъдим этмеге утанам!» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Оларны кетир. Сувнынъ ичине уфала. Туз да кетир!» буюрды. Сиркени онынъ усьтюне тёкип ашагъандан сонъ Юдже Аллаhкъа шукюр этти ве: «Эй Умму Хани! Сирке не гузель къатыкътыр! Сиркеси олгъан бир эв къатыкътан махрум сайылмаз!»37 буюрды. Отьмекни къатыкъсыз я да хурманен, сирке иле, мейва иле, шорба иле я да зейтюн ягъына батырып ашай эди. Тавукъ, тавшан, деве, джейран, балыкъ ве бастырма этлерини ве пейнир де ашай эди. Этнинъ къол тарафыны севе эди. Эллеринен тутып, тишлеп ашай эди. (Пычакънен кесип ашамакъ да джаиздир.) Чокъусы сют иче я да хурма ашай эди. Ашлардан къоюн этини, эт сувыны, къабакъны, татлыларны, балны, хурманы, сютни, къаймакъны, къарпызны, къавунны, юзюмни ве хыярны севе эди.38 Сувны яваш-яваш, «Бисмилля» иле башлап, учь юдумда иче, сонъунда «Эльхамдулиллаh» дей ве дуа эте эди. Пейгъамбер Эфендимиз Буюту’с-Сукъядан кетирильген татлы сувдан иче эди. Буюту’с-Сукъя Мединеден эки куньлюк ёл узакълыгъында эди.39 «Ичкилернинъ къайсысы даа лезетлидир?» деп сорагъанларында, Пейгъамбер Эфендимиз: «Татлы ве серин сувдыр!»40 буюрды.

Пейгъамбер Эфендимиз: «Биринъиз бир шей ичкенде, савутнынъ ичине нефес бермесин!» буюра эди. Ашайджакъ ве ичеджек шейлернинъ ичине нефес берильмесини ясакъ эткени киби, алтын ве кумюш савутларда ашап-ичмекни де ясакъ эте эди. Пейгъамбер Эфендимиз сув ичкенде, бир бардакъ сувда эки-учь кере нефес ала ве: «Бу даа файдалы ве сувсызлыкъны даа яхшы къандыра» буюра эди. Даа: «Биринъиз бир шей ичеджек олса, бир нефесте ичмесин» буюра эди. Ве: «Девелер киби бир нефесте ичменъиз! Эки я да учь нефесте ичинъиз! Ичеджек олгъанда „Бисмилля!“ айтынъыз, агъзынъызны савуттан котергенде де „Эльхамдулиллаh!“ айтынъыз!»41 буюра эди.

Азрети Невфель бин Муавие анълата: «Кяинатнынъ Эфендиси бир шей ичкенде учь кере нефес ала эди. Башында Юдже Аллаhнынъ адыны анъа, „Бисмиллаhирраhманирраhим“ дей, сонъунда да „Эльхамдулиллаh“ деп хамд эте эди.»42

Эбу Умаме Бахилийнинъ бильдиргенине коре, Пейгъамбер Эфендимиз шойле буюрды: «Азиз ве Джелиль олгъан Раббим манъа Мекке вадийсини алтын япмакъны теклиф эткенде, мен: „Ёкъ, я Рабби! Бир кунь токъ олайым, бир кунь де ач олайым. Ач олгъанымда Санъа ялварайым ве Сени зикир этейим. Токъ олгъанымда да Санъа хамд этейим, шукюр этейим“ дедим.»43

Ашап-ичмек бильгисини огренмек ибадет бильгисини огренмектен эвель келе. Аштан эвель ве аштан сонъ эль ювмакъ, сагъ элинен ашамакъ ве сагъ элинен ичмек Ресулуллахнынъ адети эди. Аштан эвель эллерни ювгъанда, эвеля яшлар, аштан сонъ исе эвеля къартлар юва.44 Табакънынъ кенарындан ашамакъ, озь огюнден ашамакъ, сагъ аякъны тикип, сол аякъ усьтюне отурмакъ Ресулуллахнынъ суннетидир. Пек сыджакъ шейни не ашамакъ, не де къокъламакъ керек.

«Къомшусы ач экен, къарныны тойдургъан кимсе камиль му’мин дегильдир!» Хадис-и шериф

Ашагъанда ич лаф этмемекни Пейгъамбер Эфендимиз уйгъун корьмей эди. Бу атешке табынгъанларнынъ адетидир. Софрада шенъ лаф этмек керек.

Ашны тузнен башламакъ ве тузнен битирмек Ресулуллахнынъ суннетидир ве шифадыр. Ислямиетте эвеля чыкъкъан бид’атлардан бири тойгъанджагъа къадар ашамакътыр. Эр кунь эт ашамакъ юрекке сыкъынты бере. Мелеклер буны севмез. Этни аз ашамакъ исе ахлякъны боза. Софрада, яни бир ябув усьтюнде ашамакъ ве оны ерге сермек яхшы олур. Софра териден ола эди. Осюмлик ашлар пек яхшыдыр. Осюмлик аш олмагъан софра акъылсыз бир къарткъа бенъзетильген.

Имам-ы Джафер-и Садыкъ: «Малы ве эвляды чокъ олмакъ истеген осюмлик ашны чокъ ашасын!» буюргъан. Эвеля софрагъа отурмакъ, ашны исе сонъра кетирмек керек.

Пейгъамберимиз: «Мен къулым. Къуллар киби ерге отурып ашайым» буюрды.45

Ачыкъмадан ашамамакъ, тоймадан эвель софрадан турмакъ [чокъ ашамамакъ], шашаджакъ бир шей олмагъанда исе кульмемек керек. Пейгъамбер Эфендимиз: «Яхшылыкъларнынъ башы ачлыкътыр. Яманлыкъларнынъ башы токълукътыр» буюра эди. Ачлыкъ не къадар чокъ олса, ашнынъ тады да о къадар арта. Токълукъ унутувчанлыкъ кетире. Юрекни сокъур эте, алкогольли ичкилер киби къанны боза. Ачлыкъ акъылны темизлей, юрекни парлата. Фасыкълар ве яман кимселер иле берабер ашап-ичмемек керек. Къайнагъан ашларны орьтюли алда сувутмакъ керек.

Ресулуллах Эфендимиз: «Сагъ элинен ашанъыз. Сагъ элинен ичинъиз» буюра эди. Учь бармакънен ашамакъ суннеттир. Пейгъамбер Эфендимиз: «Я Али! Ашны учь бармагъынънен аша, чюнки шейтан эки бармагъынен ашай» буюрды. Пейгъамберимиз отьмекни сагъ элинен ала, сонъра къарпызны сол элинен ашай эди. Отьмекни бир элинен дегиль, эки элинен къопармакъ керек.46 Локъма кучюк олсун ве яхшы чайнансын. Сагъына, солуна, юкъарыгъа бакъмамакъ, локъмасына ве огюне бакъмакъ керек. Агъзыны чокъ ачмамакъ керек. Софрада элини усьтюне-башына сюртмемек керек. Ётельгенде я да чюшкюргенде башыны артына чевирмек керек. Чагъырылмагъан софрагъа отурмамакъ керек. Софрада эр кестен чокъ ашамамакъ керек. Къарны тойгъанда, бу токълукъны гунах ишлемекте къулланмамакъ ичюн дуа этмек керек. Онынъ къыямет кунюндеки эсабыны тюшюнмек керек. Ибадет япмагъа къувет алмакъ ниетинен ашамакъ керек. Ач экенде де яваш-яваш ашамакъ керек. Эвеля буюклер башламакъ керек. Учьтен зияде «аша» деп, кимсени сыкъмамакъ керек. Ресулуллах Эфендимиз аз ашай эди ве чокъ ашамамагъа пек эмиет бере эди. Шойле буюра эди: «Инсан юреги тарладаки экин кибидир. Аш ягъмур кибидир. Зияде сув экинни къуруткъаны киби, зияде гъыда да юрекни ольдюрир. Чокъ ашагъанны, чокъ ичкенни Аллаh Тааля севмез.»

Ресулуллах миденинъ учьтен бирини ашларгъа, учьтен бирини ичкилерге айырмакъны тевсие буюра эди. Учьтен бирининъ ава пайы олмасы, яни бош къалмасы энъ ашагъы дереджедир. Энъ яхшы дередже аз ашамакъ ве аз юкъламакътыр. Чокъ ашамакъ хасталыкъларнынъ башы, аз ашамакъ иляджларнынъ башыдыр. Мусафир эв саибинден отьмек ве туздан башкъа бир шей беклемемек керек. Эв саиби мусафирге локъма узатмакъ керек. Элине сув тёкмек керек. Мусафирнинъ севген шейини агъзына бермек керек. Мусафир темиз ерге бир шей тюшюрсе, оны алып онъа бермек керек. Кирленген олса, мышыкъкъа ве дигер айванларгъа къалдырмакъ керек. Бойле эвнинъ берекети арта. Атта торунларына къадар етише. Ерге тюшкенлер топланмаса, оны шейтан ашай.

Савутта къалгъанны сыйырып ашамакъ суннеттир. Хошаф, айран киби шейлернинъ артыгъына сув къойып, чалкъалап ичмек пек севаптыр. Табакъта, бардакъта артыкъ быракъмакъ джаиздир. Ресулуллах му’миннинъ артыгъыны ашамагъа севе эди.

Аштан сонъ тишлерни мисвакънен ве кюрданнен темизлемек Ресулуллахнынъ суннетидир. Бу – темизликтир. Темизлик исе иманны къуветлендире. Аштан сонъ эв саибине берекет, рахмет ве магъфирет тилеп дуа этиле. Сонъра кетмеге изин сорала. Эв саиби де ашкъа давет этиле.

Ашагъанда къоркъунчлы ве иренч шейлер акъкъында лаф этмемек керек. Олюмден, хасталыкътан лаф ачмамакъ керек. Софрагъа кельген ашларгъа козь тикмемек керек. Бир локъманы ютмадан эвель экинджисини элине алмамакъ керек. Аш арасында бир шей ичюн, атта намаз ичюн биле софрадан турмамакъ керек. Намазны эвельден къылмакъ керек. Эгер азырлангъан ашлар сувуйджакъ я да бозуладжакъ олса, намаз вакъты исе аштан сонъ къылмагъа ельверишли олса, намаздан эвель ашамакъ керек. Софрадан аш котерильгенден сонъ турмакъ керек. Ёл усьтюнде, аякъ усьтюнде, юргенде ашамамакъ керек. Агъзында, элинде эт, аш къокъусы олгъанда ятмамакъ керек. Балаларнынъ эллерини де ювмакъ керек. Токъ экенде ятмамакъ керек. Ашайджакъ шейлерни керек олгъаны къадар, ольчеп алмакъ, ольчюсиз ве чокъ алмамакъ керек. Бу исраф олур. Аш ве ичеджек савутлары къапакълы олмакъ керек. Озенден, хавуздан эгилип агъызнен ичмемек керек. Ибрикнинъ, тестининъ агъзындан да ичмемек керек. Финджаннынъ, бардакънынъ сыныкъ еринден ичмемек керек. Язда серин ичмек керек. Ресулуллах серин шербет ичмеге севе эди. Земзем аякъ усьтюнде ичиле билир. Ёлджу эр сувны аякъ усьтюнде иче билир, дедилер. Ач къарынгъа сув ичмемек керек. Сувны яваш-яваш, эмип ичмек керек. Ресулуллах Эфендимиз кешкек ашыны севе эди. Херисе, яни кешкек пиширмекни Пейгъамбер Эфендимизге Джебраил алейхисселям огретти. Херисе инсанны пек къуветлендире. Бутюн пейгъамберлер арпа отьмеги ашагъандыр. Ресулуллах къабакъ татлысыны, мерджимек шорбасыны, ав этини ве къоюн этини севе эди. Къоюннынъ къол, кокюс ве кюрек тарафыны севе эди. Огълакънынъ кюрек этини исе пек севе эди. Огълакъ эти тез синъе. Эр кес ичюн уйгъундыр.47

«Яхшылыкъларнынъ башы ачлыкътыр. Яманлыкъларнынъ башы токълукътыр» Хадис-и шериф

Эркек айваннынъ эти дишининъкинден, къарамтыл эт де акъ эттен даа тез синъе. Тез синъгени ве лезети джеэтинден къоюн эти ве сыгъыр сюти даа яхшыдыр.

Ав этлерининъ энъ яхшысы кийик этидир. Тавшан эти аляльдир. Пейгъамберимиз оны ашагъандыр. Сидикни айдай, зияде ашалса, юкъусызлыкъ кетире. Эр кес ичюн уйгъундыр. Къуш ве балапан эти эр кеске яхшыдыр. Къумес къушларындан эти энъ яхшы олгъаны тавукътыр.

Пейгъамберимиз: «Сирке не гузель ашайджакътыр!» буюрды. Сирке ашларнынъ энъ файдалысыдыр. Хурма да аштыр, яни отьмекнен ашалыр. Юзюм эм аш, эм де мейвадыр. Юзюмни отьмекнен ашамакъ суннеттир. Хурманы тек сайыда ашамакъ суннеттир. Къуру юзюм, джевиз, бадем ашамакъ суннеттир. Балда шифа бар. Етмиш пейгъамбер балгъа берекет дуасы эткендир. Ресулуллах Эфендимиз хурманы пек севе эди. Хурманы къавун ве къарпызнен берабер ашай эди. Къавун ве къарпыз бойреклерни темизлей, баш агърысыны кеткизе. Къуртларны тёктюре. Козьлерге къувет бере. Пилав ашагъанда салават-ы шерифе окъумакъ керек. Пейгъамбер Эфендимиз бакъланы къабугъынен ашамакъны макътады. «Хаббету’с-севда, яни чёрек оту, дертлерге девадыр» буюрды. Джевизни пейнирнен ашамакъ шифадыр. Буларны ялынъыз ашамакъ зарарлыдыр. Бир шейнен берабер ашамакъ керек. Эфендимиз юзюм салкъымыны сол элине ала, юзюмни сагъ элинен ашай эди.48 Айва юректен сыкъынтыны кеткизе. Эр къавунда, къарпызда ве нарда дженнет сувындан бир дамла бар. Нарны ялынъыз ашамакъ керек ки, бир дамласы да бош ерге кетмесин. Нар юрек чарпынтысына яхшы келе. Мидени къуветлендире. Этли къысмынен берабер сыкъып ичилсе, сафраны айдай, къабызлыкъны кеткизе. Инджир юрекке ферахлыкъ бере. Кулунчны ве синъдирюв узувларынынъ агърыларыны кеткизе.

Ешиль хыярны тузнен, джевизни хурма ве балнен ашамакъ Ресулуллахнынъ суннетидир.49 Пейгъамберимиз патлыджанны макътады ве: «Оны зейтюн ягъынен пиширинъиз» буюрды.

Семизотуны да макътады. Кереви унутувчанлыкъны кеткизе. Сидикни айдай. Къан ве сют япа. Къара джигерни темизлей. Харшеф, яни энгинар, сафра ташыны эрите, къанны темизлей, тамыр къатылыгъына яхшы келе. Тер къокъусыны да кеткизе. Бир мемлекетке кельген кимсенинъ эвеля бираз чий согъан ашамасы сагълыкъкъа яхшыдыр. Согъан микробларгъа къаршы туруш кучюни арттыра. Согъандан сонъ кереви ашалса, онынъ фена къокъусыны кеткизе. Седеф оту ашалса да къокъусы кетер, дедилер. Ресулуллахнынъ энъ сонъ ашагъан ашынынъ ичинде согъан бар эди. «Согъан ве сарымсакъны пиширип ашанъыз» буюра эди. Оларнынъ къокъусындан мелеклер инджине. Турп сидикни айдай. Синъдирювни къолайлаштыра.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек сакъалы ве сачлары

Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек сачлары ве сакъалынынъ къыллары не пек бурма, не де пек тюз эди; яратылыштан далгъалы эди. Мубарек сачлары узун эди. Эвельджелери алнына къакюль быракъа эди, сонъра экиге айырмагъа башлады. Мубарек сачларыны базыда осьтюре, базыда да кесип къыскъарта эди.

Азрети Энес бин Маликке Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек сачларынынъ васфы акъкъында: «Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек сачлары насыл эди?» деп сорагъанларында, шойле джевап берди: «Пек бурма дегиль эди, пек тюз де дегиль эди. Экисининъ арасында, орта дереджеде эди. Узунлыгъы къулакъларынен омузларынынъ арасына къадар эди.»50 Азрети Ибн Аббас: «Фахр-и алем Эфендимиз мубарек сачларыны алнынынъ усьтюне сала эди. Сонъра мубарек сачларыны экиге айырмагъа башлады» деген.51 Алимлер шойле буюргъанлар: «Сачны эки тарафкъа айырмакъ Фахр-и кяинат Эфендимизнинъ суннетидир. Чюнки сонъра бойле япмагъа башлагъан эди. Алнынынъ усьтюне салмакъ да джаиздир, эки якъкъа айырмакъ да джаиздир. Амма айырмакъ даа усьтюндир.»

Анамыз Азрети Айше-и Сыддыкъа буюрды: «Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек сачы джуммеден юкъары ве вефреден ашагъы эди.»52 «Джумме» деп омуз башларына етишкен сачкъа айталар. «Вефре» деп де къулакъ юмушагъына етишкен сачкъа айталар. Къыскъасы, анамыз Азрети Айшенинъ ривает эткенине коре, Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек сачынынъ узунлыгъы о къадар эди ки, мубарек къулакъларынынъ юмушагъындан ашагъы тюше эди, амма омузларына етишмей эди; экисининъ арасында эди.

Азрети Къады Ияз буюрды: «Бу анълатылгъан риваетлер шойле бирлештириле: мубарек къулакълары тарафындаки сачлары мубарек къулакъларынынъ юмушагъына етеджек къадар эди. Артындаки сачлары исе мубарек омузларына етише эди.» Шойле де буюргъанлар: «Базы риваетлерде къулагъына къадар тюше эди, базы риваетлерде мубарек омузына къадар тюше эди, денильгенининъ себеби будыр: бир вакъыт ойле, башкъа бир вакъыт исе бойле эди. Риваетлернинъ эписи догърудыр. Пейгъамбер Эфендимиз мубарек сачларыны базыда осьтюре эди, омуз башларына къадар тюше эди. Базыда да кесе эди, мубарек къулакъларынынъ юмушагъына я да орталарына къадар келе эди.» Эркеклер ичюн башны тыраш этмек я да сачны осьтюрип, тарап, экиге айырмакъ суннеттир. Алгъа, адетке ве заманнынъ шартларына коре арекет этмек керек. Сачны бурмакъ ве орьмек мекрухтыр. Юзюни къадынларнынъ юзю киби парлакъ этмек, къадынларгъа бенъземек ичюн сакъалны тыраш этмек, чене тюбюндеки сакъалны тыраш этип, янакълардакини осьтюрмек арамдыр.

Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек сакъалынынъ васфы акъкъында Азрети Энес шойле бильдире: «Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек сакъалында пек аз акъ бар эди. Мубарек башында ве мубарек сакъалында он еди я да он секизден зияде акъ къыл ёкъ эди.»

Бир кунь Азрети Эбу Бекир-и Сыддыкъ: «Къылларынъ акъарды, я Ресулаллах» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз: «Мени Hуд, Вакъыа, Мурселят, Небе’ (Амме йетесаелун) ве Теквир (Изе’ш-шемсу куввирет) сурелери акъартты» буюрды.53

Яни бу сурелерде дженнетнинъ ве джеэннемнинъ аллары чокъ анъыла. «Умметимнинъ алы не олур деп чеккен къайгъы ве кедеримден сачым ве сакъалым акъарды» буюрды. Амр бин Шуайб: «Ресулуллах Эфендимиз мубарек сакъалыны энинден де, боюндан да къыскъарта эди» буюрды. Азрети Тирмизий ривает эткен хадис-и шерифте Пейгъамбер Эфендимиз: «Мыйыгъыны къыскъартмагъан бизден дегильдир» буюрды.54 Дигер бир хадис-и шерифте исе: «Сакъалларынъызны сых осьтюринъиз, мыйыкъларынъызны исе яхшы къыскъартынъыз» буюрылды.55 Ибн Абдулхаким: «Мыйыкъны яхшы къыскъартмакъ, сакъалны исе кесмемек керек. Мыйыкъны яхшы къыскъартмакъ – тыраш этмек демек дегильдир» буюргъан. Азрети Имам Невевий: «Мыйыкъны къыскъартмакъта догърусы будыр: дудакънынъ кенары корюнгенге къадар кесмек, тамамен тюбюнден кесмемек, тек къыскъартмакъ» деди.

«Согъан ве сарымсакъны пиширип ашанъыз» Хадис-и шериф

Алимлер мыйыкъны юкъарыдан къыркъып, эки тарафтаки уджларыны салып къоймакъны мекрух корьдилер. Ибн Умер анълата: «Ресулуллах Эфендимизге меджусийлернинъ джемаатыны анълаттылар. Бунынъ узерине Ресулуллах Эфендимиз: „Олар мыйыкъларынынъ уджларыны осьтюрелер, сакъалларыны исе тыраш этелер. Ойле исе сиз оларгъа мухалефет этинъиз“ буюрды.»56

Эбу Умаме: «Я Ресулаллах! Эхл-и китап сакъалларыны къыркъалар, мыйыкъларыны исе осьтюрелер» дегенде, Ресулуллах Эфендимиз: «Сиз мыйыкъларынъызнынъ уджларыны къыркъынъыз, сакъалларынъызны исе сых быракъынъыз» буюрды.

Алимлернинъ бильдиргенине коре, мыйыкъны къыркъып, къашлар къадар къыскъартмакъ суннеттир. Сакъалны бир тутам узунлыгъында быракъып, тутамдан узун олгъаныны кесмек суннеттир. Сакъалны бир тутамдан къыскъа быракъмакъ да суннетке уйгъун дегильдир. Суннетке уймакъ ниетинен къыскъа сакъал быракъмакъ бид’аттыр. Бу арамдыр. Сакъал осьтюрмек суннет-и зевайиддир. Эмр-и ма’руф ичюн, нафакъа темин этмек ичюн ве фитнеге мани олмакъ ичюн сакъалны бутюнлей тыраш этмек джаиз ве керек ола. Булар суннетни терк этмек ичюн озюрлердир. Амма къыскъа сакъал быракъып бид’ат япмакъ ичюн озюр дегильдирлер.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ кийген кийимлери

Кийильмеси джаиз олгъан кийимлерден не тапса, оны кие эди. Ихрам киби тикильмеген къалын безден парчаларгъа сарына, пештемаль багълай, кольмек ве джуббе де кие эди. Булар памукътан, юньден я да къылдан докъулгъан эди. Чокъусы акъ, базыда ешиль кие эди. Тикильген кийим кийгени де ола эди. Джума ве байрам куньлери, ят мемлекетлерден эльчилер кельгенде ве дженк вакъытларында къыйметли кольмеклер ве джуббелер кие эди. Кийимининъ тюсю чокъусы акъ эди. Ешиль, къырмызы ве къара олгъаны да ола эди. Къолларыны билеклерине къадар, мубарек аякъларыны исе бальдырларынынъ ортасына къадар орьте эди. Имам-ы Тирмизий (рахимехуллаху тааля) «Шемаиль-и шериф» китабында шойле дей: «Ресулуллах къамис, яни кольмек киймеге севе эди. Кольмегининъ енълери билеклерине къадар эди. Кольмегининъ енълеринде ве якъасында тюйме ёкъ эди. Аякъкъаплары териден эди, бир къайышлы ве эки кибаллы эди. Кибал – бир уджу къайышкъа, дигер уджу аякъкъапнынъ бурнуна тикильген къайыштыр. Эки бармакънынъ арасындан кече. Кийим ве аякъкъап кийгенде адетке уйыла. Адеттен чыкъмакъ шуретке себеп ола. Шуреттен сакъынмакъ керек. Меккеге киргенде мубарек башында сарылгъан къара сарыкъ бар эди.» Чокъусы акъ, базыда да къара индже муслинни башына сарыкъ киби сара, уджуны исе омузлары арасына тахминен бир къарыш салып къоя эди. Сарыгъы не пек буюк, не пек кучюк эди, учь буджукъ метр къадар узун эди. Сарыкъны такъкъесиз сара, базыда да сарыкъсыз сырып тикильген такъке кие эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ памукъ ве кетен ипликтен докъулгъан, чызыкълы Йемен безинден Хыбере адлы бир кийими бар эди. Бу кийимни киймеге пек севе эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) бир акъ кийими де бар эди. Шойле буюра эди: «Кийимлеринъизден акъыны кийинъиз! Тирилеринъиз акъ кийим кийсинлер. Ольгенлеринъизни де акъ кефенге сарынъыз! Чюнки о сизинъ энъ хайырлы ве энъ яхшы кийиминъиздир!»57

«Шурет ве косьтериш ичюн кийим кийгенден Аллаh, о кийимни чыкъаргъанджагъа къадар юзь чевирир! Къыямет куню онъа зиллет кийими кийдирир!» Хадис-и шериф

Пейгъамберимизнинъ ешиль кийим кийгени де корюльген. Азрети Эбу Римсе Пейгъамберимизни бир-бирининъ усьтюне кийильген эки парча ешиль кийим ичинде корьгенини айта.58 Пейгъамберимиз ала-къула Хулле де кие эди. Азрети Бера бин Азиб: «Сачлары къулакъ юмушагъына етишкенлер арасында къырмызы (ала-къула) Хулле деген кийими ичинде Ресулуллах алейхисселямдан даа гузелини корьмедим!» деген.59 Пейгъамберимизнинъ джума ве байрам куньлери кийген къырмызы бир джуббеси бар эди. Пейгъамберимизнинъ Йемен ишлемеси бир джуббеси де бар эди. Енълери (къол агъызлары) тар олгъан Шам ишлемеси бу джуббени Пейгъамберимиз сеферлерде кие эди. Иран шахлары кийген тайлесан безинден япылгъан, якъасына атлас парча тикильген, огюнде ве артында этегининъ эки ярыкъына ве енълерине атлас кенар чекильген бу джуббени де Пейгъамберимиз дженклерде, душманларнен къаршылашкъанда кие эди.

Бу джуббе Азрети Айше вефат эткенге къадар онынъ янында эди, ондан сонъ оны Эсма бинт Эби Бекир алды. Пейгъамберимизнинъ кийген бу джуббеси ювулгъан сувнен хасталарны ювундыра эдилер, олар да шифа тапа эдилер.60 Думету’ль-Джендель гъазвасында эльге кечкен гъаниметтен бир джуббе севимли Пейгъамберимизнинъ пайына тюшти. Аргъаджы ве ериши ибришимден докъулгъан эди, атлас безден бичильген эди; ишлеме ерлерине алтын сырманен хурма япракълары ишленген эди. Пейгъамбер Эфендимиз о джуббени кийип, минберге чыкъты, отурды ве ич бир шей айтмадан минберден тюшти. Асхаб-ы кирам элинен тийип, бакъып онынъ гузеллигине айран къала эдилер. Пейгъамбер Эфендимиз: «Сиз онынъ гузеллигинеми шашасынъыз? Бу сизге пекми хош кельди?» деп сорады. «Биз бундан даа гузель бир кийим корьмедик!» дедилер. Пейгъамберимиз: «Варлыгъым Онынъ къудрет элинде олгъан Аллаhкъа ант этем ки, Са’д бин Муазнынъ дженнеттеки мендиллери корьгенинъиз шейден даа гузель ве даа хоштыр!» буюрды.

Пейгъамбер Эфендимиз: «Шурет ве косьтериш ичюн кийим кийгенден Аллаh, о кийимни чыкъаргъанджагъа къадар юзь чевирир! Къыямет куню онъа зиллет кийими кийдирир!» буюрды.

Даа шойле буюрды: «Шурет ве косьтериш ичюн кийим кийгенге Аллаh къыямет куню айны шойле бир кийим кийдирир. Сонъра оны атешнен алевлендирир!»

Азрети Сехль бин Са’д анълата: «Бир къадын Ресулуллах алейхисселямгъа озю докъугъан, кенарлы бир бурде61 кетирди ве: „Я Ресулаллах! Буны озь элимнен докъудым. Юксек затынъызгъа эдие оларакъ кетирдим“ деди. Ресулуллах Эфендимиз онынъ эдиесини къабул этти. О бурдеге сарынып, янымызгъа чыкъты. Джемааттан бир адам элинен тийип: „Я Ресулаллах! Бу бурдеден даа гузели олмаз! Оны манъа берирсинъизми?“ деди. Ресулуллах Эфендимиз: „Олур!“ буюрды. Месджитте бизге субет этип, насиатлар бергенден сонъ эвине къайтты, бурдени сарып-багълатып, о адамгъа ёллады. Джемаат о адамны: „Ич яхшы япмадынъ! Ресулуллах кийген ве озюне керек олгъан бир шейни Ондан истединъ! Озюнъ де билесинъ ки, Ресулуллах алейхисселям бир шей истеген кимсени ич бир вакъыт кери чевирмез, бош къайтармаз!“ деп къабаатладылар. О адам исе: „Валлахи, мен оны киймек ичюн истемедим. Амма ольген кунюм кефеним олсун деп истедим!“ деди. Акъикъатен, о бурде онынъ ольген куню кефени олды.»62 Пейгъамберимизнинъ къара юнь кийим кийгени де ола эди. Анамыз Азрети Айше шойле деди: «Ресулуллах алейхисселям ичюн къара юньден бир кийим тикильди. Оны кийип терлегенде, юньнинъ къокъусыны дуйды. Тез усьтюнден чыкъарып ташлады, чюнки тек гузель къокъуны севе эди.» Пейгъамбер Эфендимиз кийим усьтюнден кийильген къафтаннынъ этегини анджакъ бальдырнынъ ортасына я да бираз ашагъысына, топукъларгъа къадар узатмагъа изин бере, топукълардан ашагъы, яни ерде сюрюнеджек къадар узатмакъны исе ясакъ эте эди. Къыямет куню Юдже Аллаh кибирленип къафтанларыны ерде сюрюкълеген эркеклерге рахмет назарынен бакъмайджагъыны буюра эди.

Бир кунь Пейгъамбер Эфендимиз Азрети Джабир бин Сулеймге: «Къафтанынънынъ этегини бальдырынънынъ ортасына къадар узат! Буны япалмасанъ, топукъларынъа къадар узат! Ерде сюрюнеджек къадар узатмакътан сакъын! Чюнки бу кибир аляметидир. Аллаh Тааля исе кибирни севмез!» буюрды.63 Бунынъ ичюн Абдуллах бин Умер (радыяллаху анхума) бальдырларынынъ ортасына къадар узун къафтан кие эди.

«Йемен тарафындан рахмет ели эскенини дуям» Хадис-и шериф

Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир къат памукъ ипликтен докъулгъан безден кольмеги бар эди. Анамыз Азрети Айше анълата: Азрети Эбу Джехм Пейгъамбер Эфендимизге накъышлы бир седжаде эдие этти. Бир кунь Пейгъамбер Эфендимиз о седжаде усьтюнде намаз къылгъанда, мубарек козьлери накъышкъа илишти. Селям бергенде: «Буны Эбу Джехмге алып барынъыз. Бираз эвель намазда дикъкъатымны озюне чекти. Манъа накъышсыз, адий бир седжаде кетирсин» буюрды.

Мединенинъ топрагъы ыслакъ ве тузлу олгъаны ичюн, бу седжаде Пейгъамбер Эфендимиз вефат эткенде, мубарек къабрининъ тюбюне серильди.

Азрети Вейсель Къаранийге ёлланылгъан Хыркъа-и шериф

Увейс бин Амир Къарни (радыяллаху анху) Табиинлернинъ буюклериндендир. Йемендеки Къарн коюндендир. Мусульман олгъандан сонъ, омюр бою севимли Пейгъамберимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) ашкъынен янып, Раббини бир ань биле унутмады. Къуллыгъында ойле бир дереджеге иришти ки, онынъ эр алы, эр арекети ве эр сёзю инсанларгъа ибрет ве насиат олды. Ич кимседен инджинмеди, ич кимсени инджитмеди. Энъ муим хасиетлери Пейгъамбер Эфендимизге олгъан ашкъы, джан-юректен ибадетке девамы ве анасына урьмети эди. Анасына пек хызмет этти ве онынъ хайыр дуасыны алды. Севимли Пейгъамберимизге олгъан бу ашкъы ве Ислямгъа багълылыгъы Эфендимизнинъ оны макътамасына себеп олды. Ресулуллах Эфендимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) вакъыт-вакъыт мубарек юзюни Йемен тарафына чевире ве: «Йемен тарафындан рахмет ели эскенини дуям» буюра эди. Даа шойле буюрды: «Къыямет куню Аллаh Тааля Увейснинъ суретинде етмиш бинъ мелек яратаджакъ, олар Увейсни араларына алып Арасаткъа алып бараджакълар. Дженнетке кирер, амма Аллаh Тааля истеген кимседен (бильдирген кимседен) башкъа ич бир махлюкъ оларнынъ къайсысы Увейс олгъаныны бильмез.» «Умметимде бир киши бар ки, къыямет куню Ребиа ве Мудар къабилелерининъ къоюнларынынъ къыллары саны къадар кишиге шефаат этеджек.» Асхаб-ы кирам: «Я Ресулаллах, о ким?» деп сорадылар. «Аллаhнынъ къулларындан бири» буюрды. «Эпимиз къулмыз; ады недир?» дедилер. «Увейс» буюрды. «Къайдандыр?» деп сорадылар. Ресулуллах: «Къарнлыдыр» буюрды. «О сизни корьдими?» деп сорагъанларында: «Баш козюнен корьмеди» буюрды.

«Аджайип, сизни бу къадар севе, амма сизге хызмет этмек ичюн чапып, узурынъызгъа кельмей» дедилер. Ресулуллах буюрды: «Эки себептен. Биринджиси, алы озюне гъалип кельген. Экинджиси исе, меним диниме багълылыгъындандыр. Иман кетирген къарт бир анасы бар. Козьлери корьмей, эллери-аякълары арекет этмей. Увейс куньдюз девелер багъа, алгъан акъысыны озюнинъ ве анасынынъ нафакъасына харджай.» «Биз оны корермизми?» деп сорадылар. Азрети Эбу Бекирге: «Сен оны озь заманынъда коралмазсынъ» буюрды. Азрети Умер ве Азрети Алиге исе: «Сиз оны кореджексинъиз. Бедени къыллыдыр. Сол бёгюрюнде ве авуджында бир кумюш къадар акълыкъ бар. О, барас хасталыгъынынъ акълыгъы дегильдир. Янына баргъанынъызда меним селямымны еткизинъиз ве умметиме дуа этмесини айтынъыз» буюрды.

Азрети Вейсель Къарани (Увейс Къарни) анасы вефат эткенден сонъ Къарн коюнден айрылып, Куфе шеэрине кетти. Пейгъамбер Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) вефаты якъынлашкъанда: «Хыркъанъызны кимге берейик?» деп сорадылар. «Увейс Къарнийге беринъиз» буюрды. Ресулуллахнынъ вефатындан сонъ Азрети Умер ве Азрети Али Куфеге кельгенде, Азрети Умер: «Эй Неджд халкъы, араларынъызда Къарндан кимсе бармы?» буюрды. «Эбет» дедилер. Азрети Увейсни сорады. «Билемиз. О, сиз къыдыргъан кимседен пек ашагъы бир адам. Делидир, акъылсыздыр, инсанлардан къачкъан бир алы бар» дедилер.

«Я Рабби! Бу Хыркъа-и шериф урьметине, севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз урьметине Муhаммед умметининъ эписини багъышла» Азрети Увейс (радыяллаху анху)

Хыркъа-и шериф

Севимли Пейгъамберимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) Азрети Вейсель Къаранийге (рахметуллахи алейх) эдие эткен мубарек хыркъасы Рамазан-ы шерифте Истанбулнынъ Фатих семтиндеки Хыркъа-и шериф джамисинде зиярет этиле.

Азрети Умер (радыяллаху анху): «Оны къыдырам; къайдадыр?» буюрды. «Арне вадийсинде девелеримизни багъа, биз де бунынъ ичюн онъа акъшам ашы беремиз. Сачы-сакъалы дагъыныкъ, шеэрлерге кельмей, кимсенен лаф этмей, инсанларнынъ ашагъанындан ашамай. Не къайгъыны, не къуванчны биле: инсанлар кульгенде о агълай, инсанлар агълагъанда о куле» дедилер. «Мен иште оны къыдырам» буюрды. Олар онынъ къайда олгъаныны тариф эттилер. Азрети Умер ве Азрети Али онынъ олгъан ерине бардылар. Оны намаз къылгъан алда таптылар. Аллаh Тааля онынъ девелерини беклемек ичюн бир мелекни вазифелендирген эди. Увейс намазны битирип селям бергенде, Азрети Умер турып, онъа селям берди. О да селямыны алды. Азрети Умер ондан: «Адынъ недир?» деп сорады. «Абдуллах, яни Аллаhнынъ къулу» деди. «Эпимиз Аллаhнынъ къулларымыз; асыл адынъ недир?» деп сорагъанда: «Увейс» деди. «Сагъ элинъни манъа косьтер» буюрды. Косьтергенде, Азрети Умер шойле деди:

«Пейгъамбер Эфендимиз сизге селям ёллады. Мубарек хыркъасыны сизге ёллап: „Алсын ве кийсин, умметиме де дуа этсин“ деп васиет этти.»

Увейс: «Эй Умер! Мен зайыф, аджиз ве гунахкяр бир къулум.

Дикъкъат буюр, бу васиет башкъа бирисине аит олмасын?» деди. О: «Ёкъ, эй Увейс, бизим къыдыргъанымыз – сенсинъ. Пейгъамбер Эфендимиз сенинъ корюнишинъни ве хасиетлеринъни ачыкъ тариф этти» деп джевап берди.

Бунынъ узерине Азрети Увейс Хыркъа-и шерифни урьметнен алды, опти, къокълады, юзюне-козюне сюртти. Чокъ агълады ве: «Сиз мында бекленъиз» деп, янларындан айрылды. Бираз узакъта седждеге къапанды. Козь яшлары ичинде Аллаh Таалягъа ялвармагъа ве Муhаммед умметининъ афу этильмеси ичюн дуа этмеге башлады. Ичини чекип-чекип агълап, ялварып шойле дуа этти: «Я Рабби! Севимли Пейгъамбер Эфендимиз, мен бунъа ляйыкъ олмасам да, бу факъыр, аджиз къулунъа Хыркъа-и шерифини Азрети Умер ве Азрети Али иле ёллагъан. „Гунахкяр умметиме дуа этсин“ деп буюргъан. Я Рабби! Бу Хыркъа-и шериф урьметине, севимли Пейгъамберимиз (саллаллаху алейхи ве селлем) Эфендимиз урьметине Муhаммед умметининъ эписини багъышла… Багъышла, Аллаhым, багъышла… Аллаhым…» Пек чокъ гунахкяр мусульманнынъ багъышлангъаны озюне бильдирильгенде, Хыркъа-и шерифни урьметнен кийди.

Вейсель Къаранийге эдие этильген бу Хыркъа-и шериф Ван этрафындаки Ирисан бейлерине кельди, 1618 сенеси исе Османлы падишаларындан Султан Экинджи Осман Ханнынъ узурына кетирилип, эдие этильди. Султан Абдулмеджид Хан бу Хыркъа-и шериф ичюн Фатихте «Хыркъа-и шериф джамиси» деген бир джами къурдырды. Севимли ве шерефли Пейгъамбер Эфендимизнинъ мубарек тенининъ гуль къокъусыны бугунь де айны джанлылыкънен сакълагъан, бал копюги киби крем тюсюнде олгъан бу мубарек Хыркъа-и шериф эр сене Рамазан-ы шериф айында джам артында халкъкъа зиярет эттириле.

Азрети Ка’б бин Зухейрге берильген Хыркъа-и сеадет

Азрети Ка’б бин Зухейр (радыяллаху анху) шаир бир аиленинъ огълу эди, озю де шаир эди. Эвельден Пейгъамбер Эфендимизге ве Ислямгъа къаршы шиирлер айта эди. Буны Эфендимизге хабер бергенлер, О да оны къайда корюльсе, ольдюрильмесини эмир эткен эди.

«Шеадет этем ки, Аллаhтан башкъа ибадетке ляйыкъ илях ёкътыр. Муhаммед алейхисселям Онынъ къулу ве Ресулыдыр» Ка’б бин Зухейр (радыяллаху анху)

Ондан эвель мусульман олгъан къардашы Азрети Буджейр (радыяллаху анху) бу къарарны онъа мектюпнен бильдирди ве мерхамет денъизи олгъан севимли Пейгъамберимизнинъ, мусульман олса, оны афу этеджегини язды. Азрети Ка’б мектюпни окъугъандан сонъ дерин тюшюнджеге далды. Путларгъа табынмакънынъ манасызлыгъыны, Ислямнынъ юксеклигини ве Пейгъамбер Эфендимизнинъ буюклигини анъламагъа башлады, юреги нурланмагъа башлады. Ниает мусульман олмагъа къарар берип, нурлу Медине ёлуна чыкъты. Пейгъамбер Эфендимизни (саллаллаху алейхи ве селлем) макътагъан ве тёвбе этип мусульман олгъаныны анълаткъан узун бир шиир язды. Мединеге кельгенде, Джухейне къабилесинден бир достунен Пейгъамбер Эфендимизнинъ узурына кельди. Эфендимиз асхабынен субет эте эди. Азрети Ка’б озюни таныштырмадан эвель: «Я Ресулаллах! Ка’б бин Зухейр эвельки япкъанларына пешман олып, мусульман оларакъ аман истемеге кельди. Оны узурынъызгъа кетирсем, онъа аман берирсинъизми ве мусульманлыгъыны къабул этерсинъизми?» деп арз этти. Пейгъамбер Эфендимиз: «Эбет» буюрды. Бунынъ узерине о: «Шеадет этем ки, Аллаhтан башкъа ибадетке ляйыкъ илях ёкътыр. Муhаммед алейхисселям Онынъ къулу ве Ресулыдыр» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Сен кимсинъ?» буюрды. «Мен Ка’б бин Зухейрим, я Ресулаллах» деп арз этти. Энсардан бири: «Я Ресулаллах, изин беринъиз, сизге къаршы олгъан бу адамнынъ башыны кесейим!» дегенде, Эфендимиз: «Ондан вазгеч. О, булунгъан алындан пешман олып ве Хакъкъа къайтып кельди» буюрды. Бунынъ узерине Ка’б бин Зухейр (радыяллаху анху) мусульман олгъаныны ве севимли Пейгъамберимизнинъ, Асхаб-ы кирамнынъ буюклигини ве къыйметини анълаткъан мешур къасидесини окъуды. Башында «Банет Су’ад / Севгили узакълашты» сёзлеринен башлагъан ве бойле девам эткен бу къасидени Пейгъамбер Эфендимиз пек бегенди ве пек мемнун олды:

Эр инсан бир кунь мытлакъа табут усьтюнде ташыладжакъ…
Озюр тилеп кельдим, я Ресулаллах, юксек узурынъа…
Онынъ афу этмеси – энъ чокъ умют этильген шейдир…
Онынъ узурында озюр къабул этилир…
Манъа мерхамет эт, я Ресулаллах…
Мени афу эт, я Ресулаллах…
Шубесиз ки, Ресулуллах Хакъ Таалянынъ
яманлыкъларны ёкъ эткен, кескин къылычларындан чекильген бир къылычтыр…
О – хидает сачкъан, догъру ёлны косьтерген бир нурдыр…

Пейгъамбер Эфендимиз оны афу этти. Ка’б бу бейтке еткенде исе:

Инне’р-Ресуле ле нурун юстедау бихи,
Муhаммедун мин суюфиллахи меслюлю.
Ресулуллах бир нурдыр, онынънен халкъ нурлана,
Хакъ Таалянынъ чекильген къылычларындан бир къылычтыр,

эки дюньянынъ Сервери, Фахр-и алем Муhаммед Мустафа (саллаллаху алейхи ве селлем) мубарек омузларындан «Хыркъа-и сеадет» адлы хыркъасыны чыкъарып, Азрети Ка’б бин Зухейрнинъ омузларына къойды.64

Азрети Муавие халифелиги вакътында Ка’б бин Зухейрге: «Ресулуллахнынъ хыркъасыны бизге сат!» деп хабер ёллады. Онъа он бинъ дирхем ёллады. Ка’б бин Зухейр: «Ресулуллахнынъ хыркъасыны киймек меселесинде ич бир кимсени озюмден усьтюн туталмам!» деп, Азрети Муавиенинъ истегини ред этти. Азрети Ка’б бин Зухейр вефат эткенде, Азрети Муавие о хыркъаны Ка’бнынъ огъулларындан йигирми бинъ дирхемге сатын алды. Пейгъамберимизнинъ Азрети Ка’б бин Зухейрге берген бу мубарек хыркъасы халифеден халифеге мирас оларакъ кечти.

Эмевийлер девлетининъ йыкъылгъанындан сонъ, оны ильк Аббасий халифеси Эбу’ль-Аббас Сеффах бин Абдуллах бин Муhаммед учь юз динаргъа сатын алды. Байрамларда оны халифелер кийди. Аббасийлер Мысыргъа кельгенде, оны озьлеринен бирликте кетирдилер. Азрети Явуз Султан Селим Хан Мысырны алып, халифе олгъанда, Мысырдаки «Мубарек эманетлер» арасында бу мубарек хыркъа да Истанбулгъа кетирильди. Истанбулда «Топкъапы Хыркъа-и сеадет даиреси»нде эр кес оны зиярет эте.

Бу мубарек хыркъа 124 сантиметр узунлыгъында, енълери кенъ ве къара юнь безден тикильгендир. Ичи крем тюсюнде юнь безнен къаплангъан. Бир къач бохчагъа сарылып, Султан Учюнджи Мураднынъ эмринен япылгъан, къапагъы юкъарыдан ачылгъан алтын бир сандыкъта сакълана. Хыркъа-и сеадетнинъ бу сандыгъы гъает санатлы бир эсер олмакънен берабер, зумрютлернен де безетильгендир. Сандыкънынъ усьтюнде шойле язылгъан:

«Ля иляхе иллаллах, ве ма эрсельнаке илля рахметен лиль-алемин. Ля иляхе иллаллаху’ль-мелику’ль-хакъкъу’ль-мубин, Муhаммедун Ресулуллах, эс-садыкъу’ль-ва’ду’ль-эмин.»

Пейгъамбер Эфендимизнинъ тёшеги

Пейгъамбер Эфендимизнинъ ятып юкълагъан тёшегининъ (ятагъынынъ) усьтю териден эди. Ичи хурма лифинен толдурылгъан эди. Онынъ усьтюнде эм озю, эм де зевджеси юкълай эди. Пейгъамберимизнинъ мубарек башынынъ тюбюне къойгъан ястыгъынынъ да усьтю териден эди, ичи хурма лифинен толдурылгъан эди. Пейгъамбер Эфендимиз дюньягъа ве дюньядаки шейлерге эмиет бермей эди.

Абдуллах бин Месуд анълата: Кяинатнынъ Эфендиси бир хасыр усьтюнде юкълагъан эди, хасыр мубарек бёгюрюнде из къалдыргъан эди. Уянгъанда мубарек бёгюрюни сыйпадым. «Анам-бабам санъа феда олсун, я Ресулаллах! Бизге айтса эдинъ, хасырнынъ усьтюне сени ондан къоруйджакъ бир шей серсе эдик!» дедим. Сонъра: «Санъа юмушакъ бир тёшек тапайыкъмы?» деп арз эттим.

Кяинатнынъ Эфендиси: «Дюньягъа аит шейлерден манъа не? Меним дюнья иле мисалим, алым бир терекнинъ тюбюнде бираз кольгеде раатлангъандан сонъ оны ташлап ёлуна девам эткен бир атлынынъ мисали, алы кибидир!»65 буюрды. Анамыз Азрети Айше анълата: Яныма энсардан бир къадын кельди. Ресул алейхисселямнынъ тёшегини корьгенде, барып ичи юньнен толдурылгъан бир тёшек ёллады.

Ресул алейхисселям яныма кельди ве: «Бу недир?» деп сорады. «Я Ресулаллах! Энсардан пылан къадын яныма кельген эди. Тёшегинъни корьди, барып буны санъа ёллады» дедим. «Буны онъа тез кери къайтар!» буюрды. Амма мен къайтармадым. Онынъ эвимде олмасы хошума кетти. Ресул алейхисселям бу сёзлерини учь кере текрарлады. Ниает: «Валлахи, эй Айше! Истесем эди, Аллаh меним янымда алтын ве кумюш дагълар юрсетир эди!»66 буюрды. Пейгъамбер алейхисселямнынъ миндери де эки абадан ибарет эди.

«Ресулуллах алтын ве демир юзюклерни чыкъарта, кумюш юзюклерге исе мани олмай эди» Амр бин Шуайб (радыяллаху анху)

Бир гедже яныма кельгенде, мен о абаны къатлап, тарайткъан эдим. Онынъ усьтюнде юкълады. Сонъра: «Эй Айше! Тёшегим бу гедже не ичюн эр вакъыткиси киби дегиль эди?» деп сорады. «Я Ресулаллах! Сенинъ ичюн къатлап тарайттым» дедим. «Оны эвельки алына къайтар!»67 буюрды.

Азрети Айше даа шойле анълата: «Меккеде къурейшлилер ичюн серир усьтюнде юкъламакътан даа хош бир шей ёкъ эди. Ресул алейхисселям Мединеге келип, Эбу Эййубнынъ эвине тюшкенде, ондан: „Эй Эбу Эййуб! Сизинъ сериринъиз ёкъмы?“ деп сорады. Эбу Эййуб: „Ёкъ, валлахи“ деди. Энсардан Са’д бин Зураре (радыяллаху анху) буны эшиткенде, Ресулуллахкъа диреклери садж агъачындан олгъан, усьтю кетен лифинден орюльген хасырнен орьтюльген бир серир ёллады. Ресулуллах озь эвине кочькенге къадар онынъ усьтюнде юкълады, вефатына къадар да онынъ усьтюнде юкълады. Ресулуллах алейхисселям ювулып кефенленгенде, оны шу серир усьтюне къойдылар ве дженазе намазы о серир усьтюнде яткъанда къылынды. Инсанлар ольгенлерини онынъ усьтюнде ташымакъ ичюн оны бизден истей ве онынънен берекетлене эдилер. Азрети Эбу Бекир ве Азрети Умернинъ дженазелери де онынъ усьтюнде ташынды.»

Азрети Айше дей: «Ресул алейхисселямнынъ бир хасыры бар эди, геджелери онынъ усьтюнде намаз къыла, куньдюзлери исе оны серип, инсанларнен онынъ усьтюнде отура эди.»68

Пейгъамбер Эфендимизнинъ юзюклери

Пейгъамберимиз эркеклер ичюн тек кумюш юзюкнинъ аляль олгъаныны, алтын, демир ве сары пиринчтен юзюк такъмакънынъ исе арам олгъаныны бильдирди. Озю де вефат эткенге къадар тек кумюш юзюк къулланды.

Ресулуллах Эфендимиз юзюкни мубарек сагъ элине такъа эди. Сол элине такъкъаны да корюльген. Юзюкни эм сагъ, эм сол элге такъмакъ джаиздир. Кучюк бармакъкъа я да онынъ янындаки бармакъкъа такъыла. Байрамларда эр кеснинъ юзюк такъмасы мустехаптыр. Косьтериш ве макътаныш ичюн такъмакъ арамдыр.

Хабеш Неджашиси Асхаменинъ Пейгъамберимизге ёллагъан эдиелери арасында хабеш ташлы бир алтын юзюк де бар эди. Севимли Пейгъамберимиз торуны Эбу’ль-Аснынъ къызы Азрети Умамени чагъырып: «Эй къызым! Буны сен такъ!»69 буюрды.

Бир кунь Азрети Ну’ман бин Бешир Ресулуллах Эфендимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) янына кельди. Бармагъында алтын бир юзюк бар эди. «Дженнетке кирмезден эвель дженнет зийнетини не ичюн къулландынъ?» буюрды. Демир юзюк такъмагъа башлады. Буны корьгенде: «Не ичюн джеэннем эшьясы ташыйсынъ?» буюрды. Оны да чыкъарып, бронз, яни тунчтан бир юзюк такъты. Буны корьгенде: «Не ичюн сенден пут къокъусы дуям?» буюрды. «Я Ресулаллах! Насыл юзюк такъайым?» деп сорады. «Кумюш юзюк такъа билирсинъ. Агъырлыгъы бир мыскъалдан (4,8 гр) кечмесин ве сагъ элинъе такъ!» буюрды.

Азрети Амр бин Шуайб дей: «Ресулуллах алтын ве демир юзюклерни чыкъарта, кумюш юзюклерге исе мани олмай эди.»

Севимли Пейгъамберимиз Аджем шахына, Рум Къайсерине ве Хабеш Неджашисине мектюп яздырмакъ истегенде: «Я Ресулаллах! Олар муурьленмеген мектюпни окъумазлар!» дедилер. Бунынъ узерине Пейгъамберимиз кумюштен бир юзюк яптырды, онынъ ташына учь сатыр оларакъ «Муhаммедун Ресулуллах» къазылгъан эди.

Муурь юзюгининъ язысы юкъарыдан ашагъыгъа учь сатыр эди: «Аллаh» бир сатыр, «Ресул» бир сатыр ве «Муhаммед» бир сатыр. Пейгъамбер Эфендимизнинъ кумюш юзюгининъ ташы хабеш ташы эди.70 Бу кумюш юзюкнинъ ташы да кумюштен эди, деп де ривает этильген.

Азрети Амр бин Саид Пейгъамберимизнинъ узурына кельген эди. Севимли Пейгъамберимиз онынъ бармагъындаки юзюкни корьгенде: «Элинъдеки бу не юзюктир?» деп сорады. Азрети Амр бин Саид: «Я Ресулаллах! Бу бир алкъа. Оны мен яптым» деди. Пейгъамберимиз: «Онынъ усьтюнде не язылы?» деп сорады. Амр бин Саид (радыяллаху анху): «Муhаммедун Ресулуллах» деди. Пейгъамбер Эфендимиз: «Бир бакъайым онъа» буюрды. Оны алып, озь муурю оларакъ къулланды, башкъаларына исе юзюклерине «Муhаммедун Ресулуллах» сёзлерини къаздырмагъа ясакъ этти.71 Севимли Пейгъамберимиз о муурь юзюги мубарек бармагъында олгъан алда вефат этти.

Пейгъамберимиз юзюгининъ ташлы тарафыны мубарек авуджынынъ ичине догъру чевире эди. Аякъ ёлуна кирмек истегенде, юзюкни мубарек бармагъындан чыкъара эди. Севимли Пейгъамберимиз вефат эткенден сонъ, онынъ муурь юзюгини Азрети Эбу Бекир, ондан сонъ Азрети Умер, Азрети Умерден сонъ исе Азрети Осман такъты. Азрети Осман халифе экен, бир кунь Эрис къуюсынынъ кенарында отургъанда, оны къуюгъа тюшюрди. Къуюнынъ бутюн сувы чекип чыкъарылгъан ве учь кунь къыдырылгъан олса да, о мубарек юзюк тапылмады.72 Юзюк ташына язы къаздырмакъ Пейгъамберимизден сонъ да девам этти.

Азрети Эбу Бекирнинъ юзюгинде «Ни’ме’ль-къадиру Аллаh» (Аллаh Таалянынъ эр шейге кучю не гузель етер), Азрети Умернинъ юзюгинде исе «Кефа биль-мевти ваизан я Умер» (Насиат оларакъ олюм етер) язылы эди.

Азрети Османнынъ юзюгинде «Ле-несбиренне» (Шубесиз сабыр этеджекмиз), Азрети Алининъ юзюгинде исе «Эль-мульку лиллях» (Мульк ялынъыз Аллаh Таалянынъкидир) язылы эди.

«Еудийлерге бенъземемек ичюн намазларны на’лыннен къылынъыз» Хадис-и шериф

Азрети Хасаннынъ юзюгинде «Эль-иззету лиллях» (Азамет, буюклик Аллаh Таалягъа аиттир) язылы эди.

Азрети Муавиенинъ юзюгинде «Раббигъфир ли» (Раббим, афу эйле), Азрети Ибн Эби Лейлянынъ юзюгинде исе «Эд-дунья гъарурун» (Дюнья алдатыджыдыр, яланджыдыр) язылы эди.

Азрети Имам-ы А’зам Эбу Ханифенинъ юзюгинде «Къуль’ль-хайра ве илля фе’скут» (Я хайырлы сёз айт, я да сус!) язылы эди.

Азрети Имам Эбу Юсуфнынъ юзюгинде «Мен амиле би-ре’йихи недиме» (Озь фикринен арекет эткен пешман олур), Азрети Имам Муhаммед Шейбанийнинъ юзюгинде исе «Мен сабере зафире» (Сабыр эткен зафер къазаныр) язылы эди.

Азрети Имам Шафиийнинъ юзюгинде «Эль-берекету филь-къанаа» (Берекет къанааттадыр) язылы эди. Юзюклерини муурь оларакъ къуллана эдилер.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ Накъш-ы къадем-и шерифи

Накъш-ы къадем-и шериф – севимли Пейгъамберимиз Муhаммед алейхисселямнынъ мубарек аякъ излеридир. Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир муджизеси де юмушакъ бир шейге, меселя къумгъа баскъанда аякъ излери корюнмемеси, ташкъа ве къатты бир шейге баскъанда исе излери къалмасы эди. Мубарек аягъы баскъан ве из къалдыргъан базы ташлар ве мермерлер асырлар бою хатыра оларакъ сакъланды, элден-элге эманет оларакъ кечирильди ве оларнен берекетленильди.

Хусусан мусульман девлет адамлары ве падишалар бу къыйметли хатыраларны муим ерлерде махсус къорув астында сакъладылар, озьлери зиярет эттилер ве башкъаларына да зиярет эттирдилер. Накъш-ы къадем-и шерифлерден белли олгъан ве сакъланып кельгенлернинъ энъ мешурлары булардыр: 1. Хиндистанда Фируз Шах Туглукънынъ огълу Фетх Ханнынъ тюрбесиндеки Накъш-ы къадем-и шериф. 2. Къаиредеки Къайтбай тюрбесинде эки мубарек аякъ изи. 3. Къаиредеки Асару’н-Небий джамисинде эки мубарек аякъ изи. 4. Истанбулда Халид бин Зейд Эбу Эййуб эль-Энсарийнинъ (Эййуб Султаннынъ) тюрбесиндеки мубарек сагъ аякъ изи. Пейгъамберимизнинъ бу Накъш-ы къадеми 1734 сенеси Биринджи Махмуд Ханнынъ эмринен сарайдан тюрбеге кетирильди.

5. Биринджи Абдулхамид Ханнынъ тюрбесининъ Янъы джами тарафындаки диварында долапта сакълангъан эки аякъ изи.

6. Лялелиде Султан Учюнджи Мустафа Ханнынъ тюрбесининъ диварында махсус япылгъан долапта сакълангъан ташта эки мубарек аякъ изи. 7. Истанбулда Топкъапы сарайынынъ Мукъаддес эманетлер даиресиндеки аякъ излери. Топкъапы сарайынынъ Хыркъа-и сеадет даиресинде дёртю таштан, экиси кирпичтен олмакъ узьре алты Накъш-ы къадем-и шериф бар. Олардан бири Пейгъамбер Эфендимизнинъ Мираджгъа чыкъкъанда баскъан къаянынъ усьтюнде къалгъан мубарек аякъ изидир; Хыркъа-и сеадет одасында бир долапта сакълана. Ресулуллах Эфендимизнинъ Мираджгъа чыкъкъанда баскъан о мубарек къаянынъ усьтюнде Къуббету’с-Сахра адынен белли бина къурулгъандыр. Накъш-ы къадем-и шерифлер бугуньки ерлерине кетирильмезден эвель асырлар бою чешит ерлерде сакъланды. Ниает бугуньки ерлерине къоюлды. Акъикъий Накъш-ы къадем-и шерифлер исе берекет ичюн зиярет этилир.

Къадем-и шериф ве Султан Биринджи Ахмед Хан

Он учь яшында тахткъа чыкъып, йигирми секиз яшында вефат эткен Османлы падишасы Биринджи Султан Ахмед Ислямгъа ве Ресулуллах Эфендимизге джан-юректен багълы эди. «Бахти» ве «Ахмеди» махлясларынен шиирлер де язгъан Султан Биринджи Ахмед Накъш-ы къадем-и шериф шеклинде, къыйметли ташларнен безетильген бир соргъуч яптырды, ортасына да кок мине усьтюне алтыннен озюнинъ шу мысраларыны яздырды:

Не олур, тадж киби башымда даима ташысам
о Азрети Ресуллер шахынынъ пак къадемини?
Пейгъамберлик гульбагъчасынынъ Гулю – о къадемнинъ саибидир;
эй Ахмед, турма, юзюнъни сюрт о Гульнинъ къадемине!
Султан Биринджи Ахмед (Бахти)

Султан Биринджи Ахмед бу соргъучны джума ве байрам куньлери ве дигер мубарек куньлерде башына такъа эди. Айынтаплы Мехмед Муниб эфенди Султан Биринджи Абдулхамид тюрбесиндеки Накъш-ы къадем-и шерифнинъ тапылувыны ве тюрбеге къоюлувыны анълаткъан «Асару’ль-Хикем фи Накъши’ль-Къадем» адлы бир эсер язды. Султан Ахмед Хан бу къытаны озь хатынен язып, шейхи Азиз Махмуд Худаий эфендиге ёллады. Ондан гъайры, Султан Ахмед бу шиирни бир тахтагъа ресим эттирип, падиша тахтынынъ огюне астырды. Шиир язылгъан о левха бугунь де Султан Ахмед джами-и шерифинде асылыдыр.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ На’лейн-и шерифи

Пейгъамбер Эфендимиз заманында къулланылгъан на’лынлар бугунькилерден фаркълы эди. Олар табаны тери, усьтю ачыкъ ве къайышлы аякъкъап шеклинде эди. Ресулуллах ве Асхаб-ы кирам сокъакъта кийген на’лынларынен намаз къыла эдилер. На’лынлары темиз эди, Месджид-и Небевининъ ери исе къумнен орьтюли эди. Онъа пис на’лыннен кирильмей эди.

Хадис-и шерифте шойле буюрылды: «Еудийлерге бенъземемек ичюн намазларны на’лыннен къылынъыз.»

На’лейн-и сеадетнинъ ресими биле берекетке себеп оладжагъына инаныла, эвлерге, иш ерлерине асыла эди. Хыркъа-и сеадет даиресинде На’лейн-и сеадетнен берабер оларнынъ маденден ве агъачтан япылгъан нумюнелери де бар.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ янында ташыгъан еди шей

Севимли Пейгъамберимиз янында таракъ, кузгю, мисвакъ, гуль ягъы, сюрме ве макъас олгъан алда сеферге чыкъа, сеферде де, эвде де буларны озюнден айырмай эди. Азрети Айше: «Гъазвалар ичюн Ресул алейхисселямгъа гуль ягъы, таракъ, кузгю, эки макъас, сюрмедан ве мисвакъ азырлай эдим» буюрды. Анамыз Азрети Айше даа шойле деди: «Сеферде де, эвде де Ресул алейхисселям янында еди шей ташый эди:

1. гуль ягъы шишеси, 2. таракъ, 3. кузгю, 4. сюрмедан, 5. мисвакъ, 6. эки макъас, 7. сач айырмакъ ичюн кемик.»73

Пейгъамбер Эфендимизнинъ асасы ве таякълары

Пейгъамбер Эфендимиз джума куньлери хутбе окъугъанда асагъа я да бир яйгъа, сеферде исе яйгъа таяна эди. Севимли Пейгъамберимиз асагъа таянмакънынъ пейгъамберлер ахлякъындан олгъаныны буюра эди; озю де асагъа таяна ве асагъа таянмакъны тевсие буюра эди. Муавие бин Эби Суфьян (радыяллаху анхума) халифе олгъанда, Пейгъамбер Эфендимизнинъ асасы Са’ду’ль-Къаразнынъ янында эди. Азрети Муавие бин Эби Суфьян иджретнинъ эллинджи йылында хаджгъа кельди. Севимли Пейгъамберимизнинъ месджитиндеки минберни еринден алып, Шамгъа кочюрмеге истеди. Са’ду’ль-Къаразнынъ янындаки асаны да истеди. Азрети Джабир бин Абдуллах ве Азрети Эбу Хурейре онынъ янына барып: «Эй му’минлернинъ эмири! Ресул алейхисселямнынъ минберини къоюлгъан еринден алып кетмек де, асасыны Шамгъа кочюрмек де догъру дегиль!» дедилер. Бунынъ узерине Азрети Муавие бундан вазгечти ве озюр диледи.

Пейгъамберимиз Азрети Абдуллах бин Унейсни месджиттен эвине алып барды, онъа бир аса берди ве: «Бу асаны янынъда сакъла, эй Абдуллах бин Унейс!» буюрды. Абдуллах бин Унейс (радыяллаху анху) о асанен инсанлар арасына чыкъкъанда, ондан: «Бу не асадыр?» деп сорадылар. «Оны манъа Ресул алейхисселям берди ве янымда сакъламамны эмир этти» деди. Азрети Абдуллах бин Унейске: «Ресул алейхисселямгъа къайтып, оны санъа не ичюн бергенини сорамайсынъмы?» дедилер.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ На’лейн-и шерифининъ шекли

На’лейн-и шериф

Ресулуллахнынъ На’лыны коклерге юксельмекте,
бутюн махлюкъат Онынъ кольгесинде олмакъта.
Турда Мусагъа «На’лынъны чыкъар» дениле экен,
Арш усьтюнде Онъа «Сен чыкъарма» дениле.
Энъ шерефли Ресулнынъ На’лынынынъ шеклидир бу,
йылдызлар да Онынъ баскъан топрагъы олмакъ истей.
Еди къат коклер эхли Онынъ арзусындадыр,
султанларнынъ таджлары онъа гъыпта эте.
Мустафанынъ На’лынынынъ бенъзери тапылмаз,
козьге нур, юрекке узур – эписи Ондан келе.
На’лын суретини пек азиз тут,
бутюн башлар онъа аякъ олмакъ тилей.
Эр якъны беля ве мусибетлер къаплагъанда,
На’лын-ы шериф манъа эмин бир къале ола.
Бу къуветли къаледе эмин алдайым,
онынъ гузель шеклине сыгъынгъанда, мени къорчалай.
Гонъюль На’л-и шерифнинъ шеклине хызмет иле
эки дюньяда онынъ кольгесинде яшамакъ арзу эте.
Ибн Месуд на’лынына хызмет этип бахтлы олды,
меним бахтым исе онынъ мисалинен ола.
Юсуф Небханий

Бунынъ узерине Абдуллах бин Унейс Пейгъамберимизнинъ узурына къайтып: «Я Ресулаллах! Бу асаны манъа не ичюн бердинъ?» деп сорады. Севимли Пейгъамберимиз: «Бу, къыямет куню арамызда бир аляметтир! О кунь дженнетте асагъа таянгъан инсанлар пек аз олур! Сен дженнетте онъа таянырсынъ!» буюрды. Абдуллах бин Унейс оны къылычынен берабер тута эди ве ич озюнден айырмай эди. Олюм тёшегине яткъанда, эв халкъына оны кефенининъ ичине къойып, озюнен берабер комьмелерини васиет этти. Оны беденинен кефенининъ арасына къойдылар ве онынъ васиети ерине кетирильди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ бир аршын (68 см) я да бираз зияде узунлыкъта бир михджени бар эди. Михджен – уджу эгри бир таякътыр. Пейгъамберимиз онынънен узакътан Хаджер-и Эсведни ишарет этип истилям эте эди. Девеге мингенде, оны огюне аса эди. Эфендимизнинъ Урджун адлы (къуру хурма далындан) бир михсарасы да бар эди. Михсара – терек далындан япылгъан таякъкъа айтылыр. Пейгъамберимиз Бакъиу’ль-Гъаркъадгъа баргъанда, оны янына ала, онъа таяна, отургъанда исе элинде чевире эди. Пейгъамберимизнинъ о михсара элинде олгъан алда хутбе окъугъаны да ола эди. Пейгъамберимизнинъ дагъ тереклеринден кесильген, Мемшукъ адлы бир къадиби (индже таягъы) де бар эди. Азрети Осман Пейгъамбер Эфендимизнинъ къадибини элинде тутып, минберде хутбе окъугъан вакъытта, Джахджах бин Саид я да Джахджах бин Къайс барып, къадибни Азрети Османнынъ элинден алды, тизине даяп, буктюрип сындырды. Халкъ Джахджахкъа багъырды. Бу иляхий гъайретке токъунды ве Аллаh Тааля Джахджахнынъ элине я да тизине экиле (къашынты) хасталыгъыны берди. Азрети Османнынъ шеит олгъанындан бир йыл кечмезден эвель Джахджах къашына-къашына ольди.

«Мустафанынъ На’лынынынъ бенъзери тапылмаз, козьге нур, юрекке узур – эписи Ондан келе» Юсуф Небханий (рахметуллахи алейх)

Пейгъамбер Эфендимизнинъ къылычлары

Пейгъамбер Эфендимизнинъ докъуз къылычы бар эди.

Бабасындан къалгъан Ме’сур адлы къылыч Мединеге иджрет эткенде Пейгъамберимизнинъ янында эди.74 Абд: бу къылычны Пейгъамбер Эфендимизге Азрети Са’д бин Убаде эдие эткен эди, Пейгъамберимиз Бедир гъазвасына чыкъкъанда оны озюнен алды.

Зульфикъар: къурейшли мушриклерден Мунеббих бин Хаджжадж я да Ас бин Мунеббихнинъ къылычы эди, Бедир гъазвасында гъанимет оларакъ къалды. Пейгъамбер Эфендимиз Зульфикъарны Азрети Алиге эдие этти. Къабзасынынъ уджу, алкъалары ве къайышынынъ зынджырлары кумюштен эди.75

Пейгъамберимизнинъ вефатындан сонъ Азрети Аббас Азрети Эбу Бекирге мураджаат этип, Зульфикъарны Азрети Алиден алмакъ истегенде, Азрети Эбу Бекир: «Бу къылычны эп онынъ элинде корьдим. Оны ондан чекип алмакъны хош корьмем!» деди. Азрети Аббас да оны Азрети Алиге быракъты.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ мызракълары

Бени Къайнукъа еудийлеринден Пейгъамбер Эфендимизге гъанимет оларакъ учь мызракъ къалды. Пейгъамберимизнинъ мызракъларындан бирининъ ады Мусви, дигерининъ ады исе Мусна эди. Пейгъамберимизнинъ Бейда адлы буюк бир харбеси ве мызракътан кучюк, Анезе адлы бир харбеси де бар эди. Хабеш Неджашиси Азрети Асхаме севимли Пейгъамберимизге Наб’а адлы учь анезе (мызракъ) ве бир харбе ёллады. Пейгъамберимиз бирини озюне къалдырды, экинджисини Азрети Алиге, учюнджисини исе Азрети Умерге берди.

Билял-и Хабеши (радыяллаху анху) Рамазан ве Къурбан байрамларында Пейгъамберимизнинъ мызрагъыны Онынъ огюнде намазгяхкъа къадар ташып, анда Пейгъамбер Эфендимизнинъ огюне саплай эди. Севимли Пейгъамберимиз де байрам намазыны бу мызракъкъа къаршы турып къылдыра эди. Пейгъамбер Эфендимизнинъ вефатындан сонъ, Азрети Билял-и Хабеши байрамларда бу мызракъны Азрети Эбу Бекирнинъ огюнде ташып, намазгяхта онынъ огюне саплай эди. Азрети Эбу Бекирден сонъ Азрети Умер, ондан сонъ Азрети Осман заманында бу вазифени айны шекильде муэззин Азрети Са’ду’ль-Къараз беджере эди. Медине валилери заманында да бойле япылмагъа девам этти.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ яйлары

Севимли Пейгъамберимизнинъ (саллаллаху алейхи ве селлем) алты яйы бар эди. Олардан Равха, Бейда ве Сафра адлы учю Бени Къайнукъа еудийлеринден гъанимет оларакъ къалды. Сафра яйы неб агъачындан япылгъан эди.76 Кетум адлы яй да неб агъачындан япылгъан эди, Ухуд гъазвасында сынды. Сыныкъ яйны Азрети Къатаде бин Ну’ман хатыра оларакъ алды. Бундан гъайры Седед ве Зевра адлы яйлары да бар эди.77

«Алиден башкъа йигит, Зульфикъардан башкъа къылыч ёкъ!» Хадис-и шериф

Пейгъамбер Эфендимизнинъ къалкъанлары

Пейгъамберимизнинъ учь къалкъаны бар эди. Зелюкъ адлы къалкъанда къочкъар башынынъ ресими бар эди. Бу къалкъан Пейгъамберимизге эдие этильген эди. Амма ресими олгъаны ичюн Пейгъамберимиз оны бегенмеди. Саба олгъанда, Аллаh о ресимни къалкъандан кеткизип, сильген эди.78

Пейгъамбер Эфендимизнинъ зырхлары

Ресулуллах Эфендимизнинъ еди зырхы бар эди. О зырхлар булар эди:

Зату’ль-фудуль: бу зырхны Пейгъамберимизге Бедир гъазвасына чыкъкъанда Азрети Са’д бин Убаде эдие этти.79

Са’дие ве Фидда: бу эки зырх да Пейгъамберимизге Бени Къайнукъа еудийлеринден гъанимет оларакъ къалды. Са’дие адлы зырх Азрети Давуд алейхисселямнынъ Джалут иле дженклешеджеги вакъыт кийген тарихий зырхы эди. Ухуд гъазвасында Пейгъамберимиз Фудуль ве Фидданы бир-бирининъ усьтюнден кийди.80 Пейгъамберимиз вефат эткен вакъытта, Зату’ль-фудуль адлы зырх эв халкъынынъ ихтияджы ичюн алынгъан отуз са’ арпагъа бедель оларакъ Бени Зафер еудийлеринден Эбу’ш-Шахм адлы бир еудийнинъ янында рехин эди.81

Дигер зырхлары Зату’ль-вишах, Зату’ль-хаваши, Бетра ве Хырныкъ эди.82

Хунейн гъазвасында Пейгъамберимиз Зату’ль-фудуль ве Са’диени кийди.83

Пейгъамбер Эфендимизнинъ мигъферлери

Ресулуллахнынъ мигъферлеринден биринджиси Мувашшах адлы мигъфердир. Бу мигъфер Бени Къайнукъа еудийлеринден гъанимет оларакъ къалды. Зу’с-субугъ я да Зу’с-сусуб я да Мешбугъ адлы мигъфер Пейгъамберимизнинъ Ухуд гъазвасында башына кийген мигъфери эди. Къылыч урувларындан ве мушриклернинъ аткъан ташларындан сынды, алкъаларындан экиси севимли Пейгъамберимизнинъ мубарек янакъларына батты.

Меккеге фетх ичюн киргенде де Пейгъамберимизнинъ башында мигъфер бар эди.

Аскер атларгъа минди, санджакълар, байракълар котерди,
Мехтер84, давул, дефлер чалынмагъа башлады.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ байракълары ве санджакълары

Пейгъамбер Эфендимиз гъазваларда эки тюрлю байракъ (санджакъ) къуллана эди. Раясы къара, даа кучюк олгъан ливасы исе акъ эди. Муhаммед бин Къасымнынъ азат эткен къулу Юнус бин Убейд анълата: «Муhаммед бин Къасым мени Ресулуллах алейхисселямнынъ байрагъыны сорамакъ ичюн Бера бин Азибнинъ янына ёллады. Бера бин Азиб исе: „Къара ве дёрт кошели, немирадан (къара ве акъ чызыкълы юнь безден) эди“ деди.» Бу байракъ Азрети Айшенинъ юньден докъулгъан, деве эгерлери шеклинде накъышларнен безетильген пештемали эди, къара тюсте эди. Онъа Укъаб дей эдилер. Севимли Пейгъамберимизнинъ байрагъы Азрети Алининъ янында сакълана эди. Хайбер гъазвасында Пейгъамберимиз: «Байракъны ойле бир кишиге береджегим ки, о Аллаhны ве Онынъ Ресулыны севе, Аллаh ве Ресулы да оны севе!» буюрып, Азрети Алини чагъырды ве байрагъыны онъа берди.85 Аллаh Тааля Хайбернинъ фетхини Азрети Алиге насип этти.

Ресулуллахнынъ Лива-и хамд адлы санджагъында (байрагъында) «Ля иляхе иллаллах Муhаммедун Ресулуллах» язылы эди. Харрар сериесинде Пейгъамберимиз Азрети Са’д бин Эби Ваккъаскъа акъ санджакъ (байракъ, лива) багълады. Азрети Алини Йеменге ёллагъанда, мызракънынъ уджуна бир сарыкъ багълап: «Лива бойле олур!» буюрды. Ливаны тек орду къоманданы тута ве ташый эди. Пейгъамберимизнинъ акъ санджагъыны Эбва (Веддан) гъазвасында Азрети Хамза, Буват гъазвасында Са’д бин Эби Ваккъас, Кюрз бин Джабир-и Фихрийни къувалагъанда Азрети Али, Зу’ль-Ушейре гъазвасында исе Азрети Хамза ташыды.

Бедир гъазвасына чыкъкъанда Пейгъамберимиз акъ санджагъыны (ливасыны) Мус’аб бин Умейрге берди, Азрети Али исе Пейгъамберимизнинъ огюнде онынъ къара санджагъыны (раясыны) (Укъабны) ташыды.86 Пейгъамберимизнинъ акъ санджагъыны (ливасыны) Бени Къайнукъа гъазвасында Азрети Хамза, Къаркъарату’ль-Кудр, Ухуд ве Бедру’ль-мев’ид гъазваларында Азрети Али, Хендек гъазвасында исе Зейд бин Харисе ташыды. Пейгъамберимиз Меккени де акъ санджагъынен фетх этти. Тебук гъазвасында Пейгъамбер Эфендимиз буюк санджагъыны Азрети Эбу Бекирге, кучюк санджагъыны исе Зубейр бин Аввамгъа ташытты.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ атлары

Севимли Пейгъамберимизнинъ биринджи аты Мединеде Бени Фезаре къабилесинден бир бедевийден он укъие87 кумюшке сатын алгъан ат эди; чёль халкъы онъа Дарис дей эди, Пейгъамберимиз исе онъа Секб адыны берди. Ухуд гъазвасында онъа минди.88 Секбнинъ дудагъында акъ лекеси бар эди. Учь аягъынынъ туягъы усьтю акъ эди, тек сагъ аякъларындан биринде акъ ёкъ эди. Секб пек тез эди, яни чапкъанда сув киби акъа эди. Муртеджиз адлы атны Пейгъамберимиз Бени Мурре къабилесинден бир бедевийден сатын алды. Муртеджиз гузель ве аэнкли эди, шиир окъугъан киби кишней эди.89 Лизаз адлы атны Пейгъамберимизге Искендерие мелиги Мукъавкъыс эдие этти. Лизаз пек тез чапа эди.90

Зариб адлы атны Пейгъамберимизге Ферве бин Умейр-и Джузамий эдие этти. Зариб пек къуветли ве даянымлы бир ат эди.

Лахиф (я да Лухайф). Бу атны Пейгъамберимизге Ребиа бин Эби Бера-и Кельбий эдие этти. Лахифнинъ къуйругъы узун эди. Къуйругъы ерни сипире эди. Я’суб Пейгъамберимизнинъ атларынынъ энъ яхшысы эди.

«Байракъны ойле бир кишиге береджегим ки, о Аллаhны ве Онынъ Ресулыны севе, Аллаh ве Ресулы да оны севе!» Хадис-и шериф

Муравих бир ярыш аты эди; оны Пейгъамберимизге Тебукта Убейд бин Ясир эдие этти. Муравих ель киби тез чапа эди.

Мирвах адлы атны Пейгъамберимизге иджретнинъ онунджы йылында Мединеге кельген Бени Реха эльчилери эдие эттилер. Онъа минип, Пейгъамберимизнинъ огюнде юрсеткенлеринде, Пейгъамберимизнинъ пек хошуна кетти. Верд: бу атны Пейгъамберимизге Темим-и Дарий эдие этти. Верд дору ат эди. Пейгъамберимиз оны Азрети Умерге эдие этти. Азрети Умер исе Верднинъ усьтюнде Аллаh Таалянынъ ёлунда дженклешти, оны гъазвадан гъазвагъа алып юрди. Пейгъамберимиз атларындан учюни ярышкъа чыкъара эди. Зарибнинъ усьтюнде Азрети Сехль бин Са’д, Лизазнынъ усьтюнде исе Азрети Эбу Усейд-и Саидий эди. Лизаз энъ огде, Зариб онынъ артында, Секб де Зарибнинъ артында келе эди.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ эшеги ве къатырлары

Ресулуллах Эфендимизнинъ эшеги де, къатыры да бар эди. Искендерие мелиги Мукъавкъыс Пейгъамберимизге бир боз къатыр ве бир боз эшек эдие этти. Къатырнынъ ады Дульдуль, эшекнинъ ады исе Я’фур я да Уфейр эди.91 Ислямда корюльген ильк акъ къатыр Дульдуль эди. Пейгъамберимизнинъ Хайбер гъазвасында мингени бу боз къатыр, Хунейн гъазвасында исе дигер боз къатыр эди. Пейгъамберимиз къатырыны тепип, Хавазиннинъ усьтюне юрмек истеди; Азрети Аббас исе къатырнынъ юген-тизгининден, Азрети Эбу Суфьян бин Харис де узенгисинден тутып, оны явашлатмагъа ве Пейгъамберимизни душманларнынъ арасына кирсетмемеге тырыша эдилер. Хайбер гъазвасында Я’фурнынъ сыртына эгер къоюлгъаны, башына хурма лифинден орюльген урганнен юлар кийдирильгени ве Пейгъамберимизнинъ онъа да мингени ривает этиле. Пейгъамберимиз Веда хаджындан къайткъанда Я’фур ольген эди, Дульдуль исе Пейгъамберимизнинъ вефатындан сонъ Азрети Алиге къалды. Азрети Али шеит олгъанына къадар онъа минди, ондан сонъ Азрети Хасан, ондан сонъ Азрети Хусейн, даа сонъра исе Азрети Муhаммед бин Ханефие минди. Дульдуль Азрети Муавиенинъ заманына къадар яшады.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ девелери

Къасва: Пейгъамбер Эфендимизнинъ Джед’а ве Адба деп де айтылгъан бу девеси Бени Кушейр бин Ка’б бин Ребиа бин Амирнинъ я да Хурейш бин Ка’бнынъ айванларындан эди; Азрети Эбу Бекир оны дёрт юз дирхемге сатын алып, айны фиятнен севимли Пейгъамберимизге берди. Пейгъамберимиз Къасвагъа минип Мединеге иджрет этти. Худейбие умресине онъа минип барды. Меккени де онъа минип фетх этти. Пейгъамбер Эфендимиз Къасваны ярышкъа чыкъара эди, ич бир деве онынъ огюне кечалмай эди. Амма бир бедевий эки яшар бир девенен ярышкъа къатнашып, онынъ огюне кечти. Веда хаджында Арафатта хутбени Къасванынъ сыртында окъуды. Азрети Эбу Бекирнинъ халифелиги вакътында Къасва Дженнету’ль-Бакъи мезарлыгъына салып къоюлды. Ольгенге къадар анда сербест отлап юрди.92

«Аллаhым! Суретимни гузель яраткъанынъ киби, ахлякъымны да гузель эт» Хадис-и шериф

Эбу Джехильден гъанимет алынгъан деве: Бедир гъазвасында Эбу Джехильнинъ мешур девеси гъанимет оларакъ севимли Пейгъамберимизнинъ пайына тюшти. Худейбие умресине къадар Пейгъамберимиз бу девеге минип де гъазвагъа чыкъа эди. Умре ичюн онъа къурбанлыкъ олгъаныны бильдирген ишарет къойды. Мушриклер юз деве берип, оны сатын алмакъ истедилер. Пейгъамберимиз: «Оны айырып къурбанлыкъ этмеген олса эдик, истегинъизни ерине кетирир эдим» буюрды. Сагъмал девелер: Пейгъамберимизнинъ Зу’ль-Джедр ве Джемма отлакъларында отлагъан, Ханна, Семра, Урейс, Са’дие, Бегъум, Есира ве Деба адлы еди сагъмал девеси бар эди; Пейгъамберимизнинъ эв халкъы олардан эр гедже кетирильген эки толу меш сютнен яшай эди.93 Амма Пейгъамберимизнинъ вефаты вакътында олардан бири биле къалмагъан эди.

Пейгъамбер Эфендимизнинъ вакъыф эткен мульклери

Ислямда ильк вакъыф Ухудда шеит олгъан Мухайрыкънынъ Пейгъамберимизге теслим этильсин деп васиет эткен еди багъы ве багъчасы эди, Пейгъамберимиз де оларны къабул этип вакъыф этти. Оларнынъ адлары: 1. Мисеб, 2. Сафие, 3. Делял, 4. Хусна, 5. Бурка, 6. Эваф, 7. Мешреба.94 Мусульман олмаздан эвель еудийлернинъ алимлеринден ве зенгинлеринден бири олгъан Мухайрыкъ Ухуд гъазвасында къавмынынъ огюне чыкъып, озь тутумыны шу сёзлернен бильдирди: «Сиз де яхшы билесинъиз ки, Муhаммед ахыр заман пейгъамберидир. Тевратта онынъ сыфатлары ачыкъ-айдын язылгъандыр. Шимди бизге ярашаджакъ иш – онъа уймакъ ве агъыр куньлеринде онынъ янында олмакътыр.» Еудийлер: «Акълысынъ, амма бугунь джумаэртеси. Иш япмакъ олмаз!» дедилер. Гъайретининъ файдасыз олгъаныны корьгенде, къылычыны къушанды ве мусульман олгъаныны илян этти. Якъынларына шу васиетни къалдырды: «Эгер ольдюрильсем, бутюн малым Муhаммеднинъкидир. Истегени киби къулланмакъта сербесттир.» Барып Ислям ордусына къошулды. Ве шеадет шербетини ичти, радыяллаху анху.

Иште, дженк битти, яралар сарылды. Мухайрыкънынъ якъынлары васиетке садыкъ къалып, онынъ малыны Хабибуллахкъа быракътылар. Пейгъамбер Эфендимиз де сувукъ сувлу ве мейвасы бол бу ерлерни вакъыф этип, фукъаре ве мискинлернинъ файдаланувына ачты. Иште, Ислям медениетинде ильк вакъыф ананеси бойле башлады. Эфендимиз оны: «Мухайрыкъ еудий неслинден хайырлы бир адамдыр» сёзлеринен макътады.

Пейгъамберимизнинъ Мединедеки вакъыфлары умумен Мухайрыкънынъ малындан чыкъкъандыр.

Ибн Хумейд дей: «Халифе Умер бин Абдулазиз Мухайрыкънынъ вакъыф хурмалыгъындан хурма кетирильмесини истеди. Оны бир табакънен кетирдилер. Умер бин Абдулазиз: „Эбу Бекир бин Хазм манъа бу хурмаларнынъ Ресул алейхисселям заманындан къалгъан хурма терегинден олгъаныны ве Ресул алейхисселямнынъ ондан ашагъаныны язды“ дегенде, мен: „Эй Эмиру’ль-му’минин! Оны бизге пай эт!“ дедим. Пай этти. Эр биримизге докъузар хурма тюшти.»

Умер бин Абдулазиз шойле деди: «Медине валиси оларакъ о хурмалыкъкъа киргенимде, о хурма терегининъ хурмасындан ашадым ве ич бир вакъыт онынъ къадар лезетли ве татлы хурма корьмедим!»

Амр бин Мухаджир дей: «Ресул алейхисселямнынъ эшьялары Умер бин Абдулазизнинъ янында бир одада сакълана эди, о да эр кунь оларгъа бакъа эди. Келип этрафында топлангъан къурейшлилерни де бу одагъа кирсете, сонъра бу эшьяларгъа юзюни чевирип: „Иште, Аллаh сизни Онен шерефлендирген Затнынъ мирасы!“ дей эди.» Олар булар эди: 1. хурма япракъларындан орюльген бир серир,

2. усьтю тери, ичи хурма лифинен толдурылгъан бир ястыкъ, 3. буюкче бир табакъ, 4. бир сув бардагъы,

5. бир кийим, 6. бир эль тирмени,

7. бир окъ торбасы, 8. бир кадифе ёргъан.

(Бу ёргъан Ресулуллах Эфендимизнинъ мубарек беденинден синъген хош къокъулар себебинден мисктен даа гузель къокъа эди. Умер бин Абдулазиз (радыяллаху анху) хасталангъанда, о ёргъаннынъ ювундысынен ювуна ве шифа тапа эди.)

Ашкъ денъизи далгъалангъанда,
О «Дурр-и етим» мейдангъа чыкъты,
Онынъ шанында Пак Халыкъ бойле буюрды:
(Левляке лема халякъту’ль-эфлякъ.)
Догъгъанда о Кунешнинъ зиясы
Бутюн кяинатны толдурды;
Ким онынъ изинден кетсе,
Эр ишинде яхшылыкъ тапар.
Мемлекетлер эмри астында экен,
Учь кольмекке биле малик дегиль эди.
Эвинде чокъ мал тапылмаз эди;
Вефатында корюльди – зырхы рехинде эди.
Чокъ вакъыт корьген шейлерининъ янында
Бу дюнья не къыйметке етер?
Ихсанлары эр кеске бол эди,
«Бир шей ёкъ» демек онда ёкъ эди.
Базыда ойле чокъ бере эди ки,
Душманлары эписи баш эге эди.
Шефкъаты бол эди эр алчакъкъа,
Эр етимге шефкъатлы баба эди.
Эр ишинде чокъ икмет бар эди,
Ич кимсеге миннет этмеди.
Хастаны зиярет эте эди,
Дертлиге шифа кетире эди.

«Я Ресулаллах! Сени медх этмеге кучюм ёкъ, эпимиз сенинъ урьметинъе яратылдыкъ. Къыскъасы, эй вефа иклимининъ Шахы, санъа джаным да феда, эр шей феда!» Хусейн Хильми бин Саид (рахметуллахи алейх)

Теэджджудни ич быракъмаз эди,
Аллаh къоркъусындан ятмаз эди.
Пейгъамбер эр кесни, эр вакъыт
Озь нефсинен бир тута эди.
Къуллыкънен ифтихар эте эди,
Иляхий ахлякънен безенген эди.
Ким бу ёлгъа эвес этсе,
Гузель сыфатларнен безенир.
Бир мектепке девам эте эди,
Онынъ муаллими Аллаh эди.
Оны анълатмакъ ичюн Рахман
Къур’анда гузель баян этти.
Махшерге къадар Энбия Шахына
Салаватлар олсун сонъсыз!
Онынъ Алине ве Асхабына
Салат ве селям олсун аджизане!

Алтын олукъ / Кябе

Месджид-и Небевининъ тыштан корюниши / Медине-и мунаввере

ХИЛЬЕ-И СЕАДЕТ Асхабына насиат эткенден сонъ, Фахр-и алем буюрды: менден сонъ Ким пак хильемни корьсе, О, юзюмни корьген киби олур; Корьгенде, юрегинде севги догъса, Яни гузеллигиме ашыкъ олса, Мени корьмекни арзу этсе, Юреги севгимнен толу олса, Джеэннем онъа арам олур, Раббим онъа Дженнетни икрам этер. Хакъ оны чыплакъ да хашр этмез, Хакънынъ магъфиретине къавушыр. Дедилер ки: Ресулнынъ хильесини Бирининъ эли севип язса, Хакъ оны къоркъудан эмин этер, Ер юзю беля иле толса биле. Дюньяда тени хасталыкъ корьмез, Бутюн бедени ич агъры чекмез. Бу адам гунах эткен олса да, Джеэннем онынъ джисмине арам олур. Ахиретте азаптан къуртулыр, Дюньяда эр иши къолай олур. Джелиль Рабби оны да хашр этер Дюньяда Ресулны корьгенлернен берабер. Небийнинъ хильесини анълатмакъ агъыр олса да, Имкянымыз еткени къадар башлаймыз. Зу’ль-джелялгъа сыгъынып, Аджизане васф этермиз. Бу сёзде бутюн умметлер бирлешти: Фахр-и алем акъ ве къырмызы эди. Мубарек юзю халис акъ эди, Гуль киби къырмызымтыл эди. Юзюндеки тери инджи киби О гузель джеверни пек хош эйлер эди.

Терлегенде о севинч менбасы,
Гуя нур денъизи далгъалана эди.
Козьлери даима сюрмели корюне эди,
Гузель козьлери юреклерни чеке эди.
Козюнинъ акъы гъает акъ эди,
Рабби оны ает иле макътады.
Онынъ къарасы кучюк дегиль эди,
Онъа якъын да, узакъ да бир эди.
Козю кенъ, гузель ве латиф эди,
Мубарек юзю эп нур сача эди.
Мустафанынъ корюв къувети
Гедже де куньдюз киби къавий эди.
Бир ерге бакъмакъ арзу этсе,
Пак джисми де онынънен берабер дёне эди.
Беденини башына табий эте эди,
Буны ич бир вакъыт терк этмеди.
Ресул-ы Экрем джисм эди,
«Рух-у муджессем» десем, яраша.
Ресул эм гузель, эм севимли эди,
Акъикъатен пек севгили эди Ресул.
Малик иле Эбу Хале айтты:
Хиляль киби ачыкъ къашлы эди.
Эки къашынынъ арасы эр заман
Кумюш киби ачыкъ корюне эди.
Мубарек юзю бираз юварлакъ эди,
Териси берракъ ве парлакъ эди.
Онынъ къара къашларынынъ михрабы
Бутюн дюньянынъ къыблеси эди.
Ортасы юксекче корюне эди,
Яндан бакъылгъанда, мубарек бурнунынъ.
Пек гузель, догъру ве латиф эди,
Корьген Оны тамам тариф эталмаз.
Тишлерининъ арасы сейрек эди,
Гуя инджи сырасы киби парлай эди.
Огь тишлери корюнгенде,
Эр тарафны бир нур къаплай эди.

Кульсе эди эки дюнья Сервери,
Джанлы-джансыз эр шейнинъ пейгъамбери,
Огь тишлери корюне эди, пек иффетли,
Бурчакъ данелери киби, пек латиф.
Ибн Аббас дей ки, Хабиб-и Худа
Кульмектен утана эди.
Утанчындан О, диннинъ сенеди,
Къаткъырып ич кульмеди, дейлер.
Ресул-ы дженаб назик ве утанчакъ эди,
Козь тикип бакъмагъа даима утана эди.
Юзю юварлакъ айгъа бенъзей эди,
Заты Юдже Мевлягъа бир кузгю эди.
О гузель юз эп нурлу эди,
Нурунынъ парлагъанындан бакъып олмаз эди.
О гузель Небий гонъюллерни алды,
Юз бинъ сахаби Онынъ ашыгъы олды.
Тюшюнде Оны бир кереджик корьгенлер
Дюньяда бойле зевкъ ёкъ, дедилер.
Гузель янакълары да, бильсинлер,
Пек этли дегиль эди, десинлер.
Дженаб-ы Халыкъ Онынъ
Юзюни севип акъ, алныны ачыкъ эткен эди.
Бойнунынъ нуру эр ань
Сачлары арасында парылдай эди.
Мубарек сакъалындан, яхшы биль,
Анджакъ он еди къыл акъаргъан эди.
Не бурма эди, не де узун,
Эр узву киби мевзун эди.
Афакъ Ресулынынъ пак гердены
Гъает акъ ве гъает берракъ эди.
Асхаб ичинден чокъ эхл-и эдеп
Къарны кокюсинен бир эди, дедилер эп.

Мубарек синеси ачылса эди,
Ильм хазинеси фейз95 сачар эди.
Ашкъ тешриф эткен ер олгъанда,
О садр-ы шериф башкъа олурмы?
Мубарек синеси кенъ эди,
Ильм-и ледун онъа энген эди.
О садр-ы кебир акъ ве берракъ эди,
Корьгенлер оны нурлу толу ай санар эди.
Эзелий Затнынъ ашкъ атеши
О гузельни атешлерге якъкъан эди.
Буны къарт да, генч де, эльбет, билир:
Фахр-и джихан ясы кюрекли эди.
Сыртынынъ ортасы да этли эди,
Керем саиби, девлетли эди.
Кумюш тенинде летафет бар эди,
Ирирек бир муурь-и нубувват бар эди.
Муурь-и нубувват сыртында эди,
Сагъ тарафына якъын эди, эльбет.
Тариф эткенлер бизге бильдирди:
Муурь-и шериф буюк бир леке эди.
Тюсю сарыгъа якъын къара эди,
Гогерджин йымыртасы къадар эди.
Этрафына гуя сызыкълар чевирильген,
Бир-бирине битишик индже къылчыкълар.
О али несепли Затны анълаткъанлар
Небий ири кемикли эди, дедилер.
Эр кемиги ири, мердане эди,
Сурети де, сирети де шаане эди.

Мубарек азаларынынъ эр бири
Уйгъун ве къавий яратылгъан эди.
Онынъ эр узву пек хош эди,
Къур’аннынъ аетлери киби.
О султаннынъ эль аясы,
Аякъларынынъ тюбю де
Кенъ ве пак эди, назик ве севимли,
Тазе гуль киби латиф ве махбуп.
Эхл-и назар дей ки, пек мевзун эди
О кераметли, мубарек эллер.
Бирине селям берсе эди эгер,
Пейгъамбер эп тебессюм этер эди.
Арадан бир-эки кунь кечсе эди,
Атта бир айдан да узаса эди,
Хош къокъусындан белли олур эди
О кимсе адамлар арасындан.
Къылсыз тени бильлюр киби эди,
О бёгюрни насыл медх этейим?
Достны сейир этмек ичюн о шериф
Латиф джисми бутюнлей козь олгъан эди.
Назик тени камиль эди,
Халлякъ онда икметини косьтерген эди.
Кокюсинде, къарнында асла
Ич бир къыл ёкъ эди, гуя кумюш бир левха.
Тек кокюсининъ ортасындан ашагъы
Бир сыра къыл тизильген эди, шубесиз.
Бу мубарек бедендеки бу къара сызыкъ
Ай этрафындаки аре киби хош эди.
Бутюн омрю бою айны шекильде къалгъан эди
Генчликтеки киби мубарек азалары.
Небий яшы илерилегенинен
Гонджа киби эп тазелене эди.
Ве даа Кяинатнынъ Султаны,
Санма ки, пек ягълы эди;
Не зайыф, не де пек этли эди,
Мутедиль ве пек къуветли эди.

Эхл-и дерун дедилер ки, азалары
Бир-биринден не зияде, не эксик эди.
Уста о беден сарайыны
Адалет ве инсафнен темелинден къургъан.
Пак тени мутедиль эди,
Бутюн бедени нургъа гъаркъ олгъан эди.
О Сидре-мекян орта бойлу эди,
Дюнья Онынънен низам тапты.
Онынъ муджизе-и къаметини сейир эткен
Азретини медх этип эп шойле деди:
Бойле гуль юзлю гузель корьмедик,
Бою да, хую да, юзю де гузель.
Небий орта бойлу экен,
Узун бир кимсенен юрсе эди,
О эр не къадар узун олса да,
Пейгъамбер кене юксек корюне эди.
Узун бойлудан о джевхер
Бир эль аясы къадар юксек эди.
Бир ёлгъа иззетнен кетсе,
Гъает тез юрер эди.
Васф-ы шерифинде кене деймиз:
Юргенде огюне эгиле эди.
Яни бир энишке тюшкен киби
Даима огюне бираз эгиле эди.
О Джелиль шанлы, шерефли эди,
Халильнинъ руху Онен ифтихар эте эди.
Худа бир затны мурат этсе,
Онынъ эр азасы эльбет а’ля олур.
Ёлда кеткенде эгер бир кимсе
Апансыздан Ресулуллахны корьсе,
Онынъ юрегине къоркъу тюшер эди
Ресулуллахнынъ юксеклигинден.
Ве бири Небийнен даима
Субет этип лаф этсе,
Сёзлериндеки лезетнен о
Ресул къабул этсе, къул олур эди.

Халлякъ-ы эзель Оны
Гузель ахлякънен мисильсиз ве бенъзерсиз эткен эди.
Я Ресулаллах! Медхинъе кучюм ёкъ,
Эпимиз сенинъ урьметинъе яратылдыкъ.
Къыскъасы, эй вефа иклимининъ Шахы,
Санъа джаным да феда, эр шей феда!
Хусейн Хильми Ышыкъ
(къаддесаллаху тааля сиррехуль-азиз)

Мекке-и мукерременинъ эски бир корюниши

ЭХЛ-И СУННЕТ КЪАСИДЕСИ
Эхл-и суннет итикъады – санъа энъ эвель керек олгъан шей,
Етмиш учь фыркъа бар, амма къалгъанлары джеэннемликтир.
Мусульманлар эписи суннийдир; эписининъ реиси Ну’ман.
Иманда оларгъа уйгъан дженнетнен мужделенди.
Итикъадынъны сагълам эт; сонъра Ислямиетке багълан!
Ислямнынъ беш шартыны ерине кетир; арамлардан тез сакъын!
Бир гунах ишлесенъ, тёвбе эт, заманны къачырма!
Кимки Ислямгъа уймаз, бир кунь эльбет пешман олур.
Динсизге алданма, сен де махв олурсынъ, аман!
Татлы сёзге инансанъ, сонъра алынъ яман олур!
Эки юзлюлер чокъалды: тышы мелек, ичи йылан,
Тузакъкъа тюшюрмек ичюн дост корюнир, эм де джандан.
Эр кес озюни акълы санай: «Яман – дей – манъа уймагъан.»
Ислямиет терезидир, акълыны айыргъан одыр!
Бил ки, Ислямгъа уймагъан – догъру ёлдан сапкъан инсандыр.
Бу сёзге эльбет инаныр тарихни яхшы анълагъан.
Бир ери агъырса, не ичюн экимге чапа?
Чюнки кимсе ольмекни севмез; эр шейден даа татлыдыр джан.
«Сонъсыз яшамакъ арзусы менде ёкъ» – бармы бойле деген?
Ольмек ёкъ олмакъ дегильдир; къабир аятына инан!
Дженнет сонъсыз, джеэннем де; буны Къур’ан хабер берди,
Сонъсыз дерттен сакъынмакъ керек, атта бир шубе олса да.
Бунъа инанмагъан да бар; ярасакъ зиядан къача.
Къаргъа чоплюктен тат ала; гульни къыдыргъан бульбульдир.
Нефсине, кейфине душкюн олгъан Ислямны эльбет севалмаз.
Бу экиси бир олурмы? Яхшы фенадан айрыдыр!
Мусульманлар хакъны таный, эр махлюкъкъа ихсан эте,
Имансызлар йылан кибидир; джан якъмакътан лезет алалар.
Аман, я Рабби, эль-аман! Ахыр заман не мушкиль экен,
Дин бильгиси унутылды; намаз къылгъанлар пек азалды.